03/23/2017
Lê Văn Trạch: NHỚ NHÀ ĐỌC THƠ

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Ảnh -Lưu Na

 

Người xưa, xem chuyện thưởng thức Thơ như một nghệ thuật, được chuẩn bị kỷ lưỡng về không gian cũng như cách thức bày biện: có hoa, có rượu, hương trầm, tri kỷ và đôi khi cả người đẹp nữa!  Cố tạo nên một cảnh quan thanh thoát, ở đó chỉ có tâm hồn và ý Thơ.  Cái sảng khoái họ đạt được lên đến đỉnh cao của sự hoà nhập giữa thân -tâm và nhịp điệu Thơ ca…  Ngày nay điều kiện có khác, không cần thiết phải bị ràng buộc bởi những cung cách rối rắm, chỉ cần một nơi chốn tĩnh lặng và một tấm lòng…

Hoàn cảnh lịch sử đã bứng chúng ta ra khỏi đất nước, một quá khứ bị chặt đứt, bỏ lại với nhiều hệ luỵ.  Mỗi người bằng một cách nhìn, một cảm xúc, trăn trở khác nhau nhưng có chung một hoài niệm về nơi chốn đã một thời gắn bó.  Quê hương là một cái gì bao la diệu vợi, nhưng khi gợi nhắc không phải là núi cao, sông dài mà chỉ là những chi tiết nhỏ nhặt.  Tám năm trước câu thơ của Nguyễn Vô Cùng đã làm tôi nhức nhối:

Nhớ Xuân xưa về rộn rã bên thềm,

Lạt bánh chưng Anh tìm Tre Khẳm Lá

Chỉ có sống ở vùng quê Quảng Trị mới biết thế nào là Tre Khẳm lá.

Và cả Phan Khâm nữa:

 Nhớ con ốc gạo vàng xanh

Quê hương ơi hỡi lênh đênh tháng ngày

Ta cũng quặn thắt với cái đằm thắm và tình người của Lê Thị Đông Phương – ta như được trở lại cái thời hồng hoang, chưa bị hoen ố bởi lề thói bạc tiền mua bán:

Em xa quê từ khi còn tuổi nhỏ

Chắc quên rồi chồng bánh ướt Phương Lang

Ngày mùa lên giữa đồng ruộng thênh thang

Lúa đổi bánh ngọt bùi hương gạo mới

Ngọn gió chiều hôm đường đi mát rượi!

Một nhánh tre khẳm lá, một con ốc gạo, một gánh bánh đổi lúa trên nẻo đường quê; chỉ là những bình thường vụn vặt, nhưng giờ đây nghe, nhớ lại sao thấy xốn xang và bồi hồi thật lạ!

Tình yêu, muôn đời đã là đề tài bất tận và sẽ tiếp nối đến ngàn sau.  Ngôn ngữ của nó chung nhất nhưng rất riêng giữa hai người: là thẹn thùng e lệ bên vành nón che nghiêng, nhưng cũng rất mãnh liệt để độc quyền chiếm hữu.  Ta hãy nghe người con gái Chợ Kẻ Diên kể lể:

Xưa gặp Anh, em ngây thơ má đỏ

Tóc thề buông vành nón lá Hải Văn

Tóc thề buông vấn vít trái tim anh

Em trói buộc một đời anh phiêu lãng

Nụ tình được vun xới, tưới tẩm bởi những lối về rợp bóng, trăng khuya đầu ngõ, se lạnh đông tàn hay nắng vàng hè tới, là cả một khung trời của những ngày tháng cũ:

Ôi quê cũ những ngày xuân áo lụa

Rét tháng giêng se sắt nụ mai vàng

Làng quê nghèo chim én cũng không sang

Lòng cứ vẫn xôn xao như mở hội

Dù nên thơ đầm ấm bao nhiêu cũng không thể giữ chân được những tâm hồn đầy mộng mơ, kiếm tìm, khám phá.  “Quê hương là đi để mà nhớ chứ không phải ở để mà thương” từ đó ta cất bước.  Hãy nghe Lê Thị Đông Phương chia sẻ: Tôi  xa xóm làng từ nhỏ, luôn tưởng đến một vùng đất nghèo đã được sống những tháng ngày thơ mộng êm đềm nhất trong cuộc đời, cho nên nhiều khi nhớ thương quê hương đến nao lòng… những căng thẳng của đời thường nó hành mình quá, đôi khi muốn có những phút giây bầu bạn với nàng Thơ cũng thật khó..

Tuy thế Cô vẫn diễn bày cảm xúc của mình bằng những ước muốn mênh mông…

Như nước cuốn trôi ngàn kỷ niệm

Bao mùa xuân đến vẫn chia phôi

Biết về hái hết rừng sim chín

Uống cạn dòng sông chẳng thấy người!

Trong một lần chia sẻ với Nguyễn Vô Cùng sau khi đọc tập Thơ của Anh tôi có viết:  Đọc “Vườn Xưa” mọi người mới chợt nhận ra ngôi vườn của mình, có những cái thật đơn giản nhưng không cảm nhận, diễn đạt được mà phải đợi đến Nhà Thơ với giác quan bén nhạy…

Bằng những bước chân nhè nhẹ dò dẫm của ngày mới lớn, Anh cho ta thấy cái ngại ngùng duyên dáng muôn thuở của buổi đầu hò hẹn:

Giờ hẹn bồn chồn con bóng đổ

Phong thư cuống quít nhịp tim dồn

Đôi tà áo mỏng thời non dại…

 Tuổi trẻ, xóm làng, trường cũ là sự gắn bó máu thịt, khắc ghi đậm nét một quãng đời đẹp, không thể tách rời, muôn đời vẫn là những lưu luyến:

Cuộc sống êm trôi như làn gió nhẹ

Đất và người cuốn chặt mối tình quê

Mặt đất rưng rưng mỗi chuyến đi về

Sân ga nhỏ còi tàu vương vấn lạ

Rồi cũng như tất cả người cùng thời, Anh phải bỏ lại đàng sau những nét đẹp ấy để lên đường… Nhưng vận nước đổi thay, bao ước mơ với bầu nhiệt huyết của “chàng tuổi trẻ” không thành, “nửa chừng xuân thoắt gãy cành thiên hương”.  Anh cúi đầu tạ tội với núi sông như nhà thơ Hà Huyền Chi đã bộc bạch:  “Mẹ ơi con mẹ chưa già – giữ quê, quê mất, dựng nhà, nhà tan” … Niềm đau tiếp nối niềm đau, cơn cuồng phong lịch sử đẩy Anh đi xa hơn và dù ở đâu, trong lòng cứ là những khắc khoải:

Mưa gió thêm tràn nỗi đắng cay

Càng xót quê nhà đêm khổ nạn

Sao vui xứ lạ cảnh lưu đầy

Tâm trạng của Nguyễn Vô Cùng là nỗi lòng của kẻ sĩ trước đêm dài đen tối của Sơn Hà Xã Tắc, là niềm cô đơn của Hiệp Khách nửa đường gãy kiếm:

Tiếng cuốc dài theo từng dặm khách

Nỗi hờn ứ đọng một phương trời

Và cứ thế ngay cả ngày xuân, đất trời vẫn không chuyển đổi được những nung nấu trong lòng:

Gom chua xót dựng cành nêu mới

Kết nhớ nhung treo chuỗi pháo dài

Phải chăng ý Tết nhiều cay đắng

Từ đó Anh quay trở lại thủ thỉ với mình, bầu bạn với túi Thơ:

Ưu phiền xin gởi theo dòng nước

Dệt mái lều Thơ ấm một miền

Tuy thế, đi vào nội tâm, vào cõi Thơ, Anh vẫn không giải quyết được những trăn trở luôn ray rứt:

Mực thẹn đêm dài chưa sáng tỏ

Bút sầu canh trắng vẫn mông lung

Bước vào Vườn Xưa của Nguyễn Vô Cùng, qua mọi ngõ ngách, ta cảm nhận được cái dung dị đằm thắm pha chút xót xa.  Tất cả tâm sự ấy đã được chuyển tải trong chỉ mấy câu thơ:

Bên trời thiên lý xa xăm

Hồn sông xưa vẫn nghe gần tấc gang

Nhớ dòng sông, tủi vầng trăng

Nhớ sông trăng cũng võ vàng héo hon

Con người dù ở trong hoàn cảnh bi đát nào, vẫn luôn có những hoài vọng, và như ai đó đã nói: “Trong đêm dài lúc tối nhất là lúc trời sắp rạng đông”!  Anh mơ một ngày trở lại:

Rồi mai ta lại về quê cũ

Hát khúc đoàn viên ứa lệ vui!

Đất trời, quê hương rồi cũng đổi thay, trong niềm hoan lạc của mọi người:

 Mơ ngày hi ng hoa còn thắm

 Ước buổi đoàn viên bóng chưa tà

 Cho bến đò xưa Ông lái cũ

 Câu hò nghe mới những lời ca

Phan Khâm yêu cuộc sống bằng tất cả cái đam mê của một nghệ sĩ.  Ở môi trường nào, Anh cũng trải rộng tấm lòng và như muốn ôm trọn vào bằng cái rạo rực của trái tim không phải đời thường.  Đọc thơ Anh ta hình như thấy mờ ảo trong mỗi khung trời bao phủ bằng những triết lý được rút ra từ những trải dài năm tháng của tình yêu, tình người, quê hương, thế sự…

Cách biểu hiện những động thái tình yêu của Anh rất… Phan Khâm, không là những bày tỏ đơn điệu của ngôn ngữ thế gian.  Anh yêu bằng những cảm xúc thanh thoát diệu vợi:

Xin em chút nợ đèo bồng

Cõi mơ cõi mộng, cõi lòng đang mơ

Không chỉ dừng lại ở đó, Anh đưa ta đi về một miền cổ tích xa xăm và người tình huyền ảo như một vầng trăng, một ánh sao:

Em long lanh sáng dìu ta dậy

Cứ ngỡ còn ngàn lẻ một đêm

Và nếu có đối diện với người tình trong gang tấc, Anh cũng chỉ tận hưởng những tinh tuý chắt lọc qua cái mơ mộng, lãng mạng ngàn đời…

Em cười như vỡ thuỷ tinh

Ta ôm hồ rượu một mình ta say

Khi trở về với con người thực, Anh muốn giữ tất cả những điều ấy lại, như bao giờ mai sau cũng như bây giờ, nguyên trạng. Bởi tình yêu là chất liệu nuôi dưỡng cuộc sống.

Lưng đồi nắng xuống rưng rưng

Níu tay em lại xin đừng hoàng hôn

Tình yêu đã bay đi muôn phương, trái tim có thể đã nhiều miền rung động, nhưng người tình đích thực của Anh vẫn là “Người Tình Trăm Năm”, đi trọn cuối đời cho dù qua bao ghềnh thác:

Thương chén đầy, nhớ chén vơi

Mảnh tình tròn trịa, mảnh đời nghiêng nghiêng

Và đôi ta mt con thuyền

Theo dòng sông nhỏ về miền cuối xuân

Có một điều ít ai để ý là niềm tin tôn giáo đã ảnh hưởng không nhỏ trong ý thơ của Anh.  Anh tin vào Nghiệp Duyên. Sự ràng buộc với người tình không phải là điều tự nhiên mà đã có sự sắp xếp từ một kiếp nào đó:

Nửa đời đắm mấy cơn mê

Chắc trong tiền kiếp lạc về phương đông

Thương em duyên nợ đèo bồng

Thương Anh hồ thỉ tang bồng phù vân

Anh hoan hỷ chấp nhận cái lý nhân quả đã được thể nghiệm ngay trong đời mình và nhìn thật sâu để hiểu, không phản bác, chối từ:

Gập ghềnh vạn lý nhiễu nhương

Xuân qua xuân tới cuối đường còn xuân

Trái đắng nào lại không nhân

Vẫn xin nuốt trọn mười phân vẹn mười

Trôi lăn trên dặm dài nhân thế, Anh vẫn giữ cái phong thái ở một miền quê hương đã nuôi dưỡng, sự gắn bó ấy là một phần đời, một phần sự nghiệp thi ca của Anh. “Mùa xuân nào mình về thăm Quảng Trị”, đã đi vào lòng mọi người.  Giáo sư Vũ Ký cho đó là “một điệp khúc ái tình giữa con người gió bụi với nơi cội nguồn vĩnh hằng” và mặc dầu không phải là người Quảng Trị, Ông …ngâm nga hoài trong lòng khúc ca sầu luyến Mùa Xuân nào mình về thăm Quảng Trị mà cảm thấy ứa lệ trong im lặng vô cùng.

Mỗi người cảm thấy gần gũi và tâm đắc với một đoản khúc quê hương của mình trong đó, tôi không thế, vốn mơ mộng, tôi yêu những dáng nét lãng mạn thanh thoát của một thời tuổi trẻ:

Mùa Xuân nào về Đâu Kênh, Chợ Cạn

Đường trăng xưa qua An Trú, Đạo Đầu

Một thuở nào cùng năm ba bè bạn

Ăn bánh dầy nếp dẻo quết mo cau

Phan Khâm cũng sẽ trở về để làm “người hát rong” cạnh “người tình trăm năm” đi qua những cồn cát dài của bờ biển trong xanh, khu chợ quê nho nhỏ, một bến lội còn in nét diễm tình, một phế tích vương hầu không còn dấu vết… và cứ thế Anh đi, trong tận đáy lòng vương mang một điều gì chưa đạt, chưa thể hiện, còn nằm ở vùng mơ ước:

Hát tiếng hát tự do thời đã hát

Tiếng hát không ai bắt bớ tù đày

Ba nhà thơ Quảng Trị ở ba vùng quê hương khác nhau, có cách diễn bày nghệ thuật khác nhau, nhân sinh quan khác nhau, nhưng cùng chung điểm hẹn hoài cố huơng mà Giáo Sư Vũ Ký trích lời Martin Heidegger cho rằng:”..là nỗi đau xót nhất hoài hoài gây nên bởi nhớ thương không dứt trước cảnh ly cách thường xuyên”.

Cả ba đều sẽ trở về tuy mỗi người một cách, để cùng mọi người ôm nhau mà cười, mà khóc, mà nhìn trời với ánh sao mai vằng vặc đón ánh bình minh, cùng nắm tay nhau bắt đầu lại…

Đọc thơ, không phải hết nhớ nhà.  Qua thơ, tôi như được thấy cả khung trời quê hương đang ở quanh mình, để nhận diện và sống sâu sắc với sự có mặt của từng bụi cây ngọn cỏ, nắng sớm mưa chiều, đường đi lối lại… mà cảm nhận một nỗi nhớ thương, trăn trở, xót xa.

Cám ơn các Anh Chị, bằng những cảm xúc tâm huyết đã cùng chia sẻ với mọi người những gì đã nhìn đã nghe mà mắt thường không thấy được.

Để bù lại những thiệt thòi trời đất đã ban cho, chúng ta có những nụ hoa thật đẹp trổi lên từ sỏi đá, cát vàng…

Lê Văn Trạch

(Trích: Dặm Trường Lưu Dấu)