Chuyện một gia đ́nh di dân gốc Việt

 

 

Hai chị em người Mỹ gốc Việt, có cùng  ngày sinh nhật là 4 tháng 7

 

1.

 

Hôm  4 tháng 7, ngày Lễ Độc lập của Hoa Kỳ, một tờ báo địa phương đưa lên trang nhất h́nh ảnh hai chị em  người Mỹ gốc Việt, tay cầm hai lá cờ sao ba màu xanh đỏ trắng, khuôn mặt tươi cười rạng rỡ. Kèm theo đó là một bài viết về gia đ́nh hai cô gái nhỏ. Người cha , từ Việt Nam, sau biến cố 30 tháng tư năm 1975, ông phải tạm bỏ gia đ́nh  lại phía sau , vượt thoát  đến Mỹ tháng 5 -1975. 5 năm sau, gia đ́nh ông táo bạo t́m mọi cách vượt biên để đ̣an tụ với ông tại Mỹ. Ở mảnh đất rộng của rộng ḷng này, họ đă cùng nhau gầy dựng một mái gia đ́nh theo như truyền thống của văn hóa Việt Nam. Họ có với nhau 9 người con, tuổi từ 31 xuống tới người trẻ nhất là 10 tuổi . Trong số 9 người con ấy, có 3 người sinh vào cùng một ngày, chỉ khác năm : mùng 4 tháng 7.  V́ thế, trong lúc những anh chị em khác mừng ngày sinh nhật của ḿnh chỉ với đèn cầy, bánh cake , th́ 3 người con này, ng̣ai đèn cầy, bánh cake quen thuộc, họ  c̣n có thêm pháo bông (fireworks) mừng ngày họ chào đời hàng năm.

 

Một trong 3 người có may mắn sinh ra vào ngày 4 tháng 7 là một cô gái 18 tuổi. Từng tuổi này, sống trong một gia đ́nh c̣n cố gắng duy tŕ những nếp văn hóa mang theo từ quê hương , cô đă cảm nhận được sự sâu xé trong tâm hồn ḿnh. Một bên là gốc rễ Việt nam , dù nơi đó, theo lời cha cô kể lại, không có những thứ  cô và các anh chị em mặc nhiên thụ hưởng nơi đây , mà thiêng liêng hơn hết là Tự Do. Cũng v́ lư do đó mà cha mẹ cô đă phải bỏ lại tất cả sản nghiệp, bà con thân thuộc , mồ mả cha ông  đi lập nghiệp ở một nơi không người thân kẻ thuộc. Mặt khác, sinh ra , rồi được cắp sách đến trường, có những quan hệ xă hội  trong môi trường ḥan ṭan khác hẳn với nếp sinh họat , nếp nghĩ của một mái gia đ́nh chen chúc bên nhau với 9 anh chị em ruột thịt, chung đụng nhau đủ mọi thứ, kể cả những riêng tư thầm kín, khiến cô có lúc tự hỏi chính ḿnh : ḿnh là người Việt hay người Mỹ ?

 

Cô thú nhận rằng, các người anh chị lớn của cô c̣n ít nhiều biết nói và đọc, viết tiếng Việt, cũng như có những hiểu biết về lịch sử, văn hóa Việt Nam. Từ cô gái 18 tuổi này trở xuống , tiếng Việt của họ chỉ vừa đủ cho những sinh họat thường ngày trong nhà , không ai biết nhiều về đất nước nơi cha mẹ ḿnh sinh ra bằng những kiến thức của họ về nước Mỹ, mà hàng năm vào ngày 4 tháng 7,  họ cùng với gần 300 triệu người Mỹ ăn mừng Lễ Độc Lập , đồng thời cùng với gia đ́nh ăn mừng sinh nhật của 3 người con trong nhà.

 

Cô gái 18 tuổi c̣n thố lộ rằng, đă nhiều lần cô có ư định cùng với cha mẹ về thăm Việt nam để được tận mắt nh́n thấy mảnh đất có tên gọi Việt Nam rất quen thuộc với cô, nhưng cô  e dè, sợ sệt v́ cô không biết nhiều về những  tập tục văn hóa, khiến cô có thể nói hoặc làm điều ǵ đó gây sự xúc phạm nơi những người cô tiếp xúc.

 

2.

 

Cô gái trẻ 18 tuổi , cùng với những người anh chị em của ḿnh trong một gia đ́nh Việt Nam ở thành phố nơi tôi sinh sống đă được giới truyền thông địa phương nêu bật lên như một điển h́nh của sự hội nhập với ḍng sống nơi họ ngụ cư. Họ chụp bức h́nh rất đẹp hai chị em cùng có ngày sinh nhật 4 tháng 7 cầm hai lá cờ Mỹ trên tay. Với họ, sự trùng hợp ngẫu  nhiên cùng với lư do sự có mặt của gia đ́nh di dân điển h́nh ấy trên mảnh đất này là bằng chứng hùng hồn nhất cho những giá trị rất cao quư mà ngày kỷ niệm lễ độc lập hàng năm hướng về. V́ những giá trị ấy, những giá trị có tên Tự Do , Dân Chủ, Công Bằng, B́nh Đẳng mà ngày 4 tháng 7 trở thành ngày lễ long trọng , mà gia đ́nh di dân Việt nam nói trên có mặt từ hơn 30 năm nay . Với người Mỹ bản xứ, đó là một kết hợp đầy ư nghĩa và đáng trân trọng. Và,  nếu họ không bận tâm lắm về việc gia đ́nh ấy có c̣n giữ được bản sắc riêng của dân tộc ḿnh khi đă ḥan tất quá tŕnh hội nhập th́ cũng là một điều dễ hiểu. Chính họ, nhiều trăm năm trước, cũng là một thành phần di dân đến từ một góc nào đó của thế giới.

 

 

3.

 

Nhưng, tôi vẫn cảm thấy điều ǵ đó khiến cứ băn khoăn măi khi đọc câu chuyện về một gia đ́nh Việt Nam sinh sống trong cùng thành phố.

Cô gái trẻ, đáng yêu biết bao khi cô nở nụ cười thật tươi trên trang nhất tờ báo. Cô cảm thấy thật sung sướng được sinh ra, lớn lên và có cùng ngày sinh với đất nước đang dung chứa gia đ́nh gồm cha mẹ và 9 người anh chị em  của cô.

Đáng yêu hơn nữa, cô c̣n có những trăn trở của một người Việt Nam sinh sống trên mảnh đất xa quê. Cái trăn trở đến từ tâm thức khắc khỏai về nguồn cội của ḿnh, về trách nhiệm của ḿnh với mảnh đất ḿnh ao ước được nh́n thấy, được đặt chân đến nhưng c̣n e dè, sợ sệt v́ thấy nó sao xa lạ quá.

 

Cũng trên trang viết nhỏ này, tôi đă có lần nói đến nhiệm vụ kép của những người trẻ Việt nam sinh ra và lớn lên ở hải Ngọai : vừa cố gắng vươn lên nơi xứ người, vừa phải cố gắng bảo ṭan bản sắc dân tộc. Nhiệm vụ ấy có thể là một gánh nặng quá sức cho họ, cũng có thể là một cơ hội thách thức rất quư báu để cho những người trẻ ấy trui rèn chính ḿnh. Nhưng, có công bằng không, khi chúng ta - những người cha, người mẹ, người anh, người chị - cứ để mặc cho con em ḿnh dọ dẫm , ṃ mẫm lấy những điều lẽ ra chúng ta có thể cầm lấy tay họ, chỉ cho họ con đường gần nhất để thực hiện trọn vẹn trọng trách mà thời đại đă giao phó cho họ ?

 

Như cô gái trẻ ở trên, chỉ cần những người thân thuộc trong gia đ́nh cô, cầm tay dẫn dắt, th́ những e dè, sợ sệt chắc chắn  chẳng thể là một chướng ngại trong quá tŕnh về nguồn mà cô đang dọ dẫm.

 

4.

 

Thế hệ chúng tôi , ở trong một ḥan cảnh và hệ lụy lịch sử  tuy khắc nghiệt, nhưng sự lựa chọn cho ḿnh con đường trong ḷng quê hương dân tộc không phức tạp như những người trẻ hôm nay ở hải ngọai. V́ ít nhất, chúng tôi sống trong ḷng dân tộc. Chúng tôi chia nhau những khốn khó, những vui buồn với nhân dân ḿnh. Ngày nay, cũng do ḥan cảnh lịch sử, chúng tôi sống trên mảnh đất tha hương với tâm thức lưu vong, có nghĩa là tuy ra đi, chúng tôi vẫn mang theo bên ḿnh h́nh ảnh của quê hương . Nhờ vậy, ở những gia đ́nh c̣n nặng ḷng với đất nước, con em của họ cũng chia xẻ được phần nào cái hồn đất nước đi theo cùng với cha mẹ anh em qua truyền thống gia đ́nh, qua ngôn ngữ xử dụng hàng ngày, qua nếp sống vương vất ít nhiều  tập tục, lề thói Việt Nam, qua sự cư xử chan ḥa t́nh nghĩa với nhau trong mọi quan hệ xă hội. Ở những gia đ́nh đó, sự trăn trở của con em họ có phần bớt gay gắt, không phải v́ sự đối kháng giữa hai nền văn hóa ít khốc liệt hơn, mà nhờ sự hỗ trợ của hồn nước tích lũy dần dần trong tâm thức của họ. Nói cách khác, mái gia đ́nh truyền thống Việt nam trên mảnh đất xứ người là một sự chuẩn bị chu đáo nhất cho những người trẻ ḥan thành nhiệm vụ kép trong tương lai. Một nhiệm vụ mà, sự thành bại của nó, là kết quả sự đầu tư đúng đắn của thế hệ cha anh.

 

5.

 

Kế thừa di sản ( của người đi trước ), đồng thời giữ ǵn và phát huy di sản ấy luôn luôn là nhiệm vụ của kẻ đi sau. Nhưng, trước hết, thế hệ đi trước phải biết ḥan thiện những thành đạt của thế hệ ḿnh, biết đào luyện những thế hệ kế thừa, bằng tinh thần v́ hạnh phúc của những thế hệ mai sau chứ không phải  nhằm thỏa măn những cảm tính nhất thời ngắn hạn của thời đại ḿnh.

Tôi biết rằng, không dễ dàng ǵ cho những người trẻ hôm nay ( như cô gái trong câu chuyện 4 tháng 7 của tôi) có sự chọn lựa riêng cho ḿnh về những ǵ ḿnh sẽ kế thừa.

 

Về Nguồn. Một sứ mạng , thực ra, không phải lúc nào cũng dễ dàng. Khác với những thế hệ cha anh, mà sự ra đi của họ đồng nghĩa với một sự lựa chọn, thế hệ trẻ Việt Nam sinh trưởng ở nước ng̣ai không có sự lựa chọn ấy. V́ thế, khi lựa chọn Trở Về ( đúng hơn là một cuộc đi t́m kiếm chính ḿnh ), những người trẻ đă phải đương đầu với cái rào cản vô h́nh là qúa khứ của cha anh, một thứ quá khứ ít nhiều đă bị nhiễm độc bởi không chỉ cuộc chiến 30 năm mà c̣n bởi những ǵ xảy ra trong 30 năm sau khi tiếng súng chấm dứt. ( T.Vấn - Xin Chào Việt Nam)

 

Có lẽ v́ những rào cản đó, mà cô gái trẻ ở cùng thành phố với tôi và nhiều những người trẻ khác vẫn c̣n mang tâm thức e dè, sợ sệt khi nh́n về nguồn gốc của ḿnh.

 

T.Vấn