■ Con có cha như nhà có nóc

Con không cha như nòng nọc đứt đuôi

( Tục Ngữ)

Hình ảnh người cha, đứng bên cạnh người mẹ, thường thì rất mờ nhạt. Không chỉ trong văn chương, thơ phú, ca nhạc mà còn cả ở trong đời thường. Hàng năm, người Việt mình có Lễ Vu Lan – tức mùa báo hiếu – hiểu theo nghĩa nhớ ơn công lao nuôi dưỡng, dậy dỗ của cha mẹ – , nhưng , phần lớn vẫn là nói đến hình ảnh người mẹ. Từ ngày hình thành cộng đồng Việt ở Hải Ngoại, chúng ta lại cùng với người bản xứ kỷ niệm ngày Hiền Mẫu ( Mother’s Day vào tháng Năm ) và ngày của Cha ( Nghiêm Phụ ? tức Father’s Day vào Tháng Sáu ). Tuy vậy, thực tế cho thấy, chúng ta – và cả người bản xứ – có khuynh hướng kỷ niệm ngày Hiền Mẫu long trọng hơn, nhiều mầu sắc hơn là ngày Của Cha.

Thậm chí, các công ty điện thoại , các cửa hàng mua sắm cũng dồn nỗ lực quảng cáo cho việc tiêu thụ, mua sắm rộn ràng hơn vào dịp Mother’s Day , vì theo con số thống kê khá chính xác, các đứa con ở xa gọi điện thoại về chúc mừng , thăm hỏi mẹ mình vào dịp này nhiều gấp đôi số lần chúng gọi về thăm cha trong ngày Father’s Day. Số lượng tiêu thụ các thiệp chúc mừng hay tặng phẩm liên quan đến người cha cũng chỉ bằng hai phần ba khi so sánh với những dịch vụ tương tự liên quan đến người mẹ. Tuy nhiên, như vậy không có nghĩa là các đứa con thương mẹ nhiều hơn cha hay công lao của người cha không lớn bằng người mẹ.

Bởi vì, tuy “ Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chẩy ra “ nhưng “ công cha như núi Thái Sơn “. Người ta hay nói “ mồ côi mẹ liếm lá đầu đường “ nhưng lại thừa nhận “ con không cha như nhà không nóc “. Có lẽ sự khác biệt trong cách biểu lộ tình cảm của các đứa con đối với hai người sinh thành ra mình lại do ở sự khác biệt trong cách biểu lộ tình cảm của hai vị này đối với con cái.

Một người là Ông Thiện. Người kia là Ông Ác. Theo nghĩa âm dương tương tác, tương trợ của triết lý Đông Phương .

Ở người mẹ, mối quan hệ mẹ con hết sức hình tượng và thân ái: mẹ chia sẻ thân xác mình với con qua việc mang con trong bụng 9 tháng 10 ngày, cho con bú, bồng bế chăm sóc tất cả mọi việc cho đến khi con có thể tự mình làm lấy như ăn uống ,tắm rửa, đi đứng . . . Mẹ tuy cũng góp phần cùng cha dạy dỗ con, nhưng do bản chất người phụ nữ, ít la mắng, ưa dịu dàng . Bà đến với con bằng sợi dây tình cảm. Do đó, tình mẹ con hiện hữu một cách cụ thể, có thể sờ được, ngửi được, ôm ấp được. Mai sau tuy con đã khôn lớn, trưởng thành, vẫn thường có thể về ngồi lại bên mẹ mình làm nũng như ngày xưa còn bé nhỏ. Hay nói cách khác, đó là sự đáp ứng tình cảm cho một biểu lộ tình cảm, nằm ngoài cái thiêng liêng tất yếu của ruột thịt mẹ con.

Mặt khác, mối quan hệ cha con , tự bản chất vẫn là tình cảm ruột thịt, nhưng cách biểu lộ tình cảm ấy lại dựa trên lý trí. Người cha, trụ cột trong nhà, lúc nào cũng phải cố gắng đáp ứng lại sự trông cậy ấy của gia đình, nên luôn gồng mình cứng cỏi. Sự chăm sóc con cái ở người cha nặng về giáo dục hơn chiều chuộng, nặng về hình phạt hơn biểu lộ lòng thương yêu, người cha nhắm vào cái phần thưởng lớn lao cho con mình ở ngày mai khi con lớn lên vào đời hơn là phần thưởng nhỏ nhoi trước mắt . Đó là vai trò gia đình, và cả xã hội , của người cha, với tư cách người đàn ông trong nhà, người chủ gia đình. Có cứng mới đứng đầu gió. Điều này đúng cả về mặt sinh học lẫn tâm lý. Do đó, tình cảm cha con, vẫn có đó, vẫn đậm đà, vẫn thiêng liêng , nhưng trừu tượng, ẩn nấp sau những nhiệm vụ. Tình cảm ấy, khi còn nhỏ, con cái không nhận ra được, tưởng rằng nó không có, vì không cụ thể, hình tượng. Chỉ khi lớn lên, va chạm với bao sóng gió cuộc đời, con mới thấy tình cha to lớn sâu sắc chừng nào.

Cuộc sống hàng ngày khiến người cha phải nhìn ra bên ngoài, quan sát những bất trắc có thể xảy ra cho gia đình mình, đôi khi khiến ông không có nhiều thì giờ dành cho con cái mình. Ông phải bươn chải , lam lũ, mong bảo đảm rằng, các con của ông có cơm ăn áo mặc, có chỗ nghỉ ngơi, có điều kiện cắp sách đến trường học hành, có thuốc men, sự chăm sóc khi con đau bệnh. Ngoài ra, ông còn phải đảm đương những vai trò xã hội mà một người đàn ông không thể có lý do gì từ chối. Ngần ấy sức nặng của cuộc nhân sinh đè lên vai ông, vì thế, buổi chiều, khi ông bước chân trở về nhà, ông đã như người kiệt sức. Trong khi đó, người mẹ, tuy trong cuộc sống mới vẫn phải đi làm kiếm tiền phụ với chồng, nhưng việc kiếm sống của bà vẫn chỉ là phụ thuộc so với nỗ lực của chồng. Vai trò của bà là ở trong gia đình. Tầm mắt của bà theo dõi từng sự việc nhỏ nhặt xảy ra trong căn nhà của bà, kể cả việc đi đứng ăn nói của các con.

Hai con người , hai vai trò khác hẳn nhau ấy, tạo nên sự hiện hữu , và tồn tại , của một gia đình. Họ cùng chia với nhau những âu lo, những hạnh phúc về những gì xảy ra trong tổ ấm của họ. Tất nhiên , trong đó , quan trọng nhất là cuộc sống và tương lai của con cái . Họ cùng đóng góp hết khả năng của họ cho mục tiêu đó. Sự khác biệt chỉ là cách biểu lộ. Một người là tình cảm. Người kia là lý trí. Cả lý trí và tình cảm ấy đều dựa trên nền tảng là lòng yêu thương. Trong thực tế, con cái chỉ nhận ra được điều ấy một cách sâu sắc sau khi chính mình đã trở thành cha thành mẹ. Có nuôi con mới biết lòng cha mẹ. Lời tục ngữ ít khi sai.

Ngày xưa, ở quê nhà, hình ảnh người cha thậm chí còn xa cách với các con hơn bây giờ. Trong bữa cơm, nếu bố chưa cầm đũa, thì không một đứa con nào được phép hó hé. Miếng thức ăn ngon nhất, là để dành cho Bố, hay chính mẹ sẽ là người gắp món ấy vào chén cơm của Bố. Khi Bố ngủ, tất cả phải giữ yên lặng, kể cả mẹ ( để làm gương cho con cái ). Người cha, trong xã hội Việt Nam 30 năm về trước, mang hình ảnh ông quan trong nhà. Nhưng ngược lại, người cha, khi thụ hưởng những ưu đãi ấy, phải chứng tỏ rằng – và bị bắt buộc phải chứng tỏ rằng – mình có tinh thần và có khả năng bảo vệ gia đình của ông an toàn no đủ trong mọi tình huống. Trách nhiệm ấy không phải là nhẹ trong một gia đình Việt Nam truyền thống đông con ( từ 6 đến 12 ), và chỉ có một người đi làm, vì người mẹ phải ở nhà để chăm sóc con cái. Vì thế, để cai quản một tập thể hơn 10 con người lau nhau giành ăn, giành mặc, hướng chúng vào một kỷ cương trật tự của gia đình, của xã hội, tất nhiên, người cha phải cứng rắn, phải lý trí và nhất là phải giữ một khoảng cách cần thiết với các con ( nếu không chúng lờn mặt ).

Ngày nay, nhất là ở những cặp vợ chồng trẻ, do những biến đổi trong cuộc sống và nếp văn hóa, một gia đình thường chỉ có hai con. Cả vợ lẫn chồng đều đi làm, với mức thu nhập tương đối ngang nhau, cho nên, khi về nhà, trách nhiệm chăm sóc nhà cửa con cái hầu như cả hai cũng tự nguyện chia nhau , tuy không đồng đều, nhưng cũng vẫn là sự chia sẻ. Từ đó, các con có cơ hội gần gủi cả bố lẫn mẹ ngang nhau. Trong sự gần gủi và chăm sóc con hàng ngày, người cha – vô tình – cũng dễ dãi, tình cảm với con hơn là vai trò người cha trước đây 10 hay 15 năm. Và tất nhiên, hoàn toàn khác hẳn vai trò truyền thống của người cha cách đây 50 năm hay 30 năm.

Dạo năm ngoái, vợ chồng tôi có bảo lãnh cho bà Ngoại từ Việt Nam qua chơi với các cháu mấy tháng. Nhìn cách các con tôi nhõng nhẽo với Bố, và cách vợ chồng tôi thỏa mãn các đòi hỏi của chúng, bà cứ luôn mồm bảo rằng như thế thì anh chị chỉ làm hư chúng thôi. Dưới mắt bà, không có chỗ cho người cha gần gủi với con cái trong nhà như thế, chúng sẽ lờn mặt. Hôm đưa bà Ngoại ra phi trường trở lại Việt Nam, nhìn nét mặt các con tôi, tôi biết rằng chúng đã thở phào nhẹ nhõm.

Cuộc sống ngày một thay đổi. Một số những thay đổi là tốt đẹp hơn. Một số khác, tệ đi. Tương tự như vậy là vai trò của từng thành viên trong gia đình, với sự chi phối và ảnh hưởng hàng ngày của xã hội, của nhà trường, của ti vi phim ảnh, của sách báo, của Internet. Do đó, vai trò người cha trong gia đình sẽ trở nên khó khăn hơn, tế nhị hơn, nhiều trách vụ hơn mà quyền lợi ( sự tôn trọng ) dường như lại kém đi. Sự tồn tại , vừa vật chất, vừa tâm lý và vừa đạo lý, của gia đình vẫn đè phần nặng nhất lên vai ông, nhưng ông không có nhiều không gian để vung tay vung chân chống chỏi.

Ông chỉ còn một con đường thênh thang khác để đến với các con là sự hiểu biết và cảm thông.

Vậy mà, những con số thống kê về ngày của Mẹ , ngày của Cha vẫn làm tôi bâng khuâng. Điều đó, gợi cho tôi nhớ rằng, đã bao năm nay, tôi nghĩ nhiều về mẹ mình hơn là bố, và , một cách kỳ lạ, hình ảnh người Bố trong tôi cứ ngày một mờ nhạt hơn so với hình ảnh người Mẹ, mặc dù người trước (Bố) bỏ tôi đi sau người sau ( Mẹ) cả 10 năm trời. Mặc dù, cả hai đều qua đời vì những căn bệnh nghiệt ngã như nhau. Chẳng trách được, từ xưa tới nay đã có rất nhiều những áng văn chương tuyệt tác về người Mẹ, còn về người Cha thì vô cùng hiếm hoi.

Với tôi, ngày của Cha chỉ nhắc tôi nhớ rằng đó là ngày sinh nhật của đứa con mà tôi rất mực yêu thương, đứa con mà tôi hứa với lòng rằng sẽ đánh đổi tất cả mọi thứ trên đời này để mưu cầu một tương lai hạnh phúc cho nó.

Và càng thấm thía hơn lời dạy của người xưa: Có nuôi con mới biết lòng cha mẹ.

© T.Vấn 2006

Tạ ơn sông núi, tạ ơn người

Tạ những truông dài, tạ biển khơi

Một thuở nuôi đời tôi lớn dậy

Tổ quốc còn trong tiếng khóc cười

( Ngọc Phi)

1.

Tháng 6. Vẫn không thể quên chiếc áo lính ướt đẫm máu và mồ hôi những ngày lửa đạn. Những ngày tuổi thanh xuân đi giữa chiến tranh mà không ý thức được rằng mình đang mất dần tuổi thanh xuân. Để hôm nay , kinh hãi nhìn tuổi gìa xồng xộc bước vào hiên nhà cùng với trí nhớ đễnh đãng, quên trước quên sau , cứ quên những điều phải nhớ, nhưng lại cứ nhớ những điều lẽ ra phải quên từ lâu. Chiến tranh, tuổi trẻ, những trách nhiệm không chu tòan, những năm tháng vô vọng miền lưu đầy Việt Bắc. Và cái ngày tháng 6 hàng năm, ngày những kẻ sĩ mặc quân phục thấm thía hơn lúc nào hết lời dạy của tổ tiên. Quốc gia hưng vong thất phu hữu trách.

Đã vậy, người bạn thi sĩ , dù áo cơm hàng ngày đã chiếm gần hết thì giờ, vẫn còn đủ cảm hòai mà viết nên những dòng thơ, đọc xong cứ thẫn thờ như người vừa đánh mất một vật gì vô cùng quý báu:

ba mươi năm hề ta trở lại

thăm thành phố cũ mái trường xưa
đà lạt hoàng hôn mây xuống thấp

dột lòng viễn khách lệ hay mưa

đi ngang cổng vào trường đại học

chân dường đứng lại hồn đong đưa

dĩ vãng ùa về trong khoảnh khắc

biết bao kỹ niệm nói sao vừa

ta đến nơi nầy một sáng xuân

sẵn chờ sau cổng những thiên thần

áo vàng mũ nhựa

mắt nhìn rực lửa

lệnh truyền nhức óc đinh tai

trời đất cuồng quay

phách hồn tơi tả

quần áo lấm lem chân tay rời rã

ta lạc vào quỷ môn quan

lửa tam muội thử vàng

hay trong lò luyện thép

ngày đầu tiên của đời binh nghiệp

vũ đình trường

đêm lột xác

ta quỳ xuống như bao đồng đội khác

thệ trước quốc quân kỳ

khi tổ quốc lâm nguy

thất phu hề hữu trách

ta đứng dậy

đội trời đạp đất

gánh sơn hà đặt trọn hai vai

chí làm trai

tang bồng hồ thỉ

con dốc nhỏ

cội thông già

mi mo sa

đường ra phố

ly cà phê nhà thủy tạ

ngắm hồ xuân hương

thác cam ly rừng ái ân

thung lủng tình yêu hồ than thở

bạn đang ngược dốc phan đình phùng

ta lại gặp cuối đường tăng bạt hổ

mỗi chiều mỗi sáng bên kia đường

áo em bay trắng cả sân trường

bùi thị

tại làm sao em nhỉ

mà ta đã gặp nhau

khi mê muội trước tình em cám dỗ

ta hiện hình tên lãng tử cuồng si

rời doanh trại nửa đêm chuồn xuống phố

chỉ để nhìn em khẽ chớp bờ mi

ba tấc lưỡi tô tần

túi kinh luân gia cát

tràn đầy bầu nhiệt huyết

tung đôi cánh chim bằng

giã bạn xa thầy rời phố núi

ta đi không hẹn buổi quay về

ruổi dong khắp nẻo đường đất nước

trên đầu lấp lánh ánh sao khuê

ba năm mười năm em có đợi

một người biền biệt cuối sơn khê

nợ nước tình riêng không thể vẹn

đừng trách sao ta lỗi ước thề

vận nước ngửa nghiêng nghiêng ngửa

ngậm ngùi dâu bể bể dâu

ta về đây bạc mái đầu

cố nhân mất hút dưới bầu càn khôn

người đã qua sông dịch

không trở về sao người

. . . . . .

( Trần Trung Hậu- Đà lạt ngày trở lại )

2.

Người đã qua sông Dịch

Không trở về sao ngươi

Biết bao Kinh Kha thời đại, nhận sứ mệnh đi tiêu diệt hết những độc ác, tàn bạo, vô nhân, sau một lần bước qua dòng Dịch Thủy, đã không thấy trở về.

Lịch sử đôi khi thật tàn nhẫn, trêu ngươi. Nói theo lối cổ điển có nghĩa là trời xanh không có mắt. Bao nhiêu chàng trai trẻ đã , hoặc , bỏ mình vì cuộc chiến, hoặc, có sống sót cũng đã phải trải qua trăm cay nghìn đắng . Rồi hơn 30 năm sau, đất khách quê người, vẫn không nguôi nỗi ray rứt của những sứ mạng không được chu tòan. Những ước mơ không bao giờ trở thành sự thực. Dẫu vậy, một anh bạn thi sĩ khác, vẫn kiêu hãnh nhắc lại niềm tin đẹp đẽ từ những ngày lửa đạn ấy:

Mùa hạ còn nguyên dấu đạn bom

Ta đi trong gió rít oan hồn

Máu xương ta đã dành sông núi

Để lại ngàn năm một nét son

Ta biết ta đi từ chiến cuộc

Cũng từ cuộc chiến để đi về

Dẫu chết một đời trong lửa ngục

Nhớ xưa sông núi nở môi cười

. . . . . .

( Ngọc Phi- Nhớ xưa sông núi nở môi cười )

3.

Chúng tôi, những người bạn cùng một lứa bên trời lận đận, cùng một lần tự khóac lên vai mình những trách nhiệm mà người trai trẻ nào cũng hãnh diện được khóac lên vai, dù biết rằng, cũng như Tráng Sĩ Kinh Kha thưở trước, một đi chưa chắc sẽ có ngày trở về. Nhưng làm thân trai trong một thời ly lọan, lựa chọn nào cũng thấm đẫm nét bi kịch như nhau.

Rồi cuộc chiến cũng chấm dứt. Nhưng những bạo chúa vẫn còn tồn tại , và màu cờ sắc áo chúng tôi bị bức tử. Dù màu cờ sắc áo có bị bức tử nhưng những người đã từng một thời hãnh diện khóac chúng trên người vẫn còn đó như một nhắc nhở rằng, dù lịch sử có tàn nhẫn trêu ngươi đến như thế nào cũng không thể xóa đi được cái hồn linh thiêng của một đòan quân , kết tụ bằng vong linh của người đã nằm xuống , hun đúc bằng tình đồng đội của người còn sống sót, dù phải trải qua bao nhục nhằn của tù đày, bao trăn trở của cuộc sống nới xứ người.

Ngày hôm nay, tuổi gìa đã ngấp nghé ngòai cửa, chúng tôi ngóai nhìn hôm qua chẳng phải để nuối tiếc một phần đời nhọc nhằn, bấp bênh giữa sống và chết. Chẳng qua cũng chỉ là để nhắc nhau rằng, màu cờ sắc áo mà chúng tôi một thời khóac chung, vẫn không thể bị phai mờ .

Vì, một lẽ rất dễ hiểu, những mục đích đẹp đẽ mà màu cờ sắc áo ấy hướng tới, vẫn chưa biến thành hiện thực trên mảnh đất quê nhà.

Chúng tôi nghĩ rằng, đó mới là ý nghĩa thiết thực mà những người lính Việt Nam Cộng Hòa nên suy ngẫm mỗi khi nhớ đến cái ngày đất nước long trọng trao cho mình sứ mệnh bảo quốc an dân năm xưa. Chứ không phải cái vinh quang có mùi tanh của máu và vị mặn của nước mắt, thứ vinh quang đến từ chiến tranh vốn rất hão huyền, kể cả vinh quang của kẻ thắng trận.

T.Vấn

(Tháng 6- 2006)

© T.Vấn 2006

Mùa bão 2009 lại trở về với cơn bão Ketsana mang theo những tai họa  khủng khiếp không kém cơn bão Chanchu và Xangsane của 2006. Tính đến ngày 5 tháng 10 năm 2009, con số người chết được ghi nhận là 163, số mất tích 17 người và 616 người bị thương. Con số người chết vẫn tiếp tục tăng lên vì những tai nạn xẩy ra trong lúc mọi người lo dọn dẹp nhà cửa, đường phố .

Sự thiệt hại về của cũng rất lớn, ước tính thiệt hại lên đến 587 triệu đô la Mỹ. Một người dân ở Quảng Ngãi, vốn đã sống sót qua nhiều cơn thịnh nộ của trời đất, phải thốt lên : “Tôi chưa bao giờ chứng kiến sự tàn phá nào kinh hoàng đến như vậy. Chỉ trong phút chốc, nhà cửa, cây cối ngã đổ tứ tung, súc vật và nhiều người bị cuốn trôi theo dòng nước lũ đỏ ngầu, hung tợn”.

Tấm lòng máu chảy ruột mềm đang hướng về miền Trung đau khổ. lại nhớ đến khi cơn bão Chanchu và Xangsane ( 2006) vừa qua đi, giữa ngổn ngang đổ nát của làng xóm và lòng người, người ta lại biết đến những vụ nhẫn tâm ăn chận tiền cứu trợ của cán bộ chính quyền ấp, xã, huyện ở những tỉnh có mức độ thiệt hại nặng nhất, được quan tâm đến nhiều nhất : Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Nam. Cái độc ác của những sự việc ăn chận không chỉ dừng lại ở sự thiệt hại cho các nạn nhân bão lụt, mà còn làm xói mòn tinh thần hy sinh nhường cơm xẻ áo của người hảo tâm khắp nơi, nhất là người Việt Nam sống ở hải ngọai. Họ còn biết tin ai để gởi gắm đồng tiền cứu trợ, và trong một số trường hợp, họ nghĩ rằng tốt nhất là không gởi nữa để khỏi lọt vào tay cán bộ chính quyền tham nhũng. Và bây giờ, đối diện với những thiệt hại khủng khiếp của cơn bão Ketsana, liệu người ta có sẵn lòng quên đi những sự việc ăn chận ăn bớt ấy để lại mở vòng tay chìa ra với 210 ngàn nạn nhân đang khẩn thiết cần sự giúp đỡ ?

T.Vấn

05-09-2009

Quê hương em nghèo lắm ai ơi,

Mùa đông thiếu áo, hè thời thiếu ăn.

Trời rằng, trời hành cơn lụt mỗi năm . . .

Khiến đau thương thấm tràn, lấp Thuận An, để lan biển khơi . . .

( Tiếng Sông Hương – Phạm Đình Chương ).

Bài hát cũ hàng gần nửa thế kỷ. Tác giả bài hát cũng đã hóa ra người thiên cổ từ nhiều năm về trước, nhưng , miền Trung nước Việt vẫn cứ nghèo , mùa đông vẫn cứ thiếu áo và hè thì vẫn cứ thiếu ăn. Và , những cơn bão lụt, hàng năm cũng vẫn cứ theo với thời gian mà quay về.

Những ngày giữa tháng 5 vừa qua, cơn bão số 1 – còn có tên là Chan Chu, đã tràn vào vùng biển miền Trung, phủ một màu tang trắng xóa lên nhiều tỉnh miền Duyên Hải, nặng nhất là ở Đà Nẵng, rồi Quảng Nam, Quảng Ngãi, Thừa Thiền –Huế, Bình Định, Bình Thuận –Phan Thiết . . .

1.

Khởi đi từ biển Thái Bình Dương ngày 8/5/2006, Chan Chu băng qua quần đảo Phi Luật Tân, rồi đổ vào biển Đông . Bất ngờ, ngày 15/5/2006 cơn bão quay chiều , ngược thẳng lên hướng Bắc . Vừa bị bất ngờ, vừa thiếu phương tiện thông tin liên lạc, những đòan tàu ngư dân Việt Nam thuộc Đà Nẵng, Quảng Nam , Quảng Ngãi đã trở thành những nạn nhân trực tiếp của cơn bão Chan Chu, cơn bão đầu mùa vùng biển Thái Bình Dương, cơn bão đầu mùa một vùng quê hương nghèo khó.

Tính cho đến sáng ngày 20/5/2006 , con số người chết ghi nhận được từ 30 cho đến 50 ngư dân. Con số mất tích thì khác biệt khá lớn , từ 143 cho đến 300. Đó là chưa kể những đòan tàu đánh cá mà đất liền vẫn chưa có cách nào liên lạc được , nên không được nằm trong danh sách mất tích. (*)

Theo một phóng viên ở trong nước, thì “không khí tang tóc bao trùm cả dọc bãi biển Thanh Bình (Thanh Khê, Thành phố Đà Nẵng). Khi hi vọng sống sót của những người bị nạn càng trở nên mỏng manh thì trên bờ biển từng chiếc lán được thân nhân, gia đình những người bị nạn dựng lên. “Dù gì thì cũng mong còn tìm được xác mà đưa về chôn cất”. Đó là lời một người vợ tức tưởi khi nói về người chồng mất tích của mình, hòa với tiếng tức tưởi của chị là tiếng khóc thút thít của đứa con gái nhỏ 4 tuổi, và đứa em 17 tháng tuổi thẫn thờ bên người mẹ mắt đã hóm sâu sau mấy đêm thức trắng nhưng chứa đầy nỗi tuyệt vọng.

Ở một chỗ khác, là những bàn thờ được dựng lên ngay trên bãi cát, hướng về bờ biển. Những bát nhang nghi ngút, những tấm ảnh đàn ông trụ cột trong gia đình, và những lời khấn vái , khóc lóc , kể lể và cả nguyền rủa sự độc ác của thiên nhiên .

Cả những hình ảnh người mẹ gìa ngất đi khi không có tin con ( có bà mẹ không phải chỉ mất một đứa con). Những đôi mắt khô khốc của người cha nhắm lại cũng hình dung ra được cái phút giây cơn bão cuốn con mình vào dưới đáy biển khơi, vì đời ông, cũng đã bao phen sống sót qua những cơn thịnh nộ của đất trời.

Trong một căn chòi xơ xác cuối làng, 5 đứa bé nằm co quắp ôm nhau.Đứa lớn nhất mới 14 tuổi và đứa nhỏ nhất 14 tháng. Người cha đi biển đã mấy hôm không tin tức. Người mẹ , nghe tin bão , đã hóa điên , cứ lang thang suốt ngày suốt đêm trên bãi biển vừa gọi tên chồng vừa cười sằng sặc .

Đã bảo rằng “ Trời hành cơn lụt mỗi năm . . . “

20 năm trước, một người mẹ đã trở thành góa bụa vì một cơn bão cuốn đi mất người chồng, người cha trong gia đình. Bà ở vậy nuôi 2 đứa con gái, lo cho chúng có được tấm chồng chăm chỉ làm ăn . Nay, cùng với hai con gái phút chốc trở thành góa bụa như bà, đau lại nỗi đau từ 20 năm trước , bà kinh nghiệm rằng, nỗi đau 20 năm trước và nỗi đau 20 năm sau đều quá mức chịu đựng như nhau . Với bà, cuộc đời này quả thật bất công. Ông Trời này, quả thật không có mắt.

Người sống sót trở về thì như những cái xác không hồn. Anh thanh niên ngồi bệt xuống giữa bãi cát, mắt vẫn đăm đắm nhìn ra biển khơi, nơi anh vừa được cứu thoát sau nhiều ngày tưởng chết, ôm mặt khóc như một đứa trẻ. Nhiều bạn bè, thân nhân của anh không có được may mắn như anh nên đã không sống sót trở về. Anh đau lắm, vì bây giờ làng đánh cá chỉ còn lại được vài người đàn ông hiếm hoi, trong đó có anh.

Chuyện bão ở những làng ven biển chuyên sống bằng nghề chài lưới vốn không có gì lạ. Nhiều gia đình cha truyền con nối với nhiều thế hệ ngày đêm lênh đênh trên sông , trên biển , cho nên , cái lời nguyền rủa “ nhất phá sơn lâm, nhì đâm hà bá “ cũng chẳng làm họ nao núng , nghĩ đến việc bỏ nghề , dù biết “ sinh nghề, tử nghiệp “ . 50 năm trước, 30 năm trước, 20 năm trước, 10 năm trước, bão đã từng gieo tang thương cho nhiều gia đình ngư dân trên miền Duyên Hải Việt Nam. Nhưng không phải vì thế mà người ta ( các giới chức chính quyền ) cứ để mặc cho những mất mát đau thương ấy tiếp tục tái diễn hàng năm , khi mà khoa học kỹ thuật ngày nay đã có thể tiên đóan một cách chính xác mọi thay đổi của thiên nhiên, khiến những “ cơn thịnh nộ “ khủng khiếp trong quá khứ như gió xóay ( tornado), sóng thần ( tsunami ) và bão cấp 8 ( hurricane ) nay đã không còn gây nên những thiệt hại về nhân mạng như xưa nữa.

Sống giữa thời đại bùng nổ về thông tin , về khả năng thần sầu của kỹ thuật. mà sao vẫn còn những thảm cảnh lẽ ra có thể tránh được.

2.

Thực ra, đường đi của cơn bão Chan Chu không có gì bất ngờ. Ngày 13/5, tin bão vào đến Phi Luật Tân. Ngày 15/5, trên màn hình các máy dò tâm bão ở Phi Luật tân, ở Hawaii, ở Hồng Kông, ở bộ chỉ huy viễn dương Hải quân Mỹ xác định rõ ràng hướng đi của Chan Chu đang trở lên phía Bắc, khu vực Đảo Hải Nam và Đài Loan . Các tỉnh Duyên hải miền Trung Việt Nam thở phào nhẹ nhõm, vì bão đã “tha” trận này. Tất cả các tàu bè của ngư dân Trung quốc được lệnh thu hết vào bờ, tránh bão. Không có thiệt hại nhân mạng nào được ghi nhận về phía Trung quốc

Nhưng các tàu bè đánh cá của Việt nam thì không biết được hướng đi mới của bão mà đất liền đã biết từ rất sớm. Trên các tàu, không có những phương tiện liên lạc hữu hiệu, ngọai trừ một số máy móc cũ kỹ chỉ họat động khi trời trong gió nhẹ. Vì thế, các ngày 17 và 18 tháng 5, họ bị lọt vào đường đi của tử thần mà các các máy dò thông dụng đã vẽ ra từ ngày 15 tháng 5.

Trước tình trạng đó, báo chí trong nước đã đặt được những vấn đề một cách khá sắc sảo. Họ nêu vấn đề trách nhiệm. Theo họ,” không thể đổ trách nhiệm cho cơn bão Chan Chu vô tri vô gíac, không thể đổ trách nhiệm cho những tàu đánh cá, cho những người đi biển, bởi họ không còn lựa chọn nào khác trong cuộc mưu sinh này. . . Lâu nay chúng ta cứ hồ hởi hô: tiến ra biển khơi, đánh cá xa bờ, nhưng gần như “quên” trang bị cho ngư dân đánh cá xa bờ những phương tiện thông tin liên lạc tốt, những kiến thức cần thiết nhất khi gặp bão gặp nạn, và phổ biến cả những kinh nghiệm tránh bão chứ không chỉ là kinh nghiệm đánh bắt cá. Hình như chúng ta chưa bao giờ nghĩ phải huấn luyện, tập huấn cho ngư dân đánh cá xa bờ thành những người đi biển chuyên nghiệp, những thủy thủ đánh bắt hải sản theo đúng nghĩa. Chúng ta chỉ cho họ vay vốn đóng thuyền, và thế là hết, coi như xong nhiệm vụ. Và không chỉ đến khi tai họa xảy ra, mới lo giải quyết hậu quả. . . ( Thanh Thảo – Thanh Niên On-line 21/5/06)”.

Về phía những người có trách nhiệm, trong khi những ngư dân Việt Nam đang ở trong vùng tâm bão chiến đấu tuyệt vọng với sóng to gió cả , thì họ , hoặc là “ không biết có tàu đánh cá của dân mình trong vùng bão ( Phó ban chỉ huy phòng chống bão lụt thành phố Đà Nẵng ) , hoặc “ không nghĩ mật độ tàu thuyền cao như vậy. Với phạm vi quá xa, hơn 1,400 km, là vượt khả năng thông tin của chúng ta . . .( Trưởng ban phòng chống bão lụt trung ương ).

Ngay cả khi biết tin hàng trăm ngư dân của các tỉnh duyên hải cùng với hơn 30 chiếc thuyền đánh cá hiện đang lâm nạn ngòai xa khơi, mãi đến ngày 20/5/06 một cuộc họp liên ngành các cơ quan trách nhiệm mới được triệu tập tại thành phố Đà Nẵng, nơi có sự thiệt hại nhân mạng cao nhất, để bàn các biện pháp nhằm cứu nạn và khắc phục hậu quả thảm họa.

Về khả năng đối phó với việc cứu hộ cứu nạn tầm xa, “Việt nam hiện có 7 chiếc tàu cứu nạn hàng hải ( có tên gọi là SAR, tại miền Trung có 3 chiếc neo ở Đà Nẵng ) được xem là hiện đại nhất hiện nay, cũng chỉ họat động trong tầm 250 hải lý, nếu đi xa hơn sẽ có thể mắc nạn do không đủ nhiên liệu ( Minh Tư- Tuổi trẻ on-line- 23/5/06)”.

Một quốc gia đã từng có một đạo quân hùng mạnh được liệt vào hàng nhất nhì thế giới, với 80 triệu dân đã phải bó tay để mặc cho hàng trăm đồng bào mình thiệt mạng vì sóng, vì bão, đơn giản chỉ do thảm cảnh xảy ra “ quá xa . . . vượt khả năng thông tin “, “ không biết có dân mình ở đó “, “ không có phương tiện cứu nạn hữu hiệu “ , trong khi đó, ở vài nơi khác trên thế giới, ngay đến một con chó, một con mèo mắc nạn người ta vẫn huy động các phương tiện máy móc tối tân để cứu sống cho bằng được.

3.

Người chết đã chết, mặc cho những óan than trách móc, họ sẽ không sống lại được. Những gia đình tan nát vì mất đi người trụ cột trong nhà – người chồng, người cha – cũng sẽ không bao giờ tìm lại được cuộc sống an vui ngày cũ. Và dù những tấm lòng “ máu chảy ruột mềm “ trong nước đã không quản ngại bớt đi một phần trong bữa ăn khiêm tốn hàng ngày đã mau chóng có những cử chỉ nhường cơm xẻ áo, nhanh hơn cả phản ứng của những người có trách nhiệm, để gởi chút lòng đến những người đồng bào bất hạnh, những cử chỉ ấy bao giờ cũng làm cho cả người cho lẫn người nhận ấm lòng, vì nhờ đó, người ta thêm yêu thương trần gian khốn khổ này. Nhưng, quan trọng hơn hết, vẫn phải làm sao để những thảm cảnh như thế không bao giờ tái diễn . Bởi vì, trong khả năng con người thế kỷ 21, những thảm cảnh như thế có thể tránh được một cách dễ dàng, nhờ vào hệ thống vệ tinh tòan cầu, công nghệ tin học hiện đại và mạng lưới thông tin nhanh chóng đến từng giây. Chỉ cần sự đầu tư và quan tâm của những cơ quan thẩm quyền và trách nhiệm.

4.

Cộng đồng người Việt tại Hải Ngọai đã bao lần chứng tỏ tấm lòng con người đau với nỗi đau của con người từ thảm họa Tsunami ở vùng biển Nam Á cuối năm 2004 cho đến cơn bão Katrina mới đây ở nước Mỹ, nay, trước thảm nạn bão Chan Chu ở miền Trung Việt Nam hẳn cũng sẽ không ngỏanh mặt làm ngơ. Tôi có đọc được đâu đó có người nói rằng tình thương rồi cũng sẽ một ngày mệt mỏi. Tôi không nghĩ vậy. Chỉ có những nỗi đau mới biết đến sự mệt mỏi, vì không ai có thể sống mãi với những nỗi đau, dù đó là nỗi đau riêng của mình hay nỗi đau chung của đất nước, dù nỗi đau ấy có khó quên đến như thế nào. Nhưng, tình thương, đặc tính nổi bật nhất của những con người đúng nghĩa con người, thì luôn luôn tươi rói dù có phải trải qua thật nhiều những trạng huống xé lòng của đồng lọai.

Xét cho cùng, con người chỉ thực sự tồn tại khi còn biết đến yêu thương và chia xẻ.

T. Vấn

( Mùa bão 2006)

*Ghi thêm: tính đến cuối ngày 28-5 đã có đến 273 người chết và mất tích do cơn bão số 1 gây ra. Trong đó, hiện vẫn còn 256 người mất tích, gồm Đà Nẵng 73 người; Quảng Nam 153 người; Quảng Ngãi 23 người; Thừa Thiên – Huế 3 người; Bình Định 3 người; Tiền Giang 1 người. Đây là con số chính thức từ phía giới chức hũu trách .

© T.Vấn 2006