●Hãy đem cho ta những kẻ khốn cùng ,

những đám nhân quần bị đày đọa ,

hằng khát vọng được hít thở không khí của tự do . . .

( Emma Lazarus – The New Colossus)

Hợp Chủng Quốc Hoa kỳ, như chính tên gọi, là nơi có nhiều sắc dân khác nhau trên thế giới đến định cư, lập nghiệp. Họ có mặt ở đây vì nhiều lý do : tị nạn chính trị, mong tìm những cơ hội để thăng tiến trong đời sống, tạo điều kiện cho con cái được hưởng những thành quả tốt đẹp nhất về giáo dục v..v… Do đó, hình ảnh những “ người ngoại quốc “ đi lại trên đường phố Mỹ không có gì đáng để chú ý .

Nhưng, người Mỹ bản xứ nghĩ sao về những sắc dân “ xa lạ “ ấy ? Câu chuyện được kể dưới đây cho thấy một khía cạnh khác mà ít người, cả dân bản xứ lẫn người di dân ,nghĩ tới.

Một phụ nữ người Mỹ, như thường lệ mỗi năm vào dịp đầu hè, bầy những thứ đồ đạc cũ ít (hoặc không ) xài tới ra trước nhà bán Garage Sale vào 3 ngày cuối tuần . Theo như lời bà cho biết, mục đích là để cho vui nhiều hơn là kiếm mớ bạc cắc vụ vặt. Vào cuối ngày thứ hai, có cặp vợ chồng người châu Á ghé lại. Họ chăm chú lục lọi cái thùng giấy để ngay lối vào bãi đậu xe, trong đó đựng nhiều thứ lặt vặt của đứa con gái 13 tuổi của bà. Sau khi xem xét một lúc, họ cầm một vài món ra khỏi thùng , xăm xoi thêm một lúc nữa, rồi bỏ lại tất cả vào thùng. Riêng người đàn bà dường như còn giấu trong tay một món đồ nhỏ. Bà chủ nhà mắt không rời khỏi cặp vợ chồng châu Á, trong bụng nghĩ thầm không biết họ có bỏ đi mà không trả tiền cho món đồ người đàn bà còn giấu trong tay hay không. Rồi người đàn ông lại cúi xuống, thò tay vào trong thùng, lấy ra một xấp bài loại dùng để chơi trò ảo thuật, đếm đi đếm lại, vừa đếm vừa lật qua lật lại xem xét những lá bài rất kỹ. Sau đó, họ tiến về phía cái bàn bà chủ nhà ngồi thu tiền, nói một cách nhút nhát rằng họ là người Việt Nam. Bà chủ nhà không ngạc nhiên lắm về chi tiết này, nhưng tạm thời bà cũng cố che giấu sự bực bội trong lòng bằng cách tự nhủ rằng có thể đó là văn hóa của người Việt Nam mà mình chưa được hiểu rõ lắm. Để xã giao, bà cũng cố mỉm cười và gật đầu trước sự giải thích của người đàn ông châu Á nhỏ thó.

Hai người khách còn ngó qua mấy bàn bầy những thứ gia dụng khác, cầm lên xem rồi nhẹ nhàng bỏ xuống. Cuối cùng, người đàn bà đưa cho người đàn ông vật bà cầm trên tay. Đó là cái hộp nhỏ để đựng những lá bài. Người đàn ông cầm cái hộp cùng với một xấp bài lại chỗ bà chủ nhà, rụt rè hỏi giá cả của hai thứ ấy. Bà Mỹ cố gắng nói chậm rãi và ngắn gọn để giải thích cho hai người khách Việt Nam biết rằng đó chỉ là một phần nhỏ trong toàn bộ những thứ gộp chung với nhau trong thùng, và họ có thể mua cả thùng đồ với giá 3 đô la. Người đàn ông trông có vẻ tiu nghỉu. Bà chủ nhà không rõ là ông ta không hiểu điều bà nói hay không muốn hiểu. Bà sắp sửa không kềm được sự bực bội của mình thì bỗng nhiên người đàn ông châu Á ngẩng mặt lên và nói : “ I like this !” . Vừa nói, ông ta vừa chỉ vào mặt sau của lá bài, có in hàng chữ “ God bless America “ trên cái nền là lá cờ Mỹ sắc nét.

Ngay lập tức, bà chủ nhà người Mỹ, theo lời bà, “ cảm thấy xấu hổ vì đã bực bội, nghĩ xấu về cặp vợ chồng người Việt Nam “, nhất là khi người chồng, bằng thứ tiếng Anh với cách phát âm lơ lớ, khó nghe, hãnh diện cho bà chủ nhà biết rằng “ gia đình tôi đến Mỹ được 3 năm, 20 ngày và 9 tiếng đồng hồ “.

Bà chủ nhà ngồi chết lặng. Bà có cảm tưởng mình có thể khóc được. Đã lâu lắm rồi bà không được nghe nói, hay đọc trên sách báo, rằng có người đã hãnh diện vì họ được sống trên nước Mỹ. Bà nhìn lại chính bà. Lúc nào cũng bất mãn, ta thán nào là khủng hoảng kinh tế, khan hiếm thực phẩm, giá xăng cứ tăng lên vùn vụt hàng ngày, các chính trị gia thì chỉ biết cãi cọ lẫn nhau. Tất cả những thứ khó chịu hàng ngày ấy cộng thêm với bao lo toan khác về công việc, về gia đình khiến trái tim yêu nước của bà không còn chỗ cho lòng tự hào mình là người Mỹ, một người Mỹ chính gốc.

Qua đôi mắt tha thiết của người đàn ông Việt Nam xa lạ đang đứng trước mặt , bà người Mỹ chợt nhớ ra rằng thật may mắn cho mình được là công dân một nước mà những người dân ở những nước khác khao khát được đến sinh sống nơi đây, vì ở xứ sở của họ, không có thứ tự do mà bà đang mặc nhiên thụ hưởng, không có những cơ hội mà bà cho là bình thường. Dĩ nhiên, bà người Mỹ vui vẻ không lấy tiền những thứ mà cặp vợ chồng người Việt Nam muốn có. Và họ đã trở thành bạn. Vì nhà cặp vợ chồng người Việt chỉ cách nhà bà người Mỷ khoảng nửa dặm đường. Họ muốn tìm những người Mỹ nhân ái, sẵn sàng giúp họ có cơ hội học và thực tập tiếng Anh. Vì nếu không thông thạo Anh ngữ, sẽ rất khó cho họ kiếm được công việc làm với thu nhập vừa đủ để họ nuôi dưỡng gia đình có hai con nhỏ.

Bà người Mỹ, đã cám ơn Thượng đế , vì bà tin rằng chính ngài đã hướng dẫn những con người nhỏ bé tội nghiệp ấy đến trước cửa nhà bà và xui khiến, để cho bà và họ làm bạn với nhau. Bà nhớ đến hàng chữ được ghi dưới chân bức tượng Nữ thần Tự Do , biểu tượng của nước Mỹ, ở bến cảng New York : “ Hãy đem đến cho ta những kẻ khốn cùng . . . “. Bà cũng nhớ rằng, có một thời lâu lắm , từ lúc bà còn ngồi ghế nhà trường trung học, những người đồng hương của bà không phải ai cũng vui vẻ khi nhìn thấy những con người châu Á khốn cùng đến từ một xứ sở có tên gọi là Việt Nam, một xứ sở đau khổ vì chiến tranh hàng mấy chục năm trời, sau khi chiến tranh chấm dứt họ còn bị chính những người đồng bào của mình áp bức, đè nén đến độ họ phải liều mình vượt biển bỏ nước ra đi để mong tìm cái sống trong cái chết. Phần lớn họ đã được chính quyền nước Mỹ mở rộng vòng tay chào đón, cho họ cơ hội được hưởng tự do ( vì đó là thứ họ nghĩ đến trước nhất khi đặt chân xuống chiếc thuyền mong manh băng mình vào biển cả ), cho họ cơ hội để họ tự đứng lên trên đôi chân của riêng mình.

Nay, những người khốn cùng ấy đã giúp bà nhìn lại đất nước mình. Nhìn người đàn ông mỉm cười sung sướng, cúi đầu xuống tỏ lòng tri ân và sự cố gắng khó nhọc thốt ra một câu tiếng Anh ngắn ngủi để mong bà giúp ông ta trau dồi ngôn ngữ, với mục đích chỉ để nắm bắt bất cứ cơ hội tốt đẹp nào trên mảnh đất của những cơ hội  này, bà lại không thể không nghĩ đến sự may mắn của chính mình, của nhiều người đồng hương khác, đã mặc nhiên hưởng thụ bao nhiêu điều may mắn mà không hề có một chút lòng biết ơn nào.

Người đàn bà Mỹ hào hiệp ấy đã nhận ra đất nước mình sau khi đối diện với một người tị nạn Việt Nam.

Thời gian trôi qua, họ trở thành những người bạn . Người bạn Việt nam của bà, bằng ý chí của kẻ khốn cùng quyết vượt qua bao gian nan thử thách, bằng lòng tự trọng của một dân tộc tuy nghèo nhưng không bao giờ ỷ lại vào sự giúp đỡ của người khác, đã tạo được một cuộc sống ổn định trên mảnh đất mới, nay ông ta cũng đã nhận đó là quê hương thứ hai. Các con của ông ta đã trưởng thành, đã thành đạt , đã có một vị trí đáng kể trong lòng xã hội Mỹ, qua sự tận dụng tối đa những ưu thế của một nền giáo dục tiên tiến cùng sự yểm trợ của chính quyền mà rất nhiều người đồng hương của bà không biết tận dụng, hoặc thậm chí, không hề biết tới. Cũng qua người bạn Việt nam, bà người Mỹ còn nghe nói tới bao nhiêu những câu chuyện rất đáng khâm phục của gần 1 triệu rưỡi người Việt nam trên đất Mỹ, về những thành phố lớn đông đảo người Việt như ở California, Texas, Virginia v..v.. Ở những nơi ấy, có thể người tị nạn Việt nam không có nhu cầu học tiếng Anh cấp thiết như người bạn của bà ngày nào, vì tất cả mọi sinh hoạt chợ búa, dịch vụ, công việc người ta có thể sử dụng tiếng Việt thay cho tiếng Anh. Nói cách khác, chỉ sau một thời gian không dài lắm, quê hương của bà đã tạo cơ hội cho những con người thất cơ lỡ vận ấy xây dựng lại một quê hương nhỏ bé của riêng mình trên mảnh đất lưu vong.

Ngày gia đình người bạn Việt Nam đến tòa Thị chính thành phố để làm lễ tuyên thệ trở thành công dân Mỹ, bà không ngạc nhiên chút nào khi thấy họ ăn mặc trịnh trọng như đi dự một ngày hội lớn. Có lẽ đây là sự kiện trọng đại nhất đối với họ kể từ ngày đặt chân lên đất nước của bà nhiều năm về trước. Sau buổi lễ, họ mời bà đến nhà ăn tiệc mừng. Bà mang đến cho họ một chiếc bánh ngọt khá to với hình lá cờ Mỹ rực rỡ trên mặt và hàng chữ thật rõ nét “ God bless America “, vừa để mừng họ trở thành công dân Mỹ như bà, vừa để cám ơn họ đã nhắc nhở cho bà về những sự may mắn mà bà đang thụ hưởng khi là công dân kỳ cựu của một quốc gia có nhiều sắc dân khác nhau nhất trên thế giới.

Cũng kể từ khi quen biết gia đình người bạn Việt Nam, bà chăm chỉ hơn với việc treo cờ trước nhà vào mỗi dịp lễ lớn như Chiến sĩ trận vong, Lễ Độc Lập mùng 4 tháng 7 v..v.. Vì người bạn Việt nam của bà không chỉ treo lá cờ Mỹ trong những dịp ấy, mà ông ta còn treo lá cờ Việt nam bên cạnh , nhưng ở một vị trí thấp hơn. Ông giải thích rằng, đó là lá cờ tượng trưng cho lý tưởng tự do mà ông ta và bạn hữu theo đuổi, vì lý tưởng ấy mà họ đã chiến đấu , đã đổ máu, đã chịu tù đầy, và cũng vì lý tưởng ấy mà họ có mặt trên mảnh đất có bức tượng Nữ Thần Tự Do lừng danh với hàng chữ thiêng liêng “ Hãy đem cho ta những kẻ khốn cùng , những đám nhân quần bị đày đọa hằng khát vọng được hít thở không khí của tự do . . . ( Emma Lazarus )“.

Thêm một lần nữa, người bạn Việt nam đã “ dậy “ cho người phụ nữ Mỹ bài học về lòng tự hào dân tộc. Chính cái tự hào của người di dân khi được định cư trên mảnh đất này đã khiến bà biết tự hào là người dân bản xứ, là người đã từng góp bàn tay mình tạo dựng nên một miền đất khiến cả thế giới thèm khát khi nhìn vào, kể cả kẻ thù xưa đã từng không tiếc lời nguyền rủa.

Người phụ nữ Mỹ, trong lúc chuẩn bị lá quốc kỳ đem ra treo trước cửa nhà mừng lễ ký kết bản Tuyên Ngôn Độc Lập  lần thứ 232  (kể từ năm 1776, khi ấy nước Mỹ chỉ có 2 triệu rưỡi dân, nay sau 232 năm, đã lên tới 304 triệu người, bao gồm cả gần 1 triệu rưỡi người Việt Nam ), bà nhớ đến câu nói nổi tiếng của vị tổng thống Mỹ thứ 35 trong buổi lễ nhậm chức : “ Đừng hỏi tổ quốc đã làm gì cho bạn, hãy tự hỏi bạn đã làm gì cho tổ quốc “ (Ask not what your country can do for you; ask what you can do for your country . – President John F. Kennedy, 1961 )

T.Vấn

(Lễ Độc Lập Hoa Kỳ 2008)

*Chú thích: “Hãy đem cho ta những kẻ khốn cùng” ( Nguyễn xuân Nghĩa chuyển nghĩa tiếng Việt ) , một câu trích trong bài thơ The New Colossus của Emma Lazarus, được khắc trên bệ đài của tượng Nữ Thần Tự Do.

© T.Vấn 2008

Xin nói lời từ biệt ( Saying Good-bye )– Tranh : Meredith M. French.

1.

Từ những cuộc chia tay, người ta học được điều gì ? Chắc không chỉ là giọt nước mắt lau vội, vòng tay ôm vội vã  hay ánh mắt dõi theo cho đến khi người thân yêu đã khuất bóng.

Một lần đưa người bạn ra phi trường cho chuyến về thăm quê hương, tôi đã chứng kiến một cảnh hai cha con trong những giây phút cuối cùng bên nhau. Trên lối vào khu kiểm tra dành riêng cho hành khách sắp lên máy bay, giữa tiếng loa phóng thanh dồn dập thúc mọi người trình vé bước lên tầu, một ông gìa tóc bạc và một cô gái trẻ ôm lấy nhau quấn quýt. Đã đến lúc phải chia tay . Tôi nhìn họ, nói thầm trong bụng. Không thấy người mẹ của cô gái đâu, chỉ có hai cha con. Trước đó, quan sát cô gái với mớ hành lý ký gởi khá lỉnh kỉnh, tôi đóan cô đang làm một chuyến đi xa và lâu. Người bạn của tôi đã khuất sau lối đi vào bên trong phi trường , nên tôi rảnh rỗi để tiếp tục cái méo mó nghề nghiệp của mình. Cuối cùng, cô gái cũng đã buông lỏng vòng tay trên vai ông già và nói. I love you, Daddy ! Tôi nhìn thấy miệng ông già lẩm bẩm điều gì không rõ. Có lẽ cũng đại khái những lời dặn dò con lần cuối cùng, cố gắng giữ gìn sức khỏe, gọi điện thọai cho bố khi nào rảnh để bố an tâm v..v.. Cô gái quày quả bước đi. Cô chỉ ngóai lại nhìn cha một lần, đưa tay lên vẫy vẫy, rồi biến mất trong đám đông hành khách phía bên trong. Ông gìa chậm chạp bước ra khỏi phi trường. Tôi thóang thấy đôi mắt ông đỏ hoe. Có lẽ ông khóc. Tôi cảm thấy thật xúc động. Một người cha, một người đàn ông, gìa nua tóc bạc, khóc khi nói lời tạm biệt với con gái của mình. Biết đâu, đây là lần cuối cùng họ nói chia tay với nhau. Chiếc máy bay đã đem con ông đi một phương trời nào đó, thật xa với tổ ấm mà cô đã sinh sống bao năm với cha, với mẹ. Bây giờ, ông già đang lê từng bước mệt nhọc để về lại tổ ấm ấy, nay hẳn là quạnh quẽ, vì thiếu vắng một thành viên đã từng được sinh ra, trưởng thành từ đó. Biết đâu, lần tới con gái ông về , cũng chỉ kịp đưa tiễn ông đến nơi an nghỉ cuối cùng. Và căn nhà cũ kỹ, cái tổ ấm của họ, cùng với biết bao kỷ niệm, hẳn cũng sẽ được dựng bảng For sale .

Nhìn ông già lụ khụ, tôi hiểu hơn lúc nào hết ý nghĩa của câu tuổi gìa nước mắt như sương. Nó mong manh như những ngày tháng cuối cùng của một đời người. Và thứ nước mắt mong manh ấy, chỉ có thể là giọt nước mắt tiễn con lên đường của người cha, giọt nước mắt níu kéo chân con để chúng , dù bao mải mê với cuộc sống mới mẻ trước mặt, cũng đừng quên rằng, nơi căn nhà kỷ niệm xưa, vẫn còn những người thân yêu nhất đời , đang dõi theo mỗi bước chân con với biết bao nhiêu thương yêu, lo lắng.

Trong đời sống, có nhiều lắm những cuộc chia tay. Và tất nhiên, không có cuộc chia tay nào là không mang đến những nỗi buồn. Dù là cuộc chia tay ngắn ngày vì một công việc nào đó, hay cuộc chia tay dài ngày cho những bước ngoặt quan trọng trong cuộc đời.

Và, bất cứ cuộc chia tay nào cũng có thể là cuộc chia tay cuối cùng.

Ai biết được những bất trắc của đời sống .

2.

Tháng 6, có ngày lễ Nghiêm Phụ ( Father’s Day). Rất nhiều người cha nhận được những món quà quý giá nhất của con cái. Đó là những thành tích học vấn nơi trường trung học, đại học. Có lẽ, đối với người làm cha mẹ, không có món quà nào quý hơn sự thành đạt của con cái của mình. Nhưng đồng thời với niềm vui ấy, sẽ là nỗi buồn của những cuộc chia tay sẽ xảy ra khi mùa hè qua đi. Ngay từ bây giờ, chưa kịp hưởng trọn vẹn niềm vui do sự cố gắng học hành của con cái mang đến, nhiều người cha đã bắt đầu lo lắng đến việc chuẩn bị cho con đi học xa nhà. Nhưng trên hết, là nỗi buồn.

Tôi đã có dịp ngồi chuyện trò tâm tình với một cô gái, con người bạn học cùng trường hồi trẻ. Cô vừa tốt nghiệp xong 4 năm đại học, ngành Sinh học. Bước kế tiếp, cô không có lựa chọn nào khác ngòai việc phải đi học xa nhà. Vì nơi thành phố gia đình cô sinh sống, không có trường cho ngành học cô theo đuổi. Để hòan thành chương trình huấn luyện của một bác sĩ y khoa, cô gái sẽ phải học tiếp từ 3 đến 4 năm nữa, sau đó, cô phải đi thực tập( Residence – Nội trú )  ở một nơi nhà trường sẽ chỉ định. Và sau khi hòan tất xong việc học, có lẽ cô sẽ phải chọn nhiệm sở ở một nơi không gần nhà. Nói cách khác, sau mùa hè này, cô gái sẽ bước ra khỏi nhà cho cuộc hành trình mới mẻ . Và hầu như, cô không có dịp quay trở lại nhà để sinh sống như hơn 20 năm nay cô đã sinh sống dưới sự đùm bọc của cha mẹ. Nếu có trở về chăng, cũng chỉ như một người tạm trú, dẫu cho căn phòng quen thuộc vẫn còn để đó dành riêng cho cô gái. Hơn ai hết, cô gái nhỏ hiểu điều đó. Dẫu cho bao háo hức của một con chim sắp được sổ lồng, sắp được nhìn thấy những vùng trời bao la mới lạ, cũng vẫn không làm cô gái nguôi được nỗi buồn của cuộc chia tay sẽ xẩy ra.

Với người cha ( và người mẹ ), hẳn nỗi buồn còn lớn hơn thế. Họ nhìn thấy những bất trắc mà con chim bé nhỏ chưa bao giờ hình dung ra được. Vì thế, ngòai nỗi buồn, còn là sự lo lắng.

Không có cuộc chia tay nào là dễ dàng cả. Có lẽ, cách duy nhất để xoa dịu nỗi buồn chia tay là tạo ra những kỷ niệm ngọt ngào khi còn có cơ hội gần gủi bên nhau. Những chuyến nghỉ hè vui vẻ của gia đình. Những buổi xum họp đầm ấm bên bữa cơm hiếm hoi của một ngày bận rộn. Những buổi sáng chủ nhật  cả nhà mặc những bộ quần áo đẹp nhất đi dự lễ hàng tuần ở nhà thờ hay đi vãn chùa , thắp nén nhang cầu cho người thân khuất mặt.

3.

Tôi đã được dịp đọc lại một tác phẩm gối đầu giường gần 40 năm về trước. Đó là quyển “ Câu chuyện dòng sông “  ( Siddhartha ) của nhà văn đọat giải Nobel Văn Chương người Đức thế kỷ 20 Hermann Hesse, qua bản chuyển ngữ tiếng Việt tuyệt vời của Phùng Khánh, Phùng Thăng.

Ở đọan cuối, khi nhân vật chính là Tất Đạt đã nếm trải đủ mọi vui sướng, khổ ải, đau đớn của cuộc đời , ông về lại dòng sông mà khi xưa, lúc còn trẻ, ông đã một lần được người chèo đò đưa qua sông. Mấy chục năm sau, vẫn người chèo đò ấy. Vẫn dòng sông êm đềm, vị tha, biết lắng nghe nỗi đau khổ của con người. Tất Đạt quyết định xin cùng người chèo đò được ở lại , cùng ngày ngày đưa khách qua sông và lắng nghe dòng sông thì thầm tiếng cuộc đời, tiếng của thực tại, tiếng của sinh thành vĩnh viễn. Một hôm, có người đàn bà quý phái , tuy ăn mặc đơn sơ nhưng vẫn không giấu được vẻ kiều diễm một thời, đã ghé bến đò cùng với đứa con trai của mình. Bà và con trai đang trên đường đi thăm Đức Phật vì nghe tin ngài sắp viên tịch. Đến bến đò, đứa con trai, vì quá mệt mỏi, nài van mẹ xin được nghỉ lại. Trong lúc ngồi nghỉ, chẳng may bà mẹ bị rắn độc cắn, không cứu chữa được. Đứa con la lên xin mọi người cầu cứu. Ông lái đò chạy lại ẵm người đàn bà về thuyền. Lúc ấy, Tất Đạt đang nhóm lửa nấu bếp, nhìn lên, ông nhận ra ngay ngừơi đàn bà ấy trước đây là người tình của mình và đứa con trai đang hốt hỏang ấy, chính là con mình. Bà mẹ qua đời, đứa con phải ở lại với người đàn ông mà mẹ nó, trước khi chết, đã cho biết ông chính là cha nó. Nhưng đứa bé , vốn quen với nhung lụa thành phố, nên không thể chịu đựng được sự kham khổ, thiếu thốn nơi bến đò. Nó đã tìm cách bỏ đi, dù biết rằng người đàn ông , là cha nó, đã hết sức yêu thương, chiều chuộng. Dĩ nhiên, Tất Đạt đau khổ, lang thang khắp nẻo để tìm con. Và khi đã tuyệt vọng, ông về lại dòng sông, ngồi soi bóng dáng gầy gò thất thểu của mình, và lắng nghe tiếng rì rào quen thuộc của nó. Bỗng nhiên, Tất Đạt nghĩ về người cha , mà từ ngày bỏ đi đã mấy chục năm trời, ông chưa một lần về lại để thăm viếng. Dạo ấy, ông cũng đã khiến cha của mình phải chịu đựng một nỗi đau đớn giống hệt như nỗi đau ông đang phải chịu đựng như bây giờ. Có thể, giờ này cha của ông không còn sống ở trên cõi đời này nữa, đã lặng lẽ ra đi trong cô quạnh và không được nhìn thấy mặt đứa con trai rất mực yêu thương một lần cuối. Tất Đạt nhìn xuống dòng sông, và bừng tỉnh ngộ. Vòng định mệnh của con người phải được khép kín. Và đứa con trai yêu quý đã bỏ ông mà đi, chỉ làm công việc hòan tất cái vòng định mệnh ấy.

Câu chuyện truyền đạt quan niệm đời là bể khổ của Phật giáo, nhưng qua hình ảnh nhân vật chính Tất Đạt và cuộc đời của ông, tác giả cũng cho thấy, để tạo ra được những chân trời mới của cuộc đời mỗi con người, người ta phải chấp nhận những cuộc lên đường, nghĩa là những cuộc chia tay với những gì quen thuộc nhất, thân thương nhất. Mỗi người, sẽ phải có ngày tạo dựng riêng cho mình một mái nhà, tách biệt hẳn với mái nhà cha mẹ.

Gần 40 năm trước, là một thanh niên vừa lớn, tôi đọc Câu chuyện dòng sông với niềm khao khát được sớm lên đường, lìa bỏ mái nhà cha mẹ, đi tìm những chân trời mới cho cuộc đời mình. Tôi chưa kịp lên đường, nói lời chia tay với gia đình, thì bố tôi đã nằm xuống sau một cơn bạo bệnh. Thế là lời chia tay cuối cùng đã được thốt lên. Và cái háo hức trong tôi cũng tan biến như bong bóng xà phòng.

40 năm sau , đọc lại Câu chuyện dòng sông, với bao băn khoăn , e ngại về những bất trắc đầy đe dọa ở cuối chân trời đang chờ đợi những người trẻ tuổi đang háo hức lên đường ( như khi xưa tôi háo hức ), trong đó có các con cháu của tôi.

Tôi đã nhìn thấy những gì tôi không nhìn thấy 40 năm trước, và những người trẻ bây giờ thì chưa nhìn thấy.

Nhưng, như trong Câu chuyện Dòng Sông, đứa trẻ phải lên đường, làm cuộc chia tay với cha của nó, để hòan tất định mệnh làm người.

Chúng ta, những người làm cha mẹ, không có lựa chọn nào khác, ngoài chúc phúc cho những cuộc chia tay. Và xin cố đừng làm rơi những giọt nước mắt.

Nhất là giọt nước mắt của người cha gìa, vốn hiếm hoi và mong manh như sương khói.

________________________________________

© T.Vấn 2008

Gia đình Sam và Mike Baumann cùng với 2 con gái 10 tuổi và 4 tuổi.

Khi cánh cửa hạnh phúc đóng lại trước mặt, điều đó không có nghĩa là thế gian này đã không còn gì để người ta nấn ná thêm phút giây nào nữa. Thường thì khi một cánh cửa (hạnh phúc) đóng lại, sẽ có một cánh cửa khác mở rộng để đón kẻ bất hạnh. Nhưng sự tuyệt vọng đã luôn làm người ta chỉ muốn khóay sâu vào nỗi đau của chính mình, luôn ngỏanh lại nhìn hạnh phúc đã mất, tức cánh của đã bị khép kín từ lâu cho nên người ta không thấy được một cánh cửa khác vừa mở rộng trước mặt. Và dù cho mọi cánh cửa dẫn vào thiên đường hạnh phúc đều đóng chặt, thì người ta vẫn có thể mở chúng bằng chìa khóa vạn năng của lòng yêu thương. Đứng trước ánh sáng chói lọi của tình yêu, mọi định mệnh khắc nghiệt của thân phận con người đều có thể phải bước né sang một bên. Tình yêu mạnh hơn sự chết. Những ý tưởng này không có gì mới. Chúng đã ra đời và tồn tại từ khi lòai người có chữ viết để ghi lại lịch sử. Hôm rồi, một người bạn của tôi chuyển cho đọc một đọan văn thật đẹp. Đó là những lời chúc cô đọng tất cả những gì gọi là tinh hoa của nhân lọai :

Vừa đủ HẠNH PHÚC để giữ tâm hồn bạn được ngọt ngào

Vừa đủ THỬ THÁCH để giữ cho bạn luôn kiên cường

Vừa đủ MUỘN PHIỀN để giữ cho bạn thật sự là người

Vừa đủ HY VỌNG để cho bạn được hạnh phúc

Vừa đủ THẤT BẠI để giữ bạn mãi khiêm nhường

Vừa đủ THÀNH CÔNG để giữ bạn mãi nhiệt tâm

Vừa đủ BẠN BÈ để cho bạn được luôn an ủi

Vừa đủ VẬT CHẤT để đáp ứng các nhu cầu cuộc sống của bạn

Vừa đủ NHIỆT TÌNH để bạn có thể chờ đợi trong hân hoan

Vừa đủ NIỀM TIN để xua tan nơi bạn những chán nản ngã lòng

Vừa đủ QUẢ QUYẾT để mỗi ngày của đời bạn sẽ tốt đẹp hơn ngày hôm trước

Và vừa đủ TÌNH YÊU để bạn có thể thực hiện tất cả những điều này…

Và câu chuyện có thật được kể dưới đây minh chứng cho sức mạnh vạn năng của tình yêu khi người ta phải đối phó với trùng trùng những bất hạnh trong đời.

Cặp vợ chồng Sam và Mike Baumann cùng lớn lên từ một thành phố nhỏ, học cùng một trường trung học. Sau khi tốt nghiệp , họ bắt đầu một chuyện tình thật đẹp . Đến nay, đã 17 năm chung sống vợ chồng , 2 đứa con xinh xắn , và vẫn ngụ cư ở thành phố tỉnh lẻ nơi họ sinh ra, lớn lên và gây dựng một gia đình . Mike, ngòai công việc ở sở, còn phụ với việc nông trại của cha mẹ. Sam , vì chứng bệnh xơ cứng mô thần kinh ( multiple sclerosis), đã không thể làm được bất cứ công việc gì, nên phải ở nhà . Chứng bệnh quái ác này được phát giác từ 9 năm trước, lúc Sam mới 27 tuổi. Càng ngày bệnh càng phát triển, ảnh hưởng đến hệ thần kinh não bộ, khiến Sam thậm chí không thể di chuyển , dù chỉ ở trong nhà. Trong suốt những năm tháng đó, Mike đi làm về là lại bước vào bếp, làm tất cả những công việc mà lẽ ra Sam phải làm. Anh chưa hề một lời than van, vì tình yêu với người bạn thời trung học đủ lớn để giúp anh chịu đựng mọi nghịch cảnh . Gia đình 4 người của Mike, gồm 2 đưa con gái 10 tuổi và 4 tuổi, vẫn hạnh phúc như bất cứ gia đình bình thường nào.

Cách đây khỏang 1 năm, Mike bỗng bị xuống cân một cách bất thường. Rồi dần dà anh cảm thấy như “ thức ăn cứ đứng lại ở cổ họng “. 3 tháng sau, bác sĩ chẩn bệnh anh với bản án khủng khiếp : ung thư cuống họng  thời kỳ thứ 4, tức là tế bào ung thư đã ăn lan sang các khu vực xung quanh. Từ đó đến nay, Mike đã không thể đi làm việc được nữa. Những buổi hóa trị để giết vi trùng ung thư đã lấy đi hết những sức lực còn sót lại trong cơ thể của anh.

Nếu cách đây 9 năm, căn bệnh quái ác của Sam đã không lấy đi hạnh phúc trong căn nhà nhỏ đơn sơ của cặp vợ chồng trẻ nhờ vào tình yêu mãnh liệt của Mike với người bạn đời bất hạnh của mình, thì ngày hôm nay, một tình yêu khác, bao la hơn , mãnh liệt hơn đã giúp cho gia đình nhỏ 4 người với cả cha lẫn mẹ đều mang trong mình những chứng bệnh khó chữa ,  tiếp tục đứng vững, tiếp tục đầy ắp những tiếng cười để chống chọi với nghịch cảnh.

Bạn bè từ thời trung học, hàng xóm láng giềng , những người biết đến Sam và Mike từ những ngày hai người còn cắp sách đến trường, rồi đến các hội đòan tôn giáo, nhà thờ, những người cùng xứ đạo , cả những người chưa hề biết đến Sam và Mike, bảo nhau tìm đủ mọi cách để giúp đỡ cặp vợ chồng trẻ cả về vật chất lẫn tinh thần. Trước những tình cảm to lớn đó, người vợ chỉ biết ôm chồng và khóc. Cả hai đều tin rằng, họ sẽ vượt qua khỏi những thử thách mà Ơn trên đã tin cậy giao phó cho họ. Bởi vì, với họ, vi trùng ung thư làm sao mạnh hơn được tình yêu mầu nhiệm của những con người , quen và không quen, đang quan tâm đến họ. Qua làn nước mắt, Sam đã nói không thành tiếng lời cám ơn đến mọi người, dù chị biết rằng không một lời cám ơn nào cho đủ với tấm lòng yêu thương của những con người  tốt  bụng ấy . Đứa con gái lớn, 10 tuổi, khi nghe mẹ tiết lộ về bệnh tình của cha, đã khóc , như bất cứ đứa trẻ nào biết đến sự tuyệt vọng của ung thư. Nhưng sau đó, bé đã lau nước mắt, nói với mẹ bằng giọng nói của một người trưởng thành : “ Mẹ ơi, mẹ đừng lo ! rồi bố sẽ khỏi bệnh thôi, mẹ ạ! “. Còn đứa nhỏ 4 tuổi chỉ biết lờ mờ rằng “ mẹ bị khó khăn khi đi đứng và bố bị bệnh, cần phải uống thuốc “.

Cả một thành phố nhỏ bé, cùng với gia đình 4 người đang chờ xem kết quả khám nghiệm sắp tới về tình trạng sức khỏe của Mike và họ cũng đang chờ xem chương kế tiếp của câu chuyện tình yêu với hai con người bất hạnh. Ngay từ bây giờ, người vợ tội nghiệp đã lo lắng “ nếu anh ấy có mệnh hệ nào thì đâu sẽ là chỗ dựa “ mà từ 17 năm nay chị đã bám vào như là hạnh phúc duy nhất chị nhận được từ cuộc đời.

Dù bất cứ tình huống nào xẩy ra, hẳn là tình yêu thương của những người chung quanh sẽ nâng đỡ cho người vợ trẻ ấy đi hết con đường đời gian truân, khổ ải. Và tình yêu mãnh liệt của hai người , của Sam và Mike, sẽ hóa thân thành tình yêu bao la rộng lớn của tất cả những người chung quanh quan tâm đến họ. Hai đứa con gái nhỏ trong gia đình tội nghiệp ấy sẽ lớn lên trong tình yêu thương và trân qúy hơn bất cứ những đứa trẻ cùng tuổi nào trên thế giới này gía trị của lòng yêu thương.

Khi tôi nghe được và kể lại câu chuyện bất hạnh của gia đình Sam và Mike Baumann ở Burrton, một thành phố nhỏ xíu của Kansas cách nơi tôi ở chỉ hơn 20 dặm, tôi đã liên tưởng đến bao nhiêu những con người bất hạnh khác trên mặt đất lòai người. Cõi người ta vốn ít vui nhiều buồn. Hết tai trời, ách nước rồi lại đến những bi kịch xẩy ra dưới mỗi mái nhà. Khi lái xe đi ngang căn nhà đơn sơ của cặp vợ chồng trẻ tội nghiệp, nhìn hàng chữ “ Home Sweet Country Home “ trên tấm bảng gắn trước cửa, tôi nghĩ đến  bao nghịch lý của thân phận con người . Đúng như nội dung đọan văn đẹp người bạn tôi gởi đến cho mọi người cùng uy ngẫm. Ở đâu có con người, ở đó sẽ có những niềm vui và những nỗi buồn. Niềm vui để giữ cho tâm hồn được ngọt ngào và nỗi buồn để cho người ta trở nên người hơn. Ở đâu có con người, ở đó sẽ có những thứ người ta gọi là thành công hay thất bại. Thành công để cho người ta được khuyến khích vươn lên và thất bại để cho con người biết đến giới hạn của chính mình. Ở đâu có con người, ở đó sẽ có niềm tin và hy vọng. Niềm tin để vực người ta dậy khi ngã xuống và hy vọng để con người vững bước đi về phía trước, phía của tương lai . Ở đâu có con người, ở đó sẽ có những khó khăn để thử thách và cơ hội cho con người khẳng định quyết tâm khắc phục mọi thử thách đó. Ở đâu có con người , nơi đó có tình đồng lọai và nhiệt tình muốn làm những điều tốt đẹp cho cuộc sống.

Và trên tất cả, con người ta cần đến tình yêu để có thể thực hiện được những điều tốt đẹp kể trên.

© T.Vấn 2008

Nguyễn ngọc Trang: “ Không có gì là không thể làm được”

1.

“ Không có gì là không thể làm được ( Impossible is nothing) đối với học sinh đỗ Thủ khoa của trường trung học East High !” . Đó là đầu đề một bài báo đăng trên trang chính mục tin tức địa phương của tờ báo lớn nhất thành phố, nói về một cô gái Việt Nam nhỏ nhắn ( nhưng xinh đẹp, như bất cứ cô gái Việt nam nào ), di dân đến Mỹ chưa đầy 4 năm, lúc cô vừa mới bắt đầu vào học lớp 9 của ngôi trường có lịch sử lâu đời từ hồi đầu thế kỷ 20. Lúc ấy, vốn liếng Anh ngữ của cô chỉ gói gọn trong vài ba câu chào hỏi thông thường. Vì thế, ngòai những giờ theo học chính thức ở trường, cô học trò 14 tuổi còn phải tham dự những lớp Anh ngữ dành cho người không sử dụng tiếng Anh như là tiếng mẹ đẻ . Lớp học này có 5 trình độ từ thấp đến cao. Cô khởi đầu ở trình độ thấp nhất. Niên học kế tiếp, cô lên lớp 10. Đồng thời, cô gái cũng đã hòan tất xuất sắc 5 lớp học riêng về Anh ngữ mà cô coi đó như là bệ phóng giúp cô vươn cao trong những nỗ lực học tập. Nói cách khác, chỉ chưa tới một năm sau khi đến Mỹ, từ một học sinh mới chỉ bắt đầu làm quen với Anh ngữ, cô gái Việt Nam nhỏ nhắn đã được chấp nhận vào ngồi trong lớp 10 chính quy như bất cứ một học sinh nào sinh trưởng ở Mỹ. Lên lớp 11, cô gái chọn học thêm những lớp cao hơn về Tóan và Khoa học để có thể hòan tất sớm sủa chương trình học khá hóc búa của những năm cuối cùng bậc trung học. Ở tất cả các lớp, cô đều đạt điểm cao nhất. Hồi đầu năm nay, cô được chọn tham dự cuộc thi cao nhất về khoa học cấp Tiểu bang có tên Science Olympiad. Ở cả ba bộ môn thi khác nhau, cô gái Việt Nam đều đạt giải nhất. Và bây giờ, ngày tốt nghiệp Trung học của cô đã đến. Vào lúc tôi ngồi viết những dòng này, cô gái Việt nam ấy đang bước lên bục danh dự để nhận bằng tốt nghiệp với thứ hạng cao nhất trường : Thủ Khoa ( valedictorian) và đồng thời cũng để đại diện học sinh toàn trường đọc diễn văn ( dĩ nhiên, bằng tiếng Anh ) trước hàng ngàn quan khách, phụ huynh học sinh hiện diện. Kèm thêm với danh dự mà học sinh nào cũng mơ ước ấy, cô còn nhận thêm giải thưởng đặc biệt về thành tích học tập xuất sắc.

Trong thời gian ngắn ngủi chưa tới 4 năm, cô đã đi những bước dài hơn sức tưởng tượng của con người. Thầy cô giáo của cô gái gọi cô là một “ hiện tượng” ( phenomenal). Có người thú nhận rằng, trong suốt cuộc đời dạy học của mình, đây là lần đầu tiên họ tiếp xúc với một “ hiện tượng “ bằng xương  bằng thịt. Bạn học cùng lớp của cô gái công nhận cô “ thông minh tuyệt đỉnh “ ( super-smart ).

Cô gái 18 tuổi ấy tên Nguyễn ngọc Trang, cha mất từ khi còn ở Việt nam vì một tai nạn nghề nghiệp, hiện sống với mẹ ở thành phố Wichita, Kansas. Nguyễn ngọc Trang sẽ theo học ngành Sinh Hóa học (Biochemistry) ở Creighton University, tiểu bang Nebraska với hai học bổng tòan phần từ Gates Millennium (*) và Dell Scholarships. Cô mơ ước được mặc chiếc áo chòang trắng của người bác sĩ. Không một ai biết đến cô gái mà không tin tưởng rằng sau 4 năm đại học, Nguyễn ngọc Trang sẽ vững chãi bước vào ngưỡng cửa trường Y khoa để hòan thành ước vọng của mình.

2.

Sau 33 năm cộng đồng người Việt định cư trên đất Mỹ ( cũng như những mảnh đất ngòai quê hương khác trên tòan thế giới ), người bản xứ đã không còn ngạc nhiên lắm trước sự thành đạt đáng ghi nhận của tầng lớp di dân này, nhất là trên phương diện học vấn của con em của họ. Từ nhiều năm nay, các công trình khảo cứu của giới chuyên môn đã chỉ ra những nguyên nhân chính đưa đến sự thành đạt này,

Nguyễn Hòa Dung : Summa Cum Laude

trong đó yếu tố gia đình luôn đứng đằng sau lưng con em mình, hỗ trợ tòan diện từ tinh thần đến vật chất, được coi là nổi bật nhất. Năm ngóai, nhân mùa tốt nghiệp, cũng trên trang viết của tạp chí Ca Dao, tôi đã nhắc đến :

“ . . . Đằng sau mọi thành công, luôn luôn có sự hiện diện của những nỗ lực và hy sinh. Với sự thành công của thế hệ người Việt trẻ tuổi trong lãnh vực học vấn, ngòai nỗ lực của chính bản thân , còn có phần đóng góp thậm chí lớn hơn, của gia đình. Sự đóng góp ấy, đi từ cái cụ thể là vật chất, đến cái trừu tượng là tình thương, truyền thống và cao hơn hết, là sự hy sinh của gia đình về mọi phương diện cho tương lai của con cái. Cô gái Nguyễn Tống Mỹ Linh đã thú nhận rằng, chính sự hy sinh của bố mẹ cô, của gia đình  đã giúp cô đạt được những danh dự  cao nhất như cô mong ước. Anh chàng Việt nam nhỏ thó David Bành cũng cho rằng học giỏi là  một cách đền đáp lại những công ơn hy sinh của cha mẹ anh.  Cô gái Mimi Nguyễn, tốt nghiệp thủ khoa một trường trung học ở thành phố Hucher, tiểu bang Mississippi đã khẳng định rằng chính đức tính khiêm nhường, lòng kiên nhẫn và quyết  tâm mà mẹ cô đã dạy dỗ cô từ khi còn bé thơ đã góp phần chính yếu trong sự thành công của mình ngày hôm nay. Nguyễn Mai Phương, người tốt nghiệp thủ khoa một trường trung học lớn nhất thành phố Oklahoma, tiểu bang Oklahoma thì trân trọng nhắc đến những sự chăm sóc nhỏ nhất của người mẹ không hề biết lái xe, không có khả năng điền một tờ đơn xin việc bằng tiếng Anh, trong bài diễn văn của sinh viên thủ khoa ( Valedictorian) đọc trước hàng ngàn người Mỹ đến tham dự lễ tốt nghiệp của con em họ. Vì, theo cô gái Mai Phương, không có những chăm sóc nhỏ nhặt nhất của người mẹ Việt nam, thì chắc hẳn cô không có vinh dự đứng ở vị trí danh dự nhất trong ngày lễ ra trường trung học. Tất cả cử tọa đã đồng lọat đứng dậy vỗ tay, có người đã khóc, vì những lời chân tình từ cửa miệng cô gái Việt Nam xinh đẹp và gỉoi giang.

Như thế, gia đình Việt Nam là chỗ dựa không thể thiếu, là cái bệ phóng để những người trẻ bay lên , chứng tỏ chính mình, đóng góp cho xã hội và làm rạng danh nòi giống (Việt).  . . “ ( T.Vấn – Nhân mùa tốt nghiệp ).

Dù vậy, một yếu tố khác, không kém phần quan trọng, là ở nghị lực vượt khó, quyết tâm vươn cao ở chính những người trẻ mà hòan cảnh lịch sử đã đặt họ ở vào một vị trí mà ngay cả cha mẹ của họ trước đây không dám mơ ước tới. Đó là được sinh sống và học tập giữa một môi trường thuận tiện và ở một số phương diện, là môi trường giáo dục hòan hảo nhất thế giới. Và họ đã không phụ lòng mong mỏi của cha anh.

Cô gái Nguyễn ngọc Trang, khi được hỏi “ làm thế nào mà cô đã đi được một đọan đường vừa gian nan, vừa vinh quang từ một người không biết rành về Anh ngữ đến danh vị Thủ khoa một trường trung học lớn nhất thành phố chỉ trong vòng 4 năm “, đã khiêm tốn trả lời : “ Tôi là một người chậm hiểu, nên tôi phải hết sức siêng năng học hành .” Sự khiêm tốn còn cho thấy nghị lực phi thường nơi cô học trò nhỏ nhắn khi ấy mới 14 tuổi. Hầu như phần lớn những người di dân Việt Nam đều có thể hình dung ra những khó khăn mà cô gái Nguyễn ngọc Trang đã gặp phải. Để học một ngôn ngữ, không thể một sớm một chiều,  nhất là thứ ngôn ngữ chính quy nơi trường lớp. Nguyễn ngọc Trang kể lại, cô kiên nhẫn tập nghe radio, xem  những chương trình truyền hình cho trẻ con, đọc những quyển sách vỡ lòng của học sinh lên 4, lên 5 tuổi, rồi sau đó bập bẹ bắt chước cách phát âm từng vần, từng chữ, rồi ráp vần, ráp chữ thành câu, thành cú. Và, còn biết bao thì giờ rảnh rỗi, thay vì vui chơi, cô đã dành cho việc đọc sách với người bạn đường là quyển tự điển dầy cộm.  Kiên trì, thận trọng, học hỏi đến nơi đến chốn,  đó là những đức tính mà người thầy thân cận nhất với cô gái ở trường East High nhận xét về cô.

Tôi lại không thể không nhắc đến một hiện tượng “ sống “ khác, cũng ở một cô gái Việt Nam , thậm chí còn nhỏ nhắn hơn bất cứ một cô gái nhỏ nhắn nào. Tôi đã đứng thích thú nhìn cô, vóc dáng nhỏ bé chìm nghỉm giữa rừng sinh viên trong ngày lễ tốt nghiệp ở một trường đại học công giáo uy tín của thành phố . Người ta chỉ chú ý đến cô vì trên bộ áo tốt nghiệp là sợi dây vàng chói lọi chỉ dấu của thứ hạng mà cô tốt nghiệp. Nhìn vào danh sách ở hàng đầu, cô gái Việt nam Nguyễn Hòa Dung là người duy nhất tốt nghiệp hai bằng đại học với danh hiệu tối danh dự : Summa Cum Laude. Cũng như Nguyễn ngọc Trang, Nguyễn Hòa Dung bước vào trường học nước Mỹ với vốn liếng thật nhỏ nhoi về Anh ngữ, nhưng ý chí và nghị lực thì lớn hơn rất nhiều so với số tuổi và vóc dáng của mình. Định cư muộn màng nơi xứ người, cha mẹ cô phải bận rộn cả ngày với cuộc mưu sinh và bầy con 6 đứa. Bằng chính sức lực của mình, Nguyễn Hòa Dung  đã đi xong đọan đường thật gian nan mà bố mẹ của cô không hề dám mơ tưởng có một ngày nhìn thấy con mình nụ cười rực rỡ bước những bước tự tin lên bục nhận bằng tốt nghiệp, một tấm bằng có giá trị lớn hơn rất nhiều những người bạn đồng trang lứa, vì cô đã phải đổ vào đó tòan bộ nghị lực từ thấm thân xác vừa nhỏ nhắn, vừa không khả quan lắm về sức khỏe . Nắm bàn tay rụt rè, e lệ của cô gái để chúc mừng, nhìn đôi mắt hồn nhiên nhưng đầy tự tin, tôi biết rằng chỉ trong một thời gian ngắn ngủi nữa, tôi sẽ lại thấy cô rực rỡ trong bộ áo tốt nghiệp bác sĩ y khoa từ một trường đại học nổi tiếng miền Trung Tây.

3.

Trần Kim Thi trong ngày tốt nghiệp trung học

Sự thành đạt trong lãnh vực học vấn của thế hệ con cháu người Việt hải ngọai , đồng thời cũng tạo cho họ một tư thế hết sức thuận lợi để họ bước vào những lãnh vực khác trong sinh họat dòng chính ở những xứ sở họ định cư. Qua trường học, qua những đòan thể , tổ chức xã hội, chính trị, văn hóa, họ ý thức được mục tiêu cuối cùng của những nỗ lực học vấn không phải chỉ là một công việc làm với thu nhập cao cho bản thân và gia đình. Đó có thể là mục tiêu ngắn hạn của những bậc làm cha mẹ nhắm tới khi họ hết sức lo cho việc học hành của con cái mình. Nhưng với chính bản thân những người trẻ, đó có thể không phải là động cơ đã thúc đẩy họ nỗ lực hòan thành xuất sắc nhiệm vụ nơi trường lớp .

Tuổi trẻ nào cũng có những lý tưởng cao đẹp để họ hướng tới. Như cô gái Nguyễn ngọc Trang, cố gắng học hành để trở thành bác sĩ, mong một ngày tìm ra được phương cách chữa trị chứng bệng máu lõang mà một người bạn thân của cô ở Việt Nam mắc phải, nhưng nhà nghèo không có tiền chạy chữa. Như câu chuyện khó tin mà có thật về một cô gái Việt Nam khác tên Nguyễn Yến Vi mới 14 tuổi, vừa hòan tất xong chương trình trung học cấp I ( Middle School) đã được nhận thẳng vào trường đại học Mary Baldwin , một trường đại học tiếng tăm ở tiểu bang Virginia . Cô gái 14 tuổi này sẽ không phải trải qua 4 năm trung học cấp 2 như những học sinh thông thường, vì sức học và sự thông minh xuất chúng của cô khiến nhà trường tin rằng cô đủ sức để hòan tất 4 năm đại học và sẽ bước vào trường y khoa năm 2012 . Như vậy, cô sẽ trở thành bác sĩ năm cô chỉ 21 tuổi. Số tuổi quá trẻ để có thể mang trên vai một chức nghiệp cao quý như  vậy. Lý do chính khiến cô gái Nguyễn Yến Vi cố gắng đốt giai đọan trên đường học vấn của mình vì cô nghĩ đến những người thân yêu của cô, những con người chung quanh mà cô quen biết, đang mang nhiều chứng bệnh hiểm nghèo khiến họ không thể hưởng được niềm vui cuộc sống , nên cô muốn được sớm có khả năng giúp đỡ những con người bất hạnh ấy. Điều ngạc nhiên thích thú là cô bé Yến Vi đã bước đầu hòan thành được mơ ước của mình khi bé mới chưa đầy 14 tuổi.

Xa hơn nữa, nhiều người trẻ hôm nay , tuy vẫn còn là học sinh cấp trung học, đã có những suy nghĩ và họat động liên quan tới  những người thiếu thốn những nhu yếu tối cần nhất , những người bị áp bức, bị giết hại một cách oan ức ở bất cứ phần đất nào của thế giới, và tuổi trẻ sẽ không giữ thái độ bàng quang, “ mackeno “ ( mặc kệ nó, một từ chỉ sự vô cảm trước những nỗi đau của đồng bào, đồng lọai , phát sinh từ trong nước những năm 90).

Thật là thú vị, khi tôi đọc được bài báo phỏng vấn một cô gái Việt Nam ở địa phương về những nỗ lực mà cô và các bạn cùng trường tìm cách lôi kéo sự chú ý của công luận trước hành vi giết hại hàng trăm ngàn người dân của nhà cầm quyền Sudan, một quốc gia  chậm tiến ở Phi Châu, vốn được cả thế giới biết đến và lên án . Sự kiện này được báo chí thế giới gọi là  Darfur Genocide ( cuộc diệt chủng ở Darfur). Darfur là một địa danh ở miền nam Sudan, nơi một trận nội chiến xảy ra năm 2003, trong đó, giới cầm quyền đã giết hại gần 400 ngàn người dân vô tội, khiến 2 triệu rưỡi người phải sống lang thang trong các trại tạm cư, chỉ vì chủ trương kỳ thị chủng tộc của chính quyền và sự ủng hộ của người dân Darfur dành cho phe nổi dậy đòi hỏi chính quyền phải có những biện pháp nâng cao mức sống người dân.

Những tội ác lớn với nhân loại như thế, cần phải cho mọi người biết đến. Người ta chỉ lãnh đạm , thờ ơ vì người ta không hề biết được rằng những hành vi ấy đã xảy ra. Một khi công luận đã được đánh động, ắt hẳn họ sẽ có thái độ.

Đó là lập luận của Trần Kim Thi, cô gái Việt Nam 17 tuổi, giải thích về những việc làm của mình và bạn hữu, từ viết báo kêu gọi , đến tổ chức những buổi thuyết trình với diễn gỉa là chính những người sống sót  đến từ Darfur, đến tổ chức thành một nhóm hành động có mục tiêu, có chương trình hành động cụ thể. Họ đi đến cả quốc hội tiểu bang để điều trần, vận động. Họ còn lôi kéo được sự hỗ trợ đặc biệt của viên Thượng nghị sĩ đại diện tiểu bang và các cơ quan truyền thông địa phương. Kết quả, quốc hội tiểu bang đã thông qua một quyết nghị yêu cầu cơ quan quản trị quỹ hưu bổng tiểu bang phải phân tán số tiền đầu tư 38 triệu vào các công ty có quan hệ làm ăn với chính quyền Sudan. Vì, theo lời nhóm hành động của Trần Kim Thi “ Áp lực chính trị, biện pháp ngoại giao với nhà cầm quyền Sudan cần phải đi song hành với những chế tài về kinh tế thì mới mong  có những thay đổi tốt đẹp ở Sudan “. Ở một cô gái Việt nam 17 tuổi, mối quan tâm khá đặc biệt về một sự kiện chính trị của cô hứa hẹn nhiều bất ngờ về những họat động xã hội khác trong tương lai, nhất là trong mối quan hệ khá tế nhị giữa người Việt hải ngoại và chính quyền trong nước. Được biết, Trần Kim Thi tốt nghiệp trong số 5% đầu bảng của chương trình International Baccalaureate** ở trường East High và được cấp học bổng tòan phần để  theo học về Thương mại và Bang giao quốc tế tại trường đại học Richmond , tiểu bang Virginia .

Sự trưởng thành đáng khích lệ trong những họat động xã hội ( và chính trị ) cho thấy một khía cạnh khác trong những khả năng tiềm ẩn của con cháu người Việt hải ngoại. Ngòai việc chăm chỉ học hành, họ không thờ ơ với những sinh họat cộng đồng hoặc các sinh họat đa dạng khác  tại địa phương. Nguyễn ngọc Trang, ngòai công việc tự nguyện làm thông dịch trong các buổi họp giữa nhà trường và phụ huynh, còn đảm nhận việc dạy tiếng Việt cho  học sinh Việt nam vào mùa hè, hoặc cuối tuần đến các trung tâm dưỡng lão đọc sách cho các  cụ nghe, đưa các cụ đi dạo .  Nguyễn Hòa Dung, thường xuyên có mặt trong các buổi gây quỹ, cứu trợ Thương phế Binh, người nghèo khó tật nguyền . Trần Kim Thi, ngay từ khi còn học tiểu học đã thường theo bố ( vốn là một nhạc sĩ) ca hát giúp vui trong những dịp lễ lậy của cộng đồng người Việt địa phương.

Rồi đây, những người trẻ giỏi giang ấy chắc hẳn sẽ tìm được con đường đúng đắn nhất của thế hệ mình để đem tài năng, nhiệt huyết phục vụ cho hơn 80 triệu đồng bào  còn đang sống trong nghèo khổ, áp bức ở quê nhà. Tôi tin rằng , mục tiêu ấy đã nằm sẵn trong danh sách những việc phải làm của họ. Vấn đề chỉ còn là thời gian, và một số điều kiện về sự cải tiến chính trị ở trong nước.

4.

Mỗi năm, cứ đến mùa tốt nghiệp, là tôi lại nôn nao đi dò từng cái họ Việt Nam ở bất cứ một danh sách tốt nghiệp nào mà tôi có cơ may bắt gặp. Thường thì tôi cứ nhìn vào những chỗ trang trọng trên danh sách ấy trước. Và hầu như chưa bao giờ tôi thất vọng. Năm nào tôi cũng được hưởng cái hạnh phúc lớn lao suy nghĩ về những thành đạt đáng nể của bao người trẻ Việt Nam nơi xứ sở họ định cư. Cứ mỗi lần như thế, bất giác tôi lại nhớ đến nhan đề một tác phẩm của nhà văn Thổ Nhĩ Kỳ Azit Nexin: Con cái chúng ta giỏi thật !

T.Vấn

(Mùa Tốt Nghiệp 2008)

*  Tên gọi đầy đủ là Gates Millennium Scholars Program (GMSP). Học bổng GMSP hàng năm nhận được khoảng trên dưới 13,000 lá đơn dự tuyển từ khắp các trường trung học trên nước Mỹ. Nhưng chỉ có 1000 ứng viên được chọn nhận học bổng. GMSP là một học bổng lớn, chu cấp trọn vẹn chi phí cho các học sinh xuất sắc. Các em được tuyển chọn có thể học suốt lên tới bậc cao nhất về các ngành giáo dục, kỹ sư, toán học, thư viện, điện toán, y khoa… Những em học sinh được phát học bỗng này có thể vào học bất cứ một đại học danh tiếng nào của Hoa Kỳ, tuỳ theo lãnh vực chuyên môn mà các em chọn. ( Theo http://www.vietkids4vietkids.com).

Được biết, ngòai Nguyễn Ngọc Trang ở Wichita, Kansas, còn có hai học sinh người Việt khác là Michelle Nguyễn và Huỳnh Khải-Hoàn ở Westminster, California cũng  nhận được Học bổng Gates Millennium năm học 2008. Có lẽ còn nhiều những học sinh Việt nam khác nữa nhận được học bổng này. Người viết mong được quý bạn đọc bổ túc.
** International Baccalaureate Program, gọi tắt là chương trình Trung học  I.B, là một chương trình đòi hỏi học sinh ở một mức độ cao hơn mức độ trung học thông thường về tất cả những môn học. Để được thu nhận vào I.B., học sinh phải trải qua một kỳ thi tuyển khó khăn. Trong thời gian 4 năm trung học, học sinh I.B. phải duy trì mức học trên trung bình, nếu không , sẽ bị đưa trở về học bên trình độ thông thường. Khi tốt nghiệp từ chương trình I.B,, học sinh thường dễ dàng được thâu nhận vào các đại học danh tiếng trên tòan nước Mỹ.

© T.Vấn 2008