11/26/2018
Phan Tấn Hải: Chữ Việt, Tiếng Việt

Ảnh: Ba Bui (Nguồn: DCV online)

Tôi có một thói quen rất bình dân, là rất mực ưa thích những gì gọi là bình dân. Chính vì như thế, tiếng Việt tôi sử dụng thường là bình dân, không có gì cầu kỳ, kiểu cọ, chẳng hề sang chảnh ngữ ngôn cách điệu gì cả. Nói cách khác, chữ tôi dùng rất mực nhà quê, ưa theo đám đông quần chúng.

Thí dụ, tôi ưa dùng theo đám đông, viết là “hồi ký” thay vì “hồi kí” và chẳng hề có thì giờ để xem các nhà ngữ học tranh cãi về y hay i. Đời mình chẳng có bao nhiêu ngày để sống, chẳng bận tâm những chuyện có thể là đã nằm ngoài tầm hiểu biết của mình. Đất nước lại chẳng có một Viện Hàn Lâm ở cấp quốc gia để thống nhất các chuyện như thế.

Thế rồi cũng mệt với dấu gạch nối. Thí dụ, một số nhà  ngữ học viết có gạch nối là “hồi-ký” – người khác viết là “hồi-kí” và độc giả trung bình cỡ như tôi là khựng lại.

Sau này, tôi quyết định giữ thói quen kiểu Mỹ là đi con đường ngắn nhất, đơn giản nhất. Đó là, cứ viết “hồi ký” với y và không gạch nối.

Khi sử dụng mạng tìm kiếm, như khi vào Google, thì đa số đồng bào mình viết là “hồi ký” với y và không gạch nối. Thôi thì, tôi tự nhủ, mình theo số đông, có ai mắng mình ngu dốt thì mặc kệ. Đơn giản, tôi ở với đồng bào tôi.

Khi đọc qua tiếng Anh, tôi nhận ra rằng một số chữ trong tiếng Anh viết kiểu Mỹ khác với kiểu Anh. Thí dụ, chữ “danh dự” hay “vinh dự” trong tiếng Anh kiểu Mỹ (American English) viết là “honor” và tiếng Anh kiểu Anh (British English) viết là “honour” – chẳng ai tranh cãi, chỉ trừ khi người viết có lựa chọn để làm văn chương.

Tương tự, tiếng Anh kiểu Anh viết là “accommodation” thì kiểu Mỹ viết “accommodations” (có s)

Kiểu Anh viết “aeroplane” thì kiểu Mỹ viết “airplane” (aero=>air).

Trong khi đó, trong tiếng Anh, có chữ bị viết sai nhiều quá, riết rồi thành thói quen. Thí dụ, chữ “minuscule” trong tiếng Anh ban đầu gốc từ chữ “minuscula” của tiếng Latin, nghĩa là “khá nhỏ hơn.” Khi vào tiếng Anh, chữ “minuscule” lại có nghĩa  “rất nhỏ”  và nhiều người liên tưởng với chữ “mini” – thế là, viết thành chữ “miniscule”… Thói quen này kéo dài từ thế kỷ 19, thế là bàng dân thiên hạ dùng luôn kiểu nào cũng được, dĩ nhiên trừ các nhà ngữ học mới biện biệt.

Có trường hợp khác, chữ “strait-laced” và chữ “straight-laced” – có hai nghĩa là “nịt chặt” và “khổ hạnh”… Viết chữ nào cho đúng?

Theo thống kê, có 34% người viết là “strait-laced” và 66% viết là “straight-laced” – vậy thì, nói kiểu giang hồ Sài Gòn là, tùy nghi nhen. Dĩ nhiên, các nhà ngữ học mới thắc mắc, đời thường như tôi thì, cứ theo đa số.

Tới ngay như chữ dùng trong khoa học cũng có trường hợp tùy nghi.

Chữ “thanh quản” (dây âm thanh nơi cổ họng) có 51% người viết là “vocal cords” và 49% viết là “vocal chords” – và nhầm lẫn có từ thế kỷ 18, khi nhiều người thấy chữ “vocal” lại nghĩ tới âm nhạc, dàn nhạc…

Vậy đó, cũng y hệt như tiếng Việt, cứ kỵ húy triều đình, là thêm chữ mới hiện ra.

Do vậy, tôi dị ứng với những đề nghị cách mạng tiếng Việt kiểu Tiến sĩ Bùi Hiền.

May mắn, Bộ Giáo Dục & Đào Tạo từ tháng 11/2017 đã nói là không áp dụng kiểu chữ đó.

Bản tin VOV ngày 30/11/2017 viết, trích:

Bộ GD-ĐT lên tiếng về “đề xuất đổi mới Tiếng Việt” của PGS.TS.Bùi Hiền

VOV.VN -Bộ GD-ĐT không đủ thẩm quyền và không có dự kiến áp dụng bất cứ một phương án nào về cải tiến chữ viết quốc gia trong giai đoạn hiện nay.

Ngày 30/11, Bộ GD-ĐT đưa ra thông tin về đề xuất cải tiến chữ viết của PGS.TS Bùi Hiền – nguyên Phó hiệu trưởng ĐH Sư phạm Ngoại ngữ Hà Nội, nguyên Phó viện trưởng Viện Nội dung & Phương pháp dạy – học phổ thông.”

Tuy nhiên, nhà cách mạng ngữ học nào cũng có kiểu chuyên  chính riêng, do vậy, TS Bùi Hiền không bỏ cuộc. Hẳn là vì, công trình 40 năm nghiên cứu tiếng Việt đã làm TS Bùi Hiền tin là ông sẽ có một ngày 30/4/1975 trong mặt trận tiếng Việt?

Báo Dân Việt hôm 13/11/2018 có bản tin, viết:

Đã có phần mềm chuyển đổi tiếw Việt, chỉ mất 3 phút để “biến hình” tác phẩm Sống mòn

 (Dân Việt) PGS.TS Bùi Hiền cho biết, ông chỉ mất vài phút để chuyển đổi tác phẩm “Sống mòn” của nhà văn Nam Cao bằng chữ cải tiến.

Sau khi hoàn thiện nghiên cứu cải tiến chữ viết “Tiếw Việt” và công bố phần 2, PGS Bùi Hiền – nguyên Phó hiệu trưởng ĐH Sư phạm Ngoại ngữ Hà Nội, nguyên Phó viện trưởng Viện Nội dung & Phương pháp dạy học phổ thông – đã thử nghiệm thực tế công trình của mình với tác phẩm Truyện Kiều của đại thi hào Nguyễn Du.

Mặc dù bị “ném đá” nhưng PGS.Bùi Hiền vẫn tiếp tục trình làng tác phẩm “Sống mòn” của nhà văn Nam Cao bằng chữ cải tiến tiếng Việt.

“Nếu Truyện Kiều, trong suốt 10 ngày, tôi phải mất từ 8-10 tiếng để viết lại 3524 câu thơ của đại thi hào Nguyễn Du thì với tác phẩm “Sống mòn” tôi chỉ mất có 3 phút là chuyển đổi xong một tác phẩm bằng chữ cải tiến”, PGS.Bùi Hiền cho hay.

Chủ nhân của công trình cải tiến chữ viết tiếng Việt cho biết, ông đã sử dụng phần mềm viết chữ cải tiến do cháu của ông nghiên cứu để tặng ông. Do đó, chỉ cần sao chép bất kỳ nội dung nào vào phần mềm đó là ra văn bản chữ cải tiến.”(ngưng trích)

Bản thân tôi vốn kém về ngữ học, do vậy xin dẫn ra nhà văn Đào Văn Bình trong bài viết nhan đề “Cơn Ác Mộng Thay Đổi Chữ Việt,” trích như sau:

“…tôi dường như sống trong cơn ác mộng khi nghe tin Ô. Bùi Hiền đưa ra đề nghị hủy bỏ loại chữ Việt cũ và thay thế bằng loại chữ Việt mới. Dường như “đề nghị” được một số “trí thức” kiêm giáo dục, nhà nghiên cứu trong nước tán thành và nó có nhiều cơ may trở thành một thứ  “quốc ngữ mới” cho dân tộc Việt Nam.

Loại bỏ tất cả những lý do mà Ô. Bùi Hiền đưa ra như:  Hội nhập với trào lưu tiến hóa của nhân loại, hợp lý, ngắn gọn, dễ học, dễ nhớ, xóa nạn mù chữ rất nhanh, tiết kiệm thời giờ….tôi chỉ thấy những thảm họa:

– Ngay trong nước sẽ chia đôi thành hai dân tộc, với hai chữ Việt khác nhau.

– Hải ngoại sẽ “sống chết” với âm mưu triệt hủy văn hóa dân tộc này. Họ sẽ chống đối đến cùng và sẽ đoàn kết lại thành một “mặt trận” để bảo vệ sự tồn vong của nền văn học Việt Nam.

– Làm thế nào để 90 triệu dân tuân thủ lối viết kỳ quặc này? Chắc chắn làng trên xóm dưới, trong công sở, công trường, nhà máy, báo chí, ký giả, truyền hình, quảng cáo, học đường, phố chợ  sẽ phải học “khẩn cấp” ngày đêm để có thể thống nhất với nhau về loại chữ Việt mới này.

– Phải lập một khối dịch thuật khổng lồ để dịch tất cả những tác phẩm của tổ tiên còn lưu trữ lại bằng tiếng Việt. Thế còn những tác phẩm biên khảo, văn học, tiểu thuyết, thơ, kịch của những nhà văn khác đang còn nằm trong thư viện, trên kệ sách thì sao?  Nếu không dịch kịp thì chỉ vài năm, khi thế hệ mới đã quen với “chữ quốc ngữ mới” sẽ không sao đọc được và hiểu được những gì tổ tiên nó viết, như thế toàn bộ nền văn học Việt Nam bị hủy diệt.

– Thậm chí tiền bạc in bằng chữ Việt cũ cũng phải đổi vì lớp “người mới” sẽ không hiểu tờ giấy bạc ấy viết gì. Bia đá, tên của các ngôi chùa, miếu đền, các thắng tích viết bằng tiếng Việt cũ cũng phải đổi lại. Giấy khai sinh, khai tử, hôn thú cũ cũng phải dịch lại và phải đem ra tòa án thị thực.

– Để thi hành kế hoạch quy mô và để 90 triệu dân tuân theo, ít nhất phải tuyển khoảng vài chục ngàn hoặc trăm ngàn nhân viên gọi là ‘công an văn hóa” để truy lùng, bắt giam bỏ tù tất cả những ai không tuân theo, tức “chống đối pháp lệnh của Đảng và Nhà Nước”…như thế trại cải tạo sẽ mọc lên như nấm cho cuộc “Đại Cách Mạng Văn Hóa” này….”(ngưng trích)

Thế đó, tôi tin rằng các nhà cách mạng ngữ học lúc nào cũng tuyệt vời thơ mộng. Họ tin rằng “hồi-kí” có gạch nối là đúng, và cho rằng hễ theo truyền thống thường học xưa nay (và cả Google) là trật.

TS Bùi Hiền có kiểu làm thơ riêng, vặn vẹo trên các ký tự. Nhưng học thơ của ông mệt quá, người xa quê và lớn tuổi như tôi đành chịu thua.

Ngắn gọn, tôi đứng về phía nhân dân. Khi nào toàn dân nói và viết kiểu chữ mới, tôi sẽ học theo chữ mới. Bởi vì, tôi viết cho đồng bào tôi đọc, không viết riêng cho nhà ngữ học nào đọc.

Phan Tấn Hải

 

 

 

 

 

©T.Vấn 2018