1.

Sáng nay, thứ bảy, tôi có dịp tham dự tang lễ một người quen biết tại nhà thờ xứ đạo địa phương. Tuy là xứ đạo Mỹ, nhưng vị chủ tế buổi lễ lại là một linh mục Việt Nam từ quê nhà mới qua . Bài giảng của ông khá sâu sắc, trong đó có thí dụ về Alexandre Đại đế, một vị vua nổi tiếng trong lịch sử nước Nga. Vị linh mục kể lại, trong di chúc của mình, ông vua bách chiến bách thắng đã dặn triều thần rằng, khi ông chết, cái quan tài đựng xác của ông phải có hai lỗ hổng hai bên để thò hai bàn tay của vua ra cho mọi người nhìn thấy. Đó là hai bàn tay trắng, dù khi còn sinh tiền, người ấy đã là một vị vua quyền thế, tài năng, giàu có.

Dụ ngôn ẩn chứa trong câu chuyện của vị linh mục không có gì mới. Hầu như ai cũng biết điều đó. Nhưng hình như tất cả mọi người đều không có cơ hội nghĩ đến chân lý cũ kỹ đó trong suốt cuộc đời nhọc nhằn hối hả của mình. Có chăng, chỉ trong những dịp hiếm hoi, như tôi trong buổi sáng mệt mỏi này, miệng lẩm nhẩm đọc theo mọi người những câu kinh thuộc lòng một cách vô thức, nhưng mắt cứ nhìn về phía quan tài nằm giữa nhà thờ, tưởng tượng ra tấm thân da bọc xương của người quá cố teo tóp vì vi trùng ung thư đục khóet, bây giờ nằm thảnh thơi không vướng mắc gì nữa đến vinh nhục, thành bại, sướng khổ, vui buồn của cuộc đời . Thế là đã xong một kiếp người. Hôm tuần lễ trước, tôi có ghé thăm anh tại nhà. Nhìn thấy một phụ nữ còn khá trẻ và rất xinh đẹp, đứng bên cạnh giường người bệnh, tôi hỏi thăm và được biết đó là người vợ cũ của anh . Hai người ly dị đã hơn 10 năm nay, được tin anh bị bệnh, chị đang ở một tiểu bang rất xa, đã vội thu xếp việc gia đình riêng để về chăm sóc anh những ngày cuối. Chị cho biết, tuy anh đã có những chuyện tình cảm khác sau khi hai người chia tay, nhưng anh rất vui mừng được thấy chị bên cạnh giây phút sắp lâm chung. Tôi còn được nghe vài câu chuyện khác liên quan đến cách sống của anh khi còn sinh tiền, khiến nhiều người chỉ đợi dịp này để có thể bày tỏ lòng quý mến và biết ơn của mình với anh.

Tang lễ kết thúc với bài hát thật buồn. Xin vĩnh biệt mọi người. Tôi ra đi lần cuối. Không bao giờ trở lại. Hẹn nhau nơi nước Trời. Theo sau quan tài, tôi thấy người vợ cũ vật vã trong chiếc khăn tang phủ kín khuôn mặt. Bên cạnh , là những người thân ruột thịt của anh và những người đã từng quý mến anh khi còn sống.

Một đời người đã xong, đã trở về với cát bụi trong cuộc viễn du cuối cùng, trong sự thương tiếc chân thành của mọi người có dịp quen biết.

Có lẽ đó là điều duy nhất mà người lên đường đi vào nơi miên viễn muốn mang theo làm hành trang, chứ không phải những thứ phù du hư ảo khác của cuộc đời.

2.

Người ta nói, đời người ngắn ngủi chỉ một trăm năm. Nhưng từ trước tới nay, tôi hiếm thấy người nào sống được tới trăm năm. 70 tuổi đã được gọi là thọ. Và khi người ta đến được lằn mức 70, hẳn đã hiểu hết được lẽ đời. Tất cả chỉ là hư ảo, phù du. Danh vọng, tiền bạc, niềm vui, nỗi buồn. Nằm xuống cũng chỉ hai bàn tay trắng như ông vua nước Nga lừng danh trong lịch sử.

Vậy mà, có một người gìa 78 tuổi, cũng đã từng kinh qua bao thăng trầm với những thứ phù du hư ảo, vẫn không nhìn thấy điều thật cũ kỹ mà cũng thật hiển nhiên ấy. Tuổi 78 là cái tuổi mấp mé bên bờ tử sinh. Hôm nay còn mạnh khỏe đấy, còn nói nói cười cười đấy, nhưng có thể ngay sáng ngày mai đã là người thiên cổ. Và ông gìa 78 tuổi này không hy vọng gì là một ngoại lệ trong lẽ tử sinh của đất trời.

Ông trước đây cũng có chút địa vị trong chế độ cộng hòa cũ. Tháng 4- 75, ông nhanh chân chạy thóat cộng sản, sau khi đã hô hào mọi người hãy ở lại chiến đấu đến hơi thở cuối cùng. Hàng trăm ngàn người lính vốn là thuộc quyền của ông, trong đó có tôi, không nhanh chân được như ông vì không có điều kiện hay rất đơn giản , muốn làm trọn nhiệm vụ của mình cho đến phút cuối cùng, kẹt ở lại và chôn vùi một phần đời quý báu trong những nhà tù tiền sử. Nhiều năm sau, một số lớn chúng tôi sống sót trở về và bằng nhiều phương cách khác nhau, đã đến được bến bờ tự do. Phần ông, 30 năm sống vất vưởng xứ người càng làm ông quay quắt thêm với giấc mộng công hầu chưa trọn vẹn, ông đã có nhiều hành động lời nói làm phiền lòng nhiều người trước đây làm việc dưới quyền ông, gián tiếp hay trực tiếp. Vẫn biết, ông chỉ là một con người của thời thế,  tài năng đã nhỏ mà nhân cách lại càng nhỏ hơn, nên phần lớn chúng tôi không bận tâm lắm về những việc làm “ trẻ người, non dạ “ của một người, mà chẳng may thời thế nhiễu nhương đã đặt ông vào vị trí chỉ huy chúng tôi.

Nhưng, gần đây nhất, ông đã từ Việt nam , nơi ông sống an lành một thân phận hàng thần lơ láo, trở qua Mỹ để tham dự buổi tiệc do vị chủ tịch nước Cộng Sản chủ tọa nhân dịp ông này và phái đòan chính phủ thăm viếng Hoa Kỳ. Trên đường đi đến địa điểm tổ chức bữa tiệc, hẳn chính mắt ông phải thấy hàng ngàn người Việt hải ngọai biểu tình, phản đối sự có mặt của phái đòan chính phủ cộng sản trên nước Nỹ, yêu cầu tự do dân chủ cho Việt Nam v..v.., trong số những người đứng đó , có rất nhiều người trước đây đã “ từng dưới sự chỉ huy “ của ông . Trong bữa tiệc, như đã được sắp xếp trước, ông “ bất ngờ “ được mời lên phát biểu. Điều phiền lòng nhất cho chúng tôi là ông đã “ nhân danh cộng đồng người Việt hải ngọai “ để có những lời nịnh hót , tung hứng với phái đòan chính phủ cộng sản. Phiền lòng hơn nữa là ông lại “ nhắn nhủ “ đến “ những người từng dưới sự chỉ huy “ của ông – là chúng tôi, những người đã bị ông phản bội, bỏ rơi 30 năm trước – rằng thôi đừng thù hận nữa, đừng quốc cộng nữa, bây giờ chỉ còn có một nước Việt Nam thôi v..v..

Tôi thực sự không bận tâm phân tích những điều ông gìa 78 tuổi vừa nói. Chúng cũng chẳng hơn những điều trẻ con nói ngọng. Tôi chỉ không thể hiểu nổi, một người gần đất xa trời, vẫn còn những tham sân si trần tục đến thế sao ? Ra sức làm nhỏ mình đi trước mắt kẻ cựu thù, chỉ để có cơ hội nói rằng “ tôi trước đây đã từng được đứng ở một bên đấu trường với chủ tịch “, để có cơ hội “ tự nhân danh “ một tập thể mà chính ông đã tự tách mình ra khỏi từ lâu, để có cơ hội nhắc nhở những người lính còn sống sót sau bao phong ba rằng họ đã “ từng dưới sự chỉ huy “ của ông, có nghĩa là cố chứng minh với mọi người rằng mình vẫn còn chỗ đứng của một thời vang bóng. Giấc mộng công hầu khanh tướng nó mãnh liệt đến độ khiến cho một con người, với cái vốn nhân cách đã nhỏ như hạt đậu, lại sẵn sàng tung hê nốt để chỉ đổi lấy cái bắt tay vị chủ tịch nước cộng sản Việt Nam trên đất Mỹ, và toe tóet cười nhìn thẳng vào ống kính của bao phóng viên đang sốt sắng làm nhiệm vụ. Tôi đã từng nghe và cảm thông được những câu chuyện người nghệ sĩ say mê , nhung nhớ ánh đèn sân khấu. Điều ấy có thể hiểu được vì đó là ánh đèn nghệ thuật của những con người nghệ sĩ. Nhưng tôi không thể cảm thông được với những nhân vật “ công chúng ‘ say mê đứng trước mọi người để được chụp ảnh, quay phim giống như ông gìa 78 tuổi tội nghiệp đang làm trò với trí tưởng tượng bệnh họan rằng mình đang làm lịch sử, rồi đây mình sẽ đi vào lịch sử với vai trò người hòa giải quốc cộng. Cho dù ông tin tưởng một cách thành thật rằng mình đang đóng vai trò hòa giải, thì cái đầu óc mụ mị nhất của một người 78 tuổi cũng phải biết tự hỏi rằng đây có phải là lúc, là nơi nói lên những điều đó không khi bên ngòai kia hàng ngàn người biểu tình chống đối, mà những người ấy là những người ở về phía bên ông đang kêu gọi hòa giải, hay lại chỉ như đổ thêm dầu vào lửa , hòa giải đâu chưa thấy mà chỉ thấy thêm những oan nghiệt đẻ ra do cái “ đầu đất “ ( chữ của một trí thức Hà nội hiện ở trong nước đặt tên cho ông ) cuối đời vẫn còn nửa mê nửa tỉnh giấc mộng Nam Kha.

3.

Có anh phóng viên một tờ báo hải ngọai mô tả về ông già 78 tuổi nói trên, nào là “ tuy 78 tuổi nhưng ông đã bỏ hút thuốc, cữ ăn, vẫn đi bộ, vẫn điểm dáng, trí óc vẫn mẫn tiệp “ , nhưng ngay từ bây giờ, tôi đã nghĩ đến cái ngày ông già này nằm xuống. Chắc cũng chẳng bao lâu nữa đâu. Kiếp người vốn hữu hạn, không ai có thể thóat ra được. Và hẳn nhiên ông già 78 tuổi không thể là một ngoại lệ.Khi ấy, chắc sẽ có nhiều người thở phào nhẹ nhõm. Bất giác, tôi liên tưởng đến người quen biết của tôi vừa được chôn cất sáng nay. Anh chỉ là một con người rất bình thường, nhưng cách cư xử của anh khi sinh tiền đã khiến cho nhiều người đến với anh rất chân tình khi anh nằm xuống. Điển hình là người vợ cũ của anh. Họ chia tay có thể do những bất đồng trong cuộc sống chung, nhưng chắc chắn chị không hề khinh rẻ anh vì cái cách anh làm người. Vì thế, sau hơn 10 năm chia tay, chị vẫn đến với anh vào lúc anh cần chị nhất. Đó cũng là niềm an ủi to lớn cho những thân nhân ruột thịt còn sống của anh.

Hồi đầu năm nay, ở hải ngọai có cái chết của một vị cựu tướng, vốn cũng đã là một “ thuộc quyền” của ông. Khi vị cựu tướng này nằm xuống, cả một cộng đồng người Việt hải ngọai thương tiếc, cùng với sự ngưỡng mộ chân thành của các cựu viên chức, cựu tướng lãnh Mỹ đã từng làm việc sát cánh bên ông. Tang lễ của ông có sự hiện diện của những lễ nghi quân cách đến từ tấm lòng quý mến và kính trọng thực sự của những người lính một thời khóac chung màu áo với ông . Đó là phần thưởng quý gía nhất mà bất cứ một vị tướng nào cũng mong ước cho ngày mình giã biệt trần gian. Đã đành, người chết đâu có nhìn thấy được những điều đó. Nhưng nó làm ấm lòng người còn sống, mỗi khi nghĩ đến sự ra đi của cha anh mình. Với một thời gian ngắn nữa đây , ông già 78 tuổi rồi sẽ xuôi tay, nhắm mắt, liệu vợ con, thân nhân ruột thịt của ông sẽ còn buồn đau thế nào khi so sánh tang lễ của chồng cha mình với một người khác cũng cùng thời, cùng một số phận, chỉ khác nhau ở cách hành xử và độ cao của lòng tự trọng.

4.

Xét cho cùng, cái đau của thân nhân ông gìa 78 tuổi trong tương lai ( gần) cũng không thể so sánh với cái đau của chúng tôi bây giờ, hay đúng hơn từ nhiều năm nay. Ở trong nước, đâu đó có người Hà Nội cũng thuộc lọai biết chuyện, đã nói vọng ra cho chúng tôi ngoài này nghe đại khái rằng, bộ VNCH các anh hồi xưa hết người rồi sao để cho cái ông kỳ cục ấy làm thủ tướng. Bây giờ ông ấy về bên này cũng chỉ để học đòi làm một đại gia, nhưng mà đại gia thuộc lọai câu lạc bộ 100, chứ dễ gì chen chân vào câu lạc bộ 10. Vì nước vì dân gì cái ngữ ấy !

Chúng tôi thua trận, bị kẻ chiến thắng bắt đi đầy ải , cầm tù, điều đó cũng bình thường. Thua trận, nhưng không nhục nhã. Chúng tôi buông súng, vì tuân theo lệnh của cấp trên, của vị tổng tư lệnh tối cao quân đội lúc ấy là ông Dương văn Minh , chứ chúng tôi không đầu hàng. Những năm tháng dài đăng đẳng trong những nhà tù, chúng tôi vẫn giữ khí tiết của một người lính, không chịu khuất phục, không chịu bị “ cải tạo”. Tôi không thể quên được một đêm tháng 7 năm 1977, khi vừa bị lùa từ những toa xe lửa chỉ dành chở súc vật xuống một khu rừng gìa Yên Báy, chúng tôi đã được nghe lời huấn lệnh đầy căm thù của viên trại trưởng. Giữa đêm khuya, giọng ông ta lanh lảnh, nói cho chúng tôi biết rằng đứa con trai duy nhất của ông đã vùi thây ở chiến trường miền Nam và nhiều thứ tội ác khác mà chúng tôi đã phạm. Chúng tôi hiểu rằng, những ngày sắp tới sẽ là địa ngục trần gian ở tầng thấp nhất. Chúng tôi chấp nhận đòn thù, vì chúng tôi hiểu thân phận mình, nhưng chắc chắn chúng tôi không chịu nhục. Trong tinh thần chịu đựng tất cả, ngòai sự khuất phục, phần lớn anh em chúng tôi đã sống sót, đã ra khỏi khu rừng gìa Yên Báy địa ngục trần gian, đã lăn lóc qua nhiều trại tù khác trước khi chính thức cởi bỏ lốt áo phạm nhân. Rời khỏi nhà tù, lần lượt chúng tôi cũng đã đến được bến bờ tự do. Để ngày hôm nay, chúng tôi tai nghe, mắt thấy vị chỉ huy cũ của mình xum xoe những lời nịnh hót, khuất phục trước ánh mắt hài lòng của kẻ cựu thù. Đau đớn hơn nữa, ông ta lại nhân danh chính chúng tôi, những người đã phải trả gía cho khí tiết của mình bằng những năm tháng đẹp nhất của tuổi trẻ trong những nhà tù dựng nên bởi chính kẻ cựu thù đang hân hoan đón nhận sự thần phục của ông một cách hể hả.

Ở đây, không có hận thù, mắt trả mắt, răng đền răng. Vì chúng tôi, đã từng là nạn nhân của hận thù, từng bị đòi mắt trả mắt, răng đền răng. Ở đây , là vấn đề nhân cách của một con người, khí tiết của một người lính đang tiếp tục cuộc chiến. Cuộc chiến ngày hôm nay không phải là nhằm khôi phục nền cộng hòa cũ, mà là chủ nghĩa cộng sản phải cáo chung trên đất nước Việt nam, mà là tái thiết lập lại tự do, dân chủ, nhân quyền cho hơn 80 triệu người dân vốn đã quá đau khổ vì chiến tranh, lạc hậu, nghèo đói. Lịch sử thế giới đã chứng minh rõ ràng, ngày nào còn chủ nghĩa cộng sản, ngày ấy đất nước vẫn chưa thóat ra khỏi sự trì trệ, chậm tiến. Trong cuộc chiến hiện nay, khối người Việt hải ngọai là một lực lượng đối trọng với chính quyền cộng sản đương nhiệm, đóng vai trò yểm trợ cần thiết cho lực lượng dân chủ ở trong nước.

Vì thế, những người lính gìa chúng tôi, không thể đứng bên lề cuộc chiến đó. Và cái ông gìa 78 tuổi kia không có chút tư cách nào để nhân danh chúng tôi một lần nữa.

5.

Ai cũng chỉ có một đời để sống. Thành công hay thất bại trong cuộc đời một con người, chỉ là những khái niệm tương đối. Tùy quan niệm mỗi người, mà sự thành công đối với người này, lại là sự thất bại dưới con mắt người kia. Nhưng sống làm sao cho ra một con người, lại chỉ có một cách nhìn duy nhất. Và vì không ai có cơ hội sống lại đời mình một lần thứ hai, nên khi nằm xuống rồi, mọi chuyện liên quan đến người ấy đã được định luận.

Giàu nghèo đến 30 tết mới hay. Hay dở của nhân cách một con người chờ đến lúc xuôi tay sẽ biết. Lúc ấy, có ăn năn cũng không kịp nữa. Trong lúc bùi ngùi ném cánh hoa xuống mộ người quen biết sáng nay, tôi đã nghĩ đến giây phút này của ông già 78 tuổi. Ngoài thân nhân ruột thịt của ông, còn ai nữa sẽ ném theo xuống mộ ông một bông hoa, dẫu chỉ là bông hoa héo ?

© T.Vấn 2007

1. Thưa ông T. Vấn, để tiện việc tìm hiểu thêm về một người đang phỏng vấn, trước hết xin ông cho biết VNCR có thể dùng bút hiệu T. Vấn để loan tin hay dùng tên thật của ông. Ông đang cư ngụ ở thành phố và tiểu bang nào và trong khoảng độ tuổi bao nhiêu ?

T.Vấn là tên thật. Chữ T. là viết tắt họ của tôi, Trương. Tôi sinh 1949, hiện cư ngụ ở thành phố Wichita, tiều bang Kansas.

1. Ông có cho phép VNCR được sử dụng bài viết “Sự việc “Bài học khó thuộc” của Hà Văn Thuỳ trên tuần báo Việt Weekly và vấn đề sử dụng bài trên các trang mạng điện tử” dùng làm đề tài tranh luận trên trang nhà radiovnr.com và đài phát thanh VNCR hay không ?

Xin quý vị tùy nghi. Một tiếng hỏi cũng đã làm vui lòng tác giả.

1. Những điều ông muốn trình bày đã được viết ra trên giấy, ngoài ra ông có muốn chuyển lời nhắn gì với  tờ Việt Weekly hay không ?

Tôi viết bài viết này với tất cả sự cẩn trọng và nghiêm túc cần thiết của một người thuộc thế hệ đi trước những người trẻ trong ban chủ trương VietWeekly. Tôi tin rằng đây là lúc các người trẻ ấy cần đảm lược để nhìn kỹ chính mình, chứ không phải để đối phó với dư luận bênh chống bên ngòai.

1. Trong bài viết ông ghi rằng: “… những người chủ trương tờ báo này còn có một trách nhiệm tinh thần và luân lý nghiêm trọng với tác giả Hà Văn Thuỳ.” Theo ý ông, Việt Weekly nên làm gì để  có trách nhiệm tinh thần và luân lý đối với ông Hà Văn Thùy ?

Ông Hà văn Thùy là một người sinh trưởng ở miền Bắc, lớn lên trong xã hội xã hội chủ nghĩa. Ông tham gia diễn đàn “ Chiến tranh nhìn từ nhiều phía “ của Talawas để bênh vực cho chế độ ông cộng tác, phản bác bên đối nghịch là chuyện rất bình thường. Tự ý lấy bài tranh luận của ông HVT trên một diễn đàn minh bạch và công khai trên mạng, đem về phổ biến ở một cơ quan truyền thông nằm ngay giữa thủ đô của những người thuộc phe đối phương của ông, mà không có một lời chú giải cần thiết  là trách nhiệm tinh thần. Nhập nhằng, mù mờ trong cách giải thích sự có mặt của ông trên tờ báo sau khi bị cộng đồng chất vấn, phản đối khiến ông Hà văn Thùy bị vạ lây, là trách nhiệm luân lý.

Để trả lại sự công bằng cho ông Hà văn Thùy, một cựu cán bộ cộng sản không hề có ý định “ khiêu khích “  cộng đồng người Việt hải ngọai , ban chủ trương Việt Weekly cần thẳng thắn rạch ròi những điều đó.

Đừng vội buộc cho tôi cái tội bênh vực cộng sản. Tôi là một người lính, cũng “được” ở khá lâu trong tù. Tôi chỉ đòi hỏi sự công bằng và sòng phẳng.

1. “Dựa vào một nguồn tin rất uy tín và thẩm quyền, tôi xác quyết, ông Hà Văn Thuỳ không hề gởi bài viết của ông đến Việt Weekly….” Xin ông khẳng định lần nữa về tuyên bố này của ông.

Tôi , T.Vấn, khẳng định một lần nữa điều này.

Cảm ơn ông T. Vấn đã dành thì giờ trả lời thắc mắc của VNCR. Sau khi nhận được trả lời của ông, chúng tôi sẽ đưa bài viết của ông lên chương trình phát thanh của VNCR không ngoài mục đích làm rõ thêm vấn đề của VW hiện nay, sẽ loan báo cho ông biết để ông có thể nghe qua trang nhà radiovncr.com

Trân trọng,

Hoàng Trọng Thụy

Trưởng ban chương trình phát thanh VNCR

—————————————

VNCR cũng mời tác giả Hà Văn Thùy phỏng vấn liên quan đến vụ lấy bài của ông đăng trên Việt Weekly và được ông trả lời như sau:

Thưa Quý vị,

Ban Biên tập báo mạng talawas có chuyển tới tôi lời đề nghị phỏng vấn của quý vị, xin được thưa: Với bài của T. Vấn trên talawas, thiết tưởng không còn gì để nói về chuyện này nữa. Việt Weekly lấy bài của tôi đăng báo là việc làm tùy tiện, vô trách nhiệm. Họ cũng tỏ ra thiếu lương thiện khi cố tình làm cho người đọc hiểu là tôi đã gửi đăng bài đó. Quả thật, cho tới lúc này tôi mới biết trên đời có tờ báo như thế và cũng chưa biết mặt mũi nó ra sao.

Thiết nghĩ, việc “những người lên tiếng” chưa tìm hiểu xuất xứ bài báo cùng nhân thân tác giả mà đã làm như vậy là quá vội vàng. Tôi cho rằng, không chỉ Việt Weekly mà cả  “những người lên tiếng” đang nợ tôi lời xin lỗi.

Bài viết của tôi thu hẹp trong khung cảnh một cuộc tranh luận tư tưởng và học thuật. Chuyện tranh luận này còn dài lắm. Vì vậy một cuộc phỏng vấn qua điện thoại sẽ chẳng thể nói hết lời mà có thể gây hiểu lầm.

Nếu muốn biết thêm về tôi, xin quý vị vào trang nhà havanthuy.ourprofile.net

Trân trọng,

Hà Văn Thùy

Cộng đồng Việt nam hải ngọai biểu tình chống Nguyễn minh Triết ngày 18-06-2007 tại thành phố New York

1.

Trong lúc chăm chú theo dõi chuyến công du Mỹ của ông chủ tịch nước Việt Nam cộng sản khởi sự từ hôm 18 tháng 6 vừa rồi, tôi bắt gặp một mẩu tin của hãng thông tấn họat động tòan cầu AFP ( Agence France-Presse -Bản lược tiếng Việt của Nguyễn Dương – Cali Today 18-06-2007), liên quan đến giới trẻ Việt Nam ở khu vực Sài Gòn Nhỏ, nơi người Việt định cư đông đảo.Có đọan rất đáng suy nghĩ như sau :

“ Chuyến đi thăm Hoa Kỳ của ông Triết sẽ là chuyến đi thăm của người giữ chức vụ cao nhất của Vietnam, 32 năm sau khi chiến cuộc Vietnam đã chấm dứt.
Hiện có trên 1.5 triệu người Việt sinh sống ở Mỹ và rất đông đang sống tại quận Cam, nam California, vùng đất có cái tên nổi tiếng là Little Saigon.
Nếu chỉ tính Westminster và Garden Grove thì vùng này cũng đã có số lượng người Việt cao nhất nước Mỹ, hay bất kỳ thành phố nào, bên ngoài Việt Nam. Không khí ở đây rất đặc biệt, nào là tiếng nhạc ra rả về các bản nhạc mới nhất của Việt Nam, các nhà hàng thơm lừng mùi phở và các cửa hàng quần áo may vừa khổ người Châu Á mà giá lại rẻ.
Đây là cái nôi chống cộng, chống rất mạnh. Năm 2005, khi TT Phan Văn Khải sang thăm Hoa Kỳ thì ở đây đã có hàng ngàn người xuống đường phản đối.
Thế nhưng, đối với một số người trẻ gốc Việt, họ không mấy quan tâm đến chính trị Việt Nam, vì họ quan tâm hơn đời sống của họ tại Mỹ. Bạn hãy nghe một người trẻ, anh John Trần, 23 tuổi, nói: “Cha mẹ tôi cứ nói về người CS, nào là người CS làm chuyện không đúng ở Việt Nam, nhưng tôi lại sinh đẻ ở Mỹ, vì thế tôi đâu có để ý.”
Là một kỹ sư software, Trần nói: “Nếu tôi phải lo lắng, thì đó là liệu có một vụ 9/11 thứ nhì hay không chứ đâu có phải là người CS. Đa số thì giờ tôi chỉ nghĩ về công việc và sự nghiệp của tôi thôi.”
Toàn Đỗ, một nhà báo chuyên về kinh tế đã rời Việt Nam vài ngày trước khi Saigon sụp đổ, nhận định: “Đối với lớp trẻ tuồi đôi mươi, họ đâu có biết tình hình Việt Nam ra sao và cũng không thèm quan tâm. Nhiều người trong số họ bây giờ Mỹ hơn Việt rồi.”
Thế nhưng, với người lớn, chuyện chính trị Việt Nam còn quan trọng hơn chuyện chính trị tại Mỹ. Hàng bao đoàn xe bus chở người Việt từ California, Texas, và các tiểu bang khác về Hoa Thịnh Đốn để biểu tình chống Nguyễn Minh Triết.
Nhiều người lớn đã phải chấp nhận ngồi trên xe bus 3 ngày đêm đi, và ba ngày đêm về, để không thể bỏ qua cơ hội phản đối Nguyễn Minh Triết. “

Đọc đọan tin trên, tôi không nghĩ tất cả những người trẻ Việt nam, dù sinh trưởng ở ngòai đất nước, lại có thể thờ ơ như thế đến những mối quan tâm của cha anh mình. Dù cho có “ Mỹ hơn Việt “ đến thế nào đi nữa, có “không thèm quan tâm đến tình hình Việt Nam “ thì sự kiện cha mẹ , ông bà nội ngoại “ chấp nhận ngồi trên xe bus 3 ngày đêm đi, và ba ngày đêm về, để không thể bỏ qua cơ hội phản đối Nguyễn Minh Triết “, viên chủ tịch nước Việt Nam hiện đang thăm viếng Hoa Kỳ cũng vẫn khiến đứa con, đứa cháu trong nhà phải thắc mắc tại sao những người lớn “cứ nói về người CS, nào là người CS làm chuyện không đúng ở Việt Nam . . . “ . Có lẽ, chỉ cần sự kiện vị nguyên thủ một nước đến thăm một nước khác, nơi có rất đông đảo kiều bào mình sinh sống ở đó, lại bị chính kiều bào tổ chức biểu tình phản đối, vận động chính phủ nước chủ nhà không tiếp đón, cũng đã đủ để những con người bình thường đặt câu hỏi tại sao.

Chả lẽ, thế hệ thứ hai của người Việt lại có thể “ vô tình “ đến thế. Tôi không tin. Dù thực tế, không phải chỉ tòan một mầu hồng .

Đúng một tuần lễ sau, khi phái đòan ông Nguyễn minh Triết đã quay về lại Việt nam, một người bạn viết lách sống ở khu vực quận Cam, gởi đến cho xem trước bài viết về những ngày “sôi động “ ấy , trong đó cũng có đọan liên quan đến những người trẻ ở khu vực Sài Gòn Nhỏ:

“ . . .Các cháu Thu Hà, Hùng và Hổ trong đoàn Young Matines cùng các cháu thế hệ thứ hai Cảnh Sát, SĐ18/BB, TTN Đa Hiệu, đoàn thanh niên Phan Bội Châu v.v.. đã tiến lên phía trước để duy trì an ninh trật tự, hướng dẫn đoàn người biểu tình, một số cháu đi phân phát hình cha Lý bị bịt mồm tới tay đồng hương.

Hai cháu gái mặc áo T-shirt với hàng chữ đòi Tự do cho VN leo lên thật cao, phất cờ Hoa Kỳ và VN theo nhịp hô của các cháu khác khiến các nhà báo bản xứ không thể bỏ qua những hình ảnh đẹp này.

Có lẽ tất cả đồng hương tham dự cuộc biểu tình này không thể quên giọng hô sắc và cao vút của một cô gái, cô liên tục hô những khẩu hiệu:

"Democracy for VietNam", "Freedom for VietNam", "NM Triết goes home".

Qua máy phát âm, sau mỗi tiếng hô của cô vang suốt đọan đường dài, cả đoàn người biểu tình cùng hô theo, chắc chắn sẽ dội vào làm "chói tai" phái đoàn Triết và "sáng mắt sáng lòng" lũ lòng tong cá chốt, đám VK tay sai địa phương.

Tôi không ngạc nhiên vì sự tham gia của tuổi trẻ nhưng ngạc nhiên sao tiếng hô này liên tục suốt cả mấy tiếng đồng hồ khiến tôi nghĩ là tiếng hô phát ra từ máy thâu âm nên lần mò đi tìm nơi đăt máy?

Tôi thật hổ thẹn khi chính mắt nhìn thấy một cô gái mang kính cận, dáng người mảnh khảnh, gương mặt khả ái nhưng không thiếu cương quyết, tay cầm micro hô liên tục. Phục quá! Không thể không biết tên, tôi hỏi, tên cô là PHÚC NGUYỄN, không cần hỏi thêm cô thuộc đoàn nào, vì cô là biểu tượng của tuổi trẻ VN hải ngoại . . . “ ( Hoan hô Tuổi Trẻ và đồng bào Thủ đô – Phila Tô)

Tuổi trẻ Việt Nam ở hải ngọai trong những ngày chủ tịch nước Việt nam cộng sản Nguyễn minh Triết công du Hoa kỳ.

2.

Những người trẻ Việt Nam có quan tâm đến nguồn cội của mình hay không ?

Cây có cội, nước có nguồn. Điều đó, dù không phải là người Việt Nam, thì cũng không là điều xa lạ với những người phải sống xa quê hương,dẫu cho quê hương đó chỉ hiện hữu qua những tấm hình, những câu chuyện cổ tích được nghe kể lại bởi ông bà, cha mẹ. Những người trẻ Việt nam, bất kể họ thành đạt như thế nào, giữ một địa vị cao sang như thế nào trong xã hội người bản xứ, thì hẳn cái hình dáng bên ngoài da vàng mũi tẹt , cũng sẽ ngăn cản không cho họ hội nhập trọn vẹn với cuộc sống ( xứ người ).

Rất nhiều người trẻ ý thức được điều đó. Tôi đã có dịp nói lên những suy nghĩ , những điều tai nghe mắt thấy của mình về thế hệ thứ hai trên đất Mỹ:

Trong lịch sử hơn 30 năm người Việt định cư trên đất Mỹ, đã có hàng ngàn người trẻ thành đạt , vươn tới những vị trí chính trị, xã hội đáng kể trong mọi tổ chức dân sự cũng như chính quyền vì những đóng góp hữu hiệu và to lớn cho sự giàu mạnh của mảnh đất họ đang sinh sống. Có người được bổ nhậm vào các chức vụ lãnh đạo cao cấp trong chính phủ, các chức vụ cố vấn quan trọng trong guồng máy hành pháp, tư pháp và kể cả lập pháp. Có người đã được bầu vào những chức vụ dân cử , địa phương cũng như liên bang , góp phần nêu tiếng nói cộng đồng mình trong sinh hoạt dân chủ trưởng thành và lâu đời . Có người tình nguyện tham gia quân đội, tình nguyện cầm súng chiến đấu cho nước Mỹ và có người đã bỏ mình vì tổ quốc thứ hai của họ. Có người, bằng tài năng và sự tháo vát, đã nhanh chóng tạo được một chỗ đứng trang trọng trong các sinh hoạt văn hóa, thể thao, nghệ thuật v..v.. Và ngoài ra, còn hàng chục ngàn những chuyên viên trung cấp, cao cấp có mặt trong mọi lãnh vực hoạt động kinh tế, khoa học , giáo dục, quân sự của guồng máy một xã hội văn minh nhất, tiên tiến nhất thế giới.

Trong số những người trẻ đầy tài năng và đáng ngưỡng mộ ấy, có không ít người luôn ý thức mình là một người Việt Nam, mình có trách vụ với cộng đồng từ đó mình hiện hữu và thành đạt, xa hơn nữa, họ còn nhìn về nguồn gốc quê hương ở tít tắp bên kia bờ đại dương, với những mơ ước một ngày góp bàn tay đem lại cơm no, áo ấm, và cả dân chủ, dân quyền cho những người đồng bào chưa một lần biết mặt ấy. ( Hai màu áo, một tâm hồn – T.Vấn )

Mới đây, trong một cuộc phỏng vấn dành cho đài BBC ngày 18-06-2007 , Nguyễn thị Nhật Cúc, một cô gái trẻ theo cha mẹ qua Mỹ lúc mới 12 tuổi và hiện nay là phó chủ tịch ngoại vụ cộng đồng người Việt tại Massachussetts, đã nói rằng “ . . . Không nhất thiết phải sinh ra trong cuộc chiến thì mới tha thiết với dân chủ tại VN. Tôi qua Hoa Kỳ năm 12 tuổi, tôi thấy các giá trị của nhân quyền, tự do báo chí, đây là quyền căn bản mà tất cả mọi người trên thế giới đều được hưởng. Ở Việt Nam không có tự do, không có dân chủ, và Việt Nam là quê hương tôi, cho nên tôi có quyền hy vọng mong muốn người dân của mình sống trong một nước tự do và giàu mạnh".

3.

Nhưng, thế hệ thứ nhất không thể chỉ khuyến khích bằng lời nói suông rằng thế hệ thứ hai, thứ ba nên tìm về nguồn cội, nên quan tâm đến những gì hiện đang xảy ra trên mảnh đất vẫn còn mồ mả tổ tiên, vẫn còn những ông bà, cậu mợ, chú dì , các anh chị em họ của mình hơn nữa. Tình cảm giữa con người vốn là ý niệm trừu tượng. Nó cần những thứ cụ thể để làm nền, từ đó nó sinh sôi nẩy nở. Xa mặt cách lòng là điều không thể tránh khỏi.

Do đó, sự thờ ơ ( nếu có ) của tuổi trẻ Việt nam sinh sống ở hải ngoại đối với mảnh đất chôn nhau cắt rún bên kia bờ đại dương có phần trách nhiệm rất to lớn của các bậc cha anh.

Tình cảm quê hương lại là một ý niệm trừu tượng hơn nữa. Một người trẻ gốc Việt, sinh ra và trưởng thành ngòai đất nước, không thể phát sinh tình cảm sâu đậm với Việt Nam nếu như họ không từng đặt chân đến Việt nam, không từng nhìn thấy những cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ ở Việt nam, không từng đi giữa những đường phố thôn quê rất đặc thù Việt Nam, không từng tiếp xúc với những con người Việt Nam tuy xa lạ nhưng cùng mang một màu da như mình, nói cùng một ngôn ngữ với cha mẹ mình . Chỉ đến khi họ nhìn thấy cuộc sống vất vả , tay lấm chân bùn vẫn không lo đủ cái ăn trong một ngày của nhiều gia đình Việt Nam, nhìn thấy người đau ốm không có thuốc uống, không có đủ điều kiện chăm lo chữa chạy, chỉ đến khi họ nhìn thấy tận mắt những quyền sơ đẳng nhất của con người bị chà đạp, bị ngăn chặn, khi ấy, họ mới có lý do chính đáng hơn nữa mà khẳng định lý do về nguồn của mình, mới khơi mở những ưu tư về đất nước, về dân tộc mà tuổi trẻ nào cũng đã chứa sẵn trong bầu nhiệt huyết lúc nào cũng sôi sục, chỉ chờ đợi những chất xúc tác cần thiết là trở mình biến thành hành động.

Không tạo được cho thế hệ trẻ những cơ hội tai nghe, mắt thấy, tay sờ, mũi ngửi về quê hương thì không thể trách họ sao thờ ơ với những vấn đề thiết thân của đất nước. Và nhất là không thể kết tội họ là mất gốc, là “ Mỹ hơn cả Mỹ “ vì chính mình đã không vun xới cái gốc cho họ.

Mặt khác, ngôn ngữ mẹ đẻ cũng là một yếu tố rất quan trọng. Cái vẻ ngòai châu Á , đầu đen, da vàng, mũi tẹt đã ngăn không cho người trẻ Việt Nam hội nhập trọn vẹn vào xã hội xứ người đã đành. Nhưng không nói được tiếng mẹ đẻ sẽ lại ném họ ra đứng ở bên lề. Họ không hội nhập được nơi xứ người, cũng không có chỗ đứng ở quê nhà.

Đó là một bi kịch ít người dám nghĩ tới.

4.

Tôi không cường điệu hóa vai trò của những người trẻ Việt nam sinh sống ở hải ngọai. Nhưng tôi có thể chắc chắn một điều, thế hệ chúng tôi chỉ có thể mơ ước về những điều mà thế hệ thứ hai, thứ ba người Việt hải ngoại sẽ biến chúng thành hiện thực. Họ có tất cả những gì chúng tôi không có: học thức, tầm nhìn, vị thế trí thức ưu tú trên thế giới. Chính họ sẽ là những người xóa bỏ điều tưởng chừng như nghịch lý hiện đang xảy ra : cộng đồng người Việt hải ngọai nô nức rủ nhau đi biểu tình phản đối những vị nguyên thủ từ trong nước ra công du nơi những nước có sự hiện diện của người Việt Nam . Lịch sử thế giới khó có những sự kiện tương tự được ghi lại. Nhưng mà điều ấy đã xảy ra, đang xảy ra, và sẽ còn xảy ra nếu nhà cầm quyền trong nước tiếp tục thực thi chính sách cai trị hiện nay.

Nếu sự kết thúc bi thảm của cuộc chiến vừa qua đã đẩy gần 3 triệu người Việt Nam phải bỏ nước ra đi tìm tự do , thì ngày nay, sự hiện diện ngòai đất nước của khối 3 triệu người ấy, đang đóng vai trò thúc đẩy cho nhanh hơn tiến trình dân chủ hóa đất nước và là một lực lượng đối trọng đáng kể để nhà cầm quyền hiện nay ở trong nước phải suy nghĩ chín chắn trước khi ra tay làm một việc gì đi ngược lại với quyền lợi đất nước và người dân. Và trong tương lai, khi một nền dân chủ thực sự đã đến với hơn 80 triệu người dân trong nước, thì hàng trăm ngàn người trẻ Việt Nam hiện đang sinh sống ở hải ngọai sẽ là thành phần quan trọng nhất hợp cùng với những người trẻ trong nước góp phần đưa đất nước Việt Nam trở thành một quốc gia dân giàu, nước mạnh.

Tôi tin rằng có rất nhiều người trẻ Việt Nam hải ngọai đã sẵn sàng để đảm nhận vai trò lịch sử ấy.

T.Vấn

Tháng 6-2007

© T.Vấn 2007

Ngày nào em bé cỏn con
Bây giờ em đã lớn khôn thế này.

Cơm cha áo mẹ công thầy,
Lo sao cho đáng những ngày ước mong.

( Ca Dao Việt Nam)

Diệp Thanh Mai (Úc) 23 tuổi, tốt nghiệp với 2 bằng đại học hạng danh dự

1.

Dịp lễ Father’s Day năm nay, nhiều người bạn của tôi đã nhận được món quà quý giá nhất mà một người cha có thể mong ước được nhận từ con cái của mình. Có ít nhất là hai người , đã hãnh diện báo tin cho tôi biết rằng, con của họ đã tốt nghiệp đại học với danh hiệu cao quý nhất, danh dự nhất dành cho sinh viên xuất sắc nhất trường : Summa Cum Laude. Kèm theo đó, còn có những bằng tưởng lục, khen thưởng mà không phải sinh viên tốt nghiệp nào cũng nhận được. Hai sinh viên Việt Nam xuất sắc này, một thanh niên 22 tuổi tên Kenn Khải Vũ, tốt nghiệp từ trường đại học UCLA nổi tiếng của tiểu bang California, nơi quy tụ rất nhiều những sinh viên ưu tú ở khắp nơi trên thế giới và một cô gái cũng 22 tuổi , theo học trường đại học công giáo Loyola ở thành phố New Orleans, tiểu bang Louisiana, thành phố mà vụ lụt tháng 8 năm 2005 còn để lại nhiều dấu vết tàn phá, trong đó có căn nhà của cô sinh viên Việt Nam được xếp hạng Tối Ưu trong danh sách tốt nghiệp năm nay của trường.

Một người bạn khác, ở Úc, có cô con gái 23 tuổi tên Diệp Thanh Mai , tốt nghiệp với hai bằng đại học , mà cả hai bằng đều thuộc hạng danh dự, cộng thêm một số tưởng thưởng về những phát kiến và sáng tạo hữu ích cho khoa học, và làm rạng danh phái nữ, nhất là phái nữ người châu Á ở nước Úc. Một số khác, có con chỉ vừa mới tốt nghiệp trung học thôi, nhưng lại là những sinh viên đứng ở vị trí số 1, số 2 trong danh sách dài dằng dặc những sinh viên vừa rời ngưỡng cửa trung học, hứa hẹn một tương lai sáng chói ở những trường đại học lừng danh nhất nước Mỹ.

Qủa đúng là không có món quà nào quý hơn dành cho cha mẹ bằng sự thành đạt của con cái. Một anh bạn khác của tôi, khi trao tấm thiệp mời dự tiệc mừng cô con gái 26 tuổi tốt nghiệp tiến sĩ y khoa từ một trường đại học ở Chicago , tiểu bang Illinois đã nói như vậy.

Lê Thị Thùy Dương ( Wichita-KS) 26 tuổi , Bác sĩ Y khoa

2.

Câu chuyện về sự thành đạt trong lãnh vực học vấn của thế hệ người Việt thứ hai ở hải ngọai không còn làm người bản xứ ngạc nhiên nữa. Từ nhiều năm nay, họ đã chứng kiến nhiều sinh viên Mỹ có gốc gác Việt Nam vươn lên từ bao nhiêu những bất lợi trong hòan cảnh riêng của mình ( so sánh với những bạn đồng lứa người bản xứ ), thí dụ như : ngôn ngữ, khác biệt văn hóa, để tự chứng tỏ mình là những nhân tài lỗi lạc, hứa hẹn những đóng góp to lớn trong tương lai cho xứ sở đã giang tay dung chứa những gia đình di dân đến từ một vùng đất vốn bị kiệt quệ vì chiến tranh, lọan lạc (*). Mới năm ngóai, cả nước Mỹ trầm trồ khen ngợi một sinh viên Việt Nam ở thành phố Fairfax, tiểu bang Virginia đã hòan tất chương trình đại học 4 năm ở hai ngành học khác nhau với thời gian kỷ lục là 1 năm. Một vị giáo sư phó trưởng khoa Tóan của đại học Virginia đã phải thán phục “ hồi xưa tôi phải mất 3 năm mới lấy xong được một mảnh bằng đại học, vậy mà anh chàng Việt Nam nhỏ thó tên David Banh này chỉ cần có 1 năm. Đây là trường hợp duy nhất mà tôi được biết kể từ khi dạy học 39 năm nay “. Sau đó, “ anh chàng Việt nam nhỏ thó “ đã nhận được lời mời phụ giảng môn Tóan cho trường với mức lương năm khởi đầu là 70 ngàn . Trong khi đó, thân phụ của anh, làm việc cho ngành Bưu Điện Hoa Kỳ gần 15 năm cũng chỉ đạt được mức lương xấp xỉ 50 ngàn/ 1 năm. Năm 2007, trường đại học Virginia lại một lần nữa đón tiếp một cô gái Việt Nam tên Nguyễn Tống Mỹ Linh bước lên bục nhận bằng tốt nghiệp với danh hiệu Tối Danh Dự ( Summa Cum Laude ). Thành tích của cô gái này cũng đã làm nhiều nhà khoa bảng Mỹ kinh ngạc. Ngay khi vừa học năm thứ hai đại học, cô bé đã được mời phụ giảng cho lớp học năm thứ nhất và các “học trò” của cô lại rất thích học với cô, vì theo họ, cô giảng dễ hiểu và thu hút. Cô gái Việt Nam này đã từng đọat được nhiều giải thưởng quốc gia cả về lãnh vực khoa học lẫn văn chương. Hiện nay, cô đã nhận được “ lời mời “ theo học tại 12 trường đại học danh tiếng nhất Hoa Kỳ với những học bổng rất hấp dẫn, trong đó có 5 trường đề nghị một học bổng tòan phần để cô hòan tất chương trình 4 năm hậu đại học trong ngành Y khoa.

Song song với những sự thành đạt nổi bật ấy, mỗi năm cứ vào mùa tốt nghiệp ( cuối tháng 5, đầu tháng 6 ) , lại có biết bao nhiêu những con em người Việt di dân ở khắp nơi trên thế giới tham gia vào đội ngũ trí thức ưu tú nơi đất nước họ sinh sống. Người dân bản xứ đã bị bắt buộc phải học cách phát âm cho đúng các tên họ khó đọc của người Việt như : Trần, Nguyễn, Phạm , Vũ, Diệp, Đặng, Bành, Đòan, Lê v.v.. để tỏ lòng kính trọng những người trẻ tuổi Việt nam sớm muộn gì cũng sẽ giữ những vai trò quan trọng trong việc phát triển đất nước của họ trong tương lai. Tôi đã từng chứng kiến vẻ ngượng ngùng của vị giáo sư người Mỹ khi bà xướng danh tên một sinh viên Việt Nam lên bục nhận bằng danh dự. Ngượng ngùng là vì bà cho rằng mình đã phát âm không đúng tên họ của người học trò giỏi nhất trường ấy.

(Theo một bản tin của báo Người Việt, chỉ tính riêng năm nay ( 2007), 7 trường trung học trong học khu Garden Grove , tiểu bang California , đều có học sinh tốt nghiệp hạng nhất ( Valeditorian) là người gốc Việt.

Bảy học sinh này là Phong Xuân Hà (Bolsa Grande), Minh Đăng Lý (Garden Grove), Linda Vien (La Quinta), Tamara Lý (Los Amigos), Alexandra Nguyễn (Pacifica), Tina Xuân Phạm (Rancho Alamitos) và Betty Hùynh (Santiago).

Ngoài ra, sáu học sinh gốc Việt khác cũng đạt được danh hiệu “Salutatorian”, tức là học sinh xuất sắc thứ nhì, sau danh hiệu “Valedictorian.”

Sáu học sinh này là Ngọc chánh H Nguyen (Bolsa Grande), Yvonne Phạm (Garden Grove), Johnny Thanh Nguyễn (La Quinta), Emily Nguyễn (Los Amigos), Jack Kevin Lý (Rancho Alamitos) và Christine Nguyễn (Santiago).)

Vũ Khai Kenn (LA- CA) 22 tuổi, trong bộ áo tốt nghiệp dành cho sinh viên Ưu Hạng ( Summa Cum Laude)

3.

Đằng sau mọi thành công, luôn luôn có sự hiện diện của những nỗ lực và hy sinh. Với sự thành công của thế hệ người Việt trẻ tuổi trong lãnh vực học vấn, ngòai nỗ lực của chính bản thân , còn có phần đóng góp thậm chí lớn hơn, của gia đình. Sự đóng góp ấy, đi từ cái cụ thể là vật chất, đến cái trừu tượng là tình thương, truyền thống và cao hơn hết, là sự hy sinh của gia đình về mọi phương diện cho tương lai của con cái. Cô gái Nguyễn Tống Mỹ Linh đã thú nhận rằng, chính sự hy sinh của bố mẹ cô, của gia đình đã giúp cô đạt được những danh dự cao nhất như cô mong ước. Anh chàng Việt nam nhỏ thó David Bành cũng cho rằng học giỏi là một cách đền đáp lại những công ơn hy sinh của cha mẹ anh. Cô gái Mimi Nguyễn, tốt nghiệp thủ khoa một trường trung học ở thành phố Hucher, tiểu bang Mississippi đã khẳng định rằng chính đức tính khiêm nhường, lòng kiên nhẫn và quyết tâm mà mẹ cô đã dạy dỗ cô từ khi còn bé thơ đã góp phần chính yếu trong sự thành công của mình ngày hôm nay. Nguyễn Mai Phương, người tốt nghiệp thủ khoa một trường trung học lớn nhất thành phố Oklahoma, tiểu bang Oklahoma thì trân trọng nhắc đến những sự chăm sóc nhỏ nhất của người mẹ không hề biết lái xe, không có khả năng điền một tờ đơn xin việc bằng tiếng Anh, trong bài diễn văn của sinh viên thủ khoa ( Valedictorian) đọc trước hàng ngàn người Mỹ đến tham dự lễ tốt nghiệp của con em họ. Vì, theo cô gái Mai Phương, không có những chăm sóc nhỏ nhặt nhất của người mẹ Việt nam, thì chắc hẳn cô không có vinh dự đứng ở vị trí danh dự nhất trong ngày lễ ra trường trung học. Tất cả cử tọa đã đồng lọat đứng dậy vỗ tay, có người đã khóc, vì những lời chân tình từ cửa miệng cô gái Việt Nam xinh đẹp và gỉoi giang.

Như thế, gia đình Việt Nam là chỗ dựa không thể thiếu, là cái bệ phóng để những người trẻ bay lên , chứng tỏ chính mình, đóng góp cho xã hội và làm rạng danh nòi giống (Việt).

Người Mỹ, bằng cặp mắt thực tiễn, đã nhìn ra ngay điều đó. Vì thế, đã có rất nhiều nỗ lực của họ trong các giới văn hóa ( và cả chính trị ) đặt lại vấn đề những giá trị gia đình ( family values ) trong cấu trúc xã hội . Tấm gương thành công của người châu Á ( nói chung ) và người Việt Nam ( nói riêng ) , nơi mà gia đình là một thành tố căn bản nhất, quan trọng nhất đã khiến họ phải xem xét lại bảng giá trị và ranh giới giữa cá nhân với gia đình cùng với vai trò truyền thống của nó trong xã hội( tây phương) hiện nay , đã ít nhiều bộc lộ những khuyết điểm cần được điều chỉnh.

Nguyễn thị Mai Phương ( OK) 22 tuổi, trong ngày lễ tốt nghiệp 2 bằng đại học với gia đình 4 năm sau khi nhận danh hiệu Valedictorian

4.

Những gia đình người Việt đặt chân đến những xứ sở bằng lòng dung chứa mình thường là với hai bàn tay trắng. Tuy hai bàn tay trắng, nhưng với quyết tâm xây dựng lại cuộc sống sau quá nhiều phong ba bão táp, đã giúp họ vượt qua bao nhiêu trở ngại, đầu tiên là rào cản ngôn ngữ , rồi đến khí hậu, thổ ngơi và lối sống. Và phần lớn, họ đã thành công. Ở thế hệ thứ nhất, là về phương diện kinh tế. Ở thế hệ thứ hai, là phương diện học vấn, hay đúng hơn, phương diện khẳng định sự hiện hữu của mình bằng cách đặt những bước chân vững chắc lên bậc thang xã hội ( và chính trị ) bản xứ. Nếu sự có mặt của thế hệ thứ nhất trên những mảnh đất ngòai quê hương là một tình cờ của lịch sử, thì sự tồn tại rạng rỡ của thế hệ thứ hai lại là thành quả của bao khó nhọc, hy sinh và cố gắng. Ở đây, vai trò của truyền thống ( tức những gì người Việt khi ra đi đã mang theo bên mình ) đã góp phần không nhỏ. Và nhất là, không như những cộng đồng di dân khác, cộng đồng di dân người Việt đã không hề nhận được sự hỗ trợ nào từ quê hương của mình.

32 năm lịch sử người Việt hải ngoại, kể từ ngày miền Nam thua trận và chủ nghĩa cộng sản thống trị trên tòan thể đất nước. 32 năm là một thời gian quá ngắn để một cộng đồng di dân xác định chỗ đứng của mình trên mảnh đất mới. Nhưng cộng đồng di dân Việt nam đã đi được những bước khá dài. Khác với người bản xứ, xem sự thành công về kinh tế là mục tiêu cuối cùng (?), thì người Việt, xem sự thành công về kinh tế chỉ là cái nền, trên đó, người ta vươn tới những thành công khác, đáng trân trọng hơn. Điều đó giải thích những sự khuyến khích, hỗ trợ mà gia đình Việt Nam dành cho con em họ trong việc học hành và tiến thân trong xã hội ( bản xứ ).

Dù sao, thì tinh thần : Nhất sĩ, nhì nông của xã hội Việt Nam vẫn còn ngự trị trong mọi gia đình người Việt, sống trong nước hay ở hải ngoại.

Nhưng, quan trọng hơn hết, vẫn là ý chí vươn lên của những người trẻ tuổi thế hệ Việt Nam thứ hai. Chính họ, đã khẳng định vị trí đáng trân trọng của người Việt sinh sống ngòai quê hương, tạo uy tín với chính quyền và dân chúng bản xứ cho một nước Việt Nam vốn chỉ được biết đến trên thế giới qua cuộc chiến tranh dài đẫm máu và trong tương lai, sẽ là cây cầu nối giữa thế giới với quê hương bản quán, nơi nhiều năm trước đây cha mẹ của họ đã cất bước ra đi để cho họ có được cơ hội tiến thân như ngày hôm nay.

Mỗi một mùa tốt nghiệp, được đọc, nghe về những cái họ Trần, Nguyễn , Lê, Phạm , Vũ, Đặng, Đòan v . .v . . trong danh sách đội ngũ trí thức ưu tú của thế giới, tôi lại thêm lý do để tin rằng, chúng ta đã có sự lựa chọn đúng với quyết định rời bỏ đất nước ra đi ngày nào.

T.Vấn

(Mùa Tốt Nghiệp 2007)

© T.Vấn 2007