Năm hết Tết đến. Từ khi có trí khôn ( và trí nhớ ) tôi đã được nghe đến 4 chữ này. 4 chữ thật đơn giản nôm na, nhưng ý nghĩa kèm theo với nó thì có viết hàng pho sách, từ thế hệ này đến thế hệ khác, vẫn chưa hết và chưa đủ. Vì thế , mỗi năm , cứ đến dịp tết, dù ở trong nước ( tất nhiên ) hay ngoài nước ( người Việt mình đi định cư nơi đâu là mang theo không thiếu thứ gì, từ cái vật chất nhất là hòn đá ở đầu làng mang theo để nén vại cà pháo đến cái trừu tượng nhất là lề thói, tập tục, lễ lậy ) lại tha hồ mà tản mạn, phiếm luận, văn vẻ về Tết.

Vậy Tết là gì ? tại sao lại gọi là Tết mà không nói Năm Mới ( New Year ) ?

Như trên đã nói, những điều này đã được viết, nói, ghi lại từ bao đời nay rồi, nhưng năm nào rồi thì người ta ( tôi ?) cũng nói lại, viết lại, ghi lại trên trang giấy ( và ở thời đại Lưới Nhện hiện nay thì chúng còn được viết trên mạng . . . nhện nữa).

Tết được đọc trại ra từ chữ Hán Việt : Tiết. Tiết là điểm mốc phân chia những thay đổi của thiên nhiên trong một chu kỳ thời gian nhất định, cụ thể là khoảng 365 ngày hay một năm. Khoảng thời gian phân chia ngày cuối cùng của một năm cũ sắp qua và ngày đầu tiên của một năm mới sắp đến , ông bà ta gọi là Tiết Nguyên Đán. Nguyên là nguyên sơ, là mở đầu. Trong một năm còn có nhiều Tiết ( tất cả là 12 tiết ) , tức cột mốc phân chia những đổi thay của thời tiết , của trời và đất. Thí dụ như tháng ba có Tiết Thanh Minh – Thanh Minh trong Tiết tháng ba, Lễ là Tảo Mộ hội là Đạp Thanh ( Nguyễn Du )- báo hiệu trời đất sắp vào xuân. Mùng 5 tháng 5 có Tiết Đoan Ngọ – ăn cơm rượu vào sáng sớm để giết sâu bọ ( không cho chúng lên làm người kẻo thiên hạ đại loạn ) – 15 tháng tám có Tiết Trung Thu – cho trẻ đốt đèn lồng đi chơi và ở nhà già đem bánh , trà ra ăn, uống rồi ngắm trăng – vân vân và vân vân . Nhưng Tiết Nguyên Đán, vì ý nghĩa mở đầu của nó nên được " ăn " một cách trang trọng nhất, ý nghĩa nhất và dài nhất ( 3 ngày, nếu không kể cả mùng 4 tết hóa vàng tống tiễn ông bà và cả tháng trời trước tết người ta chuẩn bị , mua bán, dọn dẹp hay kẻ ở xa lo thu xếp công việc trở về nhà ).

Nhưng tại sao lại " ăn " tết, mà không phải là thưởng tết ( enjoy), không phải là mừng tết ( celebrate). Lẽ tất nhiên, chúng ta cũng đã từng nghe đến thưởng thức ( hương vị ) tết, mừng tết, nhưng những chữ ấy không có một vị trí đặc biệt như chữ " ăn tết ". Người ta hay nói " về quê ăn tết "," ăn tết xa nhà ", " ăn tết có vui không ?", hẳn chữ " ăn " trong " ăn tết " phải có một ý nghĩa nào đó, chứ không đơn giản chỉ là hành động đưa miếng bánh chưng , miếng mứt vào miệng . Trong lúc đi tìm ý nghĩa của chữ " ăn " này, một cách tình cờ, tôi đọc được cách lý giải rất thú vị của một nhà nghiên cứu về tập tục văn hóa Việt Nam là Phạm Quân Khanh. Theo ông, mặc dầu ăn là động tác căn bản của sự sinh tồn – ăn để sống – nhưng chữ ăn, trong tiếng Việt và trong trường hợp "ăn tết "- đã vượt cao hơn ý nghĩa vật thể đễ mang một giá trị tâm linh , đôi khi siêu hình. Ăn, mang ý nghĩa của thấu triệt, hay hấp thụ, tiêu hóa, rồi biến thể thành hiện thực. Nghi thức của 3 ngày tết – tôi sẽ trở lại con số 3 định mệnh này sau – là tế lễ trời đất, tổ tiên, rồi người cùng thông hiệp với trời đất tổ tiên " ăn trời ăn đất " ( bánh dầy, bánh chưng ) để trời đất thâm nhập tâm hồn, hòa với tiết nhịp muôn loài và hiện thực cao cả trong đời sống. Và theo Phạm quân Khanh, việc ăn tết của người Việt ta chuyên chở ý nghĩa đó.

Tôi không biết có ai không đồng ý với ông Phạm quân Khanh trong cách lý giải chữ " ăn " trong " ăn tết " hay không, nhưng riêng tôi, tôi hoàn toàn thỏa mãn với sự biện luận của ông vì ít nhất, tôi đã "bán cái" được cho ông một câu hỏi tưởng dễ trả lời nhưng khi đi sâu vào nó, mới thấy thực sự không dễ dàng chút nào. Có lẽ các thế hệ sau sẽ có được những cách giải thích mới cho chữ " ăn" trong " ăn tết " chăng ?

Bây giờ tôi trở lại với con số 3 trong " 3 ngày tết " của tổ tiên chúng ta. Cũng theo ông Phạm quân Khanh, con số 3 không thể hiểu theo nghĩa số học cứng ngắc, 1, 2 rồi 3 – mà phải được nhìn như sự tượng trưng cho trời-đất-người. Theo tôi hiểu thì chắc ông muốn nói đến ý nghĩa thiên thời, nhân hòa, địa lợi trong lẽ vận hành trọn vẹn và hữu ích của vạn vật dưới sự tác động của bàn tay con người thể theo ý chí của những lực lượng khuất mặt ( trong ý nghĩa mắt phàm không nhìn thấy). Đạt được sự viên mãn như vậy thì thế gian sẽ có an nhiên tự tại, có sự bình an và vui vẻ.

Nói cách khác – theo tôi – đây là lý do giải thích tại sao người ta phải " về quê ăn tết " mới thực sự là ăn tết. Tôi còn nhớ thuở trước ở quê nhà, mỗi năm ,vào dịp tết là chính phủ cho giăng biểu ngữ đầy đường phố, trong đó có những câu như " Dù ai mua bán ngược xuôi, chiều ba mươi tết cũng quay về nhà " . Điều này quả thật không sai. Chim có tổ, người có tông. Khi chiều xuống, chim lo bay về tổ, người cũng rảo bước về nhà. Khi năm cùng tháng tận, người nào mà không muốn trở về quê. Vừa để thăm lại mái nhà cha mẹ, đốt nén hương tưởng nhớ trên bàn thờ tổ tiên, thăm lại mồ mả những người thân khuất mặt và, cũng để " ăn tết ".

Hôm trước tết Nguyên Đán một tuần, tôi nhận được bức điện thư của một người bạn rất thân mày tao chi tớ , gửi đi từ Sài Gòn. Thì ra anh ta đã về quê ăn tết sau hơn hai mươi năm không biết đến xuân là gì. Chỉ vài hàng ngắn ngủi, anh ta đã diễn tả được tâm trạng nôn nao của một người ở xa trở về quê vào dịp tết, thấy mình không khác gì đứa trẻ mấy chục năm về trước xum xe áo mới chờ được nhận bao lì xì lấy hên đầu năm. Kể cũng lạ, ở xứ người, không phải là không có Tết. Ngay đến thành phố nhỏ xa xôi miền Trung Tây nước Mỹ , nơi tôi định cư từ hơn 10 năm nay, số người Việt sinh sống chỉ độ 4 hoặc 5 ngàn người, mà lại ở rải rác , đây đó một vài gia đình, vậy mà chúng tôi vẫn có không thiếu thứ gì tượng trưng cho tết cổ truyền Việt Nam. Từ những chiếc bao lì xì đỏ chói xinh xắn, đến những cành mai vàng ( giả và thật ), từ những hộp mứt mang địa chỉ sản xuất từ quê nhà cho đến những chiếc bánh chưng gói tại địa phương khéo léo không thua gì những nhà sản xuất bánh chưng chuyên nghiệp của Sài Gòn. Nếu năm nào ngày tết cổ truyền rơi đúng vào cuối tuần thì không nói làm gì, ai cũng sẽ lắc đầu với câu đề nghị làm thêm giờ lãnh lương phụ trội gấp rưỡi hay gấp đôi của đốc công để ở nhà ăn tết với gia đình, bạn bè. Có năm, tết ta rơi đúng vào giữa tuần, nhiều bạn bè tôi vẫn tìm cách xin nghỉ làm bằng đủ mọi thứ lý do để đêm ba mươi tết , thắp nhang lên bàn thờ cúng ông bà, gọi điện thoại về Việt Nam chúc tết cha mẹ, anh em, con cháu, láng giềng, rồi gia đình bạn bè bên này hú nhau lội tuyết tụ họp lại ăn uống, lì xì cho lũ trẻ da vàng mũi tẹt nhưng nói tiếng Việt như người Mỹ nói ngọng, rồi lắc bầu cua cá cọp, hoặc chơi dăm ba ván bài đầu năm lấy hên.

Như vậy thì còn thiếu cái gì, để nói rằng, " phải về quê ăn tết, mới thực sự là ăn tết " ?

Có lẽ, theo tôi, cái mà ông Phạm Quân Khanh gọi là sự tác động hỗ tương của Trời-Đất-Người, hay , đơn giản hơn, dễ hiểu hơn theo cách nói của người bạn tôi giờ này đang có mặt ở quê nhà , cái Không-Khí-Tết, chính là cái mà người Việt tha hương chúng ta cảm thấy thiếu, cảm thấy nhung nhớ, dù đã hết sức làm sống lại những gì mang theo được , từ vật chất đến tinh thần, từ ngày cất bước ly hương ?

Mỗi một người Việt xa quê, đều không ít thì nhiều, mang trong lòng những hồi ức rất riêng tư của mình về những ngày tết quê nhà. Hồi ức của từng người, có thể có những hình ảnh hay tâm tư tình cảm khác nhau, nhưng tất cả vẫn có cái nền chung là mối tương giao giữa Người, Thiên Nhiên ( quê nhà ) và tương quan xã hội, ngôn ngữ, văn hóa dựa trên một bản thể đặc thù gọi là Việt Nam. Chính vì thế, mà người Việt mình phải về quê ăn tết, mới thực sự gọi là ăn tết trọn vẹn. Chính vì thế, dù đã cố gắng hết sức, cái tết xứ người, vẫn như một cố gắng có còn hơn không.

Theo truyền thống ngày tết cổ truyền Việt Nam, người ta sẽ tránh nói về những điều không vui trong những ngày này. Nhưng tôi vẫn không thể không lên tiếng phàn nàn về sự lợi dụng cái tâm tư tình cảm rất tự nhiên của người xa xứ là khi năm cùng tháng tận, thì chúng ta hay hướng về quê nhà, mong mỏi được đón xuân với những người thân yêu nhất. Cái tâm tư rất người ấy ở chúng ta đã bị lợi dụng cho những tuyên truyền chính trị nhất thời, thiển cận, xảo trá, mị dân. Chưa kể, có những người còn đem bán rao lòng nhớ quê ( giả dối ) của mình hòng đổi lấy chút danh hư ( tưởng bở ). Cái tác hại của những hành động như vậy là vô lường. Nó có thể làm xói mòn cả một khối tình tự dân tộc, mà người ly hương khi ra đi đã mang theo bên mình như một thứ bảo vật cha truyền con nối.

Nhưng thôi, năm đã cùng, tháng đã tận. Xin được tống tiễn những điều không hài lòng của năm cũ vào đống rác cuối năm, để lòng thật thanh thản đón năm mới vào nhà giữa khói hương nghi ngút cùng với âm thanh rộn rã của những lời chúc đầu xuân.

© T.Vấn 2007

Ba mươi năm nhớ một lời biệt ly

( Ngọc Phi )

1.

Nghe nhạc, đọc thơ thường đưa người ta về những hồi ức ở rất xa trong quá khứ. Thứ cảm gíac có thể làm sống lại cả một quãng đời thanh xuân trai trẻ mấy mươi năm. Hôm trước, trong những giây phút nhàn rỗi hiếm hoi của một ngày bận rộn, tình cờ tôi xem được trên truyền hình đọan phim một ông gìa tóc bạc , một mình trong căn phòng nhỏ, trước mặt ông là chiếc máy điện thọai mở sẵn. Ông từ từ nâng cây đàn violon, mắt nhắm lại, rồi say sưa kéo một bài nhạc tình rất cũ, miệng ư ử hát theo những âm thanh không rõ nét.

Phía bên kia của đầu dây điện thọai, một phụ nữ tóc cũng bạc không kém, tay đặt sát ống nghe vào tai, đôi mắt tha thiết theo tiếng nhạc, và rồi bà cũng cất tiếng hát theo giọng vĩ cầm bên kia đầu dây. Họ là hai người tình của nhau từ một thuở nào lâu lắm. Đời chia họ đi hai ngã. Đến lúc tình cờ gặp lại nhau sau khi đã kinh qua mọi đắng cay ngọt bùi của cuộc đời thì họ lại không còn trẻ nữa. Có trẻ chăng chỉ là kỷ niệm về bài hát một thời đánh dấu những ngày họ yêu nhau và tưởng rằng không có gì có thể chia cách được tình yêu của họ. Dầu vậy, cái giây phút mà hai người ở hai không gian khác nhau, mượn đường truyền điện thọai để cùng sống lại với nhau quãng đời thơ mộng ấy, thật tuyệt. Đời người trăm năm, nhưng những khỏanh khắc tuyệt vời ấy, không nhiều và không dài.

Vài ngày sau đó, tôi nhận được CD nhạc của một người bạn nhạc sĩ với 12 bài tình ca chứa đựng trọn vẹn những cảm xúc của một người đã bước đi từ những ngày xanh cho đến những ngày vàng. Cuối đời, bỗng thấy nhớ mối tình tưởng đã lãng quên từ lâu, như hai nhân vật trong đọan phim tôi mới được xem.

Tha thiết một ngày

chờ nhau tóc trắng,

ai biết một ngày

chia nhau nhớ nhung,

ai biết một ngày

mình xa nhau từ đấy.

( Nỗi buồn không thấy – Nhạc: Phạm Chinh Đông )

2.

Tháng Hai, trời còn rét ngọt. Không biết có phải vì thế, mà ở phương tây, người ta gọi tháng Hai là tháng của tình yêu, của lễ hội Valentine, của những người yêu nhau, trẻ cũng như gìa. Tôi thóang nghe lao xao các con tôi muốn mẹ chở đi mua thiệp và quà Valentine cho các bạn học cùng lớp. Đám bạn gìa chúng tôi vốn không quen với tập quán mới mẻ này ( dù rất đáng yêu ) nơi xứ người, nhưng món quà của người bạn nhạc sĩ quen biết từ mấy chục năm nay của tôi, đến vào một thời điểm thật thích hợp. CD nhạc mang cái tên như một sự tiếc nuối ( một thời đã qua ) : Chút Hương Trần Gian .

Bắt đầu từ những thác nguồn trăn trở, từ những đồi thông rét mướt trong sương mù Đà lạt, một cuộc tình đã đến và rồi đã đi, sáng ngời nhưng đơn sơ như lá Mimosa, bên con dốc ngày nào còn mượt mà dấu chân tình nhân bé bỏng. Xa lắm rồi, người lang thang góc biển , kẻ chân mây vẫn đôi mắt trông vời .

( Lời Mở Đầu – CD Chút Hương Trần Gian – Giọng đọc : Thọai Anh)

Quả thật, anh bạn tôi mưốn mượn âm thanh và chữ nghĩa để ghi lại những “ tâm tình từ một thời thanh xuân không còn nữa , như một chút hương trần gian vẫn còn mãi thơm tho “ . Đã là một thứ định luật, càng đi dần về phía cuối đường ( đời ), người ta càng ý thức được cái ngắn ngủi , hữu hạn của trần gian. Và vì sợ rằng không còn dịp sống lại những gì đã qua, người ta thường hay ngoái cổ nhìn lại, để tiếc nuối, để ân hận hay để gặm nhắm chút hương vị ngọt ngào của thú đau thương. Người có tâm hồn nghệ sĩ và khả năng trời cho như anh bạn nhạc sĩ của tôi, thì cố gắng biến những riêng tư của mình thành những tác phẩm nghệ thuật cho đời , và cho mai sau thưởng ngọan. Riêng tư thật, nhưng trong đó, vẫn chứa đựng rất nhiều những cái chung . Ai mà không có một thời để yêu, một thời để hối tiếc , và một thời ngồi nhìn quá khứ, trước khi đi vào một thời để . . . chết đang chờ sẵn. Có lẽ vì thế mà âm nhạc, thơ phú luôn luôn có mặt trong mỗi chặng đường đời người ta đi qua. Mỗi hai kẻ yêu nhau đều có một bài nhạc, bài thơ mà khi nhắc đến, nghe lại, họ tưởng chừng như hơi ấm của nhau vẫn còn quanh quẩn đâu đó như thể họ mới vừa chia tay nhau lúc nãy.

Ngày đó

khi ta xa nhau,

đời nghiêng xuống những cơn mưa sầu.

Tình chia trên đôi môi khô

một lần thôi là hết.

Đời đưa ta đi muôn phương,

một hôm giá buốt len trong hồn,

đời chia như trăm con sông

( Ngày của người – nhạc: Phạm Chinh Đông)

Tình yêu thời nào cũng có, vì người ta không thể sống thiếu tình yêu. Tình yêu bao giờ cũng đem lại cả hạnh phúc lẫn khổ đau, vì nếu thiếu một trong hai thứ, thì sẽ chẳng có thứ nào cho ra hồn. Và khi khổ đau nhiều hơn hạnh phúc, người ta gọi đó là cuộc tình buồn. Và, hình như, cuộc tình nào cũng buồn cả. Có nghĩa, “ yêu là đau khổ “, cho nên :

tôi khóc cho người

một cuộc tình buồn.

Con nuớc về xuôi

thôi hết người ơi

yêu đương qua rồi

lòng còn đớn đau.

. . . . . . .

Gom thời gian

cho tôi tiễn người về muộn màng.

Khi xa người

không còn nụ cười

từ đó.

Từ đó

người về bước chân nhọc nhằn

ăn năn lệ đời mưa xuống.

( Tôi khóc dùm người – Nhạc: Phạm chinh Đông)

3.

Nhạc và lời của Phạm chinh Đông ( NT3 Phạm ngọc Hiệp ) mượt mà, nhẹ nhàng, không khúc mắc, không làm dáng. Anh viết nhạc từ lúc chúng tôi còn là những chàng thanh niên ngây thơ tội nghiệp, cầm được bàn tay một cô gái nào đó là người cứ run lên, lòng lâng lâng sung sướng và cảm gíac lâng lâng ấy cứ theo chúng tôi vào những giấc ngủ mộng mị nhiều tuần lễ liền sau đó. Thuở còn học trên quân trường Đại học CTCT ở Đà Lạt, anh đã nổi tiếng với những bài nhạc tình thơ mộng và có thật của riêng anh. Trong lúc chúng tôi bận rộn với những bài vở cho những buổi học văn hóa, hay phờ người sau những buổi học quân sự, thì anh bạn nhạc sĩ của chúng tôi lúc nào cũng khoan thai, nhẹ nhàng như những bài nhạc tình và mối tình của anh, vẫn cây đàn và tập giấy kẻ nhạc. Với Phạm chinh Đông, dường như chỉ có âm nhạc là điều anh quan tâm nhất, sau gia đình , bạn bè và những bổn phận . Và , một đặc điểm nữa ở Phạm Chinh Đông, dù viết nhạc đã hơn 30 năm nay, dù đã trải qua trăm cay ngàn đắng sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, từ những trại cải tạo khủng khiếp đến những vùng kinh tế mới thiếu thốn cực khổ, nhạc của Phạm Chinh Đông vẫn chỉ là nhạc tình. Những than van, buồn bã trong nhạc của anh cũng chỉ là về những mối tình nay đã không còn đất sống trong một thực tại khắc nghiệt. Dường như ở những kẻ nòi tình thì âm nhạc chỉ có một chức năng duy nhất là ca tụng tình yêu, dù đó là tình buồn hay tình vui, tình đau hay tình chất ngất, chứ ít khi có tình thù ( dù bị phụ rẫy , thì cũng nhẹ nhàng “ thôi em đem về đốt hết mai sau “ -Tôi khóc dùm người ) hay tình hận. Nhạc của Phạm chinh Đông được nhiều ca sĩ thu thanh vào Album riêng của họ, nhưng không ai để ý tìm hiểu xem tác gỉa những ca khúc ấy là ai, dù có biết, chắc họ cũng không bận tâm hỏi anh một tiếng, chứ đừng nói gì đến tác quyền. Vậy mà anh bạn nhạc sĩ hiền lành của tôi vẫn không mảy may thắc mắc, than phiền. Với anh, đó không phải là điều anh quan tâm . Vì, theo anh, những tình khúc của mình chỉ là chút hương trần gian, nếu ai đó có lòng yêu mến, đem phổ biến chúng giữa cuộc đời thì cũng là làm công việc anh mong mỏi : mong sao giữ được cái mãi mãi thơm tho của hương trần gian ngắn ngủi.

Một đời thăng trầm chúng mình đã đi qua, cách này hay cách khác mà cách nào cũng hoạn nạn nhiều hơn diễm phúc, khổ đau nhiều hơn vui mừng. Qua đi, qua đi, những cơn mê. Tình này chồng chất lê thê. Được, thua rồi chẳng còn gì. Chỉ còn lại là những kỷ niệm rực rỡ của một thời thanh xuân không bao giờ tìm thấy nữa. Giờ đây, tạm yên thân nơi xứ lạ quê người, cũng là lúc dọn mình đi xuống. Xuống một nơi bình yên nhất của một kiếp nhân sinh phù du.

Và trên con đường buồn bã kia, chỉ có hơi ấm ở hai bên : vợ con và bạn bè ngày cũ.

Cầu xin mọi người giữ mãi ngọn lửa nhỏ nhoi này.

( Phạm Chinh Đông)

4.

Thi ca ( thơ và nhạc) luôn luôn là thứ thực phẩm thượng thừa của trần gian. Nó nâng tâm hồn con người lên đến chỗ trang trọng nhất của cái Đẹp, chỗ trường cửu nhất của cái Hữu hạn. Xưa nay, đã có biết bao “ chàng phiêu lãng ôm đàn tới giữa đời “ (Tà Áo Văn Quân – Nhạc Phạm Duy Nhượng ), biết bao “ con chim đến từ núi lạ, ngứa cổ hát chơi “ ( Lời Thơ Vào tập Gởi Hương – Thơ Xuân Diệu ), vậy mà thứ thực phẩm hảo hạng ấy dường như không bao giờ đủ cho nhu cầu trần thế . Cho nên, CD nhạc Chút Hương Trần Gian của Phạm Chinh Đông , một tập hợp bao ao ước của một đời loay hoay với những con chữ và những nốt nhạc, nay, trước khi thanh thản “ dọn mình đi xuống. Xuống một nơi bình yên nhất của kiếp nhân sinh phù du “ , được anh gời đến bạn bè vào những ngày tháng Hai buốt gía của mùa Đông xứ người, như một đóng góp nhỏ nhoi vào việc cung cấp cho đời thứ thực phẩm hiếm quý, thứ mùi thơm trần gian tuy ngắn ngủi mà dư hương của nó sẽ còn đọng lại mãi mãi đến ngàn sau. Cũng vì thế, lòng tôi tràn ngập hạnh phúc khi ngồi trong căn phòng viết ấm cúng, nhìn ra bên ngòai những lọn tuyết bay đầy bầu trời đêm trắng xóa, với tiếng ca lời nhạc Chút Hương Trần Gian phủ kín không gian. Nhờ vậy, tôi ý thức hơn lúc nào hết rằng trần gian này đáng yêu biết bao, đáng sống biết bao và cũng đáng . . . tiếc nuối biết bao.

Xin được bắt chước những người trẻ tuổi đang hân hoan mừng lễ hội tình yêu , đang tha thiết gởi đến nhau những nụ hoa tình đẹp nhất đời thanh xuân, tôi muốn hòa giọng cùng anh bạn nhạc sĩ thân mến nói lên lời tạ ơn Chút Hương Trần Gian.

Tôi xin tạ ơn,

tôi xin tạ ơn người

cho tôi tình vui

dù phút giây thôi.

( Tạ Ơn Người – Phạm Chinh Đông ).

© T.Vấn 2007

■ Bầu bạn đêm Xuân cùng ngọn gió

Xoay nghiêng cốc rượu thấy môi người

( Độc Ẩm – Ngọc Phi )

1.

Mùa xuân. Đó là thời điểm khởi đầu cho chu kỳ thời gian của một năm. Trong vòng quay bất tận của cuộc nhân sinh ba vạn sáu ngàn ngày – tức một trăm năm chúng ta đi đứng ăn nói khóc cười theo mệnh nước nổi trôi – cứ mỗi lần mùa xuân đến, là mỗi lần lòng cứ ngậm ngùi cho những mùa xuân đã qua đi. Cõi người ta vừa đáng yêu vừa đáng ghét ! cái cõi mà khi ở trong đó, có lúc chúng ta cứ muốn rũ áo ra đi cho thanh thản , nhưng khi biết mình sắp sửa bị bứt ra khỏi nó, thì lại tìm hết cách níu kéo để có thể ở nán lại lâu thêm chút nữa.

2.

Mùa xuân, khởi đầu của một năm, như buổi sáng, khởi đầu của một ngày. Ly cà phê mới pha còn làm thơm cả không gian. Điếu thuốc đầu ngày mới đốt , hơi khói còn làm mờ nhạt cả thời gian. Trí não mới vừa qua một cuộc nghỉ ngơi, còn tinh khôi như sẵn sàng để đón nhận thế gian vào trong cuộc lọc sàng đầy ắp những mê cung. Trái tim mới vừa được chữa lành những vết thương , rũ sạch được những bóng ma của quá khứ, lại như sẵn sàng để thêm được một lần rướm máu. Như thế đó là mùa xuân, theo cái ý nghĩa cụ thể nhất mà chúng ta ao ước trong giây phút chắp tay trước bàn thờ tổ tiên, giữa khói hương mù mịt, lâm râm cầu nguyện cho cuộc đời mình được bắt đầu lại , được trở về từ khởi điểm, dẫu cho điều ấy có xảy ra thật đi chăng nữa, chúng ta cũng sẽ phá nát đời mình như chúng ta đã từng phá nát không một chút tiếc thương. Dẫu cho mỗi khi gió xuân chớm hiu hiu mùi hương trinh nữ thổi về từ những tiền kiếp thật xa xăm, chúng ta lại nhói lòng nhớ về những ngày tháng mùa xuân cuộc đời, có áo mới tung tăng, có nụ hôn đầu đời ngọt lịm, có thân xác tràn đầy nhựa sống của quãng đời mà chỉ ôm nhau trong tay thôi là thế gian như chìm nghỉm trong cơn hồng thủy lụt lội làm ướt át cả đất cả trời, cả lòng người vốn say mê những lời bội bạc.

Mùa Xuân, thứ ân sủng tuyệt vời của thời gian, nó cho chúng ta cái ảo tưởng làm mới lại chính mình , thứ tâm lý muốn xóa bài làm lại sau khi đã bị thua cháy túi trên canh bạc đời của những con bạc hết sức tận tụy.

Mùa xuân. Hình như là lúc chúng ta cố buộc mình nhìn về phía trước, để quên đi những gì đã đem lại muôn vàn hối tiếc ở phía sau. Để rồi, ở mùa xuân kế tiếp, chúng ta lại cố khuyên dỗ mình hãy quên đi mọi chuyện của ngày hôm qua. Cái vòng lẩn quẩn ấy cũng sẽ nối gót thời gian mà trở lại khi tờ lịch cuối được gỡ ra ném vào góc tối lãng quên, cho đến khi chúng ta không còn đủ sức mà buộc mình nhìn về phía trước nữa.

Cũng chẳng ngoa, khi người ta bảo người già thường chỉ sống với quá khứ. Liệu có sự lựa chọn nào khác không, khi người già vốn đã không đủ sức nhướng mắt nhìn về phía trước ( tương lai ) đã đành, mà cũng không đủ sức đưa tay chạm vào thực tại ngay ở trong tầm tay mình nữa.

3.

Hình như, với thời gian, chúng ta ngày càng trở nên cay và đắng. Nhìn mùa xuân, chúng ta không chỉ thấy mùa xuân, mà còn thấy cả những ngày đông u trầm lạnh lẽo . Nhìn những đóa hoa rực rỡ, chúng ta không chỉ nhìn thấy cái rực rỡ của một đời hoa ngắn ngủi, mà còn nhìn thấy cả giọt nước mắt làm nhòe nhoẹt màu môi một thời son sắc. Nhìn cuộc đời, chúng ta không chỉ nhìn thấy tuổi thanh xuân, mà còn thấy cả những phút quạnh hiu của mùa thu bóng xế, khoảnh khắc ngắn ngủi của hoàng hôn đưa một đời người vào nơi miên viễn.

Đó là hệ quả của những ma sát với cuộc sống mà chúng ta, dù can đảm đương đầu hay nhút nhát tìm cách tránh né, phải mang nặng trong tâm tư mình như những vết chàm khôn rửa. Có kẻ ngây thơ gọi đó là kinh nghiệm sống làm người. Có kẻ hợm hĩnh gọi đó là lẽ khôn ngoan của người có tuổi. Có kẻ ảo tưởng gọi đó là kết tinh của kiến thức nhân loại.

Dù có gọi những thứ cảm giác đau đớn ấy bằng bất cứ mỹ từ nào, chúng cũng chỉ là cảm thức bất hạnh mà mỗi khi gió xuân chớm hiu hiu mùi hương trinh nữ thổi về từ những tiền kiếp thật xa xăm, chúng ta lại nhói lòng nhớ về những ngày tháng mùa xuân cuộc đời, có áo mới tung tăng, có nụ hôn đầu đời ngọt lịm, có thân xác tràn đầy nhựa sống của quãng đời mà chỉ ôm nhau trong tay thôi là thế gian như chìm nghỉm trong cơn hồng thủy lụt lội làm ướt át cả đất cả trời . . .

Trong mỗi người già đều có một đứa trẻ ẩn náu. Trong mỗi đứa trẻ đều thấp thoáng mái tóc bạc phơ của chính mình ngày mai, nếu như đứa trẻ ấy không bị hủy diệt vì chiến tranh bom đạn, thiên tai bão lụt, hay những dịch bệnh đang tràn lan như những sự nguyền rủa của thời đại đang tiến đến gần ngày phán xử cuối cùng của mình.

4.

Vòng tử sinh của vạn vật quay tròn đều đặn vô tri vô giác. Từ thuở tạo thiên lập địa đến nay nó chưa hề biết đến ngưng nghỉ. Cũng tương tự như thế là vòng thời gian, cả thời gian của đất trời lẫn thời gian của con người. Sự khác biệt chỉ ở chỗ, vòng thời gian của đất trời thì liên tu bất tận , còn vòng thời gian của con người không vượt quá khỏi trăm năm. Vì thế, ở mỗi thời điểm đánh dấu cái ngắn ngủi của chặng đường còn lại, người ta hay cảm hoài. Cái cảm hoài của một buổi chiều cuối năm đứng giữa mênh mông của đất trời cật vấn chính mình về cái vô lý của sự sống và sự chết. Cái cảm hoài khi nhìn những tờ lịch cuối mong manh như chiếc lá úa mùa thu chực chờ rơi rụng giữa thinh không mà không biết đêm nay có trận tuyết nào đổ xuống vùi chôn xác lá giữa sự thờ ơ của thế nhân.Kể cả cái cảm giác bâng khuâng khi ngập hồn trong không khí mùa xuân, chân chưa bước lên đường mà đã sợ hãi giây phút chiếc xe đời ngừng lại cho những hành khách không còn đủ sức đi hết chặng đường bước xuống .

. . . Một mùa xuân nào giữa núi rừng Yên Bái. Đêm lạnh và đói, và nỗi nhớ nhà . Cùng với tâm trạng mệt mỏi , chán chường vì ngày trở về không biết đến bao giờ. Bỗng từ một láng nào đó ở bên kia con suối vẳng lại một tiếng hát suy dinh dưỡng, tiếng đàn gỗ đóng bằng ván cửa và dây kết bằng ruột của cáp điện thoại . Một bài hát của Văn Cao. Mùa Xuân đầu tiên. Tiếng hát hụt hơi vì ( suy dinh dưỡng ) và uất ức. Tiếng đàn thì khô khốc vì chất liệu làm dây và đàn xã hội loài người thế kỷ 20 không bao giờ có thể hình dung được. Vậy mà lời và nhạc cứ vút lên, xoáy vào hồn bằng nhịp ba không nhanh không chậm:

Rồi dặt dìu,

Mùa xuân theo én về

Mùa bình thường,

Mùa vui nay đã về

. . . . .

( Mùa Xuân Đầu Tiên – Văn Cao)

Nhờ vậy, tôi mới biết ” mùa xuân theo én về “. Thuở xưa, làm thân lính trên rừng ” nếu mai không nở, anh đâu biết xuân về hay chưa ( Trần Thiện Thanh ) “. Bây giờ , không làm lính nữa ( mà làm tù ), cũng ở trên rừng, phải đợi nghe tiếng hát buồn thảm ấy ” dặt dìu mùa xuân theo én về ” hồn tôi mới ngập được cảm thức chông chênh , một bên là mùa xuân của đất trời và một bên là sự tàn tạ ủ ê của thân xác tuy chưa già mà đã chỉ muốn biến vào trăm năm.

Sau này, được xem một cuốn video về nhạc sĩ Văn Cao, có hình ảnh người nghệ sĩ già dang cả hai tay ném mười ngón gầy guộc uất ức trên mặt phím dương cầm, cảm thức buồn thảm mùa xuân năm nào giữa núi rừng Yên Bái lại cứ ùa về :

Mùa bình thường,

Mùa vui nay đã về

Mùa xuân mơ ước ấy ,

Xưa có về đâu . . .

( Mùa Xuân Đầu Tiên – Văn Cao)

Chuyến xe đời đã dừng lại cho người nhạc sĩ già bước xuống. Tôi tin rằng ông không muốn bước xuống. Đôi mắt ngơ ngác vẫn còn như muốn hỏi mùa xuân mơ ước ấy, xưa có về đâu ?

Ông mơ ước một mùa xuân. Tôi cũng mơ ước một mùa xuân. Ông đã về với đất trước khi mùa xuân mơ ước . . . theo én về.

Còn tôi ? én đang bay đầy thành phố. Mùa xuân đất trời đang về. Còn mùa xuân mơ ước ???

5.

Vòng thời gian của đất trời thì liên tu vô tận, còn vòng thời gian của con người không vượt quá được trăm năm. Mùa xuân đất trời về rồi lại sẽ đi. Để sang năm cũng khoảnh khắc này đến hẹn lại lên. Nhưng mùa xuân con người thì không hẳn sẽ trở lại.

6.

Cho nên, vang vọng trong đêm xuân có tiếng thở dài buồn bã.

Và một bóng dáng già nua, đứng giữa sân ga đời quạnh quẽ, dõi đôi mắt tuyệt vọng nhìn chuyến tàu vừa dừng lại cho ông (già) bước xuống, đang lại từ từ lăn bánh vào chốn thăm thẳm của cuộc nhân sinh.

Ông lặng lẽ đưa tay lên làm dấu thánh giá một lần cuối. Vừa cho chính mình vừa cho người nào đó sẽ bước xuống khỏi chuyến tàu ở trạm dừng kế tiếp. Amen!

© T.Vấn 2007