Bước một mình qua ngưỡng cửa năm

Nhân gian tịch mịch tiếng mưa thầm

Chợt đâu vẳng tiếng gà lai kiếp

Báo vẫn đêm dầy ở cõi âm

( Trừ tịch- Mai Thảo)

1.

Ba Mươi Giao Thừa. Bếp lửa ấm áp quê nhà ngày cuối năm. Cái rộn rã của không gian. Cái tất bật của thời gian .Năm cùng tháng tận. Những hồi ức khiến muốn chảy nước mắt. Đêm Wichita lạnh buốt xương, nhức óc. Thèm sao một ngọn lửa quê nhà đêm Giao Thừa ngồi canh nồi bánh chưng , ngọn lửa rộn rã những niềm vui xum họp, gia đình, bạn bè và . . . những người con gái thuở ấu thời, ngọn lửa chiếu sáng cả một thuở thanh xuân, tóc xanh môi đỏ, ngọn lửa làm sôi sùng sục bao ước mơ cho đời, cho mình.

Đã bao năm rồi nhỉ, tôi đã không được hưởng cái tết quê nhà. Gần 10 năm trong các nhà tù tiền sử . Mười mấy năm trên mảnh đất lưu vong. Tính ra thời gian của những cái tết quê nhà cộng lại cũng đâu có hơn những cái tết . . . không ở quê nhà nhiều đâu, mà sao mỗi  năm cứ đến cái khỏanh khắc cùng tận của năm tháng, tôi cứ bồn chồn, khó ở . Cáo chết ba năm cũng quay đầu về núi. Người chết rồi thân xác cũng hòa với dòng nước ngầm dưới đất mà chảy về cố hương. Sáng Mồng Một Tết. Thức dậy vẫn lại một ngày như mọi ngày. Trên bàn tuy vẫn có bánh chưng, bánh tét, kẹo mứt, rượu chè nhưng lạnh lẽo như một bàn thờ bỏ hoang. Cửa mở toang chỉ để đón ngọn gió tháng Giêng lạnh thót ruột vào nhà, chứ chẳng có bạn bè, người thân nào ghé vào mừng tuổi nhau, mời nhau chén rượu đầu năm. Đành chỉ biết Tết qua những cú điện thọai gọi về thăm hỏi gia đình, nghe âm thanh mùa xuân qua đường dây vô hình nối kết hai bên bờ cách biệt của một đại dương.

Mười mấy năm ăn nhờ ở đậu trên xứ người. Mười mấy năm, tuy có đôi lần vợ chồng con cái dắt díu nhau về lại quê hương, thăm chào Nội Ngọai chú bác cô dì anh chị em con cháu, nhưng vẫn chưa lần nào được hưởng lại cảm gíac những ngày tết quê nhà.

Đêm ba mươi giao thừa anh em bảo nhau mặc vào người bộ cánh trịnh trọng nhất, ra khỏi nhà trước giờ trừ tịch, đi loanh quanh đây đó ngắm cảnh ngắm người đợi đúng 12 giờ đêm pháo nổ đì đùng kéo nhau về xông nhà, chúc tuổi mẹ, sau đó chìa tay nhận tiền lì xì, ăn miếng dưa hấu đỏ chói mẹ  đã bổ sẵn lấy hên đầu năm . Đó là tục lệ gia đình được lập đi lập lại từ bao giờ không biết, cái tục lệ tuy đơn sơ mà vô cùng trang trọng, tuy hình thức mà lại rất thiêng liêng, tuy đã lập đi lập lại từ bao nhiêu năm nhưng không hề nhàm chán. Trái lại, luôn gợi cảm gíac rưng rưng mỗi khi có đứa con nào đi xa không kịp về nhà vào thời khắc cần phải có mặt ở nhà. Và hơn lúc nào hết, chính sự vắng mặt của đứa con xa nhà trong giây phút giao thừa thiêng liêng ấy đã khiến mọi người trân trọng hơn những buổi họp mặt gia đình đông đủ trong quá khứ.

Mười mấy năm không  được ăn Tết ở quê nhà cũng có nghĩa là mười mấy năm không được ăn tết. Bởi vì tết, trước hết có nghĩa là đòan tụ. Tết có nghĩa là những đứa con đi xa phải tìm mọi cách để trở về nhà. Chỉ có đòan tụ gia đình mới là biểu tượng trung thực và quan trọng nhất cho ý nghĩa của ngày Tết. Lời một bài hát cũ đã mấy chục năm , khi nghe lại vẫn một mối cảm hòai tưởng như mới nghe lần đầu :

Con biết bây giờ mẹ chờ em trông

Khi thấy mai vàng nở rộn bên sông

Năm trước con hẹn đầu xuân sẽ về

Nay én bay đấy trước ngõ

Mà tin con vẫn xa ngàn xa . . .

( Xuân này con không về- Nhạc và lời : Trịnh Lâm Ngân )

2.

Những ngày cận Tết của năm ngóai, cả thế giới chứng kiến cảnh hàng triệu người Trung quốc vất vả khổ sở trên các con đường tuyết phủ lầy lội, tại các nhà ga xe lửa chật ních người. Trung quốc đã trải qua một trong những mùa đông thảm hại nhất trong lịch sử. Bão tuyết đã làm tê liệt mọi phương tiện giao thông chuyên chở mà phần lớn còn thô sơ của Trung quốc. Nạn nhân trực tiếp của thời tiết khắc nghiệt ấy là những người đi làm ăn xa, mong trở về nhà để cùng ăn tết với gia đình. Bất chấp mọi trở ngại về đường sá, về thời tiết, bất chấp lời kêu gọi của chính quyền khuyên họ nên từ bỏ ý định hồi hương ăn tết, hàng triệu người vẫn tiếp tục cuộc hành trình gian nan, chỉ để được đòan tụ với gia đình vào dịp cuối năm.

Người Việt Nam cũng không khác gì người Trung quốc. Truyền thống một vùng đất đã cấu tạo nên tính cách con người chỉ thực sự là mình khi đặt được hai chân trên mảnh đất quê hương. Nhất là những khi năm cùng tháng tận, nhớ đến những người thân yêu đang chờ đợi mình ở quê nhà, nhớ đến bàn thờ tổ tiên với những lư hương vàng xỉn , nhớ đến bữa cơm cuối năm chỉ vui được khi cả gia đình đòan tụ, nhớ đến với bao nỗi nao nức, bồn chồn.

Ở khỏanh khắc ấy, về quê là một mệnh lệnh đến từ trái tim. Nó nghiêm trang và quyết liệt. Nó không cho phép người ta cưỡng lại được. Khỏanh khắc ấy, con người và thời gian quyện lại để trở thành biểu tượng cho sự bất tử. Bao lâu thế giới này còn tồn tại, thì theo với chu kỳ thời gian, khỏanh khắc thiêng liêng của sự giao thoa tuyệt diệu con-người-thời-gian lại vẫn cứ nổi bật lên trên cái nền sẫm màu của đêm trừ tịch.

Vì thế, ở khỏanh khắc ấy, mọi con đường giữa không gian chuyển mùa chỉ còn lại một lối về.

3.

Hãy cùng ta đón xuân viễn phương

Tình xuân vẫn đẹp đẽ vô thường

Nghiêng vai trút hết đời dang dở

Để lúc xuân tàn bớt tiếc thương

Tiếc thương là vẫn còn thương nhớ

Quê xưa, ngày cũ, một phương trời

Xa lắm rồi em, đâu thấy nữa

Chỉ còn giấc mộng đã xa khơi

Ta gọi mùa xuân về cứu rỗi

Trăm năm rồi cũng sẽ phôi pha

Hãy đón giao thừa, vui Nguyên Đán

Xuân tiêu nghe gió thỏang hương trà

( Mùa xuân tình tự – Ngọc Phi )

Tết quê nhà. Tết quê người. Bao nhiêu năm lưu lạc tha hương, mỗi khi đối diện với khỏanh khắc thiêng liêng của đêm trừ tịch, ngổn ngang trăn trở giữa mớ hồi ức sắc ngọt như dao cứa vào da thịt, tôi hiểu rằng hồi ức sẽ vẫn mãi chỉ là hồi ức, rằng tôi sẽ không còn có cơ hội nữa để tìm về Quê xưa, ngày cũ, một phương trời. Điều đó đã là sự thật đau xót cho một người thân của tôi vừa từ giã cõi trần với ước nguyện về một cái tết quê nhà không bao giờ đạt được. Xa lắm rồi em , đâu thấy nữa. Chỉ còn giấc mộng đã xa khơi.

Trong giấc mộng xa khơi ấy, có âm thanh rộn rã của dây pháo đốt đúng nửa đêm, có mùi thơm tỏa ra từ bàn thờ nghi ngút khói, có màu đỏ rực rỡ những xác pháo ngập cả sân nhà . Và lẫn trong những hình ảnh quen thuộc như lòng bàn tay là khuôn mặt những người thân yêu, những khuôn mặt của cả kẻ mất lẫn người còn.

Có muộn lắm không, khi mãi đến bây giờ, ở cách xa mảnh đất nghèo quê nhà một nửa vòng quay oan nghiệt, tôi mới ý thức được một cách trọn vẹn sự thiêng liêng của những khỏanh khắc trừ tịch trong qúa khứ ?

T.Vấn

( Mùa xuân Kỷ sửu)

© T.Vấn 2009

Ba vạn sáu ngàn ngày lạt lẽo

Già nua theo nắng gió phong trần

( Ngọc Phi)

1.

Mùa Lễ Hội đã qua. Những chùm đèn xanh đỏ đã lại được cất kỹ trong nhà kho, chờ đến sang năm. Những bận rộn, xôn xao, đã tạm lắng xuống. Tờ lịch cũ đã được cất vào ngăn kéo ( một thói quen lưu giữ quá khứ ), và tờ lịch mới còn thơm mùi mực thản nhiên thay chỗ. Chỉ đến khi nhìn thấy tờ lịch mới, với những ô ngày còn trắng tinh chưa bị những hàng chữ viết tay nhỏ li ti chồng lên nhau ( với nội dung rất đỗi đời thường : Con đi khám răng lúc . . .giờ, Mẹ khám phụ khoa định kỳ lúc . . . giờ, Bố họp phụ huynh học sinh lúc . . . giờ, gởi check trả tiền điện, tiền nước v..v.. ) , tôi mới thực sự tin rằng một năm mới nữa đang bắt đầu. Con số là 2009 . Những con số tròn trịa ( về hình dáng ) làm hoa cả mắt.

Kể từ hôm nay, số tuổi khá bề bộn của tôi lại được cộng thêm một con số. Lại bước gần thêm một bước đến ngày tôi hân hoan tung hê tất cả mọi thứ để chính thức làm người “ về hưu” , làm người “ tự do “, không bận tâm nữa những sáng thứ hai uể oải đến sở, những buổi chiều thứ sáu nôn nóng chờ người Supervisor ghé lại văn phòng miệng nở nụ cười thật tươi trao cho tấm ngân phiếu lương trong tuần. Nhưng bước gần một bước đến tuổi về hưu cũng có nghĩa là bước xa thêm một bước khoảng đời tuy chộn rộn nhưng lúc nào cũng đầy ắp những ý nghĩa. Thứ ý nghĩa khiến người ta sẵn sàng chịu đựng tất cả để đạt được. Bởi vì đó là ý nghĩa đích thực của đời sống. Như người lữ hành trên đường thiên lý cần một điểm đến cho cuộc hành trình của mình. Con đường đầy chông gai, đầy gian nan khổ ải, nhưng phải vượt qua cho được để có mặt tại điểm đến.

Đời sống thật chênh vênh. Ngày đầu tiên của năm mới gợi cho tôi một cảm giác tâm hồn mình còn chông chênh hơn cả đời sống. Năm cũ vừa qua đi, năm mới đã vội vàng thay chỗ. Và có gì khác biệt giữa tấm thân xác ở giây phút cuối cùng của năm cũ với những giây phút đầu tiên của năm mới ? Phải chăng chỉ là một cảm thức bị méo mó bởi những đổi thay của năm tháng . Khoảnh khắc giao thoa giữa mới và cũ, khoảnh khắc chuyển đổi những mùa của thời tiết, khoảnh khắc một người trẻ hóa thân thành người già, khoảnh khắc một sự sống thoắt cái đã không còn là sự sống, tự thân ở những khoảnh khắc ấy đã có đủ ma lực để buộc người ta phải đứng lại, phải nhìn quanh để tự hỏi về chính sự hiện hữu của mình.

Và như thế, tôi đứng lại, tôi nhìn quanh.

Nhìn về hôm qua, nhìn về năm cũ, để chỉ thấy bao lầm lẫn, vụng về, cần phải được làm lại. Và cảm giác hối tiếc, vì tôi biết mình sẽ không có cơ hội để làm lại, không có cơ hội để sửa chữa, không có cơ hội để hàn gắn. Thời gian qua đi, sẽ không bao giờ trở lại. Không ai có thể tắm hai lần trên cùng một dòng sông.

Nhìn tới ngày mai, nhìn tới 365 ngày của năm mới, để chỉ thấy một khoảng không đầy bất trắc, mờ mờ mịt mịt cùng với tâm thức sợ hãi, băn khoăn. Liệu mình có đủ sức đi hết đoạn đường bất trắc, đủ khôn ngoan vượt qua bao gian nan thử thách, đủ yêu thương hầu chinh phục những ganh ghét, đủ độ lượng để không nhìn thấy lỗi lầm của người khác, đủ khiêm tốn đấm ngực ăn năn những sai sót của chính mình, và đủ kiên nhẫn chịu đựng những bất công của đời sống.

Nhìn lui, nhìn tới, tôi nhìn lại sự hiện hữu của mình. Nhìn lại những trang viết , biểu tượng cho sự hiện hữu  ( của tôi).

2.

Ngày đầu tiên của năm ngoái, tôi viết lời trần tình : “Ngày đầu tiên của năm mới, tôi nhìn về phía trước, nghĩ đến 26 lần sắp tới đặt dấu chấm hết cuối cùng trên 26 trang viết của Bước Thời Gian mà chợt bâng khuâng lo lắng. Tôi sẽ viết những gì ? Những điều tôi viết là để cho người đọc hay chỉ để thỏa mãn chính mình ? Tuổi của tôi mỗi ngày một gìa thêm , liệu có còn đủ nhạy bén để “ bắt mạch “ được nhịp thở chính yếu nhất của cuộc sống đang sôi nổi và biến dạng từng giây, từng phút ngòai kia ? Liệu tôi có trút bỏ được gánh nặng của quá khứ, của những công việc ( có thật và tưởng tượng ) còn tồn đọng từ năm ngóai, năm kia để thảnh thơi làm người ghi chép cần mẫn của hiện tại ? Bao nhiêu câu hỏi là bấy nhiêu những ưu tư. Có người bảo khi ngồi một mình trước trang giấy trắng là lúc người viết trở thành tự do nhất, anh ta sẽ mặc tình tự tung tự tác, tả xung hữu đột, lên đông xuống đòai với vũ khí là cây bút trong tay. Tôi không tin như vậy. Một người viết nghiêm túc sẽ thấy thấp thóang trên trang giấy trắng bao con mắt nghiêm khắc của độc gỉa, nhận rõ hậu quả sai hay đúng của những điều mình viết tác động lên một con người, một tập thể, và quan trọng nhất, anh ta không được quyền buông thả, dễ dãi. Nói cách khác, chính cái trách nhiệm của người cầm bút với độc gỉa của mình đã giới hạn tự do của anh ta, hay đúng hơn, buộc anh ta sử dụng quyền tự do tư tưởng của mình một cách cẩn trọng. Chữ nghĩa vốn là gia sản của bao đời cha ông truyền lại, kẻ đi sau có bổn phận gìn giữ, phát triển và làm giàu có thêm kho tàng ấy cho thế hệ nối tiếp mình. Chính vì thế sự cẩn trọng và tinh thần trách nhiệm là phẩm chất không thể thiếu của một người viết nghiêm túc . . . “ T.Vấn – Lời trần tình đầu năm . Cadao số đầu năm 2008 ).

Ngày đầu tiên của năm nay, 2009, cũng cái tâm thức “ khó ở “ ấy, nhưng dường như nó nặng nề hơn, ray rứt hơn. Càng ngày, thời gian ngồi trước bàn cho những trang viết thường kỳ càng dài hơn, trăn trở hơn. Tôi có cảm tưởng những bước (chân) thời gian làm cho tôi khó thở hơn. Chưa kể, có những đêm, chữ nghĩa của tôi biến đi đâu mất sạch. Loay hoay mãi mà trang giấy vẫn trắng tinh, tôi đành thở dài tắt đèn lên giường, lòng cứ tiếc rẻ mảnh đêm thinh lặng cô đơn ngoài kia. Trong những đêm như thế, tôi hay tự hỏi mình , để được gì khi tôi cứ mải mê với trò chơi cút bắt vô cùng mệt mỏi ấy ?

3.

Người ta cười khi vui. Người ta khóc lúc khổ đau. Nụ cười vốn là biểu tượng của hạnh phúc, của sự may mắn. Còn tiếng khóc là biểu lộ của nỗi buồn, của sự không may. Vì thế, ngày đầu năm không ai muốn nhắc đến những điều không vui, những điều không như ý. Tuy không nhắc đến, nhưng chúng vẫn hiện hữu, vẫn gậm nhấm trái tim mong manh dễ vỡ, vẫn muốn đẩy những giọt lệ hiếm hoi ra khỏi hốc mắt, để cõi lòng nhẹ nhõm. Tôi đọc được đâu đó, có người viết rằng, cảm giác ấm áp lúc đứng trước cơn gió lạnh , rất nhiều khi không phải vì mặc trong người nhiều lớp áo dầy, mà là khi có ai đó lặng lẽ đến từ phía sau lưng khoác lên người mình tấm áo chia sẻ, dù tấm áo ấy cũng chỉ mong manh như chiếc áo mình đang khoác trên người. Hạnh phúc thay, tôi cũng đã từng được hưởng cái cảm giác ấm áp tuyệt vời ấy. Nỗi ấm áp của sự chia sẻ. Nhiều đêm, những trang thư độc giả đã cất hộ tôi cái nặng nề, khó thở của những con chữ nhức nhối. Những độc giả mà tôi chưa bao giờ biết mặt, biết tên, biết tuổi, biết phái tính. Chỉ biết một điều đó là những tâm hồn đồng điệu, những con người có cùng nỗi âu lo, cùng niềm vui nhỏ bé. Hạnh phúc hơn nữa, những chia sẻ ấy đến vào lúc mà tôi cần nhất.

Khi người ta cười là muốn chia sẻ niềm vui với chung quanh. Khi người ta khóc là muốn nhận sự cảm thông nơi người đối diện. Khi người ta viết là muốn qua những con chữ vô tri vô giác, gởi gấm bao suy tư của mình về những vấn đề mà người ta quan tâm đến với người đọc. Tôi – với tư cách người viết trang Bước Thời Gian – cũng không ở ngòai quan niệm thông thường ấy. Vì thế, tôi biết mình chỉ hiện hữu qua người đọc, hay đúng hơn, qua những trang viết.

Ngày đầu tiên của năm mới, tôi nhìn lại sự hiện hữu của mình trên trang viết nhỏ này như một ân sủng. Nước mắt hay Nụ cười, Khổ đau hay Hạnh phúc, xét cho cùng, chỉ làm cho một con người trở nên người hơn, làm cho một sự hiện hữu “ có thật “ hơn, làm cho những con chữ đến gần hơn với đời sống và làm cho người viết những con chữ ấy đặt được hai chân vững chãi trong đời sống.

Như thế chẳng phải là một ân sủng hiếm hoi đó sao ?

4.

Vì thế, tôi vô cùng trân trọng những con chữ đã ban cho tôi một sự hiện hữu. Một sự hiện hữu vượt lên trên bao mầm mống hủy diệt của đời thường. Một sự hiện hữu có thể vẫn còn hiện hữu kể cả khi người viết ra những con chữ ấy đã biến mất khỏi mặt đất trần gian. Như thế, ai dám bảo chữ nghĩa là những sản phẩm phù phiếm của một nhân loại chỉ biết đến ăn sổi ở thì ?

Như năm ngoái, ngày đầu tiên của năm tôi nhìn về trước mặt với tâm trạng “băn khoăn của anh kép hát gìa vẫn chưa dứt được nỗi đam mê ánh đèn sân khấu, dù biết mình sắp về chiều “, năm nay, tôi đủ già hơn để khẳng định đó là cái nghiệp của mình. Trong quá khứ đầy ắp những biến cố của đời mình, tôi đã từng có phen vịn cầy để đứng dậy, cũng đã từng có phen vịn chữ để đứng dậy. Ngày nay, cái cầy ( và con trâu sứt mũi ) chỉ còn hiện hữu như kỷ niệm một khoảng đời tù tội, nhưng chữ nghĩa vẫn ở bên tôi vào những khoảnh khắc cô đơn nhất. Như người bạn đồng hành, cả trong đời sống thật lẫn ảo.

Ngày đầu tiên của năm mới, tôi ngồi trước bàn viết, nhắm mắt nhớ lại những con chữ trang trải trong suốt một năm qua, hình dung ra những con chữ sẽ trang trải trong một năm sắp tới mà cảm thấy mình hạnh phúc biết bao.

Như vậy, tôi vẫn còn lý do để hiện hữu. Không phải chỉ như một thân xác ( già nua ) , mà còn với một tâm hồn tràn trề tình yêu cho đời sống.

Xin cám ơn những con người đã cho tôi cơ hội chứng minh sự hiện hữu của chính mình.

T.Vấn

01-01-2009

©T.Vấn 2009