Đứng trước sự đau khổ , người ta có thể làm ǵ ?

(Tháng 7 và những con mưa Sài G̣n (2))

 

Land Protest

Tôi chống anh KHÔNG PHẢI V̀ DĨ VĂNG

Mà là v́ HIỆN TẠI với TƯƠNG LAI
V́ dân tôi ĐANG sống kiếp dọa đày
Thế hệ trẻ nh́n TƯƠNG LAI VÔ ĐỊNH!
 ( Vô Đề - TCY)

 

1.

Người bạn tôi , từ quê nhà  đă lên máy bay quay lại nước Mỹ, sau mấy tuần lễ đi t́m một quê hương đă mất. Cùng ngày hôm đó, đ̣an dân quê biểu t́nh từ mấy tỉnh miền Tây lên  Sài G̣n đ̣i công lư cũng đă được “ hốt sạch “ đưa về lại bản quán. Cuộc hành tŕnh đi t́m lại quê hương đă mất của người bạn tôi kết thúc với những h́nh ảnh chỉ khiến cho quê hương trong trí nhớ ngày càng thêm mờ nhạt. Cuộc hành tŕnh đi t́m lại công lư  đă mất ( liệu có hay không những điều gọi là công lư để đánh mất ? ) của những người dân quê hiền lành chất phác cũng chấm dứt trong sự uất ức , tức tửi. Công lư cũ cũng đă không t́m thấy, mà những bất công mới lại càng làm cuộc sống họ ngày một thêm khốn khó.

Trong lúc một nhà văn ở Việt Nam (*), nh́n cảnh tượng bi đát của những người biểu t́nh, đă thốt lên tiếng kêu thống thiết “ đứng trước sự đau khổ của con người, nhà văn có thể làm ǵ ? “ , th́ ở bên ngoài đất nước, một nhà thơ viết những câu thơ nghẹt thở :

đây là thời chủ nhân ăn mày ăn nhặt
trong khi đầy tớ nhân dân ăn ngập mặt, ngập mũi
ăn hớt, ăn bẩn, ăn tục, ăn lận, ăn chặn, ăn cướp, ăn gian, ăn tham, ăn lường, ăn bịp, ăn suông, ăn ké, ăn chia, ăn sống, ăn lạnh, ăn nóng, ăn theo, ăn chực, ăn vạ, ăn lẻ, ăn sỉ,
ăn tất tần tật
chỉ trừ ăn năn
ăn không sợ ngày trả miếng


đây là thời của xe than
đây là thời của tàng tàng
đây là thời người sống ở nghĩa trang
và người chết ngồi ở nhà hàng
đây là thời của tan hoang ô nhục
một thời đại cục súc

(Phan Nhiên Hạo - Lịch sử thời đại tường thuật bởi một người lưu vong)*

Đứng trước sự đau khổ của con người, nhà văn có thể làm ǵ ? Chữ nghĩa có thể làm được ǵ ? Đánh động lương tâm đồng lọai ư ? “ Một thời đại cục súc “ sẽ cho những thứ đó ( chữ nghĩa ) là món hàng xa xỉ. Chắc là v́ vậy nên các nhà văn nhà báo nhà thơ ở Việt Nam chọn sự im lặng khi ngày ngày , trên đường đi làm đi họp đi ăn đi nhậu, họ nh́n thấy những người dân quê núp ḿnh che nắng che mưa dưới những tấm biểu ngữ đ̣i công lư , dù những h́nh ảnh ấy thật lạ mắt trong suốt 32 năm người cộng sản cai trị Sài G̣n. Và cũng v́ là “ một thời đại cục súc “, nên tâm hồn nghệ sĩ mong manh của người bạn tôi đă bị thương thêm một lần nữa trong lúc đi lục từng góc phố, từng con đường, t́m lại một Sài G̣n trong trí nhớ , trước khi tuổi ǵa với căn bệnh nghễnh ngăng ập  đến tước đọat chút tài sản cuối cùng c̣n lại của anh.

Chưa bao giờ người ta phải sống qua một thời đại khốn khó như thế này.

ngoài trời tuyết rơi
chúng ta ngồi những đêm cô độc
ŕ rầm ngoài kia xe cứ cỡi lên đường
ngày mai đến qua nhanh
công lư bắt đầu bạc tóc
lịch sử không chạy, lịch sử không đi, lịch sử lết lê què quặt
chúng ta muốn lịch sử tiến lên, động t́nh, sinh sản
nhưng ḷng người bại liệt, ư chí khô nước nhờn
Viagra nè cố lên cố lên
Việt Nam ơi

(Phan Nhiên Hạo - Lịch sử thời đại tường thuật bởi một người lưu vong)

2.

Đứng trước sự đau khổ của con người, người ta  có thể làm ǵ ? Hỡi ôi, đấy là điều mà những người dân quê ít học, cầm những tấm biểu ngữ viết sai chính tả “ chúng tôi đi tiềm (t́m) công lư “ đă dễ dàng trả lời. Đứng trước sự đau khổ, họ đă đứng lên để yêu cầu người ta phải chấm dứt nguyên nhân gây ra sự đau khổ ấy. Đó cũng là câu trả lời cho ư nghĩa của hai chữ tự do. V́ không được tự do làm , không có nghĩa là họ ngồi yên , thúc thủ, để mặc cho đau khổ gậm nhấm. Bản năng sinh tồn cùng với bản chất nông dân đă tăng thêm sức mạnh tinh thần cho những người dân quê suốt một đời chỉ biết quẩn quanh bên mảnh ruộng phèn. Họ không quen suy nghĩ và tin rằng không có ǵ để mất, ngọai trừ công lư cho cuộc sống đơn sơ của ḿnh. Khi cần phải đứng lên, họ đứng lên đơn giản như ngọn lúa ng̣ai đồng.

Trước sự kiện gần 600 cơ quan truyền thông ở trong nước cùng đội ngũ hàng chục ngàn phóng viên kư gỉa giữ một sự “ im lặng đáng sợ “ trước h́nh ảnh những đ̣an dân quê biểu t́nh ngày này qua ngày nọ ở Sài G̣n, ở Hà Nội, một người làm thơ đă từng nhiều lần bị tù tội v́ chữ nghĩa đă lên tiếng hỏi :

“ . . .Gần tháng nay, trên một số trang web của các đài phát thanh nước ngoài, ta liên tục đọc được các bài phản ánh chuyện bà con nông dân các tỉnh tập trung lên Hà Nội, TPHCM khiếu kiện về đất đai trước Văn pḥng Quốc hội, Chính phủ… kèm theo không ít h́nh ảnh và âm thanh sống động, với chi tiết diễn biến sát sao có thể nói là từng ngày. Có đài c̣n phỏng vấn được cả một đại biểu Quốc hội về chuyện này.

Trong khi đó, nếu theo dơi các tờ báo trong nước, ta thấy thực tế động trời trên chỉ được phản ánh gián tiếp và mờ nhạt trong vỏn vẹn hai bài thông báo ư kiến của thanh tra Nhà nước, một trên VietNamNet ngày 8/7, một trên Tuổi trẻ ngày 13/7. Phương tiện truyền thông quan trọng nhất là truyền h́nh th́ măi đến tối 15/7, tức là khoảng 3 tuần lễ sau khi bắt đầu sự kiện, mới đề cập qua loa. Chắc là sau khi có ư kiến chính thức của Phó Thủ tướng Trương Vĩnh Trọng.

V́ sao báo chí trong nước lại thiếu nhạy bén đến thế, trong khi bất cứ người dân b́nh thường nào nếu muốn đều có thể mắt thấy tai nghe chuyện đau ḷng của hàng trăm đồng bào ḿnh, v́ nó ch́nh ́nh ngay giữa ḷng thành phố Hà Nội và TPHCM. Và chính một số người dân b́nh thường đă chụp ảnh, cung cấp tin cho đài nước ngoài thay v́ cho báo chí trong nước.

Tôi không tin rằng các đồng nghiệp của ḿnh, rất nhiều người trong đó, từ phóng viên đến tổng biên tập, đă chứng tỏ lương tâm nghề nghiệp, ḷng yêu công lư, tinh thần dũng cảm đứng về lẽ phải trong rất nhiều trường hợp vượt qua sợ hăi và mua chuộc để lên tiếng bảo vệ dân oan, vạch trần quan tham, lần này lại gần như trăm phần trăm tự nguyện… giữ một “sự im lặng đáng sợ” đến thế?

Ai đă ngăn cản họ thực hiện nghĩa vụ cao cả của người làm báo, để họ phải chịu thua một bàn oan uổng trước các đồng nghiệp quốc tế ngay trên sân nhà? “ ( Ḥang Hưng – Từ hai chuyện khó hiểu của báo chí nước nhà )

Ai đă ngăn cản họ thực hiện nghĩa vụ cao cả của người làm báo ? Câu hỏi đă hàm chứa sẵn câu trả lời. Nhưng đă chắc ǵ không có những thế lực ngăn cản những đ̣an biểu t́nh , không cho họ đứng lên, không cho họ giương cao những biểu ngữ đ̣i công lư ? vậy mà người ta vẫn thấy những h́nh ảnh ấy trên những đường phố của Sài G̣n, của Hà Nội, không phải chỉ một ngày , hai ngày mà hơn 3 tuần lễ liền ở Sài G̣n, mà đă kéo dài từ tháng này qua tháng kia, năm này qua năm kia, ở Hà Nội.

Và những người làm báo Sài G̣n vẫn tiếp tục im lặng, ngay cả trong đêm 18 tháng 7 năm 2007, khi bộ máy kềm kẹp nhà nước âm thầm như một đạo quân ma ra tay trấn áp cuộc xuống đường.

Đó là lư do mà người bạn tôi, dân Sài G̣n chính tông , đă bước lên máy bay quay lại Mỹ với trái tim bị thương tổn nặng nề.

3.

chúng ta ở đây b́nh nhật, b́nh thường
nhưng không phải lúc nào cũng b́nh yên
áo lính sờn cũ (mua chợ trời Mỹ)
người đàn ông làm vài ngụm rượu từ chiếc b́nh toong thời chiến
ngồi hàng giờ nh́n những đám mây
không kịp về phương Đông trước khi ngày tắt nắng
ông từng bị giam trong ḷng đất
khẩu phần mỗi ngày một trăm hai mươi bảy hạt ngô
bao giờ cũng dành một hạt
dùng đếm thời gian
thời gian bóng tối
có mùi trứng ung
con người là sinh vật duy nhất biết cách giữ kư ức không vữa nát


sinh ra để sống dưới mặt trời
đôi khi chúng ta bị lùa vào ô nhục
bởi lũ đồng cô bóng cậu mang vũ khí
cơn điên tập thể này phải mấy mươi năm nữa mới thăng

Rất nhiều khi, tôi ngồi câm lặng hàng giờ liền trước màn h́nh trắng lóa của chiếc máy điện tóan. Tôi nghi ngờ khả năng của chữ nghĩa. Cuộc sống ng̣ai kia thiên h́nh vạn trạng, giữa những điều tốt đẹp vẫn không thiếu bao sự xấu xa, giữa muôn tiếng cuời vang hạnh phúc vẫn không thể không nghe những tiếng tức tửi xé ḷng. Vậy chữ nghĩa của tôi có chuyên chở được những thứ ấy không ? nếu không, chắc chúng chẳng có lư do để tồn tại. Và , nếu chúng không có lư do để tồn tại, th́ hẳn là tôi cũng không có lư do để tồn tại. Người nông dân đổ mồ hôi trên mảnh ruộng, mong đến ngày hái đem về nhà những bông lúa trĩu hạt. Thực phẩm cho đời là lư do tồn tại của người nông dân. C̣n những người trăn trở với chữ nghĩa hằng đêm, không đổ mồ hôi nhưng trái tim rỉ từng giọt máu, liệu có t́m được lư do để biện minh cho sự tồn tại của chính ḿnh ? Những ḍng thơ trích dẫn trong bài viết này, từ một người làm thơ trẻ hải ngọai, giúp tôi an ḷng hơn với khả năng của chữ nghĩa. Vấn đề chỉ c̣n là khả năng và tấm ḷng của người sử dụng chữ nghĩa. Như cây cuốc trên bàn tay bác nông dân. Như cây súng trên tay người lính. Và cả sự đảm lược mà không phải ai cũng có được.

Đứng trước sự đau khổ, nhà văn có thể làm ǵ ? Có lẽ câu trả lời đơn giản chỉ là xin đừng thờ ơ, vô cảm với sự đau khổ. Nếu không, danh phận nhà văn cũng chẳng cao quư ǵ hơn danh phận của kẻ đi ăn mày.

4.

Cuộc biểu t́nh của đ̣an dân đ̣i công lư ở miền Tây đă bị nhà cầm quyền trấn áp một cách êm thấm, ít ra là trên bề mặt. Nhưng những bài học “ vỗ mặt “ có thể rút ra được từ cách hành xử “ đơn giản như cây lúa “ của họ sẽ c̣n là những chất liệu quư gía cho những kẻ “ có học “ suy ngẫm . Nếu qủa thực, những kẻ ấy c̣n có một trái tim để suy ngẫm, sau khi đă quay cuồng trong “ cơn điên tập thể “ , sau khi đă hết run rẩy trước lũ “ đồng cô bóng cậu mang vũ khí “ để tự đặt ḿnh trước đối diện với thực tại : Đứng trước sự đau khổ, người ta có thể làm ǵ ?

Tháng 7-2007

©T.Vấn 2007