08/24/2020
Nguyên Lạc: VÀI Ý VỀ THƠ HAY TỨ TUYỆT

Mê Cung – Tranh: Thanh Châu

THƠ TỨ TUYỆT

 Thơ tứ tuyệt bàn ở đây theo nghĩa những bài thơ 4 câu – không giới hạn số chữ trong câu- diễn đạt trọn vẹn những gì thi sĩ muốn nói.

Để bàn về thơ tứ tuyệt, tôi xin giới thiệu những lời của thiền sư Muju (Japan), chúng sẽ giải thích và minh họa hầu các bạn:

– Người ta hỏi một thi sĩ Nhật nổi danh rằng làm thế nào viết được một bài thơ tứ tuyệt của Trung Hoa. Thi sĩ giảng giải: Câu đầu chứa phần khởi nhập; câu hai là phần chuyển tiếp của câu đầu; câu ba chuyển từ đề mục và bắt đầu một ý mới; và câu bốn gồm ba câu trước hợp lại với nhau. Một khúc dân ca Nhật minh họa ý này:

“Hai cô con gái của một người bán lụa ở Kyoto,

Cô chị hai mươi, cô em mười tám.

Một anh lính có thể giết người với lưỡi kiếm của anh ta,

Nhưng hai cô gái này giết đàn ông với đôi mắt của các nàng.” [*]

.

THƠ HAY TỨ TUYỆT

  1. Thơ Hay là thơ đọc qua liền nghe lòng mình thổn thức, thuộc và nhớ rất lâu; như người nữ đẹp (giai nhân), gặp qua một lần là suốt đời không quên.

Đọc một bài tứ tuyệt, muốn biết nó đáng được gọi là Thơ Hay hay không, thì phải thẩm xem câu cuối (câu kết) có mang lại cho ta bất ngờ tự nhiên, sảng khoái không? Nếu không thì hỏng.

  1. Nét độc của bài Thơ Hay là phải đảm bảo được nguyên tắc “mạch kỵ lộ” của thi pháp thơ Đường: Nghĩa là mạch thơ tối kỵ bị để lộ ra. Nhà thơ phải cách nào để đến câu cuối cùng, điều mình muốn nói, muốn nhắn nhủ mới lộ ra; gây bất ngờ cho người đọc. Bất ngờ càng lớn, ngược lại được những đoán định, thì sức lay động sẽ càng mãnh liệt. Vì thế, câu cuối cùng thường là câu gánh vác nhiệm vụ thể hiện chủ đề của bài thơ. Những câu đầu dù nói nhiều điều, tả nhiều thứ vẫn chỉ là sự chuẩn bị cho sự xuất hiện của câu cuối.
  2. Giới thiệu vài bài thơ tứ tuyệt hay:

Một trà, một rượu, một đàn bà

Ba thức lăng nhăng nó quấy ta

Chừa được thức nào hay thức nấy:

– Họa chăng chừa rượu với chừa trà! 

(Chừa ruợu – Trần Tế Xương)

.

Chớm chừng đã chợt bỏ ra

Đừng say mút chỉ rầy rà tít mây

Chơi mà mút chỉ đứt dây

Còn chi mà nói thang mây phiêu bồng

( Uống Rượu Yêu Đời – Bùi Giáng)

.

Phụng thử ngục tù phạn

Cúng dường Tối Thắng Tôn

Thế gian trường huyết hận

Bỉnh bát lệ vô ngôn

(Cúng dường – Tuệ Sỹ)[**]

.

Rồi mai huyệt lạnh anh về

Ru nhau gió thổi bốn bề biển xưa

Trăng tà đổ bóng cây thưa

Mộng trần gian đã hái vừa chưa em?

(Tịch mạc – Nguyễn Đức Sơn)

.

Che một mắt thấy trời vừa tối

bịt hai mắt trời lặn mất rồi

tay quờ quạng tìm tay hấp hối

chẳng thấy gì chỉ thấy . . . trời ơi!

(Che Bên Nào- Hoàng Xuân Sơn)

.

Đêm nở trắng ngần bông thược dược

những cánh hoa đánh thức vầng trăng

em về vạt áo sương mùa hạ

vàng đẫm trên vai một mảnh rằm

(Thược Dược – Trần Mộng Tú)

.

Nhận xét các bài tứ tuyệt trên, ta thấy đúng theo giải thích của thiền sư Muju: Câu đầu chứa phần khởi nhập; câu hai là phần chuyển tiếp của câu đầu; câu ba chuyển từ đề mục và bắt đầu một ý mới; và câu bốn gồm ba câu trước hợp lại với nhau,

.

Nguyên Lạc

…………….

(*) Thạch sa tập – Thiền sư Muju  (bản dịch của Đỗ Đình Đồng – Góp nhặt cát đá)

[**] Tác giả bài viết tạm phóng dịch:

Cơm tù hẩm kính Thế Tôn

Lòng thành đảnh lễ cúng dường Tôn sư

Thế gian không dứt hận thù

Ôm bình bát lệ xuân thu không lời

 

 

 

 

 

 

 

 

©T.Vấn 2020