01/06/2021
Louise Glück: The Wild Iris (Hoa Diên Vỹ Dại) (Trích 5) – Phạm Doanh chuyển ngữ

Hoa Diên Vỹ – Tranh: Mai Tâm

(TV&BH xin trân trọng giới thiệu một số bài thơ trong tập The Wild Iris (Hoa Diên Vỹ Dại) của nhà thơ đoạt giải thưởng văn chương Nobel 2020, do cây bút thơ song ngữ quen thuộc Phạm Doanh phụ trách chuyển ngữ).

Lời phi lộ: Những khó khăn người chuyển ngữ gặp phải về nhân vật đại danh từ.

Trong tiếng Việt nhân vật đại danh từ rất đa diện và quan trọng, nó nói lên tương quan của người đối thoại và mức độ đẳng cấp xã hội. Ngược lại tiếng Anh cũng như đại đa số ngôn ngữ Tây phương, nhân vật đại danh từ rất hạn chế và xúc tích khó có thể chuyển sang Việt ngữ dễ dàng nếu không có những chi tiết rõ ràng. Thí dụ “I love you” dịch là gì? “Anh yêu em” hay “Em yêu anh”, “Mẹ thương con”, “Con yêu Chúa”, “Tôi yêu bà”, “Tôi yêu ông” hay 1 trăm cách khác tùy tương quan nhân sự. Ngay cả khi không có nhân vật đại danh từ tiếng Việt vẫn có thể gây khó khăn cho người dịch: “Go away!” = “mời ông/bà/anh/chị/cô/chị/bác đi cho” hay “Cút xéo”/”Cút con bà mày đi”.

Thơ Louise Glueck rất nhiều đối thoại xử dụng “I và you”, nhiều bài có vẻ như đối thoại với Chúa hay Thượng đế, trường hợp ấy xin dịch là “Con và Người / Ngài” (nói với Chúa? TĐ) hay “Ta và (các) ngươi” (Lời Chúa/TĐ nói). Khi tương quan giữa hai bên đối thoại không rõ rệt thì người dịch đành dùng “Tôi và bạn” rất chung chung vậy.

Ngoài ra “we/us” là chúng tôi hay chúng ta?

Nếu chỗ nào dịch không chuẩn về cách dùng nhân vật đại danh tự xin được nhận góp ý và phê bình của bạn đọc.

Cuối cùng nhiều loại hoa không biết tên tiếng Việt là gì dù có tra cứu wikipedia tiếng Việt và botanyvn.com (Trung Tâm Dữ Liệu Thực Vật Việt Nam). Người dịch hoan nghênh mọi chỉ dẫn.

Phạm Doanh

November 2020

VIOLETS

 

Because in our world

something is always hidden,

small and white,

small and what you call

pure, we do not grieve

as you grieve, dear

suffering master; you

are no more lost

than we are, under

the hawthorn tree, the hawthorn holding

balanced trays of pearls: what

has brought you among us

who would teach you, though

you kneel and weep,

clasping your great hands,

in all your greatness knowing

nothing of the soul’s nature,

which is never to die: poor sad god,

either you never have one

or you never lose one.

TỬ ĐẰNG

 

Bởi vì trong thế giới của chúng ta

một cái gì đó luôn bị che giấu,

nhỏ và trắng,

nhỏ và ngươi gọi là

tinh khiết, chúng ta không đau

như ngươi đau, ơi

khổ chủ; ngươi

không lạc lối

hơn chúng ta, dưới

cây táo gai, cây táo gai giữ

khay ngọc trai cân bằng: cái gì

đã đưa ngươi đến chúng ta

ai sẽ dạy ngươi, dù

ngươi quỳ xuống và khóc,

siết chặt bàn tay to lớn của ngươi,

trong tất cả sự vĩ đại của ngươi biết

không có gì thuộc về bản chất của linh hồn,

cái mà không bao giờ chết: Tội cho Thượng đế phải buồn,

hoặc ngươi không bao giờ có một

hoặc ngươi không bao giờ mất một.

 

 

 

WITCHGRASS 

Something

comes into the world unwelcome

calling disorder, disorder—

 

If you hate me so much

don’t bother to give me

a name: do you need

one more slur

in your language, another

way to blame

one tribe for everything—

 

as we both know,

if you worship

one god, you only need

one enemy—

 

I’m not the enemy.

Only a ruse to ignore

what you see happening

right here in this bed,

a little paradigm

of failure. One of your precious flowers

dies here almost every day

and you can’t rest until

you attack the cause, meaning

whatever is left, whatever

happens to be sturdier

than your personal passion—

 

It was not meant

 

CỎ TIÊN

 

Cái gì đó

đến với thế giới không được chào đón

gây loạn, rối loạn—

 

Nếu ngươi ghét ta như thế

đừng bận tâm cho ta

một cái tên: ngươi có cần

thêm một mạ lỵ

trong ngôn ngữ của ngươi, cách

khác để đổ lỗi

một bộ lạc cho mọi thứ—

 

như cả hai chúng ta đều biết,

nếu ngươi tôn thờ

một vị thần, ngươi chỉ cần

một kẻ thù—

 

Ta không phải là kẻ thù.

Chỉ có một mưu mẹo để gạt bỏ.

những gì ngươi thấy đang xảy ra

ngay đây trên giường này,

một mô hình nhỏ

của sự thất bại. Một trong những bông hoa quý của ngươi

chết ở đây hầu như mỗi ngày

và ngươi không thể nghỉ ngơi cho đến khi

ngươi tấn công nguyên nhân, nghĩa là

bất cứ điều gì còn lại, bất cứ điều gì

tình cờ trở nên cứng cáp

hơn niềm đam mê cá nhân của ngươi—

 

Nó không được dự trù

 

to last forever in the real world.

But why admit that, when you can go on

doing what you always do,

mourning and laying blame,

always the two together.

 

I don’t need your praise

to survive. I was here first,

before you were here, before

you ever planted a garden.

And I’ll be here when only the sun and moon

are left, and the sea, and the wide field.

 

I will constitute the field.

để trường tồn trong thế giới thực.

Nhưng tại sao phải thừa nhận điều đó, khi ngươi có thể tiếp tục

làm những gì ngươi luôn làm,

than khóc và đổ lỗi,

luôn cả hai.

 

Ta không cần ngươi khen ngợi

để sinh tồn. Ta đã ở đây trước,

trước khi ngươi ở đây, ngay cả trước khi

ngươi đã từng trồng một khu vườn.

Và ta sẽ ở đây khi chỉ còn lại mặt trời và mặt trăng

và biển, và cánh đồng rộng.

 

Ta sẽ cấu tạo cánh đồng.