T.Vấn và Bạn Hữu

Nước Mỹ từ lâu vẫn được xem là biểu tượng của giấc mơ thành công:chỉ cần chăm chỉ làm việc, tuân thủ pháp luật và cố gắng không ngừng, ai cũng có thể vươn lên.

Nhưng có lẽ chưa bao giờ nhiều người Mỹ lại cảm thấy cay đắng như lúc này khi nhìn vào một nghịch lý ngày càng rõ rệt: tầng lớp lao động và trung lưu là những người gánh phần lớn trách nhiệm tài chính cho quốc gia, còn những người giàu nhất và quyền lực nhất lại thường có nhiều cách để được ưu ái, miễn trừ hoặc thoát khỏi hệ thống.

1) Người lao động Mỹ đóng thuế cho cả hệ thống

Ở Mỹ cũng như nhiều quốc gia phát triển khác, phần lớn ngân sách quốc gia thực tế đến từ tầng lớp trung lưu.

Người lao động bị khấu trừ thuế trực tiếp vào lương, khai báo minh bạch, ít có khả năng “lách luật”, và gần như không có đội ngũ luật sư hay chuyên gia tài chính để tối ưu hóa nghĩa vụ thuế.

Trong khi đó, giới siêu giàu vận hành trong một thế giới hoàn toàn khác. Họ đầu tư qua công ty, chuyển lợi nhuận sang bất động sản, tận dụng depreciation, dùng quỹ tín thác, dùng tài sản tăng giá thay cho thu nhập và khai thác hàng loạt khe hở hợp pháp trong luật thuế.

Kết quả là:một người lao động bình thường có thể đóng thuế cao hơn rất nhiều, tính theo tỷ lệ thực tế, so với một tỷ phú sở hữu hàng chục tỷ đô tài sản.

2) Vụ Charles Littlejohn và cú sốc với người Mỹ

Năm 2024, Charles Littlejohn — cựu nhân viên hợp đồng của IRS — bị kết án tù vì làm rò rỉ dữ liệu thuế của hàng ngàn người giàu Mỹ.

Những dữ liệu đó từng gây chấn động dư luận vì cho thấy:nhiều tỷ phú Mỹ đóng thuế liên bang cực thấp so với mức tăng tài sản khổng lồ của họ.

Trong số đó có Donald Trump. Có những năm, theo các tài liệu bị tiết lộ, Trump chỉ đóng vài trăm đô thuế liên bang. Điều đó làm hàng triệu người Mỹ sửng sốt.

Không phải chỉ vì số tiền nhỏ. Mà vì cảm giác một giáo viên, một y tá, một tài xế xe tải,hay một kỹ sư trung lưu… có thể đang đóng thuế thực tế nhiều hơn một tỷ phú.

Đó là khoảnh khắc rất nhiều người Mỹ bắt đầu cảm thấy:“hệ thống này không còn công bằng nữa.”

3) Và rồi đến thỏa thuận gây tranh cãi với DOJ – IRS

Những ngày gần đây, dư luận Mỹ tiếp tục bùng nổ vì thỏa thuận giữa phía Donald Trump và các cơ quan liên bang.

Theo các tài liệu được lan truyền, một phần settlement được diễn giải theo hướng IRS bị hạn chế vĩnh viễn trong việc theo đuổi một số hồ sơ thuế thuộc phạm vi thỏa thuận, chính phủ liên bang không được tái khởi động các yêu cầu điều tra liên quan các hồ sơ đó, và phạm vi bảo vệ được cho là bao gồm cả Trump Organization cùng các thực thể liên quan.

Điều khiến nhiều người Mỹ phẫn nộ không chỉ là nội dung pháp lý, mà là cảm giác về “hai hệ thống luật pháp”.

Một hệ thống dành cho người dân bình thường: khai sai vài ngàn đô có thể bị audit, bị phạt, thậm chí bị truy tố.

Và một hệ thống khác dành cho tầng lớp quyền lực: có thể thương lượng, dàn xếp, và đạt được những cơ chế bảo vệ mà người thường không bao giờ có.

Nỗi đau lớn nhất không phải là Trump! Donald Trump chỉ là biểu tượng lớn nhất của cuộc tranh cãi này.

Nỗi đau sâu hơn của xã hội Mỹ nằm ở chỗ:ngày càng nhiều người cảm thấy luật pháp và kinh tế đang vận hành khác nhau tùy theo mức độ giàu có và quyền lực.

Người dân Mỹ vẫn được dạy rằng:“không ai đứng trên pháp luật.”

Nhưng khi họ chứng kiến các ngân hàng lớn được cứu, các tập đoàn lớn tránh thuế, các tỷ phú có đội quân luật sư, còn người lao động thì bị IRS soi từng đồng… Niềm tin ấy bắt đầu rạn nứt.

4) Một cuộc khủng hoảng niềm tin

Điều nguy hiểm nhất với nước Mỹ hiện nay có lẽ không phải là riêng Donald Trump.

Mà là sự suy giảm niềm tin của người dân vào tính công bằng của hệ thống.

Một nền dân chủ có thể chịu được tranh cãi. Một nền kinh tế có thể chịu được khủng hoảng. Một chính phủ có thể thay đổi sau bầu cử.

Nhưng khi tầng lớp lao động bắt đầu tin rằng luật pháp chỉ nghiêm khắc với người bình thường, còn quyền lực và tiền bạc có thể mua được sự miễn trừ, thì đó là lúc nền tảng đạo đức của cả hệ thống bắt đầu lung lay.

Và có lẽ đó mới là nghịch lý đau đớn nhất của nước Mỹ hôm nay.

Giữa tất cả những tranh cãi về pháp quyền, thuế má và quyền lực ở nước Mỹ hôm nay, tôi chợt nhớ tới một câu ca dao rất cũ:

“Con vua thì lại làm vua

Con sãi ở chùa lại quét là đa”

Lê Diễn Đức

*Bài do CTV/TVBH gởi.

Phan Tấn Hải: Buổi chiều thơ, nhạc, phê bình: Mừng Bùi Vĩnh Phúc ra mắt sách

Phan Tấn Hải — Sat, 23 May 2026 06:41:00 +0000

Nhà phê bình văn học Bùi Vĩnh Phúc

Đó là một buổi chiều thơ mộng, khi nhiều bạn văn tụ hội lại để mừng một tác phẩm mới ấn hành. Họ đã nghe nhạc, nghe phê bình về phê bình, và nói chuyện về các bài viết trong sách mới của Bùi Vĩnh Phúc. Họ đã thay nhau nhận định về thơ, về tùy bút, về triết học, về mọi lĩnh vực văn chương để mừng một tác phẩm tập họp các bài được viết từ nhiều thập niên mới ấn hành. Hôm Thứ Bảy 16 tháng 5/2026 là một ngày của hàn lâm và thơ mộng, khi nhà phê bình văn học Bùi Vĩnh Phúc ra mắt tác phẩm mới của anh — “Bùi Vĩnh Phúc: Chữ Nghĩa & Không Gian Văn Chương” — tại Coffee Factory 15582 Brookhurst St., Westminster, California.

Hình lưu niệm, nhiều văn nghệ sĩ.

Trước tiên, MC Y Sa nói ngắn gọn về buổi ra mắt sách “Bùi Vĩnh Phúc: Chữ Nghĩa & Không Gian Văn Chương” và tiểu sử tác giả. Bùi Vĩnh Phúc sinh năm 1953, tại Hà Nội, lớn lên ở Saigon. Rời VN năm 1977, vào định cư ở Mỹ từ tháng 4, 1978. Học và và lấy các bằng chuyên môn tại hệ thống Đại học Tiểu bang California (CSU) và Đại học California (UC).

Từ năm 1989, ông giảng dạy tiếng Anh, ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam tại Golden West College và tại California State University, Fullerton, khoa Ngôn ngữ và Văn học Hiện đại. Lĩnh vực chuyên ngành của ông là Ngôn Ngữ Học và Văn Học Pháp. Viết văn và làm thơ từ 1968. Từ 1985 đến nay, chuyên viết phê bình và lý luận văn học. Trong ban chủ biên cũng như đã cộng tác với một số tạp chí văn học tại Mỹ và trên thế giới, trong đó có Văn Học Nghệ Thuật, Văn Học, Hợp Lưu, Thế Kỷ 21, Da Màu…

Nhà phê bình Bùi Vĩnh Phúc sau lời cảm ơn Ban tổ chức và quan khách, đã giải thích về tác phẩm mới của anh. Dưới đây là vài trích đoạn lời của Bùi Vĩnh Phúc, rất mực thơ mộng và uyên bác:

“… Tôi vẫn nghĩ, một con người sống thực ở đời là một người để cho mọi thứ chung quanh hắn va đập, đụng chạm vào mình. Và, đến lượt hắn, hắn cũng tự do và hạnh phúc để cho mình đụng chạm vào mọi thứ, mọi sự chung quanh. Chính sự va đập, trao đổi qua lại ấy—có thể gọi thế này được không—là một sự trao đổi về chất. Chất của cuộc đời—đắng cay mặn chát, hay ngọt bùi thơm thảo, khổ đau hạnh phúc—và cái chất, cái tình, cái tạng, cái tính cách của người cầm bút. Chính sự trao đổi, va đập, đụng chạm ấy đã tạo nên hành động, suy nghĩ và chữ viết. Chữ viết đi vào trang văn và làm nên cái mà chúng ta gọi là những văn bản. Trong thế giới văn chương, đó là những văn bản văn học. Những văn bản văn học ấy, của bất kỳ một cây viết nào, cũng có thể may mắn được trở nên một tác phẩm. Khi nó gặp được ánh mắt, tâm hồn, sự chia sẻ, rung động, thẩm thức của người đọc. […]

Cuốn sách này, từ một góc độ nào đó, là kết tinh của nhiều năm sống, đọc và viết của tôi. Nó cho thấy những sắc diện cuộc đời, những mặt cắt trong cái sống tôi. Nó được nuôi dưỡng, bắt đầu như một phôi bào, rồi cuối cùng thành hình và có mặt, một phần lớn, là do người đọc. Dĩ nhiên, mỗi người viết có những nhu cầu, thôi thúc, có những lực đẩy riêng trong sự viết của họ. Nhưng, chắc chắn, cái viết nào cũng được sự tiếp trợ năng lượng từ những người đọc. Kẻ cầm bút viết, chủ yếu, là viết cho mình, viết để giải toả một nỗi niềm, một suy tư, một khát vọng nào đó của riêng mình. Tuy nhiên, tôi tin rằng, khi viết, bất cứ một người cầm bút nào cũng có trong lòng và trước mắt mình, những người đọc mà họ nhắm đến. […] Đó là những người đọc tiềm ẩn. Rất nhiều khi, những người đọc tiềm ẩn, những người đọc không thật sự có mặt trong cuộc viết lẻ loi của người cầm bút, lại là những người đồng hành với nhà văn trên con đường sáng tạo của hắn.

Vì thế, điều cuối cùng mà tôi muốn thưa ở đây, là tôi muốn được, một lần nữa, cám ơn tất cả những người đọc. […] Chính họ đã là những người làm cho văn chương, văn học, chữ nghĩa được tiếp tục cuộc sống của nó. Được trình hiện trong cuộc đời. Nhiều người đọc như thế đang có mặt ở đây, hôm nay…” (ngưng trích)

Sau đó, MC Y Sa mời nhà văn Trịnh Y Thư nói chuyện. Trịnh Y Thư sinh năm 1952, tại Hà Nội. Trưởng thành ở Miền Nam, rồi du học Hoa Kỳ 1970. Viết văn, làm thơ, dịch thuật. Từng viết cho nhiều tạp chí văn học. Giữ chức chủ biên tạp chí Văn Học thời kỳ sau Nguyễn Mộng Giác. Hiện nay là Chủ biên tạp chí Văn Việt, và chủ trương nhà xuất bản Văn Học Press. Đang là biên tập viên nhiều báo văn học, trong đó có Da Màu, Việt Báo… Đã xuất bản nhiều tác phẩm dịch thuật, truyện ngắn, tùy bút.

Quan khách chăm chú lắng nghe những lời rất thơ mộng và hàn lâm.

Trịnh Y Thư trước tiên nhắc rằng anh và Bùi Vĩnh Phúc nhiều thập niên trước từng viết chung trên tờ Văn Học thời thập niên 1980s, nên quan sát được nhiều khía cạnh của Bùi Vĩnh Phúc, qua giao tình văn chương lâu năm, thấy rõ hành trình từ thơ, tùy bút đến phê bình sắc bén trên tạp chí Văn Học. Trịnh Y Thư nhấn mạnh nói Bùi Vĩnh Phúc đưa ra quan niệm tác phẩm là thế giới “mở”, đa tầng nghĩa, tùy góc nhìn người đọc; và do vậy đã nổi bật phong cách độc đáo: thơ mộng nhưng vẫn uyên áo, hàn lâm, hòa quyện tự nhiên; nơi đó, phê bình văn học là hành động của tình yêu, soi sáng văn bản như sinh thể sống. Trích nhận định của Trịnh Y Thư như sau:

“Làm thế nào để viết về một nhà phê bình văn học? Đó là câu hỏi lởn vởn, thậm chí quay quắt, trong trí óc tôi từ lúc được tin tạp chỉ Ngôn Ngữ, một tạp chí chuyên đề văn học có uy tín lớn xuất bản và lưu hành ở hải ngoại, dự định thực hiện một ấn bản đặc biệt về nhà phê bình Bùi Vĩnh Phúc, và tôi có ý định tham gia, đóng góp cái gì đó cho số báo ấy.

Tham gia vì giữa tôi và Bùi Vĩnh Phúc chẳng xa lạ gì nhau. Sự thật là chúng tôi đã có mối giao tình văn chương từ rất lâu khi cùng sinh hoạt trong giới văn học nghệ thuật từ những năm đầu thập kỷ ‘80 thế kỷ trước. Lúc đó anh là cây bút chủ lực của tờ tạp chí Văn Học do nhà văn Nguyễn Mộng Giác biên tập và điều hành. Thoạt đầu anh được biết đến với những bải tùy bút và thơ, nhưng dần dà, không rõ do một cơ duyên nào, anh bước sang lãnh vực Phê bình Văn học, và từ đỏ cho đến nay, không thể hoài nghi hay chối cãi được, anh nghiễm nhiên được xem là một trong số rắt it, rất hiểm hoi các cây bút phê bình đúng nghĩa và sắc bén nhất của văn học Việt Nam hải ngoại….[…]

Đối với Bùi Vĩnh Phúc, một tác phẩm văn học là một thế giới “mở”, nó cho phép người đọc đi vào bằng những cánh cửa khác nhau, một thế giới chấp định, bởi nó có thể chứa đựng trong đó muôn trùng lớp nghĩa, ý nghĩa của nó không bao giờ là một ý nghĩa chung cuộc, dứt khoát, nó có thế thay đổi tùy theo cái nhìn, góc nhìn của người đọc, tùy theo thái độ quan sát, trải nghiệm sống, tri thức, tâm lý của người đọc ấy. Tôi không thể không đồng ý với anh về luận điểm này…[…]

Bùi Vĩnh Phúc có một phong cách rất riêng khi viết tiểu luận, Phê bình Văn học, và đó là phong cách thơ. Rất thơ. Phải chăng ngoài tài viết phê bình, anh còn là một nhà thơ và người viết tùy bút, tản văn xuất sắc? Nhưng không phải vì thế mà văn phê bình của anh thiếu tính hàn lâm. Kỳ thực, nó rất uyên áo và luôn để lại trong tâm trí người đọc những suy nghiệm thâm trầm nhưng vô cùng mãnh liệt. Kết hợp hai thuộc tính gần như bất khả hòa nhập ấy — hàn lâm và thơ mộng — lại là cái gì rất đỗi tự nhiên, rất đỗi đẹp đẽ, rất đỗi hài hòa, rất đỗi sáng tạo trong văn phê bình Bùi Vĩnh Phúc.

Ở bình diện cao đẹp, nhân bản nhất, Phê bình Văn học là một hành động của tình yêu. Nó xem câu chữ, văn bản như những sinh vật “sống”, được định hình bởi lịch sử, văn hóa và khát vọng của con người, khát vọng được sống như một con người. Nhà phê bình không tuyên bố chân lý cuối cùng mà đưa ra một cách nhìn, một ngọn đèn được chiếu rọi ở một góc độ nhất định để ánh sáng và bóng tối mới xuất hiện.

Con đường Bùi Vĩnh Phúc chọn đi không dễ dàng chút nào, nó đầy chông gai trắc trở là đằng khác. Nhưng tôi biết chắc anh rất tự tin vào con đường anh chọn lựa cho chính mình. Đối với anh, Phê bình Văn học là một hành động của tình yêu. Bên trong nhân dáng con người thư sinh, mặt mũi hiền lành, nhân hậu, miệng luôn sẵn một nụ cười ấy là một tâm hồn sôi động yêu chữ nghĩa, quý văn chương. Anh xuýt xoát tuổi tôi, tức là đã “thất thập cổ lai hy”, nhưng tôi đồ rằng tình yêu ấy vẫn nóng bỏng chảy rát trong huyết quản anh….” (ngưng trích)

Tới đây, MC Ysa đọc một trích đoạn từ bài viết của Tiến sĩ Nguyễn Thị Tịnh Thy nơi phần đầu của ấn phẩm “Bùi Vĩnh Phúc: Chữ Nghĩa & Không Gian Văn Chương“, trong đó Bùi Vĩnh Phúc được vị nữ giáo sư giới thiệu nồng nhiệt, rằng trong khi kệ sách của bà có khoảng 20 sách viết về nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, nhưng bà nhận thấy cuốn của Bùi Vĩnh Phúc viết về họ Trịnh là hay nhất, xuất sắc nhất.

Người nói chuyện kế tiếp là GS Trần Chấn Trí, người tốt nghiệp Tiến sĩ Ngôn Ngữ Học ở UCLA và đang dạy tại một số đại học vùng Nam California về ngữ học. GS Trần Chấn Trí nói rằng ông chúc mừng Bùi Vĩnh Phúc với tuyến tập Ngôn Ngữ đặc biệt chủ đề Bùi Vĩnh Phúc, mà giáo sư gọi là một đóng góp giá trị vào Văn Học Hải Ngoại nói riêng và Văn Học Việt Nam nói chung, và gọi sách mới ấn hành này là: “Tài liệu quý giá để thưởng thức, tìm hiểu và nghiên cứu văn chương và văn học. Bài nói chuyện này chú trọng về Bùi-Vĩnh-Phúc-Thơ, ngoài những Bùi-Vĩnh-Phúc-Người, Bùi-Vĩnh-Phúc-Thầy, Bùi-Vĩnh-Phúc-Bạn, Bùi-Vĩnh-Phúc-Ngôn-Ngữ, Bùi-Vĩnh-Phúc-Phê-Bình, Bùi-Vĩnh-Phúc-Dịch-Thuật và (còn nhiều Bùi Vĩnh Phúc nữa, xin quý vị điền vào chỗ trống!). Nghĩa là, có rất nhiều Bùi Vĩnh Phúc.

Bùi Vĩnh Phúc phát biểu trong buổi Ra Mắt Sách “Chữ Nghĩa & Không Gian Văn Chương” (Ảnh của nhiếp ảnh gia Nguyễn Bá Khanh)

GS Trần Chấn Trí nhận định về tính thơ mộng trong chữ của Bùi Vĩnh Phúc, trích, như trong bài “Trăng Vỡ Anh Ra”, ngay trong nhan đề đã có một sự phá cách về cú pháp hết sức táo bạo, tạo ra một hiệu ứng rất “đắc”. “Vỡ” là một tự động từ/intransitive verb, thế mà BVP đã dùng nó với một túc từ trực tiếp, và như vậy, anh đã biến nó thành một tha động từ/transitive verb. Nếu động từ trong câu này được dùng một cách bình thường, theo đúng khuôn sáo cú pháp, nó sẽ là “Trăng Làm Vỡ Anh Ra” hay “Trăng Làm Anh Vỡ Ra”, và tất nhiên, tứ thơ sẽ không được bạo liệt, tạo cảm giác mạnh đến độ nghe đau đớn như Trăng Vỡ Anh Ra. Nếu đọc được bài thơ này của BVP, chắc nhà văn/triết gia người Ý Umberto Eco (1932-2016) sẽ rất lấy làm tâm đắc, vì chính ông đã nói (xin tạm dịch): “Thi ca không phải là cảm xúc mà là ngôn ngữ. Chính ngôn ngữ mới tạo ra cảm xúc.”…”(ngưng trích)

Người nói chuyện kế tiếp là nhà văn nữ Đặng Thơ Thơ, được MC Y Sa giới thiệu là sinh năm 1962, sang Hoa Kỳ năm 1992, đồng chủ trương tạp chí Da Màu (damau.org) từ tháng 8/2006, từng cộng tác với các tạp chí Văn, Văn Học, Hợp Lưu, Thế Kỷ 21, Gió Văn, Chủ Đề. Đã xuất bản một số tác phẩm, trong đó có truyện dài và tuyển tập truyện ngắn.

Kế tiếp, với một giọng nói cực kỳ thơ mộng và bí hiểm, nhà văn Đặng Thơ Thơ nói rằng tùy bút Bùi Vĩnh Phúc đã đồng nhất sống và viết, xem văn chương là cách định hình bản thể, nơi ông dùng liên văn bản, trường nghĩa tương phản-bổ sung và chất thơ để biến ký ức lưu vong thành cấu trúc tinh thần, triết học. Trích nhận định của nhà văn Đặng Thơ Thơ vài đoạn như sau:

“Trong văn học, tùy bút là thể loại bộc lộ rõ nhất cá tính, tư duy và trải nghiệm cá nhân của người viết. Với Bùi Vĩnh Phúc, mối quan hệ giữa trải nghiệm sống và hành vi sáng tác được cô đọng qua nhận định: “Với tôi, sống hay viết thì cũng vậy. Viết là một dạng sống. Và sống, nhìn một cách nào đó, cũng là một dạng viết. Tôi viết nên tôi trong sự sống mình.”

Một nhận định mang tính hiện sinh! Quan niệm này cho thấy tác giả coi văn chương là một phương thức trong việc định hình và xác lập bản thể. Để ghi lại những ký ức thời niên thiếu, những biến động lớn trong cuộc đời từ trải nghiệm vượt biển đến cuộc sống lưu vong tại hải ngoại, Bùi Vĩnh Phúc sử dụng ba phương thức biểu đạt chính: tính liên văn bản, hệ thống trường nghĩa /semantic fields (vận hành qua cá hai nguyên lý tương phản và bổ sung) cùng việc duy trì chất thơ trong văn xuôi. Cách tiếp cận này giúp ông hệ thống hóa ký ức, lý giải các chấn động tâm lý và xây dựng một cấu trúc tinh thần độc lập để đối diện với thực tại…[…]

Tùy bút của Bùi Vĩnh Phúc là một văn bản có cấu trúc phức tạp, nơi hành vi viết đồng nhất với quá trình nhận thức hiện sinh. Bằng việc kết hợp tính liên văn bản, hệ thống trường nghĩa giữa hai trục tương phản – bổ sung, và cách tư duy phi tuyến tính về thời gian, tác giả đã chuyển hóa những kinh nghiệm cá nhân thành đối tượng nghiên cứu mang tính thẩm mỹ và triết học. Văn chương của ông là một nỗ lực sử dụng cấu trúc ngôn từ để định vị những vùng ký ức đang tồn tại ở một chiều không gian khác.

Để tạm kết luận cho phần trình này, tôi muốn nói rằng những trường nghĩa dày đặc và hình thức liên văn bản với “những hình ảnh kết nối bất khả suy niệm” đã tạo ra chất thơ đặc thù trong tùy bút Bùi Vĩnh Phúc, mà theo tôi, còn giàu chất thơ hơn cả thi ca của anh. Với chất thơ và các ẩn dụ văn chương, văn hoá, khoa học, triết học, phương thức liên văn bản này giúp tác giả tạm thời mở ra một lối đi tắt vào “biên giới thời gian”, nơi các mảnh vỡ ký ức tồn tại song song và tự do, thoát khỏi quy luật của thực tại, để hiện hữu dưới dạng những hạnh phúc trong đời:

“Sáng nay, với cơn mưa, tôi đã bất chợt ngửi thấy trở lại những mùi hạnh phúc ẩm mốc cũ. Một chút hạnh phúc ẩm mốc dịu dàng. Hạnh phúc không phải chỉ là những niềm vui. Nó còn là những nỗi buồn. Hạnh phúc không chỉ là những nụ cười. Nó còn là những giọt nước mắt. Nó là niềm sung sướng nhưng đồng thời cũng là nỗi đớn đau. Hạnh phúc là tất cả những điều ấy khi chúng đan dệt với nhau để làm thành tấm áo của kỷ niệm ta.”

Đấy là tùy bút, thơ, cái viết, và cách sống của Bùi Vĩnh Phúc…” (ngưng trích)

Từ trái: Trịnh Y Thư, Quyên Di, Đặng Thơ Thơ, MC Y Sa, Bùi Vĩnh Phúc và phu nhân, Trần Chấn Trí.

Người nói chuyện kế tiếp là Quyên Di, một nhà văn và là nhà giáo nổi tiếng vùng Nam California, từng dạy ngữ học và Việt văn tại các đại học CSU Fullerton, UCLA, và sắp nhận một vị trí giảng viên ở Goldenwest College. Nhà văn Quyên Di nhận định rằng sách “Chữ Nghĩa & Không Gian Văn Chương” của Bùi Vĩnh Phúc dày 725 trang, chứa bài thơ nhỏ “Cháu Yêu Bà” dung dị mà gói cả đại dương triết lý, văn hóa Việt. Kỳ diệu như ốc nhỏ chứa đại dương. Quyên Di nhận định, trích:

“Trần Cao Vân viết “Trời che đất chở ta thong thả.” Bùi Vĩnh Phúc xiển dương câu thơ này để nó trở nên rực rỡ, bùng cháy hơn:

“Cháu xin trời đất cao dày

Chở che bà sống vạn ngày bình an.”

Cũng là “trời che đất chở” nhưng vì trời cao nên che được, vì đất dày nên chở được. Và “thong thả” vượt lên độ cao hơn nữa mà trở thành “bình an.”

Đọc xong bài thơ nhỏ, tôi có một cảm xúc rất lạ: thở phào nhẹ nhõm vì cảm thấy cuộc sống đẹp quá, lâng lâng như vầng mây nõn, chao lượn như cánh hạc vàng, mênh mông như sông, ướt át như mưa, lạnh như đêm mà lại ấm như bếp lửa, sáng như bình mình, đông vui thân mật như đình làng, được yêu thương như trong một gia đình tam đại đồng đường, bình an như được trời che đất chở. Thở phào nhẹ nhõm như thế nhưng đồng thời lại thấy như nghẹt thở vì đã đụng chạm tới những triết lý tối thượng của tộc Việt là âm dương và tam tài, cũng như những nét văn hóá ngàn đời là mái đình, dòng sông, cơn mưa, cánh hạc, bếp lửa.

Tôi vừa tĩnh trí vừa hoang mang, không ngờ một bài thơ nhỏ và vô cùng đơn sơ, giản dị lại chứa đựng một khối tri thức và hồi ức lớn lao, vĩ đại đến vậy.

Chợt tôi nhớ tới truyện ngắn “Đại Dương trong Lòng Con Ốc Nhỏ” của Duyên Anh và có ý nghĩ rằng bài thơ nhỏ “Cháu Yêu Bà” là con ốc nhỏ mà quyển sách “to con” “Chữ Nghĩa & Không Gian Văn Chương” dày 725 trang của Bùi Vĩnh Phúc là một đại dương chữ nghĩa.

Thế mà trong con ốc nhỏ đó lại chứa đựng một đại dương triết lý và văn hoá dòng Việt. Thật là kỳ diệu.

Tôi ngừng bài nói chuyện ở đây bằng hai chữ “kỳ diệu.” Hai chữ “kỳ diệu” này nói về nhiều sự “kỳ diệu” liên quan đến nhà phê bình văn học Bùi Vĩnh Phúc và tác phẩm “Chữ Nghĩa & Không Gián Văn Chương” của ông.” (ngưng trích)

Từ trái: Hòa Bình, Y Sa, Mỹ Quyên, Quyên Di, Bùi Vĩnh Phúc, và ghế ngồi tàng hình của nàng “kỳ

diệu” (chữ của Quyên Di).

Thương Linh đang hát

Một điểm tuyệt vời của buổi ra mắt sách là những khoảnh khắc của âm nhạc khi ca sĩ Thương Linh cất tiếng hát: chị hát 3 ca khúc, và đó là những giây phút tuyệt vời đưa người tham dự rời các trang sách. Tạm ngưng đọc bằng mắt, để lắng nghe bằng tai. Trọn buổi ra mắt sách đều là những cõi thơ mộng.

Có một câu hỏi từ Bác sĩ Vĩnh Chánh, rằng ngôn ngữ Việt giữ được trong sáng khi ra hải ngoại, trong khi ngôn ngữ trong nước lại có một số chữ lạ và tối nghĩa. Nhà phê bình Bùi Vĩnh Phúc nói đại ý rằng y hệt như tiếng Pháp theo di dân Pháp sang Canada, trải nhiều thập niên đã khác với tiếng Pháp tại Paris đã biến đổi như một sinh thể, và tiếng Việt cũng thế, chữ nào đúng và chính xác thì nên dùng, không nên phân biệt trong hay ngoài Việt Nam.

Độc giả có thể tìm mua trên Amazon, hiện có 2 ấn bản (in màu, in đen trắng) của sách “Tạp Chí Ngôn Ngữ Số Đặc Biệt: Bùi Vĩnh Phúc – Chữ Nghĩa & Không Gian Văn Chương” — trực tiếp vào link:

– Ấn bản màu, 60 USD: https://www.amazon.com/dp/B0GFSZ3666/

– Ấn bản đen trắng, 50 USD: https://www.amazon.com/dp/B0GFSJN1LP/

Hoặc vào Amazon.com và gõ nhóm chữ “bui vinh phuc” để sách hiển thị. Hoặc liên lạc trực tiếp với tác giả tại bvphuc2000@yahoo.com để có sách với chữ ký của tác giả.

Phan Tấn Hải

Tạp Chí NGÔN NGỮ (Số Đặc Biệt): TIỂU LỤC THẦN PHONG – BẰNG HỮU & VĂN CHƯƠNG

Tiểu Lục Thần Phong — Sat, 23 May 2026 06:28:00 +0000

XIN BẤM VÀO ĐÂY

Tạp Chí NGÔN NGỮ (Số Đặc Biệt): TIỂU LỤC THẦN PHONG – BẰNG HỮU & VĂN CHƯƠNG

NNDB-TLTP-2026April17 Download

THƯ ĐẦU SÁCH

Trong thời gian qua, tạp chí Ngôn Ngữ đã thực hiện được 14 tuyển tập đặc biệt chuyên về “Tác giả – tác phẩm” (*), một loại sách rất cần cho việc lưu trữ tài liệu, giúp các nhà nghiên cứu văn học, nghệ thuật sau này, khi cần tìm hiểu và đánh giá về một giai đoạn sinh hoạt, hoạt động của một nền văn học. Trong mỗi số đặc biệt như thế này, tư tưởng, văn phong của mỗi tác giả qua sáng tác của họ, được trung thực gói gọn, gìn giữ.

Với 14 tác phẩm đã được xuất bản trước đây, những tác giả đều là những cây bút kỳ cựu, thành danh từ thời Việt Nam Cộng Hòa và họ đã tiếp tục cầm bút sau khi bị thay đổi hoàn cảnh lẫn vị trí địa lý sinh hoạt, nhưng đều đoạt được thành quả khả quan trong sự nghiệp lẫn sứ mệnh bảo tồn, phát huy văn hóa ngôn ngữ Việt thân yêu.

Trong lần giới thiệu này, chúng tôi hân hạnh trình diện cùng bạn đọc bốn phương một tác giả còn trẻ tuổi, khởi nghiệp văn sau khi định cư tại hải ngoại. Tuy là trẻ nhưng thời gian “đứng cùng nghề” của anh cũng đã khá lâu. Ngoài nhiều diễn đàn khác, anh, nhà văn Tiểu Lục Thần Phong, đã góp tay cùng tạp chí Ngôn Ngữ của chúng tôi ngay từ số đầu và hiện diện tiếp tục qua nhiều kỳ báo. Bên cạnh đó, Tiểu Lục Thần Phong cũng sở hữu nhiều đầu sách được Nhà xuất bản Nhân Ảnh cho trình làng rộng rãi.

Ở số đặc biệt này, sau phần tiểu sử, giới thiệu tác phẩm đã in, sách được chia làm hai phần chính:

Phần đầu: sáng tác của tác giả gồm thơ và truyện ngắn, (mời đọc mục lục).

Phần hai: những bài nhận định, giới thiệu tác phẩm của Tiểu Lục Thần Phong qua các đánh giá chân tình của những cây bút:

•Uyên Nguyên Trần Triết: Đọc Tiều Lục Thần Phong, ngòibút hoài cảm và hiện thực.

•Võ Phú: Điểm sách Chuyện du lịch xuyên không của TiềuLục Thần Phong.

•Nguyễn Sông Trà: Tiểu Lục Thần Phong và tác phẩmchuyên du lịch.

•Nguyễn Tấn Tài: Người viết giữa hai bờ.

•Huỳnh Kim Quy: Tiều Lục Thần Phong gã bán sách từ Tửtiêu trần Maynolia

•Trần Hoàng Vy: Đọc tùy bút “Giọt nước nghiêng mình” củaTLTP

•Võ Phú: TLTP người thanh hiên hiến ngọn lửa văn chươngđang hừnh hực cháy của nền văn học hải ngoại

•Diệu Viên: Steven N.

•Vĩnh Hảo: Gởi Thanh Hiền

Ngôn Ngữ Đặc Biệt – Tiểu Lục Thần Phong | 10

•Trần Hoàng Vy: Chuyện thường ngày qua cây viết Tiều LụcThần Phong

•Trần Hoàng Vy: Kể chuyện mà chơi… nhưng đầy ắp chuyệnthật.

•Trần Hoàng Vy: Tiều Lục Thần Phong như con đò mépnước.

Xin nhắc lại, Tiều Lục Thần Phong là một tác giả còn rấttrẻ, nhưng anh cũng như nhiều người cầm bút khác, anh có những đặc điểm, tài hoa riêng. Chúng tôi quý mến sự hết lòng cùng văn chương của anh. Từ những bước vững vàng đã có, chúng tôi tin rằng anh tiếp tục phát huy tinh thần sáng tác độc đáo trong những bước tiếp theo. Xin giới thiệu đến các bạn đọc.

Luân Hoán

(*): Song Thao, Nguyễn Vy Khanh, Hồ Đình Nghiêm, Khánh Trường, Ngô Thế Vinh, Đỗ Hồng Ngọc, Trịnh Y Thư, Trần Hoài Thư, Phạm Cao Hoàng, Trương Vũ, Nguyễn Thị Khánh Minh, Trần Vấn Lệ, Nguyễn Minh Nữu, Bùi Vĩnh Phúc

Vinh HỒ: ĐỌC 12 BÀI THƠ TÙ LÀM TRONG TÙ CỦA LÊ MAI LĨNH

Tác Giả — Sat, 23 May 2026 06:15:00 +0000

Trại Tù – Tranh: THANH CHÂU

(Tác giả sáng tác từ sau 1975 đến tháng 11/1983, từ trang 174 đến trang 205, trích từ cuốn Tuyển Tập Thơ Văn Tiểu Luận Lê Mai Lĩnh, Cội Nguồn xuất bản, 2015)

Hôm nay tôi muốn viết một bài cảm nhận về 12 bài thơ tù làm trong tù của tác giả văn thi sĩ Lê Mai Lĩnh, bởi tôi cũng là một người tù, cũng từng xuất bản thơ tù, tôi tù trong Nam, Lê Mai Lĩnh tù ngoài Bắc+ trong Nam.

Tôi quý thơ tù của ông, như quý thơ tù của TS Nguyễn Chí Thiện, TS Tô Thuỳ Yên vậy, dù nội dung và phong cách có khác nhau, nhưng theo tôi đều là những áng thơ tù đặc sắc nhất, phản ảnh rõ nét nhất, một giai đoạn lịch sử VN đau thương.

Tôi muốn kết 12 bài thơ tù làm trong tù đó thành một xâu chuỗi ngọc đẹp óng ánh gởi tác giả Lê Mai Lĩnh- xứng đáng là một người tù hiên ngang, bất khuất, suốt 8 năm 6 tháng trong các trại tù cải tạo, luôn đứng thẳng lưng, dùng thơ tấn công trực diện đám cai tù, kể cả lãnh đạo chóp bu, mà không hề biết sợ sệt là gì: không sợ khám xét, bắt bớ, tra tấn, gông cùm, thủ tiêu, bắn bỏ…

Tác giả Lê Mai Lĩnh chắc có nghe chuyện người tù Quách Dược Thanh (khóa 1 CTCT Đà Lạt) tại trại tù Long Giao năm 1976, trong giờ học chính trị chỉ vì phát biểu một câu (chủ nghĩa Mác-Lênin giống như cây chuối trồng lộn ngược) mà bị nhốt conex rồi lôi ra bắn bỏ lúc nửa đêm.

Ở trong tù có mấy ai dám làm thơ tù? Làm thơ tù trong tù là to gan lớn mật, là bản lĩnh hơn người.

Ngay cả ngục sĩ kiên cường Nguyễn Chí Thiện ở tù 27 năm làm rất nhiều thơ tù cũng không dám chép ra giấy mà để trong đầu, sau khi ra tù leo lên căn gác ngồi ghi lại từ trí nhớ phi thường của mình.

Thiển nghĩ 12 bài thơ tù có một không hai làm trong tù cải tạo của tác giả Lê Mai Lĩnh sẽ sống mãi với thời gian, với lịch sử dân tộc VN đau thương, vì đó là những bằng chứng sống tố cáo tội ác “vi phạm nhân quyền” của đám cai tù đã đối xử hà khắc với tù nhân không xét xử phải ăn đói mặc rét, phải lao động khổ sai nặng nhọc.

Sau ngày 30/4/1975 đã có 100 trại tù (có nguồn nói 150 trại tù) mọc lên khắp 3 miền đất nước để nhốt hàng trăm ngàn tù nhân (quân dân cán chính VNCH) không xét xử, hôm nay sau nửa thế kỷ, Văn học VN Hải ngoại có bao nhiêu tập thơ tù? ngoài tập thơ tù của Thích Quảng Độ, tập thơ tù của Nguyễn Chí Thiện, tập thơ tù của Duyên Anh, tập thơ tù của Vinh Hồ, v.v…?

Và có bao nhiêu bài thơ tù? ngoài những bài thơ tù của Thích Tuệ Sỹ, Thanh Tâm Tuyền, Tô Thuỳ Yên, Lê Mai Lĩnh, Trần Thúc Vũ, Nguyễn Phúc Sông Hương, Ý Yên, Vương Đức Lệ, Mai Trung Tĩnh, Nguyễn Xuân Thiệp, Phù Du, Chu Tất Tiến, Hải Triều, Trần Hoài Thư, Song Nhị, Diên Nghị, Khang Lang, Phan Nhự Thức, Dương Quân, Lê Nguyễn, Tạ Tỵ, Duy Năng, Nguyên Huy, v.v…?

Hiện tại cái kho thơ “tù cải tạo” không nhiều, càng làm thơ tù của Nguyễn Chí Thiện, Tô Thuỳ Yên, Lê Mai Lĩnh thêm quý giá.

Nhà thơ Song Nhị viết:

“Trong kho tàng văn học sử nước ta, thơ tù hầu như không có. Suốt một thời kỳ Văn Học sử Việt Nam chỉ có một áng thơ tù duy nhất, đó là Tự Tình Khúc của Cao Bá Nhạ.”

“NGÃ TRÊN NÚI VIỆT HỒNG Ở YÊN BÁY KHI ĐI VÁC NỨA” là bài thơ tù làm trong trại tù Yên Báy của TS Thanh Tâm Tuyền – tác giả cho biết làm thơ trong tù là “sự khó khăn”:

“…Nhưng thực tế làm thơ trong trại cải tạo, sự khó khăn vẫn có đó. Vì không thể nào viết, sửa/ rédiger những bài thơ, như trạng thái hạn chế cuối cùng của sáng tạo: niềm tin vui cao giọng, đọc thơ và chia xẻ với bằng hữu xung quanh. Thơ phải được đọc và nghe/ la poésie doit être lue et ecoutée – đó là số phận cuối cùng của thơ.(…) Sau khi được trả tự do, trên đường về; việc đầu tiên mà tôi đã làm, là, đã thu mình và viết xuống những bài thơ của suốt thời gian bị giam cầm… Tôi đã ghi trong ký ức tù cải tạo, “Tới lúc tôi phải viết như không có gì xảy ra/ comme rien s’était passée – như không có gì biến đổi/ comme rien n’était modifié…” -Thanh Tâm Tuyền.

12 bài thơ tù làm trong tù của Lê Mai Lĩnh rất thật, rất thẳng, thẳng như ruột ngựa, thật như đếm, rõ ràng như ban ngày, đọc là hiểu, là cảm, là soi sáng… Do đó, trong bài viết này, tôi không diễn giải nhiều, mà muốn giới thiệu những trích đoạn hay nhất, tiêu biểu nhất (theo tôi) của mỗi bài, để quý đọc giả đọc và suy gẫm.

1. Bài thơ: LỜI TẠ LỖI VỚI QUÊ HƯƠNG

(trang 175, dài 5 trang, thể thơ tự do)

Tháng 6/1975, toàn thể sĩ quan và viên chức bên thua cuộc bị triệu tập đưa vào các trại tù gọi là “trại tập trung học tập lao động cải tạo” không xét xử, bản thân tôi là tù binh thất trận bị bắt ngày 28/4/75 đưa vào 5 trại tù, trong khi Lê Mai Lĩnh vào tù trễ hơn, nên ông có thì giờ làm bài thơ từ giã quê hương Quảng Trị bằng những lời thơ thống thiết:

Tôi ra đi mang theo nửa trái tim

Nửa còn lại giữ giùm tôi nhé

Tôi ra đi mang theo cả quê hương

Vẫn chưa đủ ấm lòng tôi đó

Nguyễn Hoàng ơi, Quảng Trị ơi, Việt Nam ơi

Làm sao tôi có thể quên

(trang 175)

Năm chữ “Tôi ra đi mang theo” rất hay nhắc lại 2 lần, nói lên tình cảm gắn bó sâu đậm của tác giả đối với quê ông, vùng hỏa tuyến đau thương:

Nguyễn Hoàng ơi, Quảng Trị ơi, Việt Nam ơi

Làm sao tôi có thể quên.

2. Bài: BẢN CÁO TRẠNG HAY THƯ GỞI TÊN TÙ NHÂN CỦA LỊCH SỬ

(trang 180, dài 7 trang, ở trang 174 ghi: “Hồ Chí Minh, Tên Tội Đồ Của Dân Tộc”, tác giả cho biết bài thơ trên viết trong tù nhưng không nói trại tù nào?)

Đây là một bức thư, một bản cáo trạng có một không hai làm trong tù, gởi Hồ Chí Minh- người đứng đầu chế độ csVN, thần tượng của csVN- nói lên ý chí, bản lãnh và khí phách anh hùng, hiên ngang, lẫm liệt, quật khởi, can trường của một người tù bất khuất, một người lính dũng cảm, một nhà thơ yêu nước. Chỉ một bức thư, một bản cáo trạng này thôi cũng đủ để ghi tên tác giả Lê Mai Lĩnh vào Trang Hùng Sử Việt.

Nhưng người ta cũng có thể đưa ông xuống địa ngục như người tù Quách Dược Thanh vậy. Nhưng tác giả Lê Mai Lĩnh vẫn sống, vẫn ra trại trở về nhà và định cư tại Mỹ theo diện HO, quả là một chuyện lạ bất khả nghĩ bàn. Nhà thơ Hữu Loan mạng lớn, nhờ bài thơ Màu Tím Hoa Sim mà không bị thủ tiêu; nhà thơ Lê Mai Lĩnh mạng lớn, có thể chết vì bức thư của mình nhưng không chết.

Xin hãy đọc những câu sau đây để thấy không thể ngang tàng hơn, khẳng khái hơn, to gan hơn. Thân phận cá chậu chim lồng vẫn xem cái chết nhẹ tựa lông hồng:

Thưa Ông,

Ký tên dưới đây là tôi

Lê – Mai – Lĩnh

Thi sĩ

Yêu quê hương như yêu chính bản thân mình

Và Tổ Quốc, trong trái tim hằng đêm thao thức

Bụi và lãng mạn

Thêm một chút khùng

Khi trái trời trở gió biến thành điên

Có máu hiệp sĩ

Thích trừ gian diệt bạo

Dù chỉ cân nặng 46 ký lô và cao 1 mét sáu mươi lăm

Nhưng tôi vẫn luôn đứng thẳng

Dầu đã qua mấy mùa giông bão

……

Nhưng từ Tết Mậu Thân năm 68

Khi ông dùng thơ làm mật lệnh

Xua quân vào Huế chôn sống hàng chục ngàn người

Tôi bắt đầu biết ông là ai ?

Và từ đó tôi mang giày sô tiến lên phía trước

……

Cuộc thế đổi thay, lịch sử xoay vần

Tôi vào tù và ông khô xác

Làm con vật người triển lãm

Chuyện kể ra dài dòng

Để đó. Hồi sẽ rõ

Lịch sử sẽ phân minh

Công và tội

Duy một điều tôi cần nói với ông

Là hiện nay, nhân dân đang nguyền rũa ông quá đỗi

Họ nguyền rũa ông đã làm tay sai cho CS Quốc Tế

Đem chủ nghĩa phi nhân, ngoại lai về giết hại dân lành

Họ nguyền rũa ông đã Bần Cùng Hóa Nhân Dân

Đưa Dân Tộc vào tận cùng rách nát

……

Ông giết những nhà trí thức, những người yêu nước
Không chịu theo ông: Phạm Quỳnh, Ngô Đình Khôi,
Khái Hưng, Hoàng Đạo, Huỳnh Phú Sổ,
Tạ Thu Thâu…
Và nhiều người nữa không sao kể hết.

Năm Cải Cách Ruộng Đất 53, 54
Ông giết hàng chục ngàn người, bị ông đem ra Đấu Tố
Không từ đàn bà,trẻ em, người già, người bệnh

Năm Nhân Văn Giai Phẩm 1956
Ông nhốt trí thức, văn nghệ sĩ vào tù, thủ tiêu,
đọa đày xác thân
Năm Tết Mậu Thân ở Huế, chỉ trong 21 ngày
Ông đã ra lệnh chôn sống hàng chục ngàn người
trong những ngôi mồ tập thể

……

Năm 75, ngày 30 tháng 4
Đảng ông xua quân vào cướp miền Nam
Xé bỏ hiệp định Ba Lê
Đảng ông chơi trò giải phóng
Giải phóng cho nhân dân lầm than
Giải phóng cho nhân dân tù đày
Giải phóng cho đảng ông mặc tình vơ vét
(vội vã vào vơ vét về)

Các ông lùa dân đi kinh tế mới
Để cướp nhà đoạt của

……

Tội của ông :
“Trúc rừng Nam sơn không ghi hết tội
Nước biển đông không rửa sạch tanh hôi”
(Nói như thơ Nguyễn Trãi)

……

Thưa ông
Nhân danh tôi, một nhà thơ
Có máu hiệp sĩ
Thích rút súng, vung gươm và
Múa bút
Bênh vực và xót thương cho những phận đời bất hạnh,

Thấy ông bị nguyền rủa,

Tôi muốn thương,

Mà thương không vô

Hỡi tên tù nhân lịch sử

Hồ chí Minh.

3. Bài thơ: SẮN

(trang 187, dài 2 trang, thể thơ tự do)

Xưa TS Quách Thoại làm bài thơ Thược Dược, hoa thược dược bất tử, nay Lê Mai Lĩnh làm bài thơ Sắn, củ sắn bất tử.

Sắn theo người tù bất cứ lúc nào, nơi nào, bất kể tù Nam hay Bắc.

Xin trích 4 khổ 13 câu:

Sắn đã nuôi ta sống
Sắn đã hại đời ta say
Ôi những bữa ăn đắng cay
Những sắn. Toàn sắn

……

Sắn củ ngon, sắn lớn bành ky
Sắn đuôi chuột, còn trong đống vỏ
Sắn gì cũng không chê không bỏ
Ta cứ ăn vào đầy bao tử được là hay
Đời tù no đếm được từng ngày

……

Sắn Vĩ Đại

Sắn muôn năm

Sắn đời đời ghi nhớ

Sống Mãi Trong Sự Nghiệp Của Chúng Ta.

(Làm tại Vĩnh Phú 1979)

4. Bài thơ: GIAO THỪA NĂM 37 TUỔI.

(trang 189, dài 3 trang, thể thơ mới, trại tù Lào Kai 1978)

Bằng giọng thơ khẩu khí đầy khí phách anh hùng, người tù Lê Mai Lĩnh đã lưu lại cho đời những vần thơ đặc sắc mang tính bi tráng:

“ Ta thấy rồi trời TỰ DO mở rộng/ Song sắt nào khóa nổi hồn ta/ Đón giao thừa trong nhà giam lạnh/ Nhưng ấm lòng ta, niềm tin quê nhà”.

Ta nay đã 37 tuổi tròn

Đầu lốm đốm với hai thứ tóc

Nhớ từ thuở còn thơ đi học

Qua đồng làng, ruộng lúa, nương khoai

Thấy những đàn trâu ăn cỏ mệt nhoài

Và những bác nông phu suốt đời vất vả

Ta thấy xót xa cõi lòng khôn tả

Mong có ngày đất nước tiến lên.

……

Nào ngờ đâu trong cơn mặc cả

Của lũ người mua bán chiến tranh

Chúng trao ta vào tay đối nghịch

Ôm hận tù đày, tội phạm chiến tranh.

Ta được người mệnh danh giải phóng
Đưa xuống tàu từ giã miền Nam
Ra tới đây núi rừng Việt Bắc
Tù khổ sai, không được than van.

Nhờ ra đây ta còn thấy lại
Những chiếc cày và mấy con trâu
Những cụ già còng lưng cày cấy
Trên ruộng đồng nước lũ thật sâu.

……

Bánh chưng bóc rồi, ta ăn một nửa
Từ từ thôi để hạnh phúc còn dài.

Đã ba năm rồi ăn Tết trong tù
Vợ con ta ơi, bốn phương lưu lạc.

Đã lâu lắm, ta thèm miếng thịt
Nay Tết đến rồi nhà nước mới cho

Ôi miếng thịt này sao ngon đáo để

Chẳng biết trâu hay ngựa hay bò.
……

Ta thấy rồi trời TỰ DO mở rộng
Song sắt nào khóa nổi hồn ta
Đón Giao Thừa trong nhà giam lạnh
Nhưng ấm lòng ta, niềm tin quê nhà

(Trại tù Lào Kai 1978)

5. Bài thơ: CHUYẾN TÀU CUỐI NĂM

(trang 192, dài 100 câu, thể thơ mới)

Tôi thích bài thơ này bởi ý từ bay bổng, phiêu bồng như cánh chim trời đón mừng nắng ấm Miền Nam. Tôi cho đây là một bài thơ tù làm trong tù thuộc hàng tuyệt bút.

Có những câu thơ đẹp nhưng cũng rất xót xa: “Trên con tàu chở đầy xiềng xích/ Xin vĩnh biệt chào vương quốc lừa dối/ Trả lại Người những đói rét hờn căm.”

Có những câu thơ mô tả bộ mặt thật của thiên đường lừa dối: “Chào bo bo, chào sắn khoai, bắp xay bắp hột/ chào những ngôi giáo đường/ Đứng lạnh lùng giữa hoang tàn cỏ dại/ những nghiêng chùa đổ chái.”

Từ nơi đau khổ tận cùng vẫn có những hình ảnh cao cả phi thường để ta cúi đầu ngưỡng mộ và ca ngợi: “Để nhớ Trần Dần và nhóm Nhân Văn/ Để ngợi ca những thi sĩ, nhà văn/ Đã dũng cảm đấu tranh cho Sự Thật.”

Lời thơ Lê Mai Lĩnh chân thật tận cùng, lại có sức nặng chạm thẳng vào trái tim thổn thức: “Về quê hương vào những ngày cuối năm/ Dẫu trong tay xích xiềng còn trói chặt.”

Về quê hương vào những ngày cuối năm
Trên con tàu chở đầy xiềng xích
Xin vĩnh biệt chào vương quốc lừa dối
Trả lại Người những đói rét hờn căm.

Mai ta đi từ bóng tối mù tăm
Nơi ta về quê miền Nam yêu dấu
Hãy ở lại những đói nghèo đau thương ẩn náu
Chia tay nghe, vĩnh biệt yên nằm.

Chào không chút xót thương núi rừng Việt Bắc
Hoàng Liên Sơn, Yên Bái, Lào Kai
Chào Vĩnh Phú, Thanh Phong, Thanh Hóa
Còn trong ta cơn ác mộng chưa phai.

Chào bo bo, chào sắn khoai, bắp xay bắp hột
Vĩnh biệt nghe nước muối đại dương
Chào rau tàu bay, lá rừng chua xót
Khi nghĩ về lạnh buốt khớp xương.

Mai ta đi chào những ngôi giáo đường
Đứng lạnh lùng giữa hoang tàn cỏ dại
Hãy ở lại nghe những nghiêng chùa đổ chái
Áo rêu phong khép kín niềm thương.

Chào con phố nào ta đã có lần qua
Dẫu không biết tên để gọi
Nhưng trong lòng ta thầm nói
Đó là phố Sinh Từ

Để nhớ Trần Dần và nhóm Nhân Văn

Để ngợi ca những thi sĩ, nhà văn

Đã dũng cảm đấu tranh cho Sự Thật.

……

Trên những cánh đồng miền Trung tàu qua
Ta chỉ thấy đàn bà em nhỏ
Thanh niên đâu, đi lính hay tù
Đã mấy năm rồi quê mình thế đó.

……

Về quê hương vào những ngày cuối năm
Dẫu trong tay xích xiềng còn trói chặt
Nhưng trong lòng ta bao nỗi hân hoan
Khi thấy dấu bạo tàn sắp tắt.

(Trại tù Gia Rai 1-1-81)

6. Bài thơ: MỘT NGÀY NHƯ MỌI NGÀY

(trại tù Vĩnh Phú 1979, trang 196, dài 36 câu, thể thơ mới)

Trong trại tù đói khổ như trâu “người nuôi người” kiểu sáng sắn, trưa sắn, chiều sắn, rồi sẽ “thành đười ươi” mất! Tác giả sử dụng nghệ thuật đảo ngược trong câu chữ rất hay: “Trưa, hai chén sắn lưng/ Chiều, lưng hai chén sắn.” Lê Mai Lĩnh vừa chơi chữ, vừa ngầm tố cáo sự tráo trở, lật lọng, lừa dối của trại tù nói một đằng làm một nẻo.

Sáng, một khúc sắn nhí
Trưa, hai chén sắn lưng
Chiều, lưng hai chén sắn
Làm, tám tiếng còng lưng.

Ăn, nuôi như trẻ nít
Chơi, có thì giờ đâu
Ngủ, chật như cá hộp
Làm, hối thúc như trâu.

Sáng mở mắt, khẩn trương
Tối đi ngủ, khẩn trương
Giờ tập họp, khẩn trương
Khẩn trương và khẩn trương.

Nuôi như thế, đành sao
Dẫu chi cũng là người
Người nuôi người như thế
Rồi cũng thành đười ươi.

7. Bài thơ: THỜI ĐẠI HỒ CHÍ MINH

(trang 198, 20 câu, thể thơ mới)

Bốn câu thơ sau đây, tác giả Lê Mai Lĩnh dùng những chữ đắt địa như: “chói chang, làng chàng, điêu đứng, hàng nối hàng” gây cảm xúc mạnh trong lòng ta:

Thời buổi chi mà lạ lùng thế rứa

Mở mắt ra toàn nói chuyện ăn.

Trông lên thấy cờ đỏ chói chang
Biểu ngữ, huy chương nghĩa chữ làng chàng
Ngó xuống thấy dân đời điêu đứng
Máu đổ, thây phơi hàng nối hàng
(Trại tù Thanh Phong 1980)

8. Bài thơ: BÊN NÀY BÊN KIA NÚI CHỨA CHAN.

(trại tù Gia Rai 1981, trang 199, 36 câu, thể thơ mới)

Trong nhạc phẩm Khúc Thuỵ Du, hình ảnh mặt hồ khơi gợi sự ly tan:

Chỉ cách một mặt hồ

Mà muôn trùng chia xa (nhạc Anh Bằng)

Trong bài thơ Bên Này Bên Kia Núi Chứa Chan, hình ảnh trái núi “ngăn cách tình chan chứa” nhưng bóng núi “đâu khuất nổi dáng người”. Dù hoàn cảnh, thời thế có “ngăn cách” về địa lý, nhưng không thể cách ngăn nổi tình yêu chung thuỷ của con người. Hy vọng vẫn còn trong tuyệt vọng. Sau đêm dài sẽ có ánh bình minh, sau mùa đông cây cỏ sẽ đâm chồi nẩy lộc, tác giả luôn tin tưởng “đại nghĩa thắng hung tàn” câu thơ của đại thi hào Nguyễn Trãi.

Nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ nói lái “bên này-bên kia, chứa chan-chán chưa-chan chứa, ngăn cách-cách ngăn” tạo nên sự lạ lẫm, gây cảm giác thích thú trong lòng người đọc, và cũng làm cho bài thơ mang dấu ấn rất Lê Mai Lĩnh.

Bên kia núi Chứa Chan, anh có em
Em có anh bên này núi Chứa Chan
Qua trái núi ngăn cách tình chan chứa
Đã chán chưa trái núi cách ngăn.

Bên này Chứa Chan anh còn trái tim
Anh còn tình yêu, anh còn cuộc đời
Còn em một trời chói chang hạnh phúc
Bóng núi kia đâu khuất nổi dáng người.

9. Bài thơ: LỜI BÀY TỎ CÙNG CÁC CON.

(trang 201, thể thơ tự do, dài 28 câu)

Khi đọc đến câu thơ thứ 10 thì tôi đã muốn khóc rồi, người cha Lê Mai Lĩnh chân thật tới tận cùng tới não lòng, cho thấy một hoàn cảnh quá ư bi đát: người cha đi cải tạo, người mẹ bị ở tù, con cái bơ vơ giữa chợ đời, làm lòng ta rưng rưng bao niềm cảm xúc và xót thương cho thân phận người lính Miền Nam sau 75 đã rơi vào cảnh tan cửa nát nhà.

Các con hãy tha thứ cho cha

Vì quá tin đời nên cha lầm lỗi

Các con hãy tha thứ cho mẹ các con

Vì quá tin người nên bị lừa dối.

Nội, sẽ nuôi các con lớn khôn

Ngoại, sẽ nuôi các con lớn khôn

Các chú, các bác, các cô, các cậu

Sẽ nuôi các con lớn khôn.

Hãy cho ngoan, dù ăn sắn, ăn khoai

Dù ăn rau, ăn cỏ, cũng nên nhìn thẳng,

Dẫu quanh năm không có miếng thịt nào,

Cũng cố giữ gìn cho thắng.

10. Bài thơ: VÔ ĐỀ

(trang 202, 8 câu, thể thơ mới)

Bài thơ này ngắn nhất chỉ có 8 câu nhưng tác giả Lê Mai Lĩnh đã nói lên một sự thật trần trụi, chua cay, gớm ghiếc, có sức nặng ngàn cân tố cáo tội ác phi nhân trong các trại tù cải tạo:

Trời trong xanh, buổi sáng hôm nay,
Soi xuống hố phân, thấy mặt mình vẫn còn tươi sáng,
Còn nét thơ ngây, còn dáng hình người,
Chưa có gì ra vẻ đười ươi.

Hỡi những cục phân còn xác bắp, cọng rau,
Trôi lềnh bềnh giữa bầy dòi, bọ,
Trông các em, thân quá làm sao?
Giữa đời ta, chuỗi ngày lem lọ!

(Trại tù Lào Cai 1979 – Vô Đề – Thơ LML- trang 104)

11. Bài thơ: MÙA ĐÔNG ĐI CẤY RUỘNG SÌNH

(trang 203, có 24 câu, thể thơ mới)

Đây là bài thơ tù làm trong tù sắc bén, sắc như dao, tố cáo một sự thật lạnh lùng khó tin nhưng có thật, tù nhân đã bị đối xử như con vật: “Nơi Việt Bắc, núi rừng trùng điệp/ Tù khổ sai, đói rét là đây/ Bùn ngập sâu người, hơn một nửa /Ruộng trâu chê, bắt người thay thế.”

Tù nhân kéo cày thay trâu nơi ruộng sình, bùn ngập tới hơn nửa người. Bởi “trâu chê, bắt người thay thế”. Còn gì thảm thiết hơn?

Nghệ thuật sử dụng từ ngữ của tác giả Lê Mai Lĩnh rất tài hoa “đêm gió chướng, mưa rừng, thêm hăm he, đấm đá, đủ lời, lội ruộng sình, cấy lúa vụ chiêm” gieo vào lòng ta bao nỗi kinh khiếp hãi hùng: bị hiếp đáp, bị bạo hành; đồng thời gây bao cảm giác tê tái lạnh lùng, lạnh tím môi, lạnh rút ruột, lạnh thấu xương, lạnh cầm cập… giữa mùa Đông nơi núi rừng Việt Bắc: “Tù khổ sai, đói rét là đây.” Còn gì khủng khiếp hơn?

Nhà văn Pháp A. Maurois nói:

-“Nghệ thuật làm cho người ta hiểu được bộ mặt chân thật của cuộc đời.”

Đọc bài thơ Mùa Đông Đi Cấy Ruộng Sình, tác giả Lê Mai Lĩnh đã cho người đọc “hiểu được bộ mặt chân thật của cuộc đời” trong các trại tù cải tạo tại miền Bắc.

Chào tái ngộ mùa đông Việt Bắc

Năm thứ hai ta ở chốn này

Nơi Việt Bắc, núi rừng trùng điệp

Tù khổ sai, đói rét là đây.

Lưng hai chén sắn, phần một bữa

Nước muối thôi, liệu đủ cầm hơi

Đêm gió chướng, mưa rừng, dồn dập

Thêm hăm he, đấm đá, đủ lời.

Lội ruộng sình, cấy lúa vụ chiêm

Bùn ngập sâu người, hơn một nửa

Ruộng trâu chê, bắt người thay thế

Nhè nhẹ bò thôi, kẻo chết chìm.

12. Bài thơ: VỖ VỀ GIẤC NGỦ

(trang 204, 35 câu, thể thơ mới)

Có một nhà thơ phương Tây mà tôi quên tên đã nói:

“Thơ không phải là đám mây lơ lửng trên dòng đời, mà chính là dòng đời đó. Thơ đâm rễ từ thực tại, nở hoa từ thực tại và giải thoát từ thực tại.”

Bài thơ VỖ VỀ GIẤC NGỦ không phải là “đám mây lơ lửng trên dòng đời mà chính là dòng đời đó” nơi núi rừng Việt Bắc trong các trại tù lao động khổ sai, nhọc nhằn, đói rét, nơi tác giả đã trải qua 8 năm dài, nơi có những nỗi đau thể xác tận xương tuỷ giữa rừng thiêng nước độc, nơi có những nỗi đau tinh thần tận tâm hồn mà mỗi đêm về dằn vặt, thao thức, suốt đêm dài không ngủ: “Thao thức, thao thức mãi, làm gì?”

Thơ Lê Mai Lĩnh đã “đâm rễ từ thực tại” nỗi đau thương thấm đẫm trong từng chữ từng câu: “Hỡi ta, hãy ngủ đi/ Cái ăn, đã không ra gì, thì lo toan cái ngủ.”

Thơ Lê Mai Lĩnh đã “nở hoa từ thực tại và giải thoát từ thực tại”: “Thân ta chúng nhốt trong lồng sắt/ Ta thả hồn bay khắp bốn phương.”

Tôi cho đó là những câu thơ tù làm trong tù tuyệt bút sẽ sống mãi với thời gian.

Hỡi ta, hãy ngủ đi,

Chẳng còn bao lâu nữa, trời sắp sáng,

Vậy ngủ đi, cho sức người cường tráng,

Thao thức, thao thức mãi, làm gì?

Hỡi ta, hãy ngủ đi,

Cái ăn, đã không ra gì, thì lo toan cái ngủ,

Chớp thời cơ, tạo điều kiện, cho mắt no đủ,

Còn ta, trăm mối việc nhớ ghi.

……

Thân ta chúng nhốt trong lồng sắt,

Ta thả hồn bay khắp bốn phương,

Chân, dẫu trong cùm gông đau thắt,

Tim Tự Do ta, khắp nẻo đường

……

Bốn giờ sáng, thèm một hơi thuốc thẳng,

Thao thức hoài, nhớ vợ con, mẹ cha,

Thôi ngủ đi, ngủ đi, hỡi ta,

Chẳng còn bao lâu nữa, trời sắp sáng.

Lê Mai Lĩnh

(trại tù Lào Kai 1978)

KẾT LUẬN:

Nhà biên khảo Phạm Công Thiện gọi nhà văn Mỹ Henry Miller là “Bồ tát nghệ sĩ”, Henry Miller viết:

“Viết không phải là một sự đào thoát, mà viết là sự phóng mình xuống ao hồ đen tối nhất.” -Henry Miller

Câu này theo tôi rất đúng với 12 bài thơ tù làm trong tù của tác giả Lê Mai Lĩnh, nhất là bài Sắn, Vô Đề, Mùa Đông Đi Cấy Ruộng Sình, Vỗ Về Giấc Ngủ…

Nhà văn/nhà phê bình văn học Đỗ Trường viết:

-“Có lẽ, người nghệ sĩ lớn, ngoài nhân cách, tài năng, ngòi bút của họ phải chọc thẳng vào hiện thực xã hội, cũng như cuộc sống và con người một cách trung thực nhất chăng?.” -Đỗ Trường, 20-11- 2019.

Câu này theo tôi cũng rất đúng với 12 bài thơ tù làm trong tù của Lê Mai Lĩnh. Thơ Lê Mai Lĩnh đã “chọc thẳng vào hiện thực xã hội, cũng như cuộc sống và con người một cách trung thực nhất” và rõ nét nhất trong các trại tù cải tạo.

12 bài thơ tù làm trong tù của Lê Mai Lĩnh nổi bật tính “hiện thực xã hội” trần trụi, chân thật đến não lòng, gây cho người đọc cái cảm giác gớm ghiếc, rùng mình, ớn lạnh, sởn gai óc, nổi da gà…

Thơ tù làm trong tù của tác giả Lê Mai Lĩnh nổi bật tính bi tráng: những nỗi buồn đau, uất hận, đắng cay, chua xót kéo dài dai dẳng, ngày này qua ngày khác, năm này qua năm khác, như thể không có hồi kết. Cảnh tối tăm, âm u, co ro, đói khát, lạnh lẽo… đầy âm khí, đầy nộ khí xung thiên, như thể đang ở trong chín tầng địa ngục, nhưng cũng không thiếu khí phách anh hùng, quật khởi, bất khuất, như lửa cháy rừng ngùn ngụt…, như tiếng sư tử rống gầm gào thét…, thấm đẫm trong từng câu từng chữ.

Phong cách bi tráng trong thơ tù Lê Mai Lĩnh đứng riêng một góc trời không lẫn lộn với thơ tù của ai.

Tác giả Lê Mai Lĩnh khác người ở bản tính ngay thẳng, bộc trực, dám nói dám làm, không khúm núm quỵ lụy trước cường quyền:

“Dù trong gông cùm, xiềng xích, trước những họng súng lưỡi lê, thi sĩ Lê Mai Lĩnh vẫn lên tiếng và thơ đã có mặt.” -Lê Mai Lĩnh.

Nhưng ông lại có lòng vị tha, yêu thương bằng hữu, đồng bào, dân tộc khổ đau:

“Tôi ra đi mang theo cả quê hương

Vẫn chưa đủ ấm lòng tôi đó

Nguyễn Hoàng ơi, Quảng Trị ơi, Việt Nam ơi

Làm sao tôi có thể quên” -Lê Mai Lĩnh

Chính nhân cách sáng như ban ngày đó mà có nhiều mặc khách tao nhân ở trong và ngoài nước dù khác phong cách trường phái, vẫn quý mến ông- Văn thi sĩ Lê Mai Lĩnh.

Riêng tôi, rất ngưỡng mộ, kính phục ông, mỗi lần nghĩ đến ông lại hiện ra một khuôn mặt chữ điền “mắt sâu râu rậm” (chữ của ông) không khác những nhân vật phong sương bụi đời ngồi trên lưng ngựa phóng như bay qua núi đồi hoang dã trong những bộ phim miền viễn Tây Hoa Kỳ, hay 2 câu thơ hùng tráng của đại thi hào Nguyễn Du:

“Râu hùm, hàm én, mày ngài.”

“Đội trời đạp đất ở đời.”

VINH HỒ

Orlando, 21/4/2026

CHIẾN TRANH VÀ TÙ NGỤC

Là chàng trai thế hệ
Trước vận nước u sầu
Tôi không thể trốn tránh
Đứng bên lề khổ đau

Sách vở đành xếp lại
Xa phố cũ trường xưa
Xa người yêu bé bỏng
Xa dòng sông con đò

Một chiều đông lạnh lẽo
Khói lửa mờ biên cương
Tôi người lính tác chiến
Cầm súng giữ quê hương

Đối diện với sinh tử
Suốt bao năm bàng hoàng
Còn gì ngoài đổ nát
Và cốt nhục tương tàn

Rồi một ngày khủng khiếp
Một ngày tối om om
Hai tay ta bị trói
Trước họng súng đen ngòm

Sài Gòn không còn nữa
Thân khổ ải tù đày
Mỗi ngày trong mỗi trại
Bằng cả một thiên thu

Tù nhân không xét xử
Lao động còn xương da
Bao nhiêu người kiệt sức?
Con đường về còn xa

Tù nhân không bản án
Ngày bứng gốc đào rừng
Nhớ nhà không điếu thuốc
Châm lửa cháy phừng phừng

Đêm về nằm đói khát
Từng tế bào rỉ rên
Giữa rừng thiêng nước độc
Đời phi lý buồn tênh

Đêm từng đêm thao thức
Nghe cú rúc mễn la
Chiến tranh và tù ngục
Phận người quá xót xa!
VINH HỒ
Apr. 22, 2026

Trần Vấn Lệ: NHỮNG BÀI THƠ THÁNG NĂM 2026-(02)

Trần Vấn Lệ — Sat, 23 May 2026 06:07:00 +0000

Lặng Lẽ – Tranh: HOÀNG THANH TÂM

MƯA ĐẦU MÙA

Nửa đêm nghe rất lạnh… Sáng nhìn: mưa trắng sân! Mưa đầu mùa rưng rưng. Mùa Xuân thật sự dứt!

Mở màn thơ tưng tức lồng ngực của mình rồi. Biết là chuyện của Trời mà cũng buồn thật lạ!

Chiếc xe bus đi quá trạm dừng rồi chạy luôn. Cô làm nail dễ thương chắc mưa lạnh, dậy trễ…

Tôi hôm nào cũng thế, sáng là mong ngóng ai. Mưa đầu mùa gió bay, tóc chưa bay, chưa chải?

Mưa đầu mùa trên mái nhà nhà tha hồ lăn…Mưa đầu mùa trên sân lênh láng tha hồ nước…

Bài thơ tôi làm được bốn câu này là… Hay! Hay nhất: Chim đã bay từ nửa đêm, có lẽ…

Hỡi chim ơi có ghé một công viên nào không? Chào giùm tôi hoa hồng ở đó trời chắc nắng…

Tôi chợt nhớ Huy Cận hai câu thơ đỏ hoe: “Sắc trời nhàn nhạt dưới khe, chim bay lá rụng, cành nghe lạnh lùng!”.

THƠ TÔI

TÌNH DÂNG HIẾN

Chiều dễ thương chi lạ: gió nhẹ hôn từng lá. Cả khóm cây rung rung…

Gió chắc có tấm lòng mà mắt mình không thấy? Chỉ vì nắng cứ chải cho ngọn cây nghiêng đầu!

Ơ hay thơ đâu đâu mà hồn nhiên thế nhỉ? Nắng hay dòng thanh thủy chảy qua miền ca dao?

Chiều, không ai nói chiều cao / hình như vì không thước? Bầy học trò ô thước đủ rồi những cái ô?

Tôi ngó mặt Thầy, Cô… không thấy ai là xấu, hiền hậu Thầy Cô giấu để nụ cười nở hoa…

Có những chiều rất xa hiện về tôi hiện hữu! Một Thầy Giáo cố cựu… tự dưng mà ngây thơ!

Có thể tiếng ầu ơ của Quê Hương cứ đọng người Quảng Nam cái giọng, người Bình Định câu hò?

Tôi nghĩ tới Cần Thơ, tới Cần Giờ, Cần Đước… Ờ nhỉ thêm Cần Giuộc… nước mình thương quá thương!

Tôi nhớ quá Bình Dương, nhớ Chơn Thành, Bù Đốp, đường Daknông tôi ngộp bụi Ban Mê lê thê…

Tôi nghĩ mình còn quê: Thơ tôi, chiều, bài mới! Tại em, ai biểu hỏi: “Chiều rồi, thơ anh đâu?”.

Em chỉ hỏi thế thôi, thơ tôi, này: “Yêu Quý!”. Bây giờ đầu Thế Kỷ, tôi sống từng ngày Thơ…

HOÀNG HÀ CHI THỦY

THIÊN THƯỢNG LAI

Sáng nay… Còn vài tiếng nữa

Chị tôi vĩnh viễn giã từ…

Vĩnh viễn Chị vào Thiên Cổ,

Ngủ hoài một giấc Thiên Thu!

Bụi tro Chi sẽ bay mù

chân mây mà không Cố Quận.

Tấm lòng của Chị như như,

Câu Kinh cuối cùng của Phật!

Nại Hà cuối cùng tiếng nấc

Rồi thôi tan theo tiếng chuông!

Chắc không lâu hơn một phút

đủ rồi ba tiếng boong boong…

Chị sống chị vượt đại dương,

Giữa đường không tin mình sống!

Nhưng mà giữa đời hy vọng:

Chị còn Cố Quận bao la…

Chị đi, những bước người già,

Em về cũng đi như Chị.

Ngày cuối đường cuối ai qua

cũng chỉ Hoàng Hà Chi Thủy!

Chị ơi Chị ơi có thấy:

“Nước sông Hoàng Hà trên cao

ào ào từ trời đổ xuống…”

Chị em mình: Cái Bóng Thời Gian!

BA NGÀY HÔM NAY

TRỜI KHÔNG CÓ NẮNG

Ngày không nắng! Ba ngày rồi không nắng…

Chim đoán biết trời nên đi vắng… bỏ tôi?

Sắp mưa chăng? Hay bão sẽ đến chơi?

Bão phá nát những cái chòi, những túp tranh thời… thời chưa lên nhà ngói?

Ai cũng muốn sống cuộc đời đổi mới!

Tôi rất mong tôi làm thơ chim bay!

Từng bài thơ tôi là tờ lịch thay ngày,

là đứa bé thấy mình lơn lớn chút…

Con chim sẻ cuối cùng bay đi cái vụt,

Mây làm thinh cao vút cái chân mây!

Tôi nhớ ai, tôi nhớ cặp Chân Mày

nhíu nhíu thôi cũng đổi thay ngày tháng…

Sách vở nói Không Gian Thời Gian vô hạn…

Học trò làm bài, nhiều nhất hai giờ. Vui.

Ông Thầy Giáo, bà Cô Giáo ra hành lang đứng chơi…

Tôi có một thời ngó sân trường gió quét…

Trong phòng lớp, các em làm bài có mệt,

hãy ngó lên trần nhà như Thầy đang ngó mây… mây:

“Tôi sẽ đi lính! Tôi sẽ súng cầm tay.

Tôi còn sống hay chết, sẽ có ngày… mai mốt!”.

Tôi hay bâng quơ, bạn bè tôi hay nhột:

“Mày như tao… có một thuở chim lồng,

cá trong chậu…và đời như Vũ Hoàng Chương,

Con Ngõ Hẹp!

Tương lai ư? Chúa Trời còn… Không Biết!

Bao giờ có Công Bằng? Bao giờ đời không còn chữ Ghét?

Người Yêu Người, nhà ngói như nhà tranh,

Những cô gái áo xanh tung tăng bên bạn bè áo đỏ…

Áo nàng vàng, trời ơi tôi nhớ…

thơ Nguyên Sa, một thuở, một ông Thầy!

Chim ơi chim ai đuổi các em bay?

Ba ngày hôm nay trời không có nắng!

Nỗi buồn tôi mấy mươi năm thầm lặng,

vài câu thơ…thay tiếng chuông, boong boong…

10 NĂM

VỀ LẠI THĂM TRƯỜNG CŨ

Mười năm…

về lại thăm trường cũ

Đà Lạt xưa giờ lạ quá nha!

Tây cất ngôi trường, Ta cố giữ,

dân mình xây dựng kệ dân TA! (*)

Mười năm…

đếm đủ mười năm nhớ,

Tìm một lần quên

chẳng thấy gì…

Ngước mặt,

ngói xưa màu xám xám

nay màu đỏ chói

lá cờ bay…

Biết mà

thời thế theo thời thế.

Cái thế nào qua nỗi thế thời?

Thầy với Cô và Em…

lớp lớp,

hành lang gió lộng

vắng mây trôi!

Mười năm…

cánh cổng bà Cai khóa,

khóa cả buồng tim

nước mắt đầy.

Hỏi chẳng ai nghe lên tiếng đáp

Chập chờn chim sẻ mấy con bay…

Mười năm rồi sẽ mười năm nữa

Khuynh diệp cây rung lá mỗi mùa…

(*) Có đi qua trường Yersin, Nazarette, Couvent Des Oiseaux, Adran… thấy vẫn đẹp, tường sơn sạch, cửa kính sáng trưng. Di tích của Pháp vẫn được trân trọng. Còn trường Trần Hưng Đạo, Bùi Thị Xuân do dân mình đóng góp hình thành nay lạnh tanh, tàn tạ…

AI CŨNG NÓI

BÂY GIỜ TRỜI VÀO HẠ

Ai cũng nói: “Bây giờ trời vào Hạ!”

Ai cũng: “mình về lại với tuổi thơ!”…

Trưa, bỗng nghe tiếng võng, tiếng ầu ơ

Tôi thấy có người cầm khăn lau nước mắt

Tôi nghe tôi cũng buồn buồn rất thật

Ở tuổi nào ai cũng nhớ Mẹ Cha!

Chúng tôi đều là những kẻ đi xa

Xưa: Rừng rú, ngục tù… nay đất khách

Những Người Lính bây giờ còn nét mặt

Rất anh hùng mà cũng rất từ bi!

Thường hẹn nhau ở góc quán cà phê

Thường chia tay nhau ở góc đường văng vắng

Hai bàn tay còn nguyên mà, nên nắm

Lắc rồi rung như Thầy Chùa rung chuông…

Chúng tôi, tám mươi hơn còn rất ít người

Còn gặp mặt, còn nụ cười thân ái…

Đang mùa Hè, nhớ ngày xưa, nhắc lại:

“Trại K’ Loon sông suối khô queo!”.

Ôi Nước Non! Một Nước Đói Nghèo

Người Làm Loạn Mình Ở Tù Mới Ngộ!

Chính sách Cộng Hòa, nhìn nhau là ngó

Không biết ai xấu hổ ngàn năm!

Chúng tôi ai cũng nhớ mùa Xuân…

Rừng xanh lá và lòng thơm ngát…

CÒN THÁNG NĂM

CHƯA QUA THÁNG SÁU

Còn tháng Năm, chưa qua tháng Sáu…

Trời buồn, sáng lành lạnh, giống như Thu!

Mình nhớ ai? Ai ẩn hiện trong đầu?

Trong lòng dạ, trên bờ vai, vạt áo…

Không! Mình nhớ đường biển xưa mình thường đi dạo

sáng tháng Năm, trời đẹp lắm, Nha Trang!

Mình cũng nhớ Phan Rang,

ít thôi. Chút nhiều dành cho Phan Thiết!

Thơ hôm nay mình làm ngộ thiệt!

Có con chim vừa hót, nó bay rồi…

Nó bay về hướng mặt trời…

Nó đi tìm bạn bè của nó?

Mình ngồi xuống đường xanh lề cỏ

thấy mùa Xuân… Thương quá, đã ba mùa

Còn mùa Đông! Mùa đó ít thơ,

Tuổi bay bay… liệu mình còn có kịp?

Tổ Quốc mình, bây giờ, là tiền kiếp!

Đã bốn mươi năm mình là kẻ Tha Hương!

Hơn bốn mươi năm mình ở với Nước Non

có nhớ chớ rào kẽm gai nhức nhối!

Có nhớ chớ những cánh rừng mình lội,

lá rơi đầy, sàn sạt bước con nai…

lá rơi đầy… đuổi hết lũ chim bay

đuổi mấy đứa cháu mình kiếm đường vượt biển!

Có mấy đứa lâu nay chỉ hiện

trong chiêm bao khi mình ngủ vật vờ,

trong bây giờ, loáng thoáng những câu thơ

không hay lắm, mình ăn năn khó tả!

Sáng hôm nay, sáng của ngày mùa Hạ

nhớ Huyền Kiêu Hạ Đỏ hỏi Em Thơ:

“Chị đẹp em đâu?”. Đứa bé ỡm ờ:

“Chị đi hái hoa vàng ngoài nội!”.

Ai đó nói: “Người Thơ không có tuổi”.

Sao Phạm Thiên Thư đã thành Phạm Thiên Thu?

Ngày xưa xưa có gã chức quan từ

đi lên non tìm Động Hoa Vàng để lại cho đời những câu thơ Lục Bát!

Tôi nhớ chớ bài Tình Xa em hát,

nụ hoa vàng thành hoa Thiên Lý Hoa…

TỨ TUYỆT

Buồn buồn không biết làm chi cho vui,

lấy bút màu vẽ chữ nhìn chơi!

Hay quá! Chữ nên Tình với Nghĩa,

để vào phong bì thay thế một lời thăm…

MƯỜI NĂM RỒI

TÔI VẪN MỘT

HỒN NHIÊN

Thế mà cũng đã mười năm rồi,

có hơn,

Thành Phố mình rất thương!

Bây giờ mình trở lại…

Vẫn rất nhiều trai gái

đi dạo rất hồn nhiên.

Và cũng rất nhiều chim

chạy nhảy trên đường phố…

Cảnh đó làm mình nhớ,

cảnh đó làm mình thương?

Mình nói với hoàng hôn

khi đèn lên trăng tỏ…

Mười năm mình vẫn nhỏ

làm bài Tập Làm Văn:

Ai cũng là Cố Nhân…

Cô gái của Tiệm Sách!

Mình ghé mua cuốn tập

trăng soi từng ô vuông.

Mình tìm một lề đường,

xe đậu, mình ngồi viết…

Mười năm mình tha thiết:

“Mình bé như ngày xưa

đi như một bài thơ

có cánh bay trên phố…”.

Trần Vấn Lệ

The New York Times – The President’s Taxes – HỒ SƠ THUẾ CỦA VỊ TỔNG THỐNG

T.Vấn - Dịch Thuật — Sat, 23 May 2026 06:04:00 +0000

Xin Bấm Vào Đây:

The New York Times – The President’s Taxes – HỒ SƠ THUẾ CỦA VỊ TỔNG THỐNG

HO SO THUE TRUMP Download

Chú Thích: Nhân một thỏa thuận vừa được “sắp xếp giữa vị tổng thống đương nhiệm Donald Trump và bộ Tư Pháp của ông ta về việc DOJ “vĩnh viễn” chặn IRS khỏi việc xem xét hay truy thu bất kỳ hồ sơ thuế nào của Trump, gia đình ông và Trump Organization đối với các năm thuế trước ngày 18/5/2026. Dư luận cho rằng hẳn hồ sơ thuế của Trump và gia đình ông ta phải có điều gì khuất tất nên mới có hành động “lạm quyền” như vậy, nhất là thỏa thuận này bắt nguồn từ việc “Donald Trump cá nhân” đã đệ đơn kiện “Donald Trump chính phủ” về “tội” sở thuế IRS (Tháng 10/2018 – thời gian nhiệm kỳ 1 của Trump – 2017-2021) tiết lộ hồ sơ thuế của “Donald Trump cá nhân” và gia đình ra ngoài, dẫn đến việc tờ The New York Times công bố loạt bài điều tra gây chấn động dư luận vào tháng 8 năm 2020. Chúng tôi cho đăng lại loạt bài nói trên qua phần chuyển ngữ của T.Vấn (một chuyên viên thuế – Tax Advisor- đã có gần 10 năm làm việc cho hãng thuế HR&Block Hoa Kỳ). Loạt bài nhiều kỳ này được gom lại thành một tập sách dày 155 trang, dạng PDF mang tên: The President’s Taxes – HỒ SƠ THUẾ CỦA VỊ TỔNG THỐNG

T.Vấn & Bạn Hữu

Lời Người Dịch:

Hồ sơ thuế của tổng thống Donald Trump là một đề tài nổi trội từ nhiều năm nay, nổi cộm nhất là từ năm 2015 khi ông cho biết ý định sẽ ra tranh cử năm 2016. Trong suốt thời gian 5 năm qua, từ quốc hội liên bang cho đến các viên chức công tố của tiểu bang New York (nơi Donald Trump là một cư dân thâm niên cho đến mới đây – Nov. 1, 2019 – ông chọn Florida làm quê hương mới) tìm mọi cách để có được những hồ sơ này, nhưng phần lớn đều thất bại vì những rào cản pháp lý mà các luật sư của tổng thống viện dẫn hầu giữ kín những bí mật về tài chính của thân chủ.

Khi được hỏi lý do tại sao không công bố hồ sơ thuế của mình như tất cả các vị tổng thống tiền nhiệm đã làm trước khi ra tranh cử, Donadl Trump trả lời rằng hồ sơ thuế của mình đang bị sở thuế (IRS) truy vấn (audit) nên không thể đưa chúng ra công chúng được. Nhưng sở thuế Hoa Kỳ xác nhận việc họ audit hồ sơ thuế một người không hề cản trở người ấy bạch hóa hồ sơ thuế của mình. Tháng 5 năm 2019, Hạ Viện Hoa Kỳ yêu cầu sở thuế cung cấp hồ sơ thuế của tổng thống, nhưng Trump đã ra lệnh cho bộ trưởng Ngân Khố Mnuchin không cho phép sở thuế làm việc này với lý do yêu cầu của quốc hội ‘thiếu mục đích có tính cách pháp lý”.

Nhiều bản phân tích kết luận rằng hẳn Donald Trump phải có điều gì dấu diếm nên mới cố tìm mọi cách để ngăn không cho chúng được bạch hóa. Ở Mỹ, thuế là thứ mà một người phải sống với nó cho đến ngày nhắm mắt, nên ai cũng phải đóng thuế và khai thuế hàng năm, vừa để làm nhiệm vụ một công dân vừa để hưởng những phúc lợi xã hội mà mức thu nhập (thấp) của mình có thể được nhận hưởng. Và khi cần, vẫn phải gởi bản khai thuế của mình đến các cơ quan chức năng theo yêu cầu. Vì thế, sự khăng khăng của Donald Trump khiến nhiều người nghi ngờ sự trung thực của một trong những tỉ phú ầm ĩ nhất nước Mỹ.

Trong tình hình như vậy, báo chí chính dòng nước Mỹ không thể bỏ qua, nhất là với một tờ báo có chiều dày lịch sử và uy tín như tờ The New York Times. Tháng 10, 2018, nhóm phóng viên tài chính của họ đã tiết lộ một số bí mật về thực trạng thuế của Trump với nguồn cung cấp được giữ kín như thường lệ (Cuối tháng 7 năm 2020, Mary Trump – người cháu ruột gọi Donald Trump bằng chú – đã xuất bản quyển hồi ký “Too Much and Never Enough”, tiết lộ chính bà là người đã cung cấp cho tờ NYTimes tài liệu thuế nói trên). Tiết lộ của tờ Thời Báo đã cho thấy một chút đầu mối biện minh cho sự nghi ngờ của giới thạo việc.*

Ngày 27 tháng 9 năm 2020, với nguồn cung cấp vẫn còn được giữ kín (như thường lệ), nhóm phóng viên của tờ NYTimes công bố một bản điều tra cho biết, họ hiện nắm trong tay hầu như toàn bộ hồ sơ khai thuế của Donald Trump trong khoảng thời gian gần hai thập kỷ, bản điều tra mang tên: The President’s Taxes.

Đây là một tài liệu nhiều người mong đợi, không chỉ riêng những đối thủ chính trị của Trump, giới ký giả, các bình luận gia mà tất nhiên, những cử tri sẽ góp tiếng nói của mình trong kỳ bầu cử ngày 3 tháng 11 sắp tới. Họ cần biết để hỗ trợ cho việc quyết định lá phiếu của mình. Bản điều tra có những chi tiết khá bất ngờ (kể cả với giới thạo việc, các ký giả) về tình trạng tài chính của vị tổng thống được xem là giàu có nhất trong lịch sử 45 đời tổng thống của nước Mỹ.

Vì nội dung của bản điều tra có nhiều chi tiết rất chuyên môn trong lĩnh vực thuế má và tài chính, lẽ dĩ nhiên kèm theo đó là những thuật ngữ khá xa lạ với người đọc bình thường, cộng thêm với bộ luật thuế của nước Mỹ khá phức tạp nên bản chuyển ngữ tiếng Việt sẽ phải uyển chuyển, không thể dựa cứng ngắc vào nguyên tác Anh ngữ, để người đọc Việt bình thường dễ lĩnh hội.

Kinh nghiệm nhiều năm làm việc cho hãng thuế Mỹ H&R BLOCK với nhiệm vụ một Tax Advisor, phải giải thích cho thân chủ những thắc mắc về thuế của họ, chúng tôi nhận ra rằng, ngay đối với một người Mỹ bình thường cũng không dễ dàng hiểu được chính xác những khái niệm về thuế được áp dụng vào tình hình tài chính của chính họ, nói gì đến nội dung một bản điều tra về những phức tạp trong hồ sơ khai thuế của một thương nhân làm chủ cả trăm cơ sở kinh doanh thương mại như Donald Trump.

Nhưng với một số thuật ngữ quen thuộc như “Audit”, “Credit”, “Refund” chúng tôi sẽ luôn luôn kèm theo tiếng Anh trong ngoặc đơn, vì với những trường hợp như vậy, chữ tiếng Anh lại dễ hiểu hơn là dịch sang tiếng Việt (cho người Mỹ gốc Việt).

Bài điều tra của tờ NYTimes khá dài, chúng tôi gởi đến độc giả TV&BH qua nhiều kỳ liên tiếp. Nay chúng tôi chuyển toàn bộ bản Việt ngữ sang PDF thành một tập sách dầy 155 trang để độc giả quan tâm dễ theo dõi. Mục đích của công việc chúng tôi làm không có gì khác hơn ngoài việc cung cấp cho độc giả Việt Nam những thông tin cần biết (nếu quan tâm) về một nhân vật gây khá nhiều tranh cãi trong cộng đồng người Việt, trong nước cũng như hải ngoại. Người đọc ủng hộ TT Trump, nếu tạm gác qua một bên chính kiến của mình, cũng có thể biết được nhiều điều cần biết, nên biết qua loạt bài điều tra này. Trong trường hợp có người vẫn khư khư cho rằng tờ NYTimes là một tờ báo “thổ tả”, là bọn “fake news” thì cũng là quyền biểu đạt ý kiến của mỗi người, chúng tôi xin không có ý kiến. Chỉ xin đừng buộc cho chúng tôi tội “nối giáo cho giặc”, “phản bội người Việt Quốc Gia” v..v…

Mong được chia sẻ trong tinh thần cởi mở, phóng khoáng của những người biết đọc, biết viết, và nhất là biết suy tưởng.

Ngày 28 tháng 9 năm 2020

T.Vấn

*Phóng Sự Điều Tra về Thuế của Donald Trump đã nhận được giải thưởng Pulitzer Prize for Explanatory Reporting năm 2019.

Tổng quát

Năm Donald Trump thắng cử tổng thống (2016), ông chỉ trả có $750 thuế lợi tức liên bang (Federal Income Tax). Năm sau (2017), năm đầu tiên cư ngụ tại tòa Bạch Ốc, ông cũng chỉ trả $750 thuế lợi tức liên bang.

Song song với việc phát động chiến dịch tái tranh cử (mà kết quả các cuộc thăm dò cho thấy ông đang gặp nguy cơ thất cử), vị tổng thống Hoa Kỳ đương nhiệm còn phải chịu những áp lực nặng nề về tình hình tài chính tồi tệ của cá nhân, bủa vây bởi những lỗ lã, những món nợ hàng trăm triệu đang tới kỳ đáo hạn mà chính ông đã đem tên tuổi mình ra cam kết thanh tóan. Đó là chưa kể đến việc ông phải trả lời những cật vấn của sở thuế (IRS – Internal Revenue Service) từ hơn 10 năm nay liên quan đến tính hợp pháp của các hồ sơ thuế mà ông khai báo và đã nhận về tổng số $72.9 triệu tiền refund. Khỏan tiền trả lại này có được do bởi ông khai trong hồ sơ thuế là các công việc kinh doanh của mình đã bị lỗ lã trầm trọng. Nếu các cuộc truy vấn của sở thuế kết luận rằng Donald Trump đã man khai nhằm trốn thuế, thì khỏan tiền ông phải trả lại sẽ lên đến hàng trăm triệu (bao gồm số tiền 72.9 triệu đã nhận về và các khỏan tiền phạt lẫn tiền lời phát sinh từ số 72.9 triệu nói trên).

Những hồ sơ thuế cá nhân mà Donald Trump từ bấy lâu nay cố tìm mọi cách che giấu đã tiết lộ một nội dung, về cơ bản, hòan tòan khác hẳn với những gì ông tuyên bố trước công chúng về tình hình kinh doanh và tài sản của mình. Những bản khai thuế mà Donald Trump gởi đến sở thuế bộc lộ bộ mặt thật một thương gia thu về hàng trăm triệu mỗi năm qua các họat động kinh doanh của mình, nhưng khi khai thuế lại sử dụng mọi phương cách để chứng minh mình bị lỗ lã triền miên hầu tránh không phải trả thuế cho lợi tức mình kiếm được.

Giờ đây, với những gánh nặng tài chính trĩu trên vai, những dữ liệu thực tế cho thấy vị tổng thống của chúng ta ngày càng bị lệ thuộc vào việc tìm lợi tức từ những họat động kinh doanh, vốn tự bản chất, đặt ông ở vị trí có tiềm năng đối nghịch trực tiếp với những nhiệm vụ của một tổng thống mà ông đang đảm nhiệm.

Tờ NYTimes đã nắm được trong tay hồ sơ thuế của Donald Trump trải dài suốt hơn hai thập kỷ vừa qua cùng với những dữ liệu liên quan đến hàng trăm công ty lớn nhỏ nằm trong quỹ đạo kinh doanh của ông, cùng với những chi tiết tài chính trong thời gian hai năm đầu tiên ông nắm quyền. Trong số này, sẽ không bao gồm những chi tiết của hai năm 2018 và 2019. Lọat bài điều tra này trình bày tổng quát những gì nhóm phóng viên tìm thấy được. Trong những tuần kế tiếp, nhiều kết quả điều tra khác sẽ tiếp tục được công bố.

Những hồ sơ khai thuế của Donald Trump, theo các tài liệu lưu trữ mới đây được nhiều người quan tâm, là một trong vài đối tượng được săn tìm nhất, và cũng được bàn tán suy diễn nhiều nhất. Trong thời gian gần 4 năm qua khi Donald Trump nắm quyền – cùng với hàng thập kỷ không ngừng khoe khoang về mình với công chúng – các ký giả, các công tố viên, các chính trị gia đối lập và kể cả những người theo thuyết âm mưu, đã tìm mọi cách để đào xới những bí ẩn trong thế giới tài chánh của ông, nhưng phần lớn không có mấy thành công. Do vậy, ngay từ bản chất, những hồ sơ khai thuế của Donald Trump sẽ có nhiều câu hỏi không thể trả lời được, nhiều câu hỏi có câu trả lời nhưng sẽ không làm thỏa mãn người hỏi. Những hồ sơ này chỉ gồm những gì Donald Trump khai báo với sở thuế, chứ không phải là kết quả những xem xét từ một cuộc điều tra tài chính độc lập. Thêm nữa, qua những hồ sơ khai thuế này, người ta chỉ biết rằng Donald Trump sở hữu những tài sản trị giá hàng trăm triệu, chứ không thấy được sự giàu có thực sự của ông và cũng không cho thấy những mối quan hệ trước đây ông đã có với người Nga.

……

(Xin mời độc giả theo dõi chi tiết thiên phóng sự điều tra qua tập sách HỒ SƠ THUẾ CỦA VỊ TỔNG THỐNG)

TRUMP VỪA ĐƯA CHÚNG TA ĐẾN MỘT NƠI MÀ ĐẤT NƯỚC NÀY CHƯA TỪNG ĐẶT CHÂN TỚI

Tác Giả — Fri, 22 May 2026 16:19:54 +0000

The NYT: Trump Just Took Us Somewhere the Country Has Never Been Before

Tác Giả: Noah Shachtman

TRUMP VỪA ĐƯA CHÚNG TA ĐẾN MỘT NƠI MÀ ĐẤT NƯỚC NÀY CHƯA TỪNG ĐẶT CHÂN TỚI

Nguyễn Trường Uy (chuyển ngữ)

Donald Trump đã suy nghĩ rất nhiều về việc ghi tạc vị trí của ông ta vào lịch sử nước Mỹ. Theo các bài báo gần đây từ báo The Atlantic và The New York Times, đó là một trong những lý do tại sao ông ít chú ý đến mức độ tín nhiệm trong dân chúng với ông ta đang sụt giảm nghiêm trọng, mà tập trung phần lớn vào việc định hình lại Washington theo cách của chính ông. Nhưng không có khải hoàn môn nào đủ cao, không có phòng khiêu vũ nào dát vàng đủ để làm lu mờ ngọn núi tham nhũng to lớn mà ông ta đang xây nên.

Thông báo trong tuần này về một quỹ đen của chính phủ trị giá 1,8 tỷ USD đã bảo chứng cho điều đó. Bề ngoài là dành cho những người mà ông Trump gọi là nạn nhân của việc “vũ khí hóa luật pháp” của Bộ Tư pháp thời Joe Biden, nhưng gần như chắc chắn số tiền đó được định sẵn cho các đồng minh của ông. Trump có thể khát khao được xếp cùng đẳng cấp với Napoleon hay Alexander Đại đế, nhưng ông đang có nguy cơ tự biến mình thành hình ảnh tiếp theo của Mobutu Sese Seko của Congo hoặc Mohamed Suharto của Indonesia là hai nhà lãnh đạo nức tiếng độc tài và tham nhũng. Đó là hình ảnh của nhà tài phiệt trị vì bằng tham nhũng, được nhớ đến không phải vì tư tưởng, không phải vì quyền lực, mà vì lòng tham vô đáy.

Ông Trump đã dành phần lớn nhiệm kỳ thứ hai của mình để làm giàu cho bản thân và gia đình bằng các nguồn quỹ nước ngoài và tư nhân: các thương vụ tiền điện tử, các giao dịch cổ phiếu chớp nhoáng, chiếc Boeing 747 mà ông nhận được như một món quà từ Qatar. Nhưng cho đến gần đây, vẫn chưa có bằng chứng nào cho thấy những phi vụ táo tợn nhất của ông có liên quan đến việc trực tiếp, chủ động lấy tiền từ bạn và tôi. Điều đó bây giờ đã thay đổi, khi ông, hai người con trai của ông và tập đoàn gia đình Trump kiện chính phủ Mỹ đòi 10 tỷ USD vì vụ rò rỉ hồ sơ thuế của ông và gia đình ông.

Ông Trump với tư cách là một công dân đang kiện Tổng thống Trump, người đứng đầu nhánh hành pháp. Ông thậm chí không thèm giả vờ rằng điều đó là hợp lý mà nói toạc ra. “Tôi có nhiệm vụ phải tự dàn xếp một thỏa thuận với chính mình”, ông nói đùa với các phóng viên. Thật bất ngờ làm sao, thỏa thuận đó thực sự rất ngọt ngào. “Quỹ chống vũ khí hóa” trị giá 10 chữ số này là một vết trượt dài mới: Ông Trump thọc bàn tay đầy tì vết của mình vào các tài khoản công và moi tiền ra.

Những người ủng hộ Trump bị kết án về các tội danh liên quan đến cuộc bạo loạn ngày 6 tháng 1 giờ đây có thể nhận được những phần tiền lớn. Nhưng gia tộc Trump xem ra mới là những người hưởng lợi lớn nhất: Theo một phần của thỏa thuận, chính phủ Mỹ từ nay bị cấm truy tố hoặc kiểm toán thêm về thuế của gia đình Trump hoặc tập đoàn của họ. Điều đó giúp gia đình Trump tiết kiệm được các khoản phạt mà một số người ước tính có thể lên tới 100 triệu USD hoặc hơn thế nữa. Quan trọng hơn, thoả thuận này đặt gia đình Trump ra ngoài tầm với của pháp luật trong các vụ án thuế. Theo quyền Bộ trưởng Tư pháp Todd Blanche, lệnh này được dự định sẽ kéo dài MÃI MÃI.

Khi các chi tiết của thỏa thuận được công bố, luật sư hàng đầu của Bộ Tài chính, một cựu trợ lý của Thẩm phán Tòa án Tối cao Clarence Thomas, đã từ chức.

“Chỉ xét về mặt số tiền thuần túy, đây là hành động tham nhũng nhất trong lịch sử nước Mỹ”, Brendan Ballou, một cựu cố vấn đặc biệt của Bộ Tư pháp, cho biết. Ông đang đại diện cho hai sĩ quan cảnh sát bị thương trong cuộc bạo loạn tại Điện Capitol, những người đang kiện lên tòa án liên bang để ngăn chặn quỹ này. “Đây có thể là điều tai tiếng nhất mà Donald Trump làm ngoài sự kiện ngày 6 tháng 1 năm 2021”, Baillou nhận định.

Ông Trump là nhân vật chính trị định hình nước Mỹ thập kỷ qua. Nhưng dù tầm ảnh hưởng to lớn, ông ít có thành tựu mang tính di sản. Như nhà bình luận Ezra Klein của báo The New York Times đã lưu ý, ông Trump thích không ban hành các chính sách sâu rộng, đặc biệt là trong nhiệm kỳ thứ hai này, mà thực hiện các thỏa thuận nhỏ lẻ, đặc biệt là nếu những món hời đó đòi hỏi phía bên kia phải quỳ gối phục tùng. Ông đã bắt nạt các trường học thay đổi chương trình thay vì tái cấu trúc hệ thống giáo dục; ông cắt giảm các thỏa thuận với một vài nhà bán lẻ thuốc thay vì định hình lại mối quan hệ của chính phủ Mỹ với các tập đoàn Dược phẩm lớn (Big Pharma). Ông vẫn chưa thể phá vỡ NATO, ít nhất là chưa. Và thật may mắn, chính quyền của ông còn lâu mới thực hiện được hàng triệu vụ trục xuất dân nhập cư như kế hoạch của ông ta. Cho đến nay, chỉ có các bổ nhiệm của ông Trump vào Tòa án Tối cao và những phán quyết méo mó của họ mới tạo nên những thay đổi mang tính lịch sử thực sự.

Nhưng việc kiếm tiền một cách công khai từ chiếc ghế tổng thống mới là một sự “sáng tạo” thực sự của Trump. Bạn phải quay lại ít nhất một trăm năm trước, thời chính quyền của Warren Harding hoặc Ulysses Grant, để tìm mà không thấy có bất kỳ điều gì tương tự. Chưa từng có ai cáo buộc Tổng thống Harding đúc tiền ảo. “Đây không phải là kiểu tham nhũng như một cái giá phải cho việc phục vụ công cộng, mà đó là hành vi trộm cắp vặt”, Jamelle Bouie của báo The New York Times viết như vậy.

Ông Trump đã ân xá cho các tội phạm bị kết án sau khi nhận được các khoản quyên góp từ họ. Giám đốc điều hành xe điện Trevor Milton đã quyên góp gần một triệu USD cho một nhóm ủng hộ Trump trước khi nhận được tin vui. Đơn xin ân xá thành công của Paul Walczak, một kẻ lừa đảo thuế bị kết án, đã trích dẫn việc mẹ ông gây quỹ cho ông Trump. Trong khi đó, một “ngành công nghiệp gia đình” đã mọc lên bao gồm những tay sai của Trump, những kẻ tận dụng quyền tiếp cận tổng thống để thay mặt cho những người đang tìm kiếm sự ân xá hoặc giảm án của tổng thống. Giám đốc điều hành giải trí hàng đầu Tim Leiweke đã được ân xá sau khi người dẫn chương trình của Fox News, Trey Gowdy, và một luật sư của ông Leiweke đưa vụ việc của ông Leiweke ra thảo luận trong một trận chơi golf với tổng thống.

Quỹ đen mới này — được thiết lập với các rào chắn bảo vệ tối thiểu, thậm chí không có định nghĩa cụ thể “vũ khí hóa” là gì — có thể lấy tất cả các thảm họa đạo đức của thị trường ân xá và nhân nó lên 1,8 tỷ lần. Hãy thử nghĩ xem mọi người có thể sẵn sàng làm gì để có được số tiền này, và ông Trump có thể nhận lại được những gì.

Quỹ này sẽ thể chế hóa thảm họa đạo đức đó. Hãy quên đi những thỏa thuận một lần hoặc những cái bắt tay ở lỗ golf thứ 18. Điều này sẽ biến chủ nghĩa bè phái thành một chức năng chính thức của chính phủ liên bang, một Cơ quan Tham nhũng Mỹ.

Những người trung thành với phong trào MAGA như Mike Lindell, giám đốc điều hành của MyPillow (người phủ nhận kết quả bầu cử) và đặc vụ chính trị Michael Caputo đã bày tỏ sự quan tâm đến tiền từ quỹ này. Một số người ủng hộ nguy hiểm nhất của ông Trump có khả năng sẽ nhảy vào ngay sau họ.

“Rủi ro chính là số tiền này sẽ được sử dụng để tài trợ cho các tổ chức bán quân sự trung thành với tổng thống”, ông Ballou nói. “Sự hỗ trợ tài chính cho bạo lực, đó sẽ là điều quan trọng nhất, và nó hoàn toàn mới và khác biệt so với, ví dụ như, chiếc máy bay phản lực của Qatar tặng cho ông Trump”.

Điều đó có thể bao gồm năm thành viên của nhóm Proud Boys, những người đã kiện chính phủ đòi 100 triệu USD vào năm ngoái, tuyên bố bị đàn áp chính trị sau khi bị kết án vì vai trò của họ trong cuộc bạo loạn ngày 6 tháng 1 khiến 140 nhân viên thực thi pháp luật bị thương. Nó cũng có thể bao gồm các thủ lĩnh của Oath Keepers, một nhóm có lịch sử bạo lực dài.

Kẻ tự xưng là “khủng bố người Mỹ” Andrew Paul Johnson đã bị kết án vì vai trò của mình trong các cuộc bạo loạn tại Điện Capitol, được Trump ân xá và sau đó bị kết tội sàm sỡ hai đứa trẻ. Để bịt miệng các nạn nhân, ông ta được cho là đã hứa cho họ một phần trong số hàng triệu USD mà ông ta nói rằng mình sắp nhận được từ chính phủ liên bang vì là một “người của sự kiện ngày 6 tháng 1”.

Vào hôm thứ Ba, các thượng nghị sĩ Đảng Dân chủ đã yêu cầu ông Blanche đảm bảo rằng một tội phạm bạo lực lạm dụng như ông Johnson hoặc một nhóm cực đoan như Oath Keepers sẽ bị cấm nhận các khoản thanh toán từ quỹ 1,8 tỷ USD. Ông Blanche đã từ chối, nói rằng quyết định sẽ tùy thuộc vào một ủy ban gồm năm người. Ông Blanche lưu ý rằng cả năm thành viên sẽ do ông bổ nhiệm, và ông Trump có quyền sa thải bất kỳ ai tùy ý!

Nếu bạo lực chính trị nhân danh tổng thống không chỉ được dung túng mà còn được ban thưởng một cách cố ý như vậy, nó có thể đưa những tháng ngày vốn đã ảm đạm này của nước Mỹ đến một nơi nào đó tăm tối hơn nhiều.

Điều có thể ngăn cản một kịch bản như vậy xảy ra là tất cả những điều này đều đáng ngờ về mặt pháp lý. Như cựu phó trợ lý bộ trưởng tư pháp, Harry Litman, đã chỉ ra, các vụ kiện liên bang đòi hỏi phải có sự xung đột giữa hai bên, một rào cản mà sự “xung đột” giữa cá nhân ông Trump và Tổng thống Trump dường như không thể vượt qua. Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp cấm chính phủ trả “bất kỳ khoản nợ hoặc nghĩa vụ nào phát sinh để hỗ trợ cho cuộc nổi dậy hoặc bạo loạn chống lại Mỹ”, điều này dường như cấm các khoản thanh toán cho những người đã tấn công Điện Capitol trong nỗ lực lật ngược một cuộc bầu cử. Tu chính án Hyde năm 1997 cho phép những người thắng kiện trước các cáo buộc ác ý của chính phủ được kiện và thu hồi tiền, nhưng “nó không thể áp dụng cho những kẻ nổi loạn, những người đều đã bị kết án một cách đúng đắn”, Jason Manning, một cựu công tố viên Bộ Tư pháp, người đã xét xử cả vụ án ngày 6 tháng 1 và các vụ án lừa đảo cho biết. Do đó, ông Manning nói cái lợi đối với ông Trump là “một quỹ đen đứng ngoài luật pháp.”

Có thể âm mưu này sẽ bị các tòa án chặn lại. Nhưng dù thế nào, các âm mưu của ông Trump sẽ định nghĩa ông và gia đình ông. Khi ông rời nhiệm sở, cái tên Trump rất có thể sẽ bị xóa khỏi Trung tâm Kennedy. Những đồng tiền mà ông gắn lên cửa Nhà Trắng chắc chắn sẽ bị gỡ bỏ. Những trang trí vàng choé của ông cho Phòng Bầu dục có thể sẽ được sửa sang lại để biến mất. Tất cả những gì còn lại sẽ là tai tiếng của ông. Ông Trump đã làm cho cái tên của ông đồng nghĩa với sự tham nhũng, MÃI MÃI.

Bản tiếng Anh: https://www.nytimes.com/…/corruption-trump-slush-fund.html

(Bài do CTV/TVBH gởi).

Nguyễn An Bình: ĐÀ LẠT, TÌNH TÔI NGƯỜI LỮ KHÁCH (Tập Thơ)

Nguyễn An Bình — Fri, 22 May 2026 12:26:27 +0000

Xin Bấm Vào Đây

Nguyễn An Bình: ĐÀ LẠT, TÌNH TÔI NGƯỜI LỮ KHÁCH (Tập Thơ)

3a-tinh toi nguoi lu khach – tap tho Download

GIỚI THIỆU:

DUNG THỊ VÂN

NGƯỜI LỮ KHÁCH TRÊN NHỮNG DỐC TÌNH ĐÀ LẠT

Nhà thơ Nguyễn An Bình tên thật là Lương Mành là hội viên Hội Nhà Văn Tp Cần Thơ. khi chuyển về Tp. HCM sinh sống anh được kết nạp vào Hội Nhà Văn TP. HCM. Anh là một người làm thơ trước 1975. Thơ anh đã được đăng tải trên các báo thời bấy giờ như: Văn, Văn Học, Tuổi Ngọc, các tuần báo nhật báo khác như Tiền Phong, Phụ Nữ Ngày Mai, Phụ Nữ Diễn Đàn, Điện Tín, Việt Nam,Tin Sáng, Thời Đại Mới, Sống. Thăng Tiến, Trắng Đen…Sau 1975 anh cộng tác với rất nhiều báo, tạp chí trong và ngoài nước.

Các tác phẩm của nhà thơ Nguyễn An Bình đã xuất bản cho đến tập thơ ĐÀ LẠT, TÌNH TÔI NGƯỜI LỮ KHÁCH tổng cộng là 12 đầu sách (thơ) 05 đầu sách (thơ phổ nhạc), 01 tập truyện ngắn và rất nhiều sách in chung (nhiều tác giả).

Đọc tựa tập thơ tôi hết sức ấn tượng. Bởi vì anh không sinh trưởng tại Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng mà anh lại dành trọn vẹn một tập thơ viết về vùng đất cao nguyên này với rất nhiều địa danh của tỉnh Lâm Đồng mà thành phố Đà Lạt là địa danh chính để dệt nên những bài thơ tình lãng mạn.

Mở đầu cho một tập thơ viết về Đà Lạt anh chọn địa danh hồ Tuyền Lâm ở Đà Lạt là bài thơ đầu tiên trong tập thơ. Phải chăng kỷ niệm đã thôi thúc nhà thơ không thể nào không tìm lại em của mười lăm năm về trước. Nhà thơ đi tìm để thấy nỗi lòng buồn bã như câu thơ than thở “ thời gian thành vết sẹo dài đó em. Tình yêu mà ví von như một vết sẹo dài thì ắt hẳn tình yêu đó chẳng bao giờ quên được. Vết sẹo là ấn tượng cho một vết hằn, mà đã là vết hằn thì muôn đời còn để lại dấu vết, hẳn nhà thơ sẽ đau thương vô cùng. Nhưng yêu mà không nhớ không buồn thì chẳng phải là tình yêu. Cho dù bóng chim trời có bay đi thì những dòng thơ anh vẫn dệt vẫn viết cho người. Ta hãy nghe dòng thơ anh tâm sự:

Về đây tìm lại một người

Mười lăm năm bóng chim trời đã bay

Hàng cây trốn gió chiều nay

Thời gian thành vết sẹo dài đó em

(Bên hồ Tuyền Lâm)

Thế rồi những hẹn hò lại dẫn dắt thơ anh từ Đà Lạt xuống B’ Lao (Bảo Lộc) với khoảng cách 115 km. Và từ Bảo Lộc đi vào Đại Bình khoảng 15km. Nhưng khi đã yêu thì như ông bà cha ta đã nói “ Mấy sông cũng lội mấy đèo cũng qua”. Vậy thì 130 km có là bao khi mà người tình đã hẹn.

Người hẹn ta về phố núi

Đợi nhau lên dốc Đại Bình

Sa-Pung một màu sương đục

Cùng chờ tia sáng bình minh

( B’Lao tình đất tình người)

Tình yêu thực màu nhiệm khiến người ta luôn thốt lên câu cảm ơn bao quát cả một địa danh. Em ở Đà Lạt cho tôi phải cám ơn người Đà Lạt. Những từ thật hay và lãng mạn như: “Tóc người ngái ngủ / tím sương hồ”. Để chứng minh cho tấm lòng của mình, thì Nguyễn An Bình cũng vậy…

Lại nhớ rồi. Em, một sớm mai

Tóc người – ngái ngủ ở trên vai

Mấy chiếc lá. Bay, tràn qua ngõ

Chắc tím sương hồ – vào tối nay

Cho tôi cám ơn. Người Đà Lạt

Đến giữa đời nhau. Thật bao dung

Núi đồi. Cứ giữ tình tôi nhé

Dù mới xa rời. Mấy bước chân

(Cám ơn người Đà Lạt)

Nhà thơ luôn tự hỏi về tất cả… nào hoa lá nào cỏ cây. Liệu “Trăm năm biết có bể dâu tương phùng”. Tình yêu luôn là những điều tự hỏi rồi được trả lời trong thinh lặng cùng nỗi lòng tưởng tượng. Phải có những nỗi niềm như thế mới là yêu và nhà thơ mới có được những bài thơ tình lãng mạn cho người đời đọc…Đà Lạt là xứ hoa đào đẹp lãng mạn cũng đã đi vào thơ của Nguyễn An Bình, nhà thơ ví như hoa thả trên vai em rồi “rụng xuống hồ hồng cả cõi thiên thu”.

Người về vui với cỏ hoa

Có hay chiếc lá thương tà áo bay

Rồi mai nắng quái lưng đèo

Mưa đêm Đức Trọng sương chiều B’ Lao

Bên hồ lặng ngắm mưa ngâu

Trăm năm biết có bể dâu tương phùng

(Cỏ hoa cùng người)

Chẳng phải loài hoa nào cũng níu giữ mùi hương

Níu cả nhớ thương đi qua quảng đời trai trẻ

Có phải em ngồi ngắm hoa đào – vừa nở sáng nay

Lại hãi sợ ngày mai biết đâu không còn nữa

Sợ những cánh đào phai sẽ rụng đầy trước cửa

Bên bờ Xuân Hương, nhuộm cả nước Tuyền Lâm.

Ngày sắp hết trên ngọn đồi thênh thang gió

Những cánh hoa đào – thả trên vai em bỏ ngỏ

Chao rụng xuống hồ hồng cả cõi thiên thu.

(Có mùa hoa đào giấu trong mắt em)

Núi đồi Đà Lạt luôn là hình tượng cho người thơ thêu dệt một mối tình. Từ một quán nhỏ ven hồ bên ly cà phê nóng và cả đến màu áo, sợi tóc cũng cho người thơ những câu thơ tình tuyệt đẹp và thơ mộng.

Ta cùng quán nhỏ ven hồ

Ly cà phê nóng cuộc trò chuyện vui

Ghế thôi đã lạnh chỗ ngồi

Biết ai xuống núi lên đồi tìm nhau.

(Còn ai xuống núi lên đồi tìm nhau)

Nói đến Đà Lạt là người ta luôn liên tưởng đến núi đồi, thác ghềnh và những loài hoa tuyệt đẹp tượng trưng cho Đà Lạt như hoa đào, mimosa, phượng tím. Hầu như tới mùa hoa nở ai cũng muốn mình có dịp đến để ngắm hoa và chụp những tấm hình làm kỷ niệm. Với nhà thơ Nguyễn An Bình tình yêu cũng đã đan xen vào mùa phượng tím lãng mạn trữ tình dù chỉ là phượng tím cuối mùa còn sót lại. Nhưng tình yêu thì vẫn trinh nguyên lời hẹn. Hầu như đa số địa danh anh đã đi qua. Nhất là những cơn mưa phùn Đà Lạt vừa lạnh, vừa đẹp, vừa buồn và kể cả phải chia tay nhau cho dù xót xa nhưng câu thơ vẫn đẹp và mộng mị. Với anh. Đà Lạt dường như nơi nào anh cũng có quá nhiều kỷ niệm để dệt nên những bài thơ vương vấn.

Cành phượng tím đã tàn chưa em nhỉ?

Đã bao năm em chẳng nhớ nơi nầy

Mimosa vàng cả một trời mộng mị

Tôi bốn mùa vẫn giữ nụ tình phai.

Người về đâu qua bao mùa hạ trắng

Ngủ trong tôi một giấc mộng dài lâu

Thương phượng tím cuối mùa còn sót lại

Vẫn trinh nguyên lời hẹn thuở ban đầu.

(Cuối mùa phượng tím)

Thơ Nguyễn An Bình là những dòng thơ trữ tình du dương mật ngọt. Cho dù có phải chia xa thì lời thơ anh cũng vẫn vỗ về em cho ta linh cảm dù chia xa nhưng anh vẫn mong ngày gặp lại. Nhất là phải chia xa vào những ngày mưa phùn Đà Lạt nó đẹp và thơ biết chừng nào. Phải chăng lời chia tay của nhà thơ vào cơn mưa phùn Đà Lạt chỉ là những dỗi hờn trong chốc lát. Để niềm đau hạnh ngộ chắc hẳn sẽ không như thơ và tình yêu sẽ trở về. Nên những bài thơ của tác giả vẫn cứ lần lượt ra đời với bao nỗi yêu thương và nhớ nhung về Đà Lạt.

Những con dốc một thời em đã đi qua

Cố giấu nỗi buồn và tiếng thở dài xa ngái

Tôi gởi lại núi đồi những buổi chiều mê ngủ

Dây hoa móng rồng xanh níu chân khách lữ

Có mấy bậc thang rêu phong của từng con dốc

Không tìm thấy người thiếu phụ đi tìm bông hoa

Mang tên hạnh phúc cho cuộc đời mình

Mỗi người chúng ta đều giữ trong lòng một ước mơ thầm kín

Ngát hương của một thời tuổi trẻ

Tôi sẽ chẳng còn gặp em ở bất cứ đâu bất cứ nơi nào

Trong một Đà Lạt khói sương trùng trùng mộng dữ

Niềm đau hạnh ngộ sẽ không dành cho một ai

Trong hai chúng ta khi thời gian

Viễn du vào không gian đầy huyễn hoặc

Chia tay cơn mưa phùn Đà Lạt

Chia tay em nhé.

(Chia tay em cơn mưa phùn Đà Lạt)

Thơ Nguyễn An Bình mỗi câu thơ đọc lên âm vang như lời của nhạc. Cho nên vì thế mà phải nói rằng anh rất bén duyên với đa số nhạc sĩ. Thơ anh được phổ nhạc rất nhiều. Tôi được biết tính đến nay (tháng 9/2021). Anh đã có cả ngàn bài thơ được các nhạc sĩ phổ nhạc. Tiện đây tôi cũng xin chúc mừng anh. Vì không phải ai cũng có duyên được các nhạc sĩ phổ thơ của mình.

Với Đà Lạt / Lâm Đồng cứ đến mùa hoa quỳ thì hai bên đường những nơi nào còn cỏ mọc thì nơi đó còn những bụi hoa dã quỳ vàng rực nhìn đẹp đến nao lòng. Bởi vậy nhà thơ Nguyễn An Bình đã dành cho loài hoa dại ở xứ cao nguyên những câu thơ hết sức ấn tượng và người thi sĩ trong thơ đã phủ phục trước một loài hoa dại đầy đắm mê này cho dù những câu thơ anh chỉ là chiêm bao ma mị.

Xin cho tôi hôn từng cánh hoa dã quỳ

Dẫu biết đó chỉ là giấc chiêm bao

Dẫu lắt lay trong nắng sớm mưa chiều và từng đêm trở gió

Vẫn thấy em ngụ trong tim làm tôi ngạt thở

Khi xe vừa lăn qua Liên Khương, Đức Trọng, Di Linh

Khi xe vừa cắm cúi xuống đèo Bảo Lộc, Đèo Chuối

Đem tôi về lại đồng bằng gió bụi mênh mông

Ôi cánh đồng hoa dã quỳ vẫn nở suốt mùa đông

Và mái tóc em dịu dàng trong chiếc khăn quàng cổ tím

(Dã quỳ thương nhớ)

Nếu là dân Đà Lạt thì ắt hẳn sẽ không ai xa lạ với trái hồng. Đến mùa hồng thì các sạp bán trái cây màu cam đỏ của trái hồng nhìn thật đẹp mắt mà ai nhìn thấy cũng muốn mua về thưởng thức hoặc để làm quà cho người thân.

Không biết những tình cảm đã dẫn dắt và níu kéo như thế nào mà nhà thơ đã thốt nên những câu thơ dành cho em thật thiết tha và trìu mến. Ôi bàn tay em trẩy quả hồng đầu tiên vừa chín tới với lời hẹn ước tháng chạp trở lại tại D’ran đầy thương yêu và nhung nhớ.

Vườn hồng nhà ai vừa chín tới

Phải em – người trẩy quả đầu tiên

Xanh mướt su hào quanh triền núi

Mượt mà như thể bàn tay em?

Tháng chạp ước gì anh trở lại

Nhìn sắc hoa vàng nhớ áo em

Chút tình gới lại D’ran phố

Đồi núi sương mờ trong bóng đêm.

(D’ ran chút tình gởi lại)

Khi đã yêu thì hầu như bất kỳ điều nhỏ nhặt nào cũng khiến người ta yêu và nhớ rồi nhắc nhở. Nguyễn An Bình cứ đi từ cõi đê mê này qua cõi đê mê khác và cảm tất cả những gì nơi em đang sống và thi sĩ đã ví em như nàng tiên từ cổ tích bước ra. Tất cả những điều đó đã là nỗi nhớ quắt quay và nỗi nhớ ấy đã đi theo thi nhân vào giấc ngủ mà khi trở mình nhà thơ đã cảm như “Đêm trở mình sợi tóc cũng tương tư”. Ôi một câu thơ hay đầy nỗi trăn trở của lòng người mà chỉ có tình yêu mới có thể cảm nhận được.

Tôi vẫn thích ngắm nhìn em như thế

Như nàng tiên từ cổ tích bước ra

Mùi khoai nướng thơm lừng trong cái rét

Đêm trở mình sợi tóc cũng tương tư.

Đà Lạt không quên những ngày mưa cuối

Một người quen ngồi thả lá bên cầu

Trong sương khói bàn tay còn chút ấm

Lạnh đất trời một thuở có tìm nhau?

( Đà Lạt, những ngày mưa cuối)

Nhà thơ Nguyễn An Bình đã viết ĐÀ LẠT, TÌNH TÔI NGƯỜI LỮ KHÁCH với một tập thơ tình đầy lãng mạn về núi đồi cao nguyên Đà Lạt tỉnh Lâm Đồng. Một tập thơ hầu như bài nào cũng hay. Cho nên trích dẫn thực sự tôi cũng không biết phải chọn như thế nào. Bỏ câu nào tôi cũng tiếc. Nhưng cuối cùng tôi cũng không thể nào trích hết vì quá nhiều câu hay. Thôi thì để dành cho bạn đọc sẽ đọc và cảm nhận như những bản nhạc tình đưa hồn mình về với cõi yêu thương nhung nhớ…

Mùa phượng tím rũ xuống đời lầm lũi

Từng giọt buồn lay động tiếng mưa rơi.

Mai xa lắc đồi thông reo xanh mướt

Cà phê thơm môi ngọt tiếng em cười

(Đêm giã từ Đà Lạt).

Em đến nơi nầy từ những cánh rừng mưa

Đà Lạt vấn vương gieo neo tình em ở lại

Tôi lữ khách đâu hiểu hết lòng con gái

Như hoa móng rồng sáng nắng lại chiều mưa

(Đi tìm mùa hoa móng rồng)

Lại nhớ em – những cơn mưa Đà Lạt

Nhớ con đường hồng nhuộm áo đỗ quyên

Khi yêu nhà thơ thường tự hỏi không biết mình nhớ điều gì. Chàng thi sĩ không hỏi em của tình yêu mà hỏi cả một Đà Lạt thân thương khi có bóng hình người yêu mình ở đó. Hẳn là người Đà Lạt thì cà phê Tùng – một quán cà phê mà ai cũng biết, như Hồ Xuân Hương vì đó là những nơi mà người Đà Lạt thường tìm niềm vui bên tách cà phê hay đi dạo trên ven bờ hồ ngắm cảnh nước trời mênh mông dưới hàng cây lãng mạn và chụp những tấm hình ghi một vài kỷ niệm.

Vùng núi đồi Lang Biang tuyệt mỹ theo truyền thuyết của đôi tình nhân mà ai đi Đà Lạt cũng hiếu kỳ muốn biết. Nơi nào cũng là những dấu chân kỷ niệm của nhà thơ. Nên bài thơ nào của anh cũng cứ bâng khuâng hoài niệm về một mối tình tưởng sẽ chia xa, nhưng rồi lại tìm về. Phải chăng đó là nỗi niềm của nhà thơ “Đà Lạt tình tôi người lữ khách”. Vâng, cái vương vương đó là nỗi lòng của nhà thơ. Bởi cái gì mình không thể nào có được trong thực tại thì nó đẹp vô vàn.

Nói như Hồ Dzếnh trong bài thơ Ngập ngừng:

“Tình mất vui khi đã vẹn câu thề

Đời chỉ đẹp những khi còn đang dở”

Dù đó chỉ là một câu nói trấn an cho một mối tình không trọn vẹn. Chứ ai không mong cầu một hạnh phúc vẹn toàn. Bởi thế mà nhà thơ luôn có những áng thơ tuyệt mỹ về vùng cao nguyên này cho chúng ta cùng thưởng thức. Nơi nào anh cũng đi qua và cũng đong đầy kỷ niệm. Ta hãy cùng nhau đọc những đoạn thơ tình của anh qua rất nhiều địa danh…để hiểu anh đã nhớ thương như thế nào… nhưng sao không là người con của Đà Lạt mà cứ mãi hoài là lữ khách…

Đà Lạt có gì – sao anh nhớ

Giây phút dừng chân chợt nhói lòng

Phải lòng con gái cao nguyên ấy

Một đời thơ thẩn giữa ngàn thông.

(Giữa ngàn thông Đà Lạt)

… Lặng bên hồ Xuân Hương

Con ngựa thồ mắt ướt

Nhớ chiếc bàn cũ kỹ

Trong quán cà phê Tùng

Nghe mùi thơm bốc khói

Lặng lẽ màu thủy chung.

(Lại nhớ về Đà Lạt)

Trở lại Lang Biang núi đã bạc đầu

Nghe trời đất kể chuyện tình bất tử

Ta buồn bã đem trái sầu xuống núi

Mất lối về quạnh quẽ cả ngàn lau.

(Lang Biang ngày trở lại)

Mùa hoa cũ lạc về đâu em nhỉ

Tôi lang thang trôi mất một mùa hè

Em giấu tình trong nụ hoa chưa kịp nở

Để đường về lòng rợp bóng mây

(Những mùa hoa oải hương)

Tạ ơn em – Đà Lạt

Tìm chi dấu thời gian

Thương loài cây trốn gió

Cuộc tình thuở nào tan?

(Tạ ơn người Đà Lạt)

…Tím chi tím quá phượng ơi

Để người phố núi ngậm ngùi chia tay.

Không còn ai mượn bờ vai

Nên se sắt lạnh – Sóng đầy mắt nhau

Bình yên em nhé – Ngày sau

Môi thơm còn giữ một màu tím xưa.

(Thuở Đà Lạt, dịu đang màu phượng tím)

Một Đà Lạt thơ mộng trữ tình đã đi vào thơ của Nguyễn An Bình đến nồng say mê đắm trong những đêm thảo nguyên mênh mông huyền hoặc. Nào mơ về em một mùa cỏ hồng mà người đã trôi theo mùa trăng cổ tích cùng tiếng gió đại ngàn còn thổn thức mãi với thời gian. Phải chăng bãi cỏ là những kỷ niệm một thời yêu nhau mà kết cỏ làm nhẫn. Nhà thơ nhắc khá nhiều về hoa phượng tím. Một loài hoa đến mùa nở mà ai cũng phải trầm trồ. Hoa đẹp và lãng mạn như vậy thì đôi tình nhân nào không một hay nhiều lần ghé đến. Ắt hẳn nhà thơ cũng có rất nhiều kỷ niệm với loài hoa này. Ôi một Đà Lạt cứ để thi nhân phải yêu người ngóng núi… mà không thoát ra khỏi sự nhớ thương…đến rồi đi rồi chờ rồi đợi và tự hỏi ly rượu này đêm nay ai sẽ cùng ta uống cạn…

Đêm thảo nguyên mênh mông đầy huyền hoặc

Sao ngang trời lấp lánh xuống đồi trăng

Trái yêu đương đã qua mùa quả ngọt

Mùa cỏ hồng em có kịp về không?

Người yêu người trôi mùa trăng cổ tích

Gió đại ngàn ngậm tiếng thở thời gian.

(Trăng trên đồi cỏ hồng)

Bao mùa hạt cỏ bay đi

Có ươm lại kiếp xuân thì cho nhau

Đất cằn, khô dấu, mai sau

Vết chân chim, rụng, kiếp nào đã quên.

Vê nghe cỏ hát dưới chân

Vẫn xanh như kiếp tình nhân thuở nào

Tóc người thơm mãi ngàn sau

Một thời nhẫn cỏ hằn đau da người.

(Về nghe cỏ hát)

Đêm Đà Lạt ngày cuối năm ẩm ướt

Mưa bụi giăng giăng hết một kiếp sầu

Hòn sỏi nhỏ ném xuống hồ thinh lặng

Âm sóng vô tình giấu kín vết đau.

Khi ta về nằm trên đồi phượng tím

Đón một vì sao vừa rụng nơi nầy

Hương cỏ dại tiễn chân người xa ngái

Ly rượu buồn ai uống cạn đêm nay.

(Viết trên đồi phượng tím)

Ta yêu người ngóng núi

Yêu sương tím ven hồ

Con sông buồn tiếc nuối

Một cuộc tình vừa xa.

(Yêu người ngóng núi)

Nhạc sĩ Hoàng Nguyên đã viết: “Ai lên xứ hoa đào dừng chân bên hồ nghe chiều rơi…”. Phải chăng vì thế mà Nguyễn An Bình đã trở thành NGƯỜI LỮ KHÁCH TRÊN NHỮNG DỐC TÌNH ĐÀ LẠT. Một Đà Lạt đắm say và đẹp đến nao lòng thì làm sao mà nhà thơ có thể chia xa được. Thôi thì định mệnh có thể đã không cho nhà thơ được một tình yêu trọn vẹn thì xin cho thi nhân cứ mãi hoài làm lữ khách để lâu lâu thi nhân có dịp tìm về đi trên những con đường “nghe chiều rơi” và bâng khuâng nhớ về một thuở. Một thuở em và tôi đã cùng nhau trác tuyệt trong một mối tình…

DUNG THỊ VÂN

NGUYỄN AN BÌNH: TÔI CÒN NỢ EM BÀI HỌC LÀM NGƯỜI/VIÊN PHẤN MÀU HỒNG

Nguyễn An Bình — Fri, 22 May 2026 06:35:00 +0000

Phấn Trắng Bảng Đen – Ảnh (Nguồn: www.shutterstock.com)

TÔI CÒN NỢ EM BÀI HỌC LÀM NGƯỜI

Rồi cũng bỏ tôi đi

Chiếc bảng đen màu sơn bong tróc

Hoa phấn rơi bao mùa càng thêm trắng tóc

Phút trầm tư cho tiết học cuối

Mấy mươi năm lý tưởng cũng vơi dần

Bao ước vọng của một thời trai trẻ

Tôi như kẻ đưa đò

Lỡ bước qua sông.

Tám năm đã qua đi

Ngày rời xa bục giảng

Ngỡ lòng mình như dòng sông trôi đi thanh thản

Đám rong phiền muộn bám lấy từng đêm

Bay theo mây trắng

Cổng trường như màn nhung khép lại

Tôi không còn vai diễn

Bỗng thấy cay đôi mắt

Trước những câu hỏi của cuộc đời

Chưa có lời giải đáp

Tôi đã dạy em điều gì

Về quê hương đất nước.

Biết đấu tranh

Khi giặc ngoại xâm lăm le bờ cõi

Biết căm hờn

Khi biển đảo tang hoang

Biết xót đau

Khi tài nguyên cạn kiệt

Biết giận dữ

trước bao điều hiểm ác

Biết yêu thương

Bao cảnh đời bất hạnh

Để em khỏi ngỡ ngàng khi đọc bài thơ

“Đất nước mình ngộ quá phải không anh?”*

Tôi mãi còn nợ em

Bài học làm người

Tử tế.

*Tựa bài thơ của cô giáo Trần Thị Lam-Hà Tĩnh

VIÊN PHẤN MÀU HỒNG

Tôi lại đặt vào chiếc hộp xinh xắn

Chiếc hộp ngày xưa lần đầu tiên tôi được tặng

Chiếc cà vạt dễ thương từ cô học trò nhỏ

Bao năm rồi không còn nhớ

Một viên phấn màu hồng

Đây là viên thứ năm

Đủ năm màu xanh vàng hồng đỏ trắng

Những viên phấn đã cùng tôi đi qua mưa nắng

Tình yêu của một thời

Luôn thao thức không thôi

Bên đám học trò hồn nhiên buồn vui vô cớ.

Tôi tự dặn mỗi năm nếu mình còn thở

Đặt vào chiếc hộp một viên phấn khác màu

Để nhớ mái trường từng chiếc ngói lao xao

Để nhớ bao mùa cây phượng già thay lá

Tiếng chim gù trên cành xoan kêu rất lạ

Học trò tôi ngày ấy mấy đứa được làm quan

Mấy đứa một đời cơm áo lang bang

Đầu đường xó chợ

Lên voi xuống chó?

Viên phấn màu hồng mang nỗi nhớ trong tôi

Hãy ngủ yên trong ngăn đời đi nhé

Giữ cho tôi một tình yêu dù rất nhẹ

Có ngày xưa cùng chung bước đến trường.

NGUYỄN AN BÌNH