▪ Mười năm tóc mẹ màu tang trắng

Trắng cả lòng con lúc nghĩ về

( Trần Trung Đạo)

Một người bạn tôi vừa mới mất mẹ. Mẹ anh đã thọ được 75 tuổi và có lẽ sẽ sống thêm vài năm nữa nếu bà không mắc phải căn bệnh tiểu đường dai dẳng. Trong những bức điện thư gửi cho tôi, anh biểu lộ một tâm trạng rất chán nản, buồn rầu. Thậm chí anh quyết định ngưng một số công việc thường ngày liên quan đến sách vở viết lách mà anh xem đó như là những khoảnh khắc hoàn toàn thoát tục, giúp anh tạm quên mọi phiền toái của cuộc sống. Tôi chẳng may mất mẹ từ năm 10 tuổi. Tất cả hồi ức của tôi về mẹ là hình ảnh người đàn bà vừa hơn 30 tuổi đời, tấm thân gầy đét khô quắt vì sự tàn phá của vi trùng ung thư, nằm thoi thóp đợi chết trong căn nhà tồi tàn thuộc khu xóm nghèo Vườn Chuối, Sài Gòn . Khi bà qua đời, tôi đã khóc những giọt nước mắt cuối cùng của tuổi thơ ngắn ngủi. Và sau đó, tôi sống cuộc đời mình như cỏ hoang mọc dại – mồ côi mẹ liếm lá đầu đường – Cho nên, đến bây giờ, đã sống gần hết một đời người, tôi vẫn như còn cảm được nỗi đau mất mẹ ở một người lớn tuổi như anh bạn tôi nó sâu sắc cỡ nào, chứ không đơn giản chỉ là cảm thức mất mát một người thân yêu, đã từng sống với mình bao nhiêu năm trời , đã từng gần gủi chia sẻ với mình bao đắng cay ngọt bùi .

Nỗi đau mất mẹ lớn hơn và khác hơn nhiều cái cảm thức thông thường ấy.

Hình tượng về người Mẹ quả thật lớn lao. Mẹ là chỗ khởi đầu của một con người. Từ đó anh ta ra đời, trưởng thành, làm những điều vĩ đại cho cuộc sống. Mẹ cũng là chỗ quay về của một đời người. Nhất là khi một người gặp nhiều điều không như ý trong cuộc sống. Mà trong cuộc đời này, mấy ai không có đôi lúc cảm thấy mình chỉ là chiếc bóng vật vờ đi bên lề cuộc đời, bị cuộc đời khinh bỏ, ganh ghét, những lúc ấy, chỉ có một nơi chốn để trở về, đó là căn nhà của mẹ. Căn nhà có thể nghèo nàn, đơn sơ, nhỏ bé nhưng đó vẫn là căn nhà của mẹ, từ đó, một đời người được sinh ra, nuôi dưỡng. Cũng như hình dáng người Mẹ – nhất là người mẹ Việt Nam – nhỏ bé, lam lũ, quê mùa, ít học nhưng tấm lòng thì bao la như biển Thái Bình và sự khôn ngoan của người mẹ thì hàng vạn pho sách thế gian này tích lũy được cũng chỉ là sự ghi chép những lời dạy của người mẹ truyền lại cho con.

Người mẹ của anh bạn tôi, là bóng cả che cho anh trong suốt hơn 50 năm làm người, nay bà bỏ cõi trần mà đi, cũng có nghĩa là anh đã mất đi một chỗ dựa vững chắc nhất trong đời mình.

Cái cảm thức chông chênh ấy chỉ xảy ra khi người ta mất mẹ .

Tôi đã từng chứng kiến cảnh một người mẹ lặn lội đường xa từ một làng quê miền Tây đến thăm con mình ở trại cải tạo Long Giao, trên tay bà chỉ có mỗi lon Guigoz mắm ruốc . Bà nghèo quá không thể lo hơn được nữa cho con. Nhìn hai tấm thân gầy gò ôm nhau khóc bên hàng rào kẽm gai – một của người mẹ, một của người con cải tạo – tôi hiểu hơn được một chút nỗi bất hạnh lớn lao của mình. Lúc ấy, tôi ước gì ít nhất mình cũng có một người mẹ nghèo như thế để được ôm, để được khóc. Tôi – kẻ mồ côi liếm lá đầu đường – được một cô gái trẻ và đẹp đến thăm . Cô mang cho tôi rất nhiều thứ : tình yêu, nước mắt, tấm lòng chung thủy ( cánh hoa mỏng manh trước gió của một thời oan nghiệt ), những túi quà nặng trĩu . Nhưng với tôi, cô gái ấy vẫn chỉ là một người con gái yêu tôi và tôi yêu. Mà tình yêu trong thời thổ tả ấy, với thân phận Từ Hải chết đứng , nhắm mắt đưa chân vào chốn lao tù không biết đến ngày về , thì làm sao trông cậy được vào nghị lực nhỏ nhoi của một người con gái . Sau lần gặp gỡ đó, tôi lầm lũi bước chân xuống tàu ra Bắc . Và tất nhiên, đường xa diệu vợi, thời gian cũng dài thăm thẳm, làm sao tôi dám nghĩ có một ngày được nhìn lại người con gái ấy. Nhưng tôi biết chắc chắn một điều, người mẹ nghèo khổ gầy gò tội nghiệp của anh bạn cùng tù, nếu sức khỏe bà cho phép, sẽ một ngày có mặt ở chốn đèo heo hút gió này thăm anh, có thể cũng chỉ với lon Guigoz mắm ruốc nhiều muối hơn và tấm thân gầy gò xơ xác hơn. Nhưng có hề gì, tấm lòng thương con to lớn của bà – cũng như bao bà mẹ khác -vượt lên trên hết những nhỏ bé phù phiếm ấy, vượt lên trên hết con đường thăm nuôi Bắc Nam vạn dặm, vượt lên trên hết những năm tháng dài dằng dặc có nằm mơ cũng không dám nghĩ đến một ngày về. Với bà, bất kể mọi đổi thay của thời thế, của đất trời, con của bà vẫn cứ mãi mãi là con của bà. Mà dẫu cho bà không thể một lần ra thăm con nơi đất Bắc, thì căn nhà của bà – túp lều tranh dột nát bên bờ ruộng cằn – vẫn sẽ là chỗ cho con bà trở về, nếu quả thật có một ngày về và nếu anh còn sống sót để trở về.

Còn tôi, tôi đã sống sót sau nhiều năm khổ ải và đã có một ngày về. Nhưng người con gái tôi yêu không còn đó để đón tôi ngày tôi thoát kiếp tù đày. Tôi không hề trách móc nàng, vì thử thách ấy lớn quá đối với rất nhiều người con gái của thế hệ tôi năm xưa. Ngay cả những người vợ còn đành chịu thua số phận, huống gì là những người tình.

Bước những bước chân buồn tênh trên đường ra khỏi cổng trại giam , tôi nghĩ đến bà mẹ già nghèo khổ và anh bạn cùng tù tôi đã gặp nhiều năm về trước. Anh về trước tôi vài tháng. Hẳn bước chân anh rất hân hoan cũng trên con đường đất đỏ tôi đang đi. Vì anh có một chỗ để trở về. Và biết mình sẽ được chào đón bằng cả một tấm lòng của người mẹ. Còn tôi, không còn mẹ để trở về. Và cũng không còn ai khác đón tôi ngày ra khỏi trại tù sau gần 9 năm biệt xứ. Thêm một lần nữa, tôi hiểu thêm được một chút nỗi bất hạnh lớn lao của mình.

Cái cảm thức hụt hẫng ấy – vì mất đi lòng tin tưởng rằng có một người luôn toàn tâm toàn ý nghĩ về mình – chỉ xảy ra khi người ta mất mẹ.

Từ bấy đến nay, đã bao nhiêu nước chảy qua cầu. Tôi đã gặp một người con gái sẵn lòng đi bên tôi trong suốt phần còn lại của cuộc đời. Khi mới gặp nhau, tôi thường dắt nàng ra ngồi bên mộ mẹ tôi để trò chuyện. Vì nghèo quá, ít khi nào chúng tôi có tiền để đi ngồi quán. Nhờ vậy, mộ mẹ tôi bớt đi vẻ hoang vu cỏ mọc ngập đầu từ những ngày tôi còn ở tù. Rồi tôi cũng dành dụm đủ tiền để mướn người hốt cốt cho mẹ tôi, cho bố tôi , bỏ vào hũ, và đem gởi ở một nhà thờ , trước ngày tôi cùng người con gái ấy rời nước ra đi. Tôi không có một tấm hình nào của mẹ mình. Hình như trong đời mẹ tôi, cũng chưa một lần bà ngồi xuống để cho người ta chụp một bức hình. Cho nên, trong đầu tôi, ngoài tấm thân gầy đét nằm chờ chết trên giường bệnh của bà, khuôn mặt của người mẹ là khuôn mặt người đàn bà nghèo xơ xác năm xưa tôi tình cờ nhìn thấy trong một buổi thăm nuôi ở trại Long Giao trước khi chúng tôi bị chuyển trại ra Bắc. Người mẹ nghèo này, năm nay nếu còn sống chắc cũng vào khoảng tuổi của người mẹ mới mất của anh bạn tôi. Và anh bạn tù năm nào, chắc cũng đã cho mẹ mình được những đứa cháu nội và nhắc lại cho chúng biết rằng, đã có những năm tháng tận cùng nhất cuộc đời của anh và anh đứng dậy được là nhờ ở tấm lòng người mẹ già đi thăm anh với chỉ một lon Guigoz mắm ruốc. Ôi hạnh phúc biết bao cho anh bạn tù năm xưa của tôi. Anh có được rất nhiều điều hãnh diện để kể cho con cháu anh nghe.

Hôm qua, trong một buổi họp mặt cuối tuần với mấy người bạn thân, nhân câu chuyện về tuổi già và cái chết đang chờ sẵn cuối đường, một người bạn của tôi đột nhiên ôm mặt thổn thức ngay trước mặt vợ con mình. Người mẹ già của anh hiện đang nằm thoi thóp trong một bệnh viện ở Việt Nam. Biết mẹ mình tuổi già như ngọn đèn leo lét, chỉ cần một cơn gió nhẹ thoảng qua cũng đủ kết thúc một cuộc đời chỉ biết đến chồng và con, nhưng nỗi đau của anh còn là sự cách trở cùng với muôn vàn những bề bộn hàng ngày khiến anh không thể bay về ngay được bên mẹ, nhìn mặt mẹ lần cuối, và hát cho mẹ nghe bài hát anh mới viết tặng mẹ mình :

Mẹ bỏ ta đi

Mẹ về cõi Phật vô ưu

Những đứa con tuổi năm mươi

Khóc như ngày mới lớn

( Thơ Ngọc Phi- Nhạc TLV)

Nhìn những giọt nước mắt già nua trên khuôn mặt kinh qua nhiều sóng gió cuộc đời của anh bạn, tôi lại hiểu thêm được một chút nữa nỗi bất hạnh lớn lao của mình. Tôi không có được tiếng khóc như ngày mới lớn ở tuổi năm mươi như những người bạn của tôi, vì tôi không còn mẹ già, dù là người mẹ già đang sẵn sàng để bỏ con đi bất cứ lúc nào. Có nỗi đau ấy còn hơn không có gì khiến mình có thể rơi nước mắt.

Những giọt nước mắt ở tuổi năm mươi như anh bạn tôi chỉ rơi xuống không e dè, không dấu diếm khi người ta nghĩ đến mẹ già đang chờ con về để nhìn con một lần cuối.

■ Trong những ngày đầu của tháng 5 hàng năm, các con tôi luôn xôn xao bàn tán với nhau nên mua món quà nào cho mẹ chúng nhân ngày Hiền Mẫu ( Mother’s Day). Có năm , thằng anh lớn của chúng ra chợ Wal-mart vác ngay cái vòng hoa giả ( vốn là để cho người ta đem ra cắm ở mộ người chết vì tháng 5 hàng năm cũng có ngày Lễ Chiến Sĩ Trận Vong – Memorial Day ) về, rồi mấy anh em hí hửng đem ra tặng cho mẹ , chúc mẹ sống đời với chúng con. Từ lần đó, năm nào chúng cũng xin tôi cho ý kiến về việc mua món gì tặng mẹ, rồi kín đáo xin phép mẹ rủ bố đi thư viện, nhưng thực ra là đi lùng mua một món gì đó cho ngày Hiền Mẫu.

Các con tôi còn quá nhỏ để tôi có thể giải thích những điều vượt khỏi tầm nhận thức của chúng về ý nghĩa to lớn của hình tượng người mẹ, mà hiện nay, chúng mặc nhiên thụ hưởng. Cho nên, tôi để chúng biểu lộ tình cảm biết ơn một cách vật chất nhiều hơn là tinh thần. Để đến một ngày nào đó ( mà tôi hằng nghĩ sẽ còn lâu lắm và ao ước rằng tôi không còn sống để chứng kiến ), chúng sẽ tự mình đau đớn hiểu được những mất mát mà bố của chúng đã chịu từ năm mới lên 10 tuổi .

Và kinh nghiệm cả cái cảm giác chông chênh, hụt hẫng mà anh bạn thân của tôi đang đóng cửa gậm nhấm trong những ngày anh vừa tròn 55 tuổi đời.▄

T. Vấn

( Nhân ngày Hiền Mẫu)

© T.Vấn 2006

1.

Mức độ phát triển của khoa học kỹ thuật , đặc biệt trong công nghệ thông tin, mà điển hình là mạng lưới toàn cầu ( Internet ) và sự lan rộng với tốc độ nhanh chưa từng thấy ở số lượng người xử dụng đã có những ảnh hưởng sâu sắc đến mọi hoạt động của xã hội con người, từ chính trị, quân sự ,kinh tế, đến văn hóa , xã hội, kể cả các hình thái giao lưu có tính cách cá nhân của con người như thư từ, quan hệ tình cảm, hẹn hò v.v..

Nhờ mạng lưới toàn cầu, một sự kiện nổi bật nào đó vừa xảy ra trên quả đất ( như động đất, chiến tranh, những cuộc tàn sát nhau vì lý do tôn giáo, địa phương v..v..), chỉ vài phút sau, cả thế giới đã biết tường tận về sự kiện ấy, như thể nó vừa xảy ra bên khu vườn của người hàng xóm.

Vì thế , cùng một sự kiện xảy ra hiện nay và cách đây nhiều năm ( thuở chưa có truyền hình vệ tinh, mạng lưới toàn cầu ), người ta đã có những cách nhìn nhận khác biệt hẳn. Nguyên do chính của sự khác biệt không phải vì những cuộc chiến tranh hay tàn sát lẫn nhau xảy ra hiện nay khốc liệt hơn ngày trước, mà là vì ngày nay, người ta có thể xem bằng mắt, nghe bằng tai, đọc những tin tức còn nóng hổi về những sự chết chóc ấy trực tiếp trên truyền hình vệ tinh, trên mạng lưới điện tử. Ngồi trong căn phòng riêng của mình, người ta có thể cảm tưởng như mình đang đứng giữa những đổ nát của động đất, bão lụt hay thậm chí cả cảm giác ngửi được mùi thuốc súng đang nghi ngút ở một trận địa , hay cuồng nhiệt theo với những cổ động viên thể thao đang có mặt tại một sân chơi thể thao quốc tế nào đó. Nói cách khác, về mặt tâm lý, cái tác động tức thời ấy có một ảnh hưởng không nhỏ đến cách nhìn nhận sự việc so với thời mà người ta chỉ được biết đến những sự kiện vào sáng hôm sau, khi cầm tờ báo phát hành trong ngày trên đường vội vã đến sở làm. Mặt khác, phản ứng của người ta trước những sự kiện ấy cũng rất tức thời , nhanh chóng và có những tác động to lớn không kém cái cách người ta đón nhận chúng. Thí dụ như những chế độ độc tài đang tìm cách đàn áp, bịt miệng những tiếng nói dân chủ phản đối lại họ ( như Việt Nam, Trung Quốc . . . ) chẳng hạn. Một sự kiện vừa xảy ra ở những nơi đó, lập tức, nhờ mạng lưới toàn cầu, khắp nơi trên thế giới, những người ủng hộ tự do dân chủ đều đã có đầy đủ thông tin và có những phản ứng thích hợp. Điều ấy làm cho những người phản kháng không cảm thấy cô đơn và yên tâm vững bước trên đường tranh đấu. Ngược lại, phía giới cầm quyền độc tài, cũng phải e dè, tính toán, chứ không dám đàn áp bừa bãi như trước. Và để đối phó với mặt trận thông tin ấy, họ dựng lên những bức tường lửa ( firewalls) bằng kỹ thuật tin học tinh vi.

Từ đó, một vấn đề mới được đặt ra. Cùng một lúc, khoa học kỹ thuật phục vụ cho con người và khi nó ở trong tay những thế lực xấu, nó sẽ quay lại không chế con người. Nhận định này không có gì mới, nhưng ở tầm mức phát triển của mạng lưới toàn cầu hiện nay, tình trạng con dao hai lưỡi ấy thực sự đi vào từng ngõ ngách của đời sống con người.

2.

Hôm giữa tháng hai vừa rồi, 4 đại công ty hàng đầu trong lãnh vực thông tin kỹ thuật toàn cầu của nước Mỹ là Yahoo, Google, Microsoft và Cisco Systems đã phải ra điều trần trước Tiểu Ban về Quan hệ Quốc tế ( International Relations ) tại Hạ Viện Hoa Kỳ về mối quan hệ " mật thiết " (cozy) của họ với cơ quan cảnh sát kiểm soát mạng Internet của Trung Quốc.

Cisco Systems đã cung cấp cho Trung Quốc những trang thiết bị để chính quyền nước này sở hữu một hệ thống kiểm soát mạng lưới toàn cầu – mà, theo lời các chuyên gia – thuộc vào loại tinh vi nhất thế giới ( the world’s most sophisticated government-run Internet-filtering System). Hệ thống này nhằm theo dõi trực tiếp mọi sinh hoạt trong thế giới ảo của hơn 100 triệu người ghi danh xử dụng Internet trong tổng số 1 tỉ 3 trăm triệu người dân Trung Quốc . Đó là chưa kể hằng hà sa số những trang mạng do chính quyền thiết lập nhằm chi phối những giao lưu từ ngoài vào trong , từ trong ra ngoài trên siêu xa lộ thông tin.

Yahoo thì xác nhận rằng họ đã cung cấp tin tức cho nhà cầm quyền ( Trung Quốc ) dẫn đến sự bắt giữ và bản án 10 năm tù dành cho một trong những khách hàng của mình , một ký giả người Trung quốc. Mới đây, Tổ Chức Phóng Viên Không Biên Giới có bản doanh ở Pháp tố cáo Yahoo đã cung cấp những thông tin khiến một nhà hoạt động phản kháng hàng đầu của Trung Quốc phải nhận bản án 8 năm tù bởi nhà cầm quyền Cộng sản Trung Quốc.

Microsoft thì ngăn cản một trang Nhật Ký mạng ( blog) được nhiều người tham dự trên hệ thống MSN vì trang nhật ký này điều hành bởi một ký giả Trung Quốc với chủ trương phê phán nhà cầm quyền Cộng Sản.

Còn Google thì hôm tháng giêng đã lưu hành một ấn bản mới cho hệ truy tìm ( Google Search) rất được ưa thích trong thế giới ảo. Ấn bản mới của Google Search, đặc biệt chỉ dùng ở Trung Quốc, đã không cung cấp cho người có nhu cầu tìm kiếm trên mạng lưới điện tử những nội dung mà nhà nước Cộng sản Trung Quốc ngăn cấm thí dụ như những từ có đề tài liên quan đến cuộc nổi dậy Thiên An Môn, Phong trào Pháp Luân Công, hoặc Phong Trào đòi độc lập ở Tây Tạng v.v..

Cốt lõi của vấn đề " hợp tác kỹ thuật " giữa 4 công ty Hi-tech nói trên với nhà cầm quyền Trung Quốc mà Hạ Viện Hoa Kỳ muốn xoáy vào là khía cạnh luân lý ( morality) của việc hợp tác. Một dân biểu đã so sánh hành động của Yahoo tương tự như việc bắn tin cho Đức Quốc Xã ( Nazis) về nơi ẩn náu của Anne Frank (*).

Các nhà điều hành của 4 công ty này biện luận rằng, mặc dù họ không thích chế độ kiểm duyệt mạng lưới điện tử của nhà cầm quyền Cộng sản Trung Quốc , nhưng họ phải tôn trọng luật pháp nơi xứ sở họ hành nghề. Mặt khác, theo họ, được nhận những thông tin đã bị kiểm duyệt còn hơn là người xử dụng Internet ở Trung Quốc không nhận được thông tin nào cả.

Thực ra, vấn đề chính với các công ty tư bản này là lợi nhuận. Đối với người hoạt động kinh doanh, lợi nhuận trước đã, rồi sau đó hãy nói tới các vấn đề khác. Đó là điều mà các công ty Yahoo, Microsoft, Google và Cisco Systems đã không nhấn mạnh trong cuộc điều trần của họ trước hạ viện Hoa Kỳ.

3.

Mới đây, Yahoo lại một lần nữa giới thiệu Yahoo bằng tiếng Việt trên mạng lưới toàn cầu, mà họ gọi là Yahoo Việt Nam. Người xử dụng (tiếng Việt ) từ nay có thể mở hộp thư điện tử Yahoo bằng cách gõ vào Yahoo Việt Nam, ghi tên , mật mã như trước đây xử dụng Yahoo tiếng Anh, nhưng với trang Yahoo Việt Nam, tất cả các mệnh lệnh đều bằng tiếng Việt. Và kèm theo đó là những trang quảng cáo, tin tức, giải trí bằng tiếng Việt. Mọi dịch vụ này đều đến từ Việt Nam.

Vấn đề được đặt ra là liệu sự riêng tư ( privacy) vốn được tôn trọng tuyệt đối từ những quốc gia nơi người Việt hải ngoại cư ngụ sẽ ở mức độ nào khi họ xử dụng hệ thống Yahoo lọc ( filtering systems) bằng tiếng Việt trong những hoạt động giao lưu với người trong nước.

Tôi vốn không bao giờ đồng tình với quan điểm nhìn đâu " cũng thấy Việt Cộng thâm nhập" xem " Việt Cộng như những phù thủy ba đầu sáu tay pháp thuật cao cường ", nhưng trước sự kiện Trung Quốc đang làm chủ một hệ thống kiểm soát mạng lưới toàn cầu tinh vi vào bậc nhất thế giới với sự cung cấp công nghệ tin học ( cả phần cứng lẫn phần mềm ) của các công ty Hi-tech Hoa Kỳ ( vì lợi nhuận ), tôi cũng không loại trừ khả năng kiểm soát hoạt động Internet một cách hữu hiệu ( trong đó có hoạt động giao lưu về thư từ giữa trong và ngoài nước giữa người Việt với nhau, hay các trang mạng cổ vũ cho việc tranh đấu cho dân chủ ở Việt Nam ) của nhà cầm quyền Cộng sản Việt Nam với các hoạt động vừa nêu. Có tiền mua tiên cũng được. Không ai chối cãi rằng, nhà cầm quyền Cộng sản Việt Nam sẵn sàng dùng tiền của nhân dân để trang bị cho mình những vũ khí tinh xảo nhất hầu bảo vệ thành công sự tồn tại của chế độ, tức sự tồn tại và làm giàu của chính họ cùng với gia đình. Trên mạng lưới toàn cầu, mặt trận mà họ lo sợ nhất hiện nay, vũ khí ấy phải là kỹ thuật tin học .Về phía các công ty sở hữu chủ của những sản phẩm trí tuệ ấy, với bài học Trung Quốc, hẳn nhiên là họ không từ chối những cơ hội khiến giá cổ phần của công ty họ nhảy vọt mỗi ngày.

Do đó, không có gì khó hiểu và ngạc nhiên nếu một quốc gia mà theo lời viên Trưởng Văn Phòng Quỹ Tiền Tệ Quốc tế (IMF) tại Việt Nam đã công khai nhận định rằng phải cần tới 197 năm nữa mới có thể theo kịp Singapore về mặt phát triển kinh tế và thu nhập đầu người chỉ có 522 đô la Mỹ 1 năm lại có trong tay một hệ thống Hi-tech tinh xảo vào bậc nhất nhì thế giới ( sau Trung quốc ) để dùng nó làm công cụ kiểm soát, ngăn ngừa, và đàn áp các sinh hoạt tranh đấu cho dân chủ , tự do, nhân quyền trong nước và ngăn chận sự góp sức, chia lửa từ ngoài nước.

4.

Tất nhiên, dù là ở một xã hội vật chất như nước Mỹ, những thế lực của đồng tiền không phải là vạn năng. Trong tương lai gần, các giới chức lập pháp Hoa Kỳ sẽ có biện pháp để ngăn chặn những việc làm tương tự như của Yahoo, Google , Microsoft, Cisco Systems hiện nay. Một đạo luật đang được thai nghén, trong đó, các công ty dịch vụ Internet sẽ bị giới hạn trong những giao dịch với Trung Quốc và các quốc gia khác mà Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ cho là vi phạm các quyền căn bản của con người như tự do tư tưởng, báo chí hay có những biểu hiện vi phạm nhân quyền khác ( trong danh sách đó, hẳn sẽ có tên Việt Nam ) . Chẳng hạn như, các công ty ấy sẽ được khuyến cáo nên dời địa điểm của máy chủ ( network servers) ra khỏi Trung Quốc ( chẳng hạn ) , dù cho việc làm ấy có làm cho thời gian nối mạng chậm lại ( ảnh hưởng đến phương châm làm việc của họ ). Trong thực tế, bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ đang tìm cách có biện pháp với việc khai thác các thành tựu trong lãnh vực công nghệ ( technology) Mỹ của Trung Quốc.

Khoa học kỹ thuật phát triển nhằm mục đích giải phóng con người khỏi mọi sự chế ngự của thiên nhiên, và giúp con người cải thiện sinh hoạt hàng ngày của mình, để con người có thì giờ hưởng thụ cuộc sống vốn ngắn ngủi. Nhưng trước hết, khoa học kỹ thuật không thể tiếp tay cho một thiểu số con người chế ngự chính con người ( đa số ) , lại càng không thể tiếp tay duy trì sự tồn tại của thiểu số lấy bạo lực, áp bức làm công cụ cai trị.

Đã đến lúc người ta phải coi trọng hơn nữa những tiêu chuẩn đạo đức có tính phổ quát để hướng dẫn việc xử dụng thành tựu khoa học trong lãnh vực truyền thông , thông tin đại chúng , mà nổi bật hơn hết là mạng lưới toàn cầu.

________________________________________________________________

* Anne Frank, tên một cô gái Đức gốc Do thái 15 tuổi bị buộc phải sống lẩn lút dưới hầm trong một tòa nhà ở thành phố Amsterdam, Hòa Lan, trong thời gian đệ nhị thế chiến để tránh sự tàn sát của cơ quan cảnh sát Đức Quốc Xã ( Gestapo). Trong thời gian này, cô đã viết nhật ký. Sau khi cô và gia đình bị bắt và bị đày vào trại tập trung, rồi chết trong trại 8 tháng sau đó, thân nhân may mắn còn sống sót của cô đã cho công bố tập nhật ký này. Tập nhật ký có tên " Nhật Ký Anne Frank " đã mau chóng được cả thế giới biết tới, được dịch sang 67 thứ tiếng và nằm trong danh sách những tác phẩm được biết đến nhiều nhất trên thế giới. Từ đó , cái tên Anne Frank trở thành biểu tượng tố cáo các chế độ độc tài, phi nhân như chế độ Đức Quốc Xã.

© T.Vấn 2006

▪ Ngựa về gục khóc trường giang lạnh

Gươm súng đưa chàng theo núi sông

( Khúc Minh)

George Patton, viên tướng lừng danh trong Đệ Nhị Thế Chiến của quân lực Mỹ, đã áp đảo toàn diện quân Đức quốc xã ở Châu Âu, cũng là người nổi tiếng về những lời hiệu triệu với quân sĩ của ông trước những trận đánh quyết định. Ông nói: “ Người lính phục vụ hữu hiệu nhất cho Tổ Quốc mình không phải bằng cách chết cho tổ quốc, mà là chiến đấu hết sức mình để cho những người lính bên phe đối phương phải chết cho tổ quốc của họ.”

Chiến tranh luôn luôn đồng nghĩa với chết chóc và hủy diệt. Vì đó là nhiệm vụ của người lính. Bạc như dân, bất nhân như lính.

Như Patton đã nói, người lính phải làm hết sức để tiêu diệt kẻ thù, đem thắng lợi về cho tổ quốc mình. Nhưng trong chiến trận, cả bên thắng lẫn bên thua, đều có những tổn thương, mất mát. Và cái chết của những người lính trên trận địa – dù bên thắng hay bên thua – đều đáng ngưỡng mộ như nhau. Họ đều đã nằm xuống cho tổ quốc của họ. Họ đều đã đi vào cuộc chiến theo tiếng gọi của đất nước mình, dân tộc mình.

Vì thế, dân tộc nào cũng có ngày Lễ Chiến Sĩ Trận Vong để tưởng nhớ đến những người con của mình đã nằm xuống trên chiến trường.

Cuộc chiến tranh Việt Nam đã phân hóa nước Mỹ không chỉ giữa thế hệ chiến tranh cùng thời, mà còn gây tranh cãi ở cả thế hệ tiếp theo vốn rất mù mờ về những nguyên nhân khiến nước Mỹ đã đem hơn 2 triệu con em mình đi chiến đấu ở một vùng đất xa lạ tên gọi là Việt Nam. Trong số đó, hơn 58 ngàn đã trở về nhà trong những chiếc quan tài có phủ quốc kỳ. Khi chiến tranh chấm dứt, có hơn hai ngàn năm trăm chiến binh Mỹ tuy được báo cáo là chết hoặc mất tích trong chiến trận nhưng vẫn chưa tìm được xác hoặc chứng cứ xác định sự hy sinh của họ.Sau hơn 30 năm nỗ lực tìm kiếm, đến nay vẫn còn 1,870 người (MIAs) chưa được xác nhận .

Mặc cho những tranh cãi kéo dài, mặc cho những vết thương gọi là Hội Chứng Việt Nam vẫn còn mở miệng trong tâm thức thế hệ chiến tranh nay đã chuẩn bị về hưu, mặc cho nỗi ám ảnh về sự thua trận của một nước Mỹ hùng cường trước một đối thủ không cân sức, nước Mỹ vẫn tưởng nhớ đến những đứa con của mình đã nằm xuống trong cuộc chiến tranh ấy. Họ là những người đã hy sinh mạng sống của mình để đáp lời kêu gọi của Tổ Quốc. Nếu sự có mặt của nước Mỹ trên mảnh đất Việt Nam 30 năm về trước là một sự sai lầm, thì sự sai lầm ấy thuộc về các chính trị gia cầm quyền và họ phải chịu trách nhiệm với lịch sử. Đối với người lính, không hề có cuộc chiến tranh sai hay đúng, bởi vì xương máu của họ, sự sống của bản thân họ cùng với gia đình, không thể bị đem ra đánh cược trên một bàn cờ đúng sau thua được.

Tương tự như vậy là cuộc chiến tranh ở Iraq hiện nay. Một lần nữa, nước Mỹ lại đứng trước một cuộc chiến tranh hao tổn nhân lực, vật lực tuy không thực sự xẩy ra ngay trên đất Mỹ. Hàng ngày, các màn ảnh truyền hình truyền đi trực tiếp những cảnh bom đạn , chết chóc trên mảnh đất đầy bạo lực này. Đã có hơn 2,400 lính Mỹ nằm xuống nơi đây, trong đó, có cả một người Việt Nam trẻ tuổi tình nguyện gia nhập lực lượng Thủy Quân Lục Chiến Mỹ (Andrew Dang, 20 tuổi, gia nhập quân đội ngày 13 tháng 4 năm 2003, tử trận tại thành phố Faluja, Iraq, ngày 2 tháng 3 năm 2004 ). Tuy không hoàn toàn đồng ý với quyết định của chính Phủ Bush đưa quân tham chiến ở Iraq, nhưng dân Mỹ luôn trân trọng sự hy sinh của con em mình. Những người mãn hạn nhiệm vụ, sống sót trở về vẫn được đón tiếp như những anh hùng. Những người nằm xuống vẫn được đón tiếp bằng nước mắt, sự biết ơn và lòng ngưỡng mộ.

Đó là đạo lý của một quốc gia , một dân tộc, một tập thể.

Còn với những người Cộng sản thì sao ?

Sau ngày 30 tháng 4 , các nghĩa trang của quân đội miền Nam, nơi chôn cất những người lính đã nằm xuống cho một lý tưởng mà họ theo đuổi, đã bị những người Cộng sản chiến thắng san bằng, cào rỡ để dựng trại lính, xây nhà hoặc trồng tỉa.

Đó là những hành vi độc ác, thiếu văn hóa và không mã thượng. Truyền thống lâu đời của người Việt không tệ mạt như vậy. Chỉ vì những người theo Chủ nghĩa Cộng sản đã mù quáng đi theo một học thuyết khộng tưởng, vô luân, cổ vũ cho hận thù giai cấp nên đã không thừa nhận những giá trị nhân bản nền tảng cho sự tồn tại của thế giới con người. Họ cũng không thừa nhận và tôn trọng cả sự kiện là trong lúc còn chiến tranh, nhiều lần họ chứng kiến quân đội miền Nam – phe thù địch của họ – chôn cất tươm tất những đồng đội của họ đã ngã xuống tại chiến trường theo đúng truyền thống nghĩa tử là nghĩa tận của văn hóa Việt Nam.

Sự hy sinh của người lính trên chiến địa, dù ở bất cứ phe nào trong cuộc đối đầu, đều rất đáng được tôn trọng và ghi nhớ.

Sau chiến tranh, chế độ cầm quyền ở Việt Nam còn xử dụng số hài cốt lính Mỹ mà họ tìm thấy được như những món hàng mặc cả với chính phủ Hoa Kỳ, không đếm xỉa gì đến nỗi đau của thân nhân cha mẹ vợ con những người lính ấy, họ vẫn ngày đêm trông chờ được nhìn thấy dù chỉ là một đốt xương, chút kỷ vật quen thuộc để yên lòng rằng , quả thật người thân của họ đã không còn sống trên trần gian này.

Cũng những con người biến chất vì hận thù giai cấp ấy, bây giờ chính thức lên tiếng rêu rao về con số 300 ngàn bộ đội mất tích, tử thương trong chiến tranh đến nay vẫn chưa tìm được nơi họ đã nằm xuống hoặc những nấm mồ chôn vội vã với những dấu mốc cắm sơ sài nên đã hoàn toàn mất dấu. Tất nhiên, nỗi đau của thân nhân 300 ngàn tử sĩ nói trên cũng giống như nỗi đau của bất cứ một con người nào trên thế giới này có con em chồng cha chết trận. 30 năm qua, những người thân của họ cũng đã sẵn sàng tốn công tốn của để đi tìm, nhưng ngược lại với những người cùng cảnh ngộ bên Mỹ, họ không hề nhận được sự trợ giúp nào – hoặc nếu có thì rất nhỏ, không đáng kể – về phía chính quyền, những người đề xướng ra cuộc chiến tranh ấy để con em của họ phải hy sinh.

Thân nhân của những tử sĩ trong quân đội miền Nam lại càng thêm phần chua xót. Họ đã không còn một chính quyền để giúp họ trong công cuộc tìm kiếm chút dấu vết còn lại của người mất tích. Thậm chí, cuộc sống hàng ngày của họ còn bị đe dọa, hạn chế vì có con em chồng cha đi lính rồi hy sinh cho quân đội miền Nam.

Nhưng dù ở bất cứ hoàn cảnh khó khăn nào, người ta cũng không được phép quên chồng cha con em của mình đã hy sinh trong cuộc chiến . Đạo lý con người, dù thuộc bất cứ nền văn hóa nào , cũng không cho phép người ta được coi nhẹ bổn phận ấy. Chính vì thế, mà chủ nghĩa cộng sản phi nhân vô thần phải bị cáo chung.

Nỗi đau của chiến tranh thì vô tận. Bởi vì lịch sử nhân loại được viết bằng máu và nước mắt của con người trải qua nhiều thế hệ, với những lỗ hổng chỉ được lấp đầy bởi hằng hà sa số xác người nằm xuống trên chiến địa. Bao lâu còn lịch sử nhân loại, sẽ vẫn còn những cuộc chiến tranh, vì đó là hoạt động tất yếu và cách thức chứng minh sự tồn tại duy nhất của mọi quần thể chủng tộc. Và tất nhiên, đội ngũ những oan hồn tử sĩ chập chờn trong cõi vô hình sẽ ngày một thêm đông đảo.

Không tôn trọng và tưởng nhớ những người lính đã nằm xuống cho sự tồn tại của một tập thể, một quốc gia, một dân tộc, thì tập thể ấy, quốc gia ấy, dân tộc ấy chỉ là một đàn thú hoang tụ tập nhau lại nhằm mục đích đi kiếm mồi mà thôi.▄

© T.Vấn 2006

● Quê nhà xa lắc xa lơ đó

Ngỏanh lại tha hồ mây trắng bay

(Hành Phương Nam – Nguyễn Bính )

(Ảnh : Trần cao Lĩnh)

Tôi vừa mới từ Việt Nam quay lại Mỹ sau 3 tuần lễ về thăm cùng với gia đình. Bước chân vào nhà, công việc đầu tiên của tôi là với tay mở chiếc máy Computer và lên mạng mở hộp thư riêng dùng cho thân hữu. Đập vào mắt tôi là lời chào mừng tôi “ về nhà “ của một người bạn. Nhưng anh cứ thắc mắc không biết tôi vừa về Việt Nam rồi đi Mỹ lại hay tôi đi thăm Việt Nam rồi về lại Mỹ.

Vẫn còn cảm thấy ngầy ngật sau một chuyến đi dài, những thay đổi quá nhanh về thời tiết, về thói quen của cơ thể, về giờ giấc trái khoáy, về hình ảnh những người thân và quê nhà mình vừa bỏ lại sau lưng, nhất là về hình ảnh hai đứa con gái nhỏ của tôi nước mắt lưng tròng, đến đứng trước mỗi người bà con ruột thịt của mình – bà nội, bà ngoại, chú, cậu, cô , dì, thím, mợ , anh chị em họ – khoanh tay cúi đầu , nói lời chào từ biệt bằng thứ tiếng Việt giọng Bắc pha Sài Gòn, bằng cách xưng hô chuẩn gốc Việt Nam ngay tại phi trường Tân Sơn Nhất trước khi gia đình chúng tôi bước hẳn vào khu biệt lập dành cho hành khách làm các thủ tục cần thiết để quay lại Mỹ sau 3 tuần lễ đầy ắp những xúc động, những an ủi, những thân thiết gia đình. Vì thế , mảnh điện thư của người bạn lại làm cho tôi cảm thấy ngầy ngật hơn, bâng khuâng hơn và mệt mỏi hơn.

Về Việt Nam hay Đi Việt Nam ? Về Mỹ hay Đi Mỹ ?

Liệu có nên coi cách dùng chữ Đi hay Về trong mỗi trường hợp như là sự biểu lộ một thái độ chính trị , một trạng thái tâm linh ước lệ không, hay thực ra, đó chỉ là sự phản ánh một thực tại của những cộng đồng di dân bỏ xứ ra đi định cư nơi quê người vì những lý do chung như chính trị ( tỵ nạn ) hay kinh tế, xã hội ( tha phương cầu thực ) hay rất đơn giản, vì những lý do cá nhân như đòan tụ với người thân v..v.. ?

Với những cộng đồng di dân khác sống trên đất Mỹ, câu trả lời hình như đã có và đơn giản. Người ta không nhìn thấy sự khác biệt về ý nghĩa giữa hai chữ Đi và Về. Ngay cả trong trường hợp cộng đồng người Cuba – mà đa số định cư ở Miami ( tiểu bang Florida ) từ những năm đầu nửa bán thế kỷ 20 – cũng không hẳn đã khó khăn trong việc tìm câu trả lời liên quan đến Đi ( Cuba, Mỹ) và Về ( Cuba, Mỹ).

Nhưng với cộng đồng người Việt, ( không kể đến số du học sinh từ miền Nam Việt Nam rời nước trước 1975 ) bắt đầu từ hàng trăm ngàn người may mắn thoát ra khỏi nước trước khi Bắc Việt Nam phất lá cờ thắng trận trên nóc Dinh Độc Lập – Tổng Thống Phủ của Nam Việt Nam – sáng ngày 30 tháng 4 năm 1975, kế tiếp là những làn sóng người bất chấp sự ngăn chặn , bắt bớ của nhà cầm quyền Cộng sản, tìm mọi cách – đường biển, đường bộ – bỏ nước ra đi tìm đến những bến bờ tự do vào những năm 78, 79 và đầu 80 , rồi đến lớp người ra đi chính thức do được thân nhân của mình hiện đang sinh sống ở hải ngoại bảo lãnh để đoàn tụ với gia đình. Nổi bật hơn hết là hàng chục ngàn quân nhân, viên chức của miền Nam Việt Nam sau khi được thả ra khỏi các trại cải tạo, với sự can thiệp của chính phủ Hoa Kỳ, đã cùng với gia đình chính thức lên máy bay rời nước đến Mỹ với danh xưng Tỵ Nạn Chính Trị ( chương trình H.O ) vào đầu những năm 90 và kéo dài đến những năm cuối của thập kỷ này. Cũng vào đầu thập kỷ 90, cùng với sự sụp đổ hàng loạt của các chính quyền Cộng sản từ các nước Đông Âu đến Liên Bang Xô Viết ( gồm 15 nước mà lớn nhất là nước Nga ), sự đập bỏ bức tường Bá Linh ngăn đôi nước Đức , những người Việt ( mà đa số từ miền Bắc ) lúc ấy đang sinh sống ở các quốc gia này với tư cách du học sinh, hay xuất khẩu lao động, hay chính các viên chức ngoại giao, các viên chức chính quyền đi tu nghiệp , đã tìm mọi cách để trở thành công dân chính thức của nước sở tại, hay luồn lách, sống bất hợp pháp trên xứ người. Một số là vì lý do chính trị, không muốn sống dưới sự kềm kẹp , độc tài của nhà nước Cộng sản. Một số vì lý do kinh tế, cuộc sống ở các nước Đông Âu, dù có kém xa các nước Tây Âu hay các quốc gia khác không theo chủ nghĩa Cộng sản – nhưng vẫn khá hơn nhiều so với cuộc sống ở quê nhà trong những năm ấy.

Vì thế, cộng đồng người Việt hải ngọai là một cộng đồng không đơn giản chút nào về phương diện thành phần, về lý do định cư nơi xứ người. Cho nên, để trả lời cho câu hỏi Đi ( Việt Nam, Mỹ, Pháp, Úc, Tiệp, Đức , Na Uy v..v..) hay Về ( Việt Nam, Mỹ, Pháp, Úc ,Tiệp, Đức, Na Uy v..v.. ) cũng sẽ không đơn giản chút nào.

Trước đây, trong những năm tháng cùng cực nơi quê nhà, ngoài cái đói, cái nghèo, tương lai con cái là một vực thẳm đen ngòm không đáy, chúng ta còn phải chịu đựng biết bao những áp bức, những đe dọa từ phía nhà cầm quyền đặt nền tảng cai trị trên sự căm thù giai cấp. Khi ấy, rất nhiều người trong chúng ta đã ở trong hoàn cảnh tuyệt vọng, không còn sự lựa chọn nào khác ngoài ở đâu có tự do , có cơm ăn áo mặc, có trường học cho con cái đến học làm người, có bệnh viện chữa trị những khi ốm đau bệnh tật, nơi đó là quê hương. Nói cách khác, khi ấy , thực tại tối đen của cuộc sống trên quê cha đất tổ và bản năng sinh tồn đã tạm bỏ qua một bên khái niệm về quê hương như là nơi có mồ mả cha ông, nơi chôn nhau cắt rốn, nơi một con người lớn lên, trưởng thành và có những kỷ niệm từ thuở hoa niên dẫu sau này có lang bạt kỳ hồ đến tận phương trời nào, nhưng khi cuối đời vẫn tìm cách trở về cố hương mà gởi nắm xương tàn .

Tôi nhớ một cuốn phim được chiếu ở Sài Gòn những năm đầu thập kỷ 60s với tài tử chính là diễn viên lừng danh người Pháp Alain Delon. Trong phim, Alain Delon đóng vai một anh lính Lê-dương phiêu bạt khắp các chiến trường từ châu Á sang Châu Phi , những nơi là thuộc địa của Pháp. Trong một trận đánh sau cùng của cuộc đời đầy vọng động của anh, người lính Lê-dương bị thương nặng. Biết mình không thể sống được lâu, anh trốn bệnh viện tìm cách trở về căn nhà xưa, nơi có người vợ chung thủy và đứa con trai chưa một lần biết mặt cha vẫn mong anh về. Đoạn cuối của cuốn phim là hình ảnh nhân vật chính đứng trước hiên nhà mình, mệt mỏi, xúc động, mở to mắt nhìn một cậu bé đang ngồi ăn điểm tâm trong bếp. Anh chập choạng bước vào , ngã lăn ra chết giữa căn nhà, ngay chỗ mà trong một đêm cuồng nhiệt năm xưa, anh và mẹ của cậu bé đã dọn chỗ cho cậu bước vào đời. Người lính trút hơi thở cuối cùng trước khi nhìn thấy vẻ hoảng hốt của cậu bé và trước khi nghe được tiếng người vợ từ trong bếp hỏi vọng ra . Khuôn mặt anh thanh thản, mặc dù từ đôi mắt bất động vẫn chảy ra những giọt nước mắt hiếm hoi.

40 năm về trước, tôi không hề nghĩ rằng sẽ có một ngày tôi nghĩ về và nhớ mồn một từng hình ảnh cuối cùng của cuốn phim, với những xúc động vẫn tươi rói như ngày nào trái tim non trẻ thổn thức xót thương cho một kiếp người lưu lạc xa nhà. Chỉ có khác chăng , ngày nay, tôi nhìn thấy hình ảnh của mình trên khuôn mặt thanh thản của người lính.

Về hay Đi ? Về , hay đúng hơn, trạng thái tâm linh của một con người nghĩ đến nơi chốn trở về là một miền đất bình yên và quen thuộc, là căn nhà xưa đầy ắp những kỷ niệm thuở ấu thời, là mái hiên đất nện lồi lõm vừa nhìn thấy là ngửi ngay được mùi rơm khô chất đống sau mỗi mùa gặt dù đã nhiều năm xa cách . Còn Đi hay trạng thái tâm linh của những chuyến viễn du về vùng trời xa lạ, hứa hẹn nhiều điều mới mẻ nhưng cũng không kém phần bất trắc, là cái háo hức của những tâm hồn non trẻ muốn tìm nơi tự khẳng định mình.

Về là hình ảnh của quá khứ, nơi mình đã từng đặt chân đến. Đi là bóng dáng của tương lai, là con đường gập gềnh phía trước chứa đựng muôn vàn ẩn số của cuộc sống.

Về hay Đi, có phải đó là câu hỏi nhói lòng của một thế hệ Việt Nam hiện đang sống rải rác khắp nơi trên thế giới, và sẽ còn là câu hỏi nhói lòng không kém cho nhiều những thế hệ Việt Nam mai sau trưởng thành nơi xứ người.

Người lính Lê-dương trong cuốn phim chiếu ở Sài Gòn hơn 40 năm về trước nằm xuống với nét mặt thanh thản. Vì anh đã xác định được nơi nao là chốn quê nhà. Còn tôi, và những người bạn cùng một lứa bên trời lận đận, liệu khi cuối đời, có được cái an bình quý báu là khuôn mặt thanh thản ấy không, hay mắt vẫn cứ mở trừng trừng, tiếp tục vấn nạn trái tim khô đét của chính mình : Về hay Đi ? Đi hay Về ?▄

T.Vấn

( Quê Nhà, Quê Người )

© T.Vấn 2006