Mầm thơ ô trọc, từ nguyên thủy

Tịch mịch âm dương, một cõi người

( Ngọc Phi)

1.

Người ta không thể chỉ sống bằng những hòai niệm, dù người ta ấy là những thân phận lưu vong, những cái cây bị trốc gốc, đi quẩn đi quanh cũng lại chạm phải bốn bức tường của hồi ức. Nhưng khi thời tiết trở mùa, khi những chiếc lá vàng đang thi nhau rơi rụng báo hiệu thu sắp tàn và ngọn gió đã mang theo với nó cái hơi lạnh đến rùng mình thì những hoài niệm lại có lý do chính đáng để chiếm hữu những khoảnh khắc cô tịch của đêm khuya, làm đắng thêm vị chát của cốc rượu trăn trở mỗi khi nhìn những mùa của đất trời chuyền tay nhau quyền thống trị vạn vật muôn loài, như những viên cai ngục lạnh lùng trao và nhận đủ số lũ tù nhân có mặt trong những lần họp giao ca.

Những ngày cuối cùng của tháng Mười Một. Cũng là khi chiếc lá cuối cùng lìa khỏi cành. Thành phố ướt nhẹp vì những cơn mưa thu lún phún. Lạ lùng thay, trong cái ảm đạm buồn hiu của thời tiết tháng Mười Một, thứ thời tiết mà những người trẻ cứ ghét cay ghét đắng, tôi lại thấy mình thèm sống như chưa bao giờ được sống. Dù có lúc, nửa đêm ngồi mắt nhắm mắt mở bên bàn phím, đưa tay vuốt ve mái tóc nửa bạc nửa nâu xỉn mà tự hỏi : Ta đã làm gì đời ta từ bấy lâu ? Hay có lẽ vì hình ảnh tấm thân gầy đét chỉ có xương và da của một người thân nằm chờ chết trên giường bệnh khiến tôi chạnh lòng nghĩ đến chính mình, đến giây phút mình cũng sẽ nằm như thế. Bất lực, tuyệt vọng, sợ hãi. Càng đi gần hết con đường ( đời ), càng mong cho nó dài thêm ra. Âu cũng là cái lẽ thường tình của con người. Ham sống, sợ chết. Dù có lúc muốn bỏ quách cả trần gian mà đi.

Rồi thì chiếc lá nào cũng phải lìa cành. Rồi thì ai cũng phải ra đi. Dù có tha thiết yêu thương trần gian điên dại này cách mấy. Chia tay chẳng phải là đặc tính của mùa thu đó sao ? Hình như tôi đã nén lòng để không thốt ra điều buồn bã ấy vào tai người bệnh.

Em ra đi mùa thu.

Mùa thu không trở lại.

Lá úa khóc mùa thu.

Đo sầu ngập tim tôi.

( Phạm Trọng – Em ra đi mùa thu ).

Câu hát cũ dưng không chẩy về chỗ trũng nhất trong tâm hồn tưởng chừng đã khô khốc . Một người thân nằm đó đợi giờ lên đường về nơi miên viễn. Một mùa thu nữa đang trút lớp áo vàng để chuẩn bị thu mình ẩn náu cái giá lạnh của mùa đông đang xào xạc bước chân trên những lối đi ngập lá.

Cuộc chia tay nào cũng có nước mắt. Giờ đây, đứng co ro giữa buổi chiều xám xịt một ngày cuối thu, nhìn con đường vắng tanh vắng ngắt trước mặt, nghĩ đến giây phút tiễn người ( thân) ra đi ( mãi mãi ), tôi không biết liệu mình có còn chút nước mắt nào cho cuộc chia tay ấy không ? Và nếu có, liệu giọt nước mắt hiếm hoi ấy là cho người đi hay cho mùa thu đi, hay cho chính mình rồi cũng sẽ ra đi, sợ rằng khi ấy chẳng còn ai nhớ đến sự hiện hữu của một con người đã từng đến với đời này.

Bỗng bật lên trong đầu câu thơ của người thầy học cũ mới đọc được, khi ông viết về một người thầy của mình.

Đừng choàng hoa cho một người đã chết.
Hãy yêu một người đang sống.

( Nguyển Xuân Hoàng _ Thầy tôi)

Tôi muốn được nói thêm. Hãy yêu một người sắp chết. Và nếu người ấy chết đi, hãy mang đến đôi giọt nước mắt thay vì vòng hoa. Hoa sẽ khô dù là hoa vạn thọ. Nhưng nước mắt sẽ thấm thấu xuống tận lòng đất giúp thanh tẩy linh hồn.

Nhiều lúc, tôi thấy mình thật may mắn. Vì đã không để lạc mất chút góc hồn cải lương rất đáng yêu từ những ngày thơ ấu. Nhờ vậy, đôi lúc tôi tìm được niềm vui ngay trong những hoàn cảnh đau buồn nhất. Tưởng tượng ra tôi đang thì thầm bên tai người bệnh rằng, thôi nhé, hãy an lòng ra đi, đừng bận tâm gì đến những bụi bậm của cuộc đời. Trường đời trăm vạn đường rẽ ngang , rẽ dọc. Nhưng đường nào rồi cũng sẽ dẫn đến huyệt sâu. Nhiều năm trước, chúng ta là những trẻ nhỏ háo hức vào đời. Nhiều năm sau, chúng ta đã là những ông già chậm chạp lê bước trên khoảng cuối của con đường đi ra khỏi cuộc đời. Mùa thu đã đến và cũng sắp đi. Điều an ủi là mình đã có cơ hội để dọn mình. Không như những kẻ chết bất đắc kỳ từ vì tai nạn xe cộ, vì chiến tranh súng đạn, vì trăm thứ bất trắc khác của xã hội con người.

Tưởng tượng ra khoảnh khắc rất cải lương ấy mà tôi muốn chảy nước mắt. Thứ nước mắt hạnh phúc vì biết rằng mình vẫn còn chảy được nước mắt.

2.

Trong cái cảm hoài của một ngày cuối thu, một ngày cuối tháng Mười Một, tôi hiểu rằng cái khoảnh khắc âm âm u u của thời tiết ấy là cần thiết cho đời sống chộn rộn ồn ào. Như một nhạc sĩ nào đó đã từng nhận xét rằng, thật may mắn trong âm nhạc đã có những dấu lặng, dấu nghỉ. Nếu không, sẽ là một tai họa cho lỗ tai người nghe. Nhưng yên lặng, ngơi nghỉ để lấy sức cho cuộc tranh sống ngày mai hay yên lặng, ngơi nghỉ để đi dần vào cõi chết lại mang đến những tâm cảnh và tâm thức khác nhau.

Thời gian gần đây, trong những dịp gặp gỡ bạn bè, điểm danh kẻ còn người mất, tôi đã thầm cám ơn những đấng thần linh khuất mặt vì thấy mình vẫn còn đủ sức khỏe nâng ly rượu chát tiễn những mùa đi và đón những mùa về. Nhưng lẫn trong niềm hoan lạc  mong manh ấy, tôi đã hình dung đến lúc mình không còn đủ sức để làm những điều mình muốn làm nữa. Vì thế, có nhiều đêm buồn ngủ đến rã người, tôi vẫn chưa muốn lên giường. Chỉ sợ giấc ngủ lấy đi chút thì giờ hiếm hoi còn sót lại. Chỉ sợ cái mảnh sân con sau nhà đầy lá vàng chưa kịp hốt khiến lọn tuyết trắng xóa đầu mùa rơi xuống sẽ mất đi nét trong trắng tinh tuyền mà mỗi năm tôi có thể ngồi hàng giờ chiêm ngưỡng. Chỉ sợ trang viết dở dang chưa kịp hoàn tất, chưa kịp ký tên đề ngày, những bức thư chưa kịp hồi âm, những dự tính chưa kịp thành hình, những hẹn hò gặp gỡ chưa kịp thực hiện. Càng sống lâu, người ta càng hối hả. Càng thức khuya, tôi lại càng thấy đêm không đủ dài. Dẫu đó là cái đêm cuối thu buồn bã đầy trăn trở, ly rượu chát trên tay phải rót thêm nhiều lần.

3.

Chỉ đến khi nhận ra sự may mắn của mình tôi mới chợt nhớ rằng mùa thu , tháng Mười Một, cũng là dịp để nói lên lời cám ơn . Cám ơn trời đất, cám ơn cuộc đời, cám ơn loài người. Được hay Thua cũng phải cám ơn. Còn hay Mất cũng phải cám ơn. Vì Được Thua, Còn Mất trong đời sống không có ý nghĩa gì hệ trọng khi mà người ta rồi sẽ phải buông hết để mà đi. Tương tự như vậy là sợi chỉ mong manh ngăn chia giữa hạnh phúc và khổ đau. Cái biên giới mỏng như một sợi chỉ ấy rất dễ dàng vượt qua. Một chút chuếnh choáng của chén rượu đêm tàn thu cũng đủ để một chân bên này bờ tuyệt vọng và một chân ở bên kia niềm vui của cái háo hức lên đường.

Bao nhiêu năm lặn hụp giữa những hệ lụy của phận người, cũng là bấy nhiêu năm tôi không quên cám ơn những hệ lụy ấy. Nhờ nỗi đau khổ, con người trở nên người hơn. Nhờ nỗi đau khổ, người ta mới biết trân trọng hạnh phúc. Nhờ nỗi đau khổ, người ta trân quý hơn sự hiện hữu của mình. Nhất là khi người ta phải đối diện với chặng cuối con đường. Chỉ tội nghiệp cho những kẻ nhận ra mình đang già đi mà cuộc đời thì vẫn còn trẻ mãi, mình đang chuẩn bị để kết thúc mà cuộc đời thì lúc nào cũng chỉ như mới bắt đầu. Cũng may, còn có vòng tay nhân hậu của những người thân thuộc nhất, những người nhìn mình không chỉ như một sinh vật biết ăn, biết thở, cái vòng tay ấy sẽ chìa ra cho mình trong những lúc mình cần đến nhất. Nếu không có vòng tay nhân hậu ấy, hẳn cõi người ta sẽ trở nên khủng khiếp biết chừng nào.

4.

Tạ ơn cũng có nghĩa là bởi mang nợ nên mới tạ ơn. Nợ tình, nợ tiền, nợ cơm, nợ áo, nợ đời. Có những món nợ không chỉ nói hai chữ cám ơn thế là xong. Có những món nợ không cần đến hai chữ cám ơn mà tâm hồn vẫn cứ phơi phới. Có những món nợ xin được trả mà người cứ không nhận. Có những món nợ đã trả rồi, cả vốn lẫn lời, mà lòng sao vẫn không yên. Mà người vẫn cứ nhắc.

Và cuối cùng, có một món nợ chỉ trả xong khi nhắm mắt. Đó là một sự tạ ơn toàn hảo. Vì từ nay mọi hệ lụy đã là cơn gió thoảng qua, cơn gió cuối thu xào xạc con đường ngập xác lá trước hiên nhà.

Gió cuốn đi cả tờ lịch mỏng báo hiệu mùa Thu đã chết trong cái đêm cuối cùng của tháng Mười Một .

Ước gì tôi biết được có bao nhiêu linh hồn giã biệt trần gian trong buổi tàn thu đầy thảng thốt.

T.Vấn

© T.Vấn 2008

Người chiến sĩ cuối cùng

Không còn ai vuốt mắt

( Ngọc Phi )

Như thường lệ hàng năm, đúng 1 tuần trước ngày lễ Cựu Chiến binh Hoa Kỳ 11 tháng 11, mấy người bạn cùng sở làm vốn là cựu binh lại gởi đến tôi chiếc áo T-shirt màu đen có huy hiệu POW-MIA và hàng chữ : You are not Forgotten. Đó vừa là món quà, vừa là sự nhắc nhở. Và năm nào cũng vậy, chúng tôi đều tụ họp nhau lại, kẻ mặc chiếc áo T-Shirt ngày còn trong quân ngũ, kẻ đội chiếc mũ cũ kỹ đầy dấu vết thời gian, người trịnh trọng trong bộ quân phục còn những nếp ủi thẳng thớm, tay đặt lên ngực, mắt hướng về phía lá cờ to tướng chiếm nguyên một góc phòng, lắng nghe bài quốc ca quen thuộc . Rồi sau đó là  phút tưởng niệm những người đã bỏ mình vì tổ quốc. Năm nào cũng vậy, cũng những lễ nghi quen thuộc, nhưng nỗi xúc động vẫn cứ tràn đầy như thể đó là lần đầu tiên. Chúng tôi cùng chia sẻ với nhau ý nghĩ đó khi quây quần lại bên bàn cà phê. Có người nào đó nhắc đến chiến tranh Việt Nam hơn 30 năm trước, đến bức tường đá đen ở khu nghĩa trang quốc gia, đến cuộc chiến tranh ở Iraq, ở Afghanistan hiện vẫn còn tiếp diễn cùng với những thiệt hại về nhân mạng xẩy ra hàng ngày.

Bất kể mọi bài học đẫm máu của lịch sử, chiến tranh vẫn cứ xảy ra trên mặt đất loài người. Bất kể những tính toán thiếu chính xác về cuộc chiến tranh Việt Nam hơn 30 năm trước , dẫn đến con số 58 ngàn quân nhân Mỹ hy sinh cho mảnh đất châu Á xa xăm , ngày nay người Mỹ lại có mặt ở mảnh đất đầy hận thù Iraq, tốn bao nhiêu tiền của, hy sinh hàng ngàn người lính trẻ, cũng chỉ để rước lấy nhiều cay đắng từ phía những người được họ đến cứu giúp. Dầu vậy, những người bạn cựu chiến binh của tôi, vốn mang trong người tinh thần kỷ luật của người lính, vẫn chỉ có mối quan tâm lớn nhất đến những người lính trẻ của họ còn đang xông pha giữa lằn tên mũi đạn nơi hực  lửa hận thù ấy. Họ không một lời oán trách những người có trách nhiệm đã gây ra cuộc chiến tranh . Và tôi, người lính cũ của cuộc chiến tranh Việt Nam, cuộc chiến đã gây cay đắng cho người Mỹ còn nặng nề hơn cuộc chiến Iraq hiện nay, phải nghiêng mình ngưỡng mộ tấm ân tình huynh đệ chi binh nơi những người lính già . Hơn ai hết, họ hiểu được nỗi cô đơn của người lính trở về từ một cuộc chiến đã khiến người dân nước họ ngao ngán. 30 năm trước, với tư cách những cựu binh của chiến tranh Việt Nam, họ đã không có cái vinh dự mà những cựu binh của chiến tranh thế giới lần thứ nhất, lần thứ hai được hưởng. Khi mà người dân ngao ngán vì gánh nặng và sự thiệt hại của một cuộc chiến tranh mà họ cho rằng sự tham dự của nước họ vào cuộc chiến tranh ấy là một sự tính toán sai lầm của chính phủ, người lính trở về từ cuộc chiến ấy thường không tránh khỏi sự lãnh đạm, dù rằng nỗi nhọc nhằn gian khổ của người lính trong bất cứ cuộc chiến tranh nào đều giống nhau.

Chiến tranh là sản phẩm của những phân tích và quyết định chính trị, nhưng những binh đoàn lại là câu chuyện sống chết của những con người. Phản chiến hay không phản chiến, ủng hộ chiến tranh hay không ủng hộ chiến tranh, cái lẽ tự nhiên rất  bình thường là người ta nên dừng lại mỗi khi gặp một người mặc quân phục, dù là ở phi trường, bến xe bus, hay một góc phố bận rộn, để bắt tay và cám ơn sự xả thân phục vụ của những người lính trẻ. Nhưng người ta cũng phải thông cảm cho sự cay đắng của thân nhân những người lính đã nằm xuống. Không một lý lẽ gì có thế biện minh được cho những cái chết non ấy.

Vì thế, khi phát động một cuộc chiến tranh, những người có trách nhiệm cần nhiều đắn đo suy tính. Một trong những đắn đo đó, và có lẽ là sự đắn đo quan trọng nhất, đó là liệu mục đích của cuộc chiến tranh ấy có đủ chính đáng để chịu đựng sức nặng của những oan hồn – dân cũng như lính -, sức nặng của bao nỗi thống khổ đến với từng cá nhân, từng gia đình bị cuốn trong cơn lốc ác nghiệt ấy . Cộng thêm vào sức nặng ấy là nỗi cô đơn của những người vợ trẻ, nỗi cô đơn của những bà mẹ nuôi con một mình, cảm giác đau đớn không chịu đựng nổi của những ông bố bà mẹ mất con, mỗi khi thức giấc nhìn cuộc sống xám xịt trước mắt  mà mong cho ngày cuối cùng của đời mình đến càng sớm càng tốt. Và còn phải kể thêm những thương binh què cụt sống quãng đời dài dằng dặc trong sự tàn phế,  những cựu binh tuy lành lặn thể xác nhưng đầu óc luôn cần đến những liều thuốc an thần.

Câu chuyện về chiến tranh quanh bàn cà phê nhân ngày lễ cựu Chiến Binh Hoa Kỳ lại buộc tôi phải liên tưởng đến cuộc chiến 30 năm trước của đất nước mình. Nếu như những người phát động cuộc chiến tranh ấy tiên đoán được cái gánh nặng mà dân tộc Việt Nam phải chịu đựng, cả trong và sau chiến tranh, liệu họ có đủ nhẫn tâm mà cứ tiếp tục mở rộng và kéo dài cuộc chiến, tiếp tục ném cả một thế hệ tuổi trẻ vào lò lửa hận thù ? Điều đau xót là ngay khi tiếng súng chưa chấm dứt, người ta đã nhìn ra cái cái vô nghĩa trong những mục đích mà cuộc chiến ấy nhắm tới. Để rồi sau gần 20 năm kiệt quệ vì gánh nặng hậu chiến, những người đã từng mạnh tay phát động cuộc chiến hủy diệt ấy, lại phải mở cửa để rước chính kẻ thù năm xưa quay trở lại giúp tái thiết đất nước. Có nghĩa là hàng mấy triệu con người ở cả hai bên chiến tuyến năm xưa đã bị hy sinh thật oan uổng. Chưa kể đến những hậu quả đáng sợ mà người sống sót phải đối đầu.

Bài học lịch sử còn đó, nhưng chẳng có người nào chịu để mắt chiêm nghiệm.

Trong mớ hồi ức còn vang vọng tiếng súng nổ, tiếng khóc than, tiếng rên rỉ đau đớn, tôi lại được chứng kiến những hình ảnh thật quen thuộc với bất cứ một người Việt Nam nào từng sống sót qua cuộc chiến. Trên những con đường đất nghèo nàn của thành phố Goma, xứ Congo bên Châu Phi, bên cạnh những chiếc xe tăng đen đúa, những người lính tay súng lăm lăm là những đoàn người chạy giặc, tay xách nách mang, những đứa trẻ thất thểu chân đất, vẻ mặt kinh hoàng bám chặt lấy bàn tay cha mẹ, những cụ già chậm chân rớt lại  phía sau. Và xa xa là ánh chớp những quả đạn pháo làm tung mặt đường, trộn lẫn thây người cùng bụi bậm bay mù. Cuộc chiến sắc tộc âm ỉ từ mấy năm nay đã đến hồi bộc phát dữ dội. Từ cuối tháng 8 , cả triệu người dân Congo bỏ nhà bỏ cửa chạy loạn, trong đó 60 phần trăm là trẻ con, người già yếu, bệnh tật. Họ sống trong những điều kiện vệ sinh tối thiểu nhất, thường xuyên khan hiếm nước sạch, thực phẩm.

Mục đích nào của cuộc chiến hiện đang diễn ra dưới con mắt quan sát của cả thế giới đủ lý và tình để biện minh cho sự đau khổ của hàng triệu con người vốn đã khốn khổ vì nghèo nàn , lạc hậu ? Và những người có trách nhiệm gây nên cuộc chiến, đã suy xét tường tận trước khi cho nổ phát súng khai hỏa chưa, hay đơn giản chỉ là để thỏa mãn những mục tiêu chính trị mà quên đi sức nặng của nối đau khổ mà người dân ( cũng như người lính trực tiếp trên chiến trường ) phải gánh chịu ?

Đã đành, chiến tranh thời nào cũng có. Nhưng khi con người tiến đến một giai đoạn tiến hóa như hiện nay, hẳn phải  liệt mầm mống gây ra chiến tranh vào loại những vi trùng ung  thư nguy hiểm nhất cho nhân loại và phải nỗ lực tìm mọi phương thức hầu ngăn ngừa và chữa trị.

Nếu không làm được điều đó, thì nhiều ngàn năm tiến hóa của nhân loại sẽ mãi mãi nằm trong nguy cơ bị hủy diệt toàn diện. Thực ra, từ khi có lịch sử , thế giới chưa một ngày không có chiến tranh. Và khắp nơi trên địa cầu, người ta không xa lạ gì với hình ảnh các cựu binh ngồi trầm tư bên nhau lặng lẽ lau nước mắt khi nhớ đến những đồng đội khuất mặt. Sống chết ở đời là điều bình thường, nhưng sự ra đi của những người lính, những cái chết non , những cái chết không an lành, những cái chết cô đơn không có người thân bên cạnh để vuốt mắt, không bao giờ cho phép lương tâm kẻ sống sót yên nghỉ.

Quả thật, để làm người sống sót sau một cuộc chiến, không phải dễ dàng gì.

T.Vấn

( Ngày Cựu Chiến Binh 2008)

© T.Vấn 2008

Người da trắng, vàng, đen
Năm ngón tay, ngón dài ngón ngắn
Tro bụi chỉ một màu.

( Thiền ca – Phạm Doanh)

1.

Một người thân của tôi đang ở vào giai đoạn cuối cùng của bệnh ung thư phổi. 3 năm trước, sau khi rời phòng chẩn đoán của bệnh viện với bản án tử hình như từ trời rơi xuống phán quyết rằng anh chỉ còn từ 6 tháng đến 1 năm để sống, anh đã cương quyết từ chối bản án, cương quyết từ chối cả những phương cách trị liệu mà các bác sĩ chẩn bệnh đề nghị. Ngay ngày hôm đó, anh dứt khoát bỏ hút thuốc lá, một thói quen của hơn 40 năm mà trước đó , anh không hề có ý định từ bỏ, và dù khi quyết định ném hết những gói thuốc chưa kịp hút vào thùng rác, anh không tin rằng bệnh ung thư phổi mà anh đang mắc phải có gốc rễ từ thói quen chết người ấy. Theo anh, đó là một thứ định mệnh mà anh, một con người trong số hàng tỉ con người , đã chẳng may phải gánh chịu. Nói theo ngôn ngữ của đời sống : Trời kêu ai nấy dạ.

Sống với nhau trong sự nghèo khổ, côi cút, thiếu thốn đủ thứ từ những cái vật chất nhỏ nhặt đến những nhu cầu tình cảm tối thiểu nhất, hơn ai hết, tôi hiểu sự thành thực trong những xác tín của anh về đời sống. Nhưng cái nghị lực mà anh tự một mình chống chỏi lấy số phận nghiệt ngã của mình cũng khiến tôi ngạc nhiên.

Đầu tiên là việc bỏ thuốc, không một chút do dự, khổ sở hay khoảnh khắc ngần ngại. Là một kẻ đã từng “ dan díu “ với người tình khói sương tròn trịa 30 năm , tôi ngưỡng mộ sức mạnh nghị lực ấy, dù công bằng mà xét, bản án ung thư phổi có góp phần đáng kể giúp anh một tay trong việc đó. Theo những nghiên cứu y khoa mới đây, thì ở người đã hút thuốc lá rồi bỏ, trong thời gian 12 năm sau khi bỏ thuốc, tỉ lệ mắc bệnh ung thư phổi vẫn cao hơn so với người chưa bao giờ hút thuốc. Do đó, việc bỏ hút thuốc ngay trong ngày mình bị chẩn đoán ung thư phổi , không có ý nghĩa nào khác hơn tính cách biểu trưng của nó. Như anh nói, cùi rồi thì đâu có sợ lở nữa, nhưng ít nhất, nếu  có thua  ( mà phần thua anh đã nắm chắc trong tay), thì mình cũng đã không chịu bó tay dễ dàng.

Kế đến, tuy không chấp nhận những phương pháp điều trị thông thường mà hiện nay y khoa có thể cung cấp được như xạ trị , hóa trị , mà anh cho rằng chúng chỉ khiến anh kiệt sức mà chóng chết hơn thôi, nhưng anh vẫn nhờ các em của chúng tôi bên Việt Nam đi tìm mua những loại dược thảo theo sự mách bảo ( qua Internet )của những người mắc bệnh như anh vẫn còn đủ sức cầm cự từ nhiều năm nay với niềm hy vọng sẽ kéo dài hơn nữa cuộc chiến không cân sức này. Mặt khác, anh bắt đầu tập thể dục hàng ngày, một việc mà anh chưa bao giờ làm trước đó. Mỗi ngày, sau khi đi làm về, anh đến một trung tâm thể dục, ở đó vài tiếng đồng hồ tập luyện theo sự hướng dẫn của các chuyên viên. Mùa đông, anh tập chịu đựng cái lạnh ( mà anh cho rằng đó là kẻ thù độc ác nhất của người bị bệnh phổi)  bằng cách ở ngoài trời dưới cái lạnh cắt da trong một khoảng thời gian mà anh có thể chịu đựng được.

6 tháng đã qua đi, anh vẫn đi làm việc bình thường như người không bị bệnh. Rồi 1 năm, thời hạn tối đa của bản án tử hình đã đến. Anh vẫn sống, làm việc, ăn uống , vui chơi , dù đôi lúc vẫn cảm thấy được sự hiện diện của con vi trùng ung thư đang ẩn trốn trong cơ thể qua vài triệu chứng khó chịu trong người. Rồi 2 năm trôi qua trong sự an tâm ( giả tạo ) của mọi người trong gia đình. Đến năm thứ ba, những triệu chứng khó ở ngày càng nhiều. Anh vẫn cố gắng đi làm chờ đến ngày hoàn tất xong thủ tục xin hưu trí. Khi anh chính thức cầm tờ giấy hưu trí trong tay, cũng là lúc anh biết rằng, dù có một nghị lực lớn đến như thế nào chăng nữa, anh không thể làm hơn được những gì anh đã làm.

Sau hai lần vào bịnh viện, anh quyết định không trở vào đó một lần nào nữa trong những ngày còn lại ngắn ngủi của đời mình. Các con của anh đã thu xếp để bố nằm ở nhà mà khi cần, vẫn có y tá đến chăm sóc cho những việc mà người không có kiến thức y khoa không làm được.

Cuộc chiến đã đến hồi sắp kết thúc. Lượng được sức mình, anh đành giương cờ trắng xin đầu hàng.

2.

Ngồi bên giường người bệnh, nắm lấy bàn tay vốn thô ráp của anh, tôi nghĩ đến một đời làm lụng cực nhọc, một đời nghèo khổ thiếu thốn từ thuở còn cắp sách đi học cho đến khi trưởng thành, lập gia đình, rồi đến cuộc sinh ly tử biệt tháng 4 năm 1975, vợ con anh đã lỡ cuộc hẹn xuống tàu ngày cuối cùng của chiến tranh, để anh chỉ có một mình vất vưởng trên xứ người những ngày ấy oan nghiệt, ai biết được có một ngày cha lại gặp con, vợ lại gặp chồng. Đoạn trường ai có qua cầu mới hay. Trong mấy trăm ngàn người may mắn ra đi những ngày hoang mang hỗn độn ấy, không ít người ở trong hoàn cảnh của  anh .Có nhiều người đã tìm mọi cách để quay về , tin tưởng rằng dù thế nào họ vẫn được ở bên cạnh vợ con. Nhưng họ đã lầm, như cả một nửa đất nước đã lầm . 5 ngàn người từ Mỹ trở về trên chiếc tàu Việt Nam Thương Tín cập bến cảng Sài Gòn một ngày tháng 9 năm 1975 , chưa kịp nhìn lại mặt vợ con và những người thân thuộc, đã lần lượt theo nhau biến mất trong những nhà tù trên khắp miền đất nước. Riêng anh, một thứ linh tính không giải thích được đã khiến anh không có mặt trong số những người đó. Và cuộc sống xứ người cuốn anh theo nó với bao lo toan trước mặt. Thời gian sau này, anh đã làm tròn bổn phận người cha với những đứa con ở Việt Nam. Thế cũng đã xong cái nỗi ray rức khôn nguôi của thân phận một con người bị cuốn trong cơn lốc lịch sử, tất cả đều ngoài tầm tay lựa chọn của chính mình, để rồi mọi bước kế tiếp trong cuộc sống của mình đều bị ám ảnh bởi những mất mát về tình cảm, những băn khoăn về bổn phận lẽ ra phải chu toàn, và cả những chua xót khó lòng có thể chia sẻ cùng ai.

Giờ đây, anh nằm đó, bất lực. Ánh mắt vốn trước đây đầy tự tin , thứ hành trang duy nhất mà gia đình nghèo khổ của chúng tôi có thể cho anh khi anh bước vào đời, đã chỉ biểu lộ một sự cam chịu. Anh đã sẵn sàng để ra đi bất cứ lúc nào. Dù gần gủi anh khá thường, tôi vẫn không thể tưởng tượng ra được con người hiện nằm đó, thân thể đang từ từ khô kiệt, lại là con người mới chỉ vài tháng trước đây vẫn còn làm việc quần quật, nhanh nhẹn như một con sóc. Nhưng cái cứng cỏi của tâm hồn đã 60 năm nay hiện diện như cỏ hoang mọc dại trong cuộc đời này dường như không suy xuyển nhiều lắm. Những ngày này anh sống thật an bình. Không còn những lo toan đời thường. Không còn những ray rức ám ảnh phát xuất từ biến cố 30 tháng 4 năm 1975 định mệnh gây nên bước rẽ oan nghiệt cho gia đình anh. Không còn cả những nuối tiếc về đời sống ngắn ngủi của mình. 60 năm làm người, anh chưa một lần nghĩ đến sự hưởng thụ cho riêng mình. Với anh, sống là làm tròn bổn phận . Và theo anh, anh đã chu tất những nghĩa vụ đó với gia đình, với những người thân.

Thêm một lần nữa, tôi kinh ngạc trước sự thanh thản đến kỳ lạ ở anh, một người biết mình sắp sửa vĩnh biệt trần gian để ra đi vào một cõi mà không ai đã đặt chân đến có cơ hội quay lại kể cho người đời biết đôi điều về nơi chốn ấy. Khi nghe được ý nghĩ của tôi, anh mỉm cười nhắc lại sự kiện anh đặt chân lên tàu ra đi hơn 33 năm trước. Lúc ấy, cũng như bây giờ, anh đâu đã biết cái gì chờ đợi anh nơi mảnh đất xa lạ. Liệu có giúp ích gì thêm được cho kẻ ra đi không khi cứ chuốc lấy thêm những lo âu không cần thiết. Sớm muộn thì mọi người đều phải đối diện với giây phút này của đời mình. Ai xong trước thì đi trước. Ai xong sau sẽ đi sau. Chỉ mong thể xác không đau đớn . Và tâm hồn không vướng bận những hệ lụy.

Người chưa hề cầm một quyển sách nào trên tay ngoại trừ Thánh Kinh và vài quyển sách kỹ thuật, đã giúp tôi nhìn thấu đáo hơn một vấn đề đã từng được bàn cãi trong hàng ngàn pho sách từ hàng nhiều thế kỷ nay.

3.

Cơn gió tháng 10 đã mang theo với nó chút hơi lạnh. Trời lại sắp vào Thu. Khoảng thời gian cho vạn vật chuẩn bị thu mình giữ lại năng lượng của mùa hè vừa đi qua hầu đối phó với mùa đông sẽ đến. Chu kỳ đất trời lại sắp hoàn tất một vòng quay nữa. Trong cái chập choạng của hoàng hôn, cả hoàng hôn của đất trời lẫn hoàng hôn của đời mình, tôi đang đối diện với giai đoạn tạm gọi là hoàng hôn của định mệnh làm người : Bệnh trong chu trình Sinh, Lão, Bệnh, Tử tương hợp với bốn mùa Xuân, Hạ, Thu, Đông của Trời Đất. Trải hàng ngàn năm , chu trình này đã quay không biết bao nhiêu vòng. Vì lẽ đó, thế giới ngày nay tồn tại trên hương hồn biết bao con người đã nối đuôi nhau bước lên chuyến xe cuối cùng của cuộc hành trình làm người. Đi về đâu trên chuyến xe đó ? Câu hỏi được đặt ra từ khi có con người. Và đến nay, có nhiều câu trả lời khác nhau. Dù vậy, người ta vẫn tiếp tục hỏi.

Bên ngoài căn phòng im ắng đến tê người, những giọt nắng chiều đã biến mất tự bao giờ. Chỉ còn lại hai người , cách nhau chỉ có một tuổi, ngồi bó gối đăm chiêu như cách đây 40 năm họ đã ngồi với nhau đăm chiêu bên cạnh xác người cha vừa trút hơi thở cuối cùng.

40 năm sau, một trong hai người đã dọn mình xong để sẵn sàng ra đi. Trời tối dần. Đi về đâu trong bóng đêm thăm thẳm đang sắp sửa bủa vây ? Tôi nhớ lại sự so sánh mà anh nhắc đến việc 33 năm trước đây anh xuống tàu ra đi.

Tôi chợt tỉnh ngộ. Trong hai kẻ ngồi bên nhau giây phút này đây, chính tôi mới là kẻ cần được an ủi. Tôi khẽ khàng đỡ cho anh nằm xuống. Căn phòng đã tràn ngập bóng tối. Đứng bên cạnh giường, nghe hơi thở yếu ớt của người bệnh, tôi hình dung ra giây phút mình sẽ vuốt đôi mắt anh lần cuối cùng, như ngày xưa anh đã vuốt mắt cho người cha tội nghiệp của chúng tôi. Tôi không biết lúc ấy mình còn nước mắt để khóc nữa hay không. Nhưng có nước mắt tiễn đưa hay không của đứa em lúc nào cũng tưởng mình khôn hơn anh mình thì mặc cho thân xác lạnh giá nằm đó, khi ấy linh hồn anh đã thảnh thơi lên chuyến xe cuối cùng về một nơi, mà khi còn sống, anh không bận tâm suy nghĩ đến.

Thôi vậy nhé ! Khi anh đi, tôi sẽ đứng ở sân ga để vẫy tay chào anh lần cuối. Lần này thì chắc chắn là anh sẽ mãi mãi an bình. Amen!

T.Vấn

Tháng 10-2008

© T.Vấn 2008