The old man – Tranh của Van Gogh

1.

Như thường lệ hàng năm, tháng 9 , trong dịp lễ Lao Động ( Labor Day ), là tháng những người bạn gìa chúng tôi họp mặt lại. Cũng là dịp anh em ở xa, hay đúng hơn, ở những khu vực mà chỉ cần vài tiếng đồng hồ lái xe là có thể ngồi bú khú với nhau bên những bàn tiệc khuya, ăn uống chẳng bao nhiêu nhưng . . . nói thì hơi nhiều hơn bình thường.

Tháng 9 năm nay , cuộc họp mặt ở Dallas cũng không đi ra ngòai thông lệ đã có từ lâu ấy. Chỉ khác một điều ( quan trọng ) là chúng tôi có dịp cùng nhau mừng . . . thượng thọ lục tuần (60 tuổi).

60 tuổi, dân gian hay gọi đùa là 6 bó ( mỗi bó đếm được 10 ), thực ra, cũng chỉ là một chặng mốc trong đời một con người, như những chặng mốc 20, 30, 40, 50 hay 70, 80 tuổi. Có khác chăng chỉ là ý nghĩa của chặng đường 60. Khổng Tử xưa kia bảo : “lục thập nhi nhĩ thuận”.(*) Người sống tới 60 tuổi tất phải thông hiểu những gì mắt thấy tai nghe do kinh nghiệm 60 năm làm người chồng chất, cũng hàm nghĩa sở học đã chín mùi, nghe điều gì cũng thấy thuận tai, vì lẽ đời không có gì là sai hòan tòan và đúng hòan tòan. Thông hiểu mọi chuyện nhân tình thế thái hay không thì chúng tôi không qủa quyết, nhưng cái cảm gíac khi nhìn vào con số 60 của anh em chúng tôi không dễ chịu chút nào. Có thể đó cũng là lẽ thường tình của những người cùng thế hệ hệ từ Âu sang Á, cái thế hệ babyboomers , nhìn nhận rằng “ bước sang tuổi 60 là một giai đọan gây sốc khá mạnh “, nhất là với những người tin rằng mình còn trẻ chán ( như tôi ), chưa đến nỗi phải bị cất vào viện bảo tàng những đồ cổ.

Chính vị tổng thống thứ 43 của Hoa Kỳ là ông Bush (con), ngày tròn 60 tuổi, ông đã phải thốt lên “ tôi nhớ rõ rằng, khi tôi còn là một cậu bé, nhìn người 60 tuổi, tôi đã nói “ Ồ, một người cổ “ . Còn vị tổng thống thứ 42 của Hoa Kỳ là ông Clinton thì rất thẳng thừng : “ Tôi ghét tuổi 60 “ khi ông bước vào tuổi này tháng 8 năm 2006. Ông than phiền rằng “ trong suốt quãng đời họat động của tôi, tôi luôn luôn là người trẻ tuổi nhất so với những đồng sự chung quanh. Bỗng một hôm thức dậy , tôi trở thành người già nhất trong căn phòng “. Những ngày 60 tuổi, ông biết rằng chuỗi ngày còn lại trước mặt ít hơn rất nhiều so với những ngày tháng sau lưng. Và ông tỏ ra biết ơn với mỗi buổi sáng thức dậy, nhìn chung quanh biết mình còn sống, còn đi lại làm việc được.

Có người cho rằng, sau 60 tuổi, những ngày sống kế tiếp là những ngày được hưởng thêm (bonus ) , những ngày sống ân sủng của Thượng đế.

Nhưng, vị cựu đệ nhất phu nhân của Hoa Kỳ, bà đương kim Ngọai trưởng Mỹ Hillary Clinton lại lạc quan hơn rất nhiều. Ngày 25 tháng 10 năm 2007, bà mừng sinh nhật thứ 60 của mình giữa lúc bà đang nỗ lực hết sức mình để giành vé đại diện đảng dân Chủ trong cuộc tranh cử Tồng thống năm 2008 . Trong buổi tiệc, bà vui vẻ tuyên bố: “ Thật tuyệt vời khi bước vào tuổi 60. Tôi vẫn sung sức nên đã có kế họach lớn như tranh cử tổng thống “. Bà còn cho rằng, tuổi 60 chỉ là chặng mốc 50 được làm mới lại. Thực sự, sự nghiệp chính trị của bà Hillary Clinton chỉ bắt đầu khởi sắc những ngày bà 60 tuổi. Hiện nay, với cương vị ngọai trưởng Hoa Kỳ, bà đang là một trong những tên tuổi thường xuyên xuất hiện trên các trang báo lớn tòan thế giới.

Nữ ca sĩ kiêm diễn viên điện ảnh lừng danh Cher, những ngày trên 60 tuổi đã ký một hợp đồng trị gía 60 triệu với trung tâm giải trí Caesars Palace Las Vegas, thay thế ca sĩ trẻ tuổi ( hơn ) Celine Dion vừa hết hợp đồng. Bà còn chuẩn bị để chụp một lọat những bức hình khỏa thân, đánh dấu giai đọan mới của một thân hình tuyệt mỹ, giai đọan “ tuổi 50 được làm mới lại “.

Ở Canada, tháng 6 năm 2009, một người phụ nữ gốc Ấn độ 60 tuổi đã vào bệnh viện Calgary để cho ra đời một cặp bé song sinh. Dù phải dùng phẩu thuật để giúp hai bé chào đời, nhưng kết quả vẫn mỹ mãn : mẹ tròn con vuông. 60 tuổi mới được làm mẹ sau bao cố gắng vô cùng gian nan và tốn kém, cuối cùng, với phương pháp thụ tinh trong ống nghiệm, bà đã mang thai rồi sinh nở . Với bà mẹ “ trẻ “ này, có lẽ nên dùng câu của bà Hillary Clinton với chút ít sửa đổi , tuổi 60 chỉ là “ tuổi 20 được làm mới lại “.

2.

Chặng mốc 60 tuổi phức tạp hơn cái vẻ ngòai đơn giản của nó.

Nhà văn lừng danh người Mỹ Mark Twain đã viết : “ Tuổi tác phần lớn đều là do cái đầu. Nếu bạn chẳng quan tâm đến nó, thì có gì đâu mà phải suy nghĩ “ (Age is mostly a matter of the mind! If you don’t mind, it doesn’t matter ).

Nhưng ai là người có thể thực sự giả vờ không nhìn thấy cái chặng 60 nó đang đứng sừng sững trước hiên nhà, dù có mời hay không, vị khách khó chịu ấy cũng sẽ bước vào , và ở lại. Một khi thân xác đã lão hóa, thì cái đầu dù có gắng gượng cách mấy, trán vẫn cứ nhăn, da cũng vẫn cứ đổ đồi mồi, mắt vẫn cứ mờ , tay chân vẫn cứ lóng nga lóng ngóng như trẻ nhỏ mới tập đi. Nhưng tệ hại hơn hết phải kể đến cái trí nhớ nghễnh ngãng cứ quên trước quên sau, hay cứ quên những điều phải nhớ nhưng lại nhớ những điều cần phải quên. Vì thế, những câu chuyện nửa khuya nhiều khi được những vị lục tuần kể lại kỹ càng đến từng chi tiết nhỏ dù chúng xẩy ra đã bao nhiêu năm. Nhưng, chỉ tiếc một điều, các vị lão ông khả kính đã quên mất rằng, cũng một câu chuyện ấy đã từng được ông kể đi kể lại cả trăm lần .

Ngạn ngữ Tây phương có câu : Đàn ông chỉ gìa khi ông ta cảm thấy mình già, còn đàn bà chỉ già khi bề ngòai của họ trông già mà thôi ( A man is as old as he feels, and a woman as old as she looks ).

Những người bạn từ thuở thanh niên mắt sáng môi tươi, tóc bời lộng gió như anh em chúng tôi hẳn ít ai chịu nghĩ mình gìa, dù con số 60 cứ đập vào mắt rõ ràng như đọan cuối con đường đang hiện ra trước mặt. Cái câu ngạn ngữ nói trên chỉ đúng cho đến lúc này. Nhưng khi chúng tôi nhìn thẳng vào mặt nhau, cái mái đầu bạc trắng kia, cái khuôn mặt nhăn nhúm kia , thì ảo tưởng “ trẻ mãi không gìa “ đã tan biến đi nhanh chóng. Mấy ai soi gương mà thấy mình gìa, ngọai trừ đủ can đảm soi vào mặt bạn bè. Tấm gương “ trung thực “ ấy sẽ nói hết, dù một sự thực não lòng. Nhìn qua những người vợ “ trông còn trẻ “ của chúng tôi đang ngồi tíu tít với nhau về những điều phiền lòng họ phải chịu đựng với những đức ông chồng của mình, thì qủa thật câu ngạn ngữ phương Tây trích ở trên đúng hẳn một trăm phần trăm. Họ sẽ không già bao lâu họ “ trông vẫn trẻ “. Họ trông còn trẻ vì đứng cạnh những ông chồng gìa.

Trong hành trình cuộc đời, người ta đi qua nhiều chặng mốc , từ trẻ đến gìa, từ ngây thơ đến chai sạn. Nhưng càng già, càng chai sạn, càng thông hiểu thế thái nhân tình thì người ta lại càng chậm lụt trong việc nhìn nhận một điều thật sơ đẳng : ai cũng phải gìa và ai cũng phải chết. Thú nhận rằng mình đã gìa, đòi hỏi nhiều can đảm, nhất là ở phái nữ. Nghĩ đến một ngày mình sẽ biến mất khỏi trần gian này, ai là người không rùng mình, sợ hãi và nhận chân rằng cái chết sẽ đến với mình bất cứ lúc nào, nhất là khi người ta đã bước qua ngưỡng cửa 60. Vì thế, khi người ta gìa, càng cần phải có nhiều đảm lược để . . . đón cái chết.

3.

60 tuổi là chặng nghỉ cuối trước khi tiếp tục cuộc hành trình về nơi miên viễn. Cũng là lúc ngóai nhìn lại những gì đã làm được của 60 năm làm người. Người ta đặt tên cho những việc đã làm được ấy là sự thành đạt. Nhưng thế nào là sự thành đạt ? Một địa vị nào đó trong xã hội ? những tích lũy về của cải vật chất ? Tiếng tăm có được do những họat động trong các lãnh vực văn hóa, chính trị, xã hội ? Tất nhiên, những cái được ấy phải được coi là sự thành đạt. Nhưng ý nghĩa của sự thành đạt không nên ngừng ở giới hạn ấy. Những đứa con trong gia đình, đã trưởng thành, đã nên vợ nên chồng, đã có một mái ấm riêng và công ăn việc làm. Những thứ ấy cũng phải được coi là sự thành đạt, nếu không, sẽ có rất nhiều người bước qua tuổi 60 với cảm tưởng mình vẫn hai bàn tay trắng như thuở mới vào đời ở chặng mốc 20 tuổi.

Ý tưởng sở hữu một sự thành đạt làm cho người 60 tuổi dễ sống hơn, dễ chấp nhận hơn thực tại gìa nua của mình, vì sự mãn nguyện bao giờ cũng cho người ta cảm gíac ấm áp, dịu dàng, êm ái. Nhưng, cuộc đời như quyển sách, mỗi người đọc khác nhau đều rút ra những điều khác nhau cho riêng mình. Vì thế, ở tuổi 60, lúc người ta có nhiều thì giờ hơn để nghiền ngẫm những gì trong quyển sách đời mình đã đọc, rất nhiều người đã nhận ra cái hư ảo của sự thành đạt, nhưng cũng có người lại khao khát hơn những gì họ chưa có được, không có được, dù biết rằng, xét cho cùng, cũng chỉ là hư danh phù phiếm mọi thứ hơn thua trong cuộc đời.

60 tuổi chưa hẳn đã giúp người ta miễn nhiễm với những thứ dịch cúm háo danh, háo tiếng.

4.

“Anh ơi có bao nhiêu . sáu mươi năm cuộc đời “ . Đó là hai câu hát mở đầu của một bài hát thời trang nổi tiếng một dạo của nhạc sĩ Y Vân. Trong đêm họp mặt của những người bạn lục tuần chúng tôi cũng có vài tiết mục văn nghệ do các con cháu phụ trách. Họ đã hát bài nhạc của Y Vân, nhưng lại thay bằng “ anh ơi có bao nhiêu. Chín mươi năm cuộc đời “ . Việc ( tự ý ) sửa đổi lời bài nhạc được nhạc sĩ Y Vân viết cách đây hơn 40 năm có lý do khá . . . chánh đáng. Ngày nay, nhờ vào điều kiện sống phát triển cùng với khả năng ngừa bệnh, chữa bệnh tân tiến, tuổi thọ con người đã vượt xa so với 40 năm trước. Ở Nhật, Singapore, một số khu vực ở Pháp, Tây ban nha , tuổi thọ trung bình đã đạt tới 83 tuổi rưỡi . Ở Mỹ ( khá thấp ) khỏang 78 tuổi. Ngay ở Việt nam , tuy nghèo thế, vẫn có tuổi thọ trung bình ( theo sự xếp hạng của Tổ chức Y tế Liên hiệp quốc tháng 5- 2009) là 72, với nam là 70 tuổi và nữ là 75 tuổi.

Thế nên, “ có bao nhiêu 90 năm cuộc đời “ không hẳn là cường điệu.

Cái ý tưởng có được thêm 30 năm nữa trong cuộc đời thật thú vị. Trước hết, nó làm cho người 60 tuổi có cảm tưởng mình chưa già. Kế đến, hiểu sống thêm như là một ân sủng của Thượng đế khiến người ta phải tìm cách sử dụng ân sủng ấy vào những việc chưa có thì giờ làm được trong suốt 60 năm cơm áo gạo tiền. Giống như người ta tìm cách tự thưởng cho mình những món quà xa xỉ bằng đồng tiền thưởng cuối năm của xí nghiệp.

Nhưng, lực bất tòng tâm, sức người vẫn không thể vượt qua được quy luật sinh diệt của vạn vật. Phần “sống thêm” hậu hĩnh có thể có được nhưng sinh lực thực sự để đem lại gía trị cho sự sống chưa hẳn đã có được. Sống thêm mà sống dật dờ với đủ mọi thứ căn bệnh của tuổi gìa thì chưa hẳn ân sủng ấy là trọn vẹn.

Ấy là chưa kể có những người thực sự “ sống hùng sống mạnh “ trong khỏang 30 năm “ bonus “, rồi khi đi đến chặng mốc 90 tuổi, có mang tâm trạng bằng lòng, mãn nguyện chưa hay lai vẫn cứ dùng dằng chưa chịu vén áo bước lên tàu .

5.

Đọc báo trong nước ngày 09-09-09, thấy người ta đang đốn bỏ những gốc me gìa trên 60 tuổi dọc theo đường Công Lý ( bây giờ là Nam Kỳ Khởi Nghĩa ) ở Sài Gòn, với lý do để tránh cây đổ, gây tai nạn cho người đi đường. Theo phóng viên có mặt tại chỗ, thì những cây già 60 tuổi này “hầu hết phần rễ các cây me bị đốn hạ sâu cách mặt đất khoảng 0,5 mét đều đã bị mục gần hết mặc dù cành và lá trên thân cây vẫn xanh tươi. “

Người đi đường cũng đứng lại coi và tỏ ý tiếc rẻ những cây cao đã từng nhiều năm tháng đem lại bóng mát cho đường phố. Điều an ủi là giới chức thành phố hứa sẽ trồng lại me non ở những chổ cây gìa ( 60 tuổi ) .

Cây 60 tuổi thì như thế. Cây già phải nhường chỗ cho cây non.

Còn người 60 tuổi thì sao ?

T.Vấn

09-09-09

__________________________________________________________-

*Căn-cứ theo sự giải-thích của Khổng-Tử, con người đến một mức tuổi nào đó mới hiểu rõ được một số điều mà những người chưa đến tuổi đó không hiểu nổi. Chính vì thế mà Khổng-Tử đã nói: “Tam thập nhi lập, tứ thập nhi bất-hoặc, ngũ thập nhi tri thiên-mệnh, lục thập nhi nhĩ-thuận, và thất thập nhi tùng-tâm sở-dục bất du-củ.” Ngoài tuổi “tam thập nhi-lập,” con người ta đến 40 tuổi mới có trình-độ “tứ thập nhi bất-hoặc,” tức là có thể hiểu được lý-lẽ trong thiên-hạ, phân-biệt được điều phải điều trái, ai tốt ai xấu, và ít khi sai lầm; đến 50 tuổi mới có trình-độ “ngũ thập nhi tri thiên-mệnh,” tức là có thể hiểu được mệnh trời hay chân-lý của tạo-hóa; đến 60 tuổi mới có trình-độ “lục thập nhi nhĩ-thuận,” tức là có học-vấn và kinh-nghiệm trường đời chín-mùi, sự hiểu-biết và việc-làm mới chu-đáo, không thấy những gì nghe được là khó hiểu hay chướng-ngại, và có thể phán-đoán được ngay mọi việc; đến năm 70 tuổi mới có trình-độ “thất thập nhi tùng-tâm sở-dục bất du-củ” rất tự-nhiên, tức là khi 70 tuổi thì hễ nói hay làm một điều gì là tự-nhiên thể-hiện đúng chủ-tâm của mình, muốn sao được vậy, không vượt ra ngoài khuôn-khổ đạo-lý hay lẽ phải. ( Theo : Phạm Kim Thư )

© T.Vấn 2009

Viết thêm của tác giả:

Ngày 11 tháng 9 năm 2001, khi thảm kịch khủng bố xẩy ra, tôi đã viết vội những xúc cảm của mình với tâm trạng của người “ chẳng may sống sót sau một cơn hồng thủy “ để chia sẻ với nhữnh bạn hữu cùng tâm trạng. Nhiều năm sau ngày khủng khiếp ấy, tôi vẫn chưa hòan hồn và vẫn chưa đủ can đảm đối diện với ý nghĩa đích thực của sự khủng khiếp ấy.Sự mong manh của cuộc sống và sự độc ác của con người, từ cuộc chiến tranh 30 năm trên đất nước tôi đến cuộc chiến tranh khủng bố trường kỳ hiện nay, vẫn là những nỗi ám ảnh theo với tôi đến những ngày cuối cùng.

Hôm nay, 8 năm sau ngày bi thảm ấy, giữa một nước Mỹ vẫn còn bị chấn thương cân não, tôi đọc lại những gì mình suy nghĩ 8 năm trước. Lạ thay, hình như tôi mới vừa viết xong bài này lúc nãy, trước khi bước vào phòng hôn hai đứa con đang say ngủ.

T.Vấn

11-09-2009

Điều tưởng như mặc nhiên

Như thường lệ, sáng nay, vợ chồng chúng tôi hôn nhau tạm biệt. Nàng vội vã lên xe đến sở làm cho kịp giờ, sau khi đã ôm hôn hai con đang ngồi ăn sáng ở trong bếp. Còn tôi, xem lại bài vở, cặp sách các con rồi cũng đưa chúng ra xe đến trường. Và như thế, chúng tôi chia tay nhau. Hẹn gặp lại vào cuối ngày, khi tất cả mọi người đã làm xong bổn phận của mình. Tối nay, gia đình chúng tôi lại quây quần đầy đủ bên bàn ăn như mọi khi. Nhưng khác với mọi ngày, các con tôi không tíu tít nói đủ thứ chuyện trong trường nữa. Vợ tôi không còn càu nhàu vì cái áo bẩn sao anh cứ vắt ở trên ghế thế. Mặc dù, hôm nay tôi đã để cả áo bẩn lẫn vớ bẩn lên bộ Sofa trắng tinh trong phòng khách. Vợ chồng con cái chúng tôi lặng lẽ ăn cho xong bữa cơm chiều. Và mắt dán vào màn ảnh ti-vi. Một thảm kịch vừa xảy ra cho nước Mỹ. Quê hương thứ hai của chúng tôi. Đất nước đã cưu mang chúng tôi trong những ngày cơ cực nhất. Bọn khủng bố đã sử dụng phi cơ chở hành khách như vũ khí đâm vào tòa nhà Ngũ Giác Đài, bản doanh bộ chỉ huy quân đội Mỹ, nơi hàng ngày có vào khoảng 24 ngàn người đến làm việc. Chúng cũng sử dụng hai chiếc phi cơ chở hành khách khác đâm thẳng vào tòa nhà thương mại thế giới tọa lạc tại thành phố Nữu-Ước. Nơi hàng ngày có khoảng 50 ngàn người đến làm việc và khoảng 100 ngàn khách du lịch ghé qua. Một tòa nhà với hai ngọn tháp song sinh cao 110 tầng, trụ sở của hàng trăm cơ sở thương mại lớn nhất nước Mỹ và thế giới. Nhìn tòa nhà khổng lồ này từ từ đổ sụp xuống giữa đám khói lửa mịt mùng mà chúng tôi không thể tin ở mắt mình. Hàng ngàn con người đã vùi thây trong đó. Hàng ngàn con người, sáng nay, cũng như gia đình chúng tôi, hôn nhau tạm biệt, vội vã đến sở làm và hẹn sẽ gặp lại nhau vào cuối ngày. Nhưng hàng ngàn người vợ, người chồng, người cha, người mẹ, người con, người anh, người em, người chị ấy tối nay đã không trở về nhà với chồng, với vợ, với con, với cha, với mẹ, với anh, với chị, với em như đã ước hẹn trong buổi chia tay sáng nay. Họ tưởng ngày hôm nay rồi cũng qua đi đều đặn như ngày hôm qua.Tất cả chúng tôi đều tưởng như thế. Nhưng ngày hôm nay không hề giống ngày hôm qua. Mãi mãi từ nay về sau, những gia đình bất hạnh ấy sẽ không bao giờ có được ngày hôm qua nữa. Và chúng ta cũng thế, những gia đình may mắn của hôm nay, có lẽ cũng sẽ không bao giờ có được ngày hôm qua an bình. Ít nhất là trong tâm thức. Chúng tôi ngồi đó, trong phòng khách an bình, ở một đất nước mà chúng tôi tưởng là an bình. Các con tôi ngồi đó, nước mắt lưng tròng. Vợ chồng chúng tôi ngồi đó, cứng đờ người vì xúc động. Và chúng tôi cảm thấy yêu nhau hơn khi còn sờ thấy nhau, còn thấy hơi ấm tỏa ra từ thân thể nhau mà bấy lâu chúng tôi mặc nhiên coi như là của nhau. Các con tôi ngồi đó, khỏe mạnh và xinh đẹp. Chúng tôi mặc nhiên hưởng cái hạnh phúc làm cha làm mẹ. Các con tôi mặc nhiên hưởng sự yêu thương của bố mẹ. Có phải mọi chuyện đều mặc nhiên nhự vậy không? Chúng ta đang sống trong một thế giới thật mỏng manh và dễ vỡ. Chúng ta không chấp nhận thực tại này hay chúng ta giả vờ rằng mọi chuyện đều sẽ ổn cả thôi! Không, cho đến sáng ngày hôm nay, những điều tưởng chừng như mặc nhiên nhất, đối với hàng ngàn gia đình, đã không còn là điều mặc nhiên nữa. Ảo tưởng đã tan vỡ.

Vì ai gây dựng cho nên nỗi này

Trong thời đại siêu xa lộ thông tin này, thế giới thật nhỏ bé. Ngồi trong phòng khách an bình của mình, nhìn những cảnh xảy ra trên màn ảnh nhỏ mà như đang chứng kiến cái thảm kịch của người hàng xóm. Tôi nghe thấy những tiếng khóc thảng thốt. Tôi nhìn thấy những khuôn mặt méo xệch vì nỗi đau xé lòng. Tôi nhìn thấy những đôi mắt thất thần vì vừa trải qua một khoảnh khắc kinh hoàng nơi địa ngục. Như bất cứ người Việt Nam nào đã từng kinh qua cuộc chiến ba mươi năm tàn khốc, khi nhìn thấy cảnh tượng xảy ra tại thành phố Nữu-Ước, tôi lại liên tưởng đến cuộc chiến tranh của riêng đất nước mình. Cũng chết chóc, đổ nát. Cũng đau đớn, tan hoang. Không chỉ một ngày mà là gần mười ngàn ngày. Những tưởng rằng sẽ không còn những chết chóc, đổ nát, những đau đớn, tan hoang. Những tưởng rằng loài người sẽ trở nên nhân hậu hơn sau một thời gian dài đối đầu thù địch như dã thú. Và nỗi đau ba mươi năm chiến tranh Việt Nam lại nhói lên cùng với nỗi đau của nước Mỹ trong ngày mười một tháng chín năm hai ngàn lẻ một này.Đâu đó trên màn ảnh truyền hình tôi thấy những người Palestine ăn mừng nhảy múa trên những xác người giữa một Nữu-Ước đổ nát hoang tàn. Đâu đó trên màn ảnh truyền hình tôi loáng thoáng nhìn thấy một người trang phục theo lối Ả-Rập đang hùng hồn nói về những cái chết của đồng bào ông từ bao nhiêu năm nay, về cuộc chiến tranh bị nguyền rủa với ước mơ một ngày về đất hứa. Ông than phiền rằng tại sao cả thế giới thương xót những người dân Mỹ chết ở Nữu-Ươc, chết ở D.C. mà không ai nhỏ giọt lệ nào cho dân tộc ông, đồng bào ông cũng đang ngã xuống hàng ngày. Phải chăng chỉ có người Mỹ mới là con người, còn đồng bào ông không phải là con người, ông hỏi. Có lẽ ông không biết rằng, cả thế giới đang nhỏ lệ khóc thương không phải chỉ cho những nạn nhân của một tấn thảm kịch tàn khốc mà còn cho những giá trị nhân bản chung của toàn nhân loại đang bị đè nát dưới đống gạch vụn của tòa tháp sinh đôi. Ôi Bạo Lực! Ôi mắt trả mắt! Ôi răng đền răng! Nhưng mắt của ai? răng của ai ? Người ta không thể nhân danh nỗi đau khổ của mình để buộc người khác phải chịu đựng cùng một nỗi đau khổ.

Chỉ có sự nhân hậu mới cứu rỗi được thế giới này

Cả thế giới chết lặng khi chứng kiến tận mắt chiếc phi cơ chở đầy hành khách được dùng làm vũ khí đâm thẳng vào tòa nhà chọc trời, nơi có hàng chục ngàn con người đang cặm cụi làm việc để dựng xây thế giới. Chỉ có lòng thù hận hoặc sự sùng bái tin tưởng mù quáng mới sai khiến được con người phạm vào tội ác lớn lao dường ấy. Chúng ta đã chứng kiến tận mắt sức mạnh của những thế lực đen tối trên mặt đất không hoàn hảo này. Và vì thế giới chúng ta đang sống không bao giờ là một thế giới hoàn hảo, nên đã nẩy sinh ra những tội ác.Nhưng cũng nhiệm màu làm sao, từ những tan hoang, đổ nát , chết chóc, tôi vẫn thấy con người hiện ra sừng sững. Cái con người mang tính bản thiện, mang hình ảnh Thượng Đế xuống trần gian để cải tạo trần gian. Để giúp con người nhận chân được rằng, dù thế gian này không hoàn hảo nhưng là nơi duy nhất xứng đáng để vinh danh con người. Những con người sừng sững mà tôi muốn nói đến đây là những người lính cấp cứu thuộc Sở Cứu hỏa thành phố Nữu-Ước. Những người cảnh sát thuộc Sở Cảnh sát thành phố Nữu-Ước. Là những con người vô danh, sẵn sàng hy sinh mạng sống mình để bảo vệ mạng sống những người khác. Là những con người nhân hậu, yêu người khác như chính bản thân mình. Đó là những bông hoa đẹp nhất trong những bông hoa đẹp nhất của nhân loại nở giữa cái xấu xa nhất trong những cái xấu xa của nhân loại trong cái ngày đáng nhớ nhất trong những ngày đáng nhớ của nhân loại.

Người ta đang xưng tụng họ là những anh hùng. Không, những con người đang xả thân mình để cứu giúp những nạn nhân vô tội của một tội ác điên khùng không phải là những anh hùng. Tôi đã quá khốn khổ vì những anh hùng. Đất nước tôi đã quá khốn khổ vì có quá nhiều những anh hùng. Tôi muốn gọi họ là những Con Người Nhân Hậu. Chữ Con Người viết hoa. Chữ Nhân Hậu viết hoa. Thời đại chúng ta đang sống không cần những anh hùng nữa. Hãy để những anh hùng an nghỉ với lịch sử. Chúng ta cần sự nhân hậu. Vì Chỉ Có Sự Nhân Hậu Mới Cứu Rỗi Được Thế Giới Này. Cái thế giới đang tự thiêu hủy chính nó vì hận thù. Cái thế giới bất toàn vì bạo lực. Cái thế giới bé nhỏ vì tưởng mình có thể thay quyền Thượng Đế. Ôi làm sao cắt nghĩa được điều không thể cắt nghĩa nổi ?

Xin chắp tay nguyện cầu

Khổ đau chồng chất đã làm khô kiệt những tuyến nước mắt. Tôi chẳng có gì để khóc nữa. Tất cả đã đổ ra cho ba mươi năm chinh chiến người chết từng giờ trên đất nước thứ nhất của tôi. Cho mười lăm năm gian khổ nhục nhằn lênh đênh trên sóng biển tìm đến bến bờ tự do của đồng bào ruột thịt của tôi. Tôi chẳng còn gì để nhỏ xuống khóc thương cho nỗi đau của đất nước thứ hai của tôi nữa. Tôi cảm thấy mình có lỗi khi không thể khóc được. Tôi cảm thấy mình có lỗi khi không thể làm gì được cho những người ra đi mãi mãi ngày hôm nay.

Chỉ xin được đốt nén hương lòng, nguỵện cầu thế giới bình an, nguyện cầu lòng người bình an, nguyện cầu lòng tôi bình an.

Wichita 11-09-2001

© T.Vấn 2009

1.

Ngày 25 tháng 8 năm 2009, chính phủ Việt Nam chính thức ra quyết định cấm hút thuốc lá ở những nơi công cộng, theo đó “ từ nay đến năm 2010, tăng thuế và giá của các sản phẩm thuốc lá, áp dụng mức thuế cao đối với các sản phẩm thuốc lá nhập khẩu. Nghiêm cấm hút thuốc lá từ 1-1-2010 ở lớp học, nhà trẻ, các cơ sở y tế, thư viện, rạp chiếu phim, nhà hát, nhà văn hóa, các khu vực sản xuất và nơi làm việc trong nhà, nơi có nguy cơ cháy nổ cao và trên các phương tiện giao thông công cộng. Từng bước hoàn thiện các quy định cấm hút thuốc lá nơi công cộng, tiến tới cấm hút thuốc lá tại tất cả những nơi công cộng trong nhà vào năm 2010.
Kiểm soát chặt chẽ khâu lưu thông thuốc lá từ bán buôn đến bán lẻ. Đến năm 2010, hoàn thành việc xây dựng quy hoạch lại mạng lưới bán buôn và bán lẻ các sản phẩm thuốc lá trong toàn quốc, trước mắt tại các thành phố lớn.
Sau năm 2010 việc bán lẻ thuốc lá chỉ được thực hiện tại các địa điểm theo quy hoạch đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Thực hiện nghiêm quy định cấm bán thuốc lá bằng máy bán tự động, bán qua mạng internet và bán qua điện thoại; cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi. ( Quyết Định số 1315/QĐ-TTg ) – Theo : www.sggp.org.vn 25-08-2009 “.

Ở châu Á, ngòai Trung quốc, Việt Nam là một trong những quốc gia hàng đầu tiêu thụ một lượng thuốc lá khổng lồ nên cái tin trên đã khiến các hãng thông tấn lớn nhất thế giới chạy tin ngay trên trang nhất. Hãng AFP khi đưa tin, đã thắc mắc là lệnh cấm nói trên không thấy đả động gì đến việc cấm hút thuốc bên trong các nhà hàng, các địa điểm ăn uống. Con mắt nhậy bén của nhà báo đã nhìn thấy ngay cái lỗ hổng thật lớn trong lệnh cấm hút thuốc nơi công cộng của nhà cầm quyền. Trong các nơi công cộng, thì nhà hàng và các tụ điểm ăn uống ở Việt Nam là những nơi người ta hút thuốc nhiều nhất.

Như vậy là, kể từ thế kỷ thứ 17 khi lần đầu tiên thuốc lá, theo chân những người Bồ Đào Nha , du nhập vào Việt Nam , nay đã chính thức bị khai tử. (1)

Thực ra, lệnh cấm thuốc lá ở Việt Nam đã được ban hành từ năm 2005 : “ Cá nhân hút thuốc lá, thuốc lào ở nơi công cộng như trong rạp hát, rạp chiếu phim, phòng họp, phòng làm việc, bệnh viện, thư viện, phòng đợi của nhà ga, bến xe, sân bay, bến cảng, trên các phương tiện giao thông công cộng hoặc ở những nơi công cộng khác có quy định cấm sẽ bị xử phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 50.000 – 100.000 đồng. (Nghị định số 45/2005/NĐ-CP.) “ . Việc nghiêm cấm các hành vi bán thuốc lá, thuốc lào cho trẻ em dưới 16 tuổi cũng đã có hiệu lực từ tháng 5/2007.

Nhưng, cũng như bất cứ một thứ luật lệ hợp lý hay không hợp lý nào được ban hành bởi nhà cầm quyền trong nước, luật cấm hút thuốc nơi công cộng có ra đời cũng chỉ “ để gío cuốn đi “. Những ngày về thăm gia đình ở Sài Gòn hồi tháng 7 năm 2009, tôi đã nhiều phen khổ sở vì “ những ống khói tầu “ ( của cả người thân , bạn bè lẫn kẻ xa lạ ) mỗi khi có việc đến những nơi công cộng, những dịp tụ họp quây quần, nhất là trong những tiệm ăn đầy ắp người. Thành tích 30 năm hút thuốc lá của tôi ( may mắn thay đã chấm dứt vào năm 1996 ) cũng chẳng thấm vào đâu so với tốc độ hút thuốc của những người trẻ hiện nay ở Việt Nam. Những hiệu thuốc lá thông dụng ở Sài gòn hiện nay như Hero, Craven A . . . đều được sản xuât trong nước , gía cả phải chăng nên mọi túi tiền đều phù hợp khiến tốc độ “ đốt “ càng nhanh hơn. Cũng khó mà trách cứ những người vi phạm vì họ không có một chỗ dành riêng cho người hút thuốc, nhất là ở những nơi cần triệt để tránh hút thuốc như bệnh viện, trường học, nhà ga v…v.. Việc xây cất cái phòng hút thuốc thật cần thiết ấy đã ở ngòai tầm tay với của hầu hết mọi cơ quan . Ở những quán ăn, nhà hàng vẫn không có phân chia ra khu dành cho người hút thuốc và khu dành cho người không hút thuốc. Xem ra , ở Việt Nam hiện nay, người ta du nhập rất nhiều thứ từ nước Mỹ, nhưng riêng “ nền văn minh thuốc lá Hoa Kỳ “ vẫn chưa có cơ hội chen chân vào mảnh đất hãnh tiến này.

Nhưng trên hết, chính người hút thuốc phải biết rằng , mình đang kết bạn với tử thần.

2.

Việc hút thuốc ( các lọai ) có hại như thế nào chắc ai cũng biết, kể cả những người tiêu thụ một ngày 2 hoặc 3 gói thuốc. Kẻ lỡ hút lâu năm , đã trở thành ghiền , muốn bỏ cũng khó bỏ chiếm một tỉ lệ đáng kể trong giới tiêu thụ thuốc lá ở Việt Nam, trong số đó có nhiều người cùng trang lứa với kẻ viết bài này. Lại còn những người, tuy biết rất rõ tác hại của thuốc lá, nhưng nhất quyết không chịu bỏ ( hay đã thử nhưng không được ), đã ngụy biện rằng đời không còn gì vui thú, chỉ còn điếu thuốc trên tay mỗi khi buồn bã, chán nản hay những khi “ nhớ nhà châm điếu thuốc. Khói huyền bay lên cây “(thơ Hồ Dzếnh ).

Nhưng, trước con mắt kinh ngạc của tôi, nhiều người trẻ ở Việt Nam hiện nay có cùng quan niệm “ sĩ diện hão “ như ngày xưa chúng tôi đã từng “ sĩ diện hão “ rằng “ không hút thuốc không phải nam nhi chi chí “. Ngạc nhiên hơn nữa, giới phụ nữ cũng nhiệt tình tham gia “ trò chơi chết người “ này . Một buổi sáng nhàn nhã ngồi ngắm ông đi qua bà đi lại ở quán cà phê thời thượng Terrace góc đường Lê Lợi và Pasteur ( chỗ tiệm nước mía Viễn Đông cũ ngó qua ), tôi chứng kiến 4 cô gái Sài Gòn xinh đẹp, những móng tay đỏ chót kẹp những điếu thuốc Marlboro Lights mảnh, dài, sang trọng và nhả khói thật điệu nghệ ở ngay bàn bên cạnh. Trông họ còn rất trẻ, chắc vẫn đang ở độ tuổi cắp sách đến giảng đường. Quả thật, trông dáng vẻ của những cô gái trẻ ấy vừa trò chuyện, thỉnh thỏang đưa điếu thuốc lên môi , thật quyến rũ. Tôi chợt nhớ đến “ bức tuyệt tình thư gởi người tình khói sương của 30 năm chăn gối mặn nồng “ (2) tôi đã thảo ra nhiều năm về trước, đến bây giờ qua cặp kính lão trễ gọng, tôi vẫn còn hình dung ra được ma lực đáng sợ của làn khói lãng đãng khiến hồn xiêu phách lạc ấy. Đáng sợ hơn nữa, làn khói lãng đãng ấy đang hiện hình thành những cô gái xinh đẹp ngồi trước mặt tôi. Lúc ấy, nếu tôi có yếu lòng, đốt một điếu thuốc cũng chỉ là lẽ thường tình khó có ai tránh khỏi.

Theo con số thống kê không chính thức, ở Việt Nam có khỏang 70 phần trăm học sinh thử hút thuốc, bắt đầu từ lớp 9 cho đến lớp 12. Trong số 70 phần trăm “ thử đùa với lửa “ ấy, có khỏang 30 phần trăm nghiện thuốc. Đó là một con số đáng buồn. Thời chúng tôi, vì thiếu thông tin , vì xã hội vẫn chưa có thái độ triệt để với sự tai hại của việc hút thuốc khiến nhiều người trẻ đâm đầu vào việc “ hút sách “ đã đành. Nhưng ngày nay, với những trào lưu chống hút thuốc lan rộng khắp thế giới, với những phương tiện thông tin nhanh chóng, đa dạng, đầy đủ về tác hại của thuốc lá, lại vẫn còn những thanh niên “ chưa thấy quan tài chưa đổ lệ “ thì quả là đáng trách.

Trong một cuộc chuyện trò với vài người bạn cũ ở Sài Gòn, tôi còn được biết giới trẻ Hà Nội ngày nay coi việc hút thuốc lào như một thứ “ mô đen thời thượng “. Không phải họ hút thuốc lào bằng bát, mà là hút bằng những chiếc điếu cày , lọai điếu mà chỉ những kẻ ghiền nặng mới dám cầm đến. Qua sự giới thiệu của anh bạn, tôi vào một trang Web có phóng sự nói về sinh họat trên phố cổ Hàng Vải của Hà thành nghìn năm văn vật :

“Người dân Hà Thành đã không còn lạ lẫm gì với cảnh “trai thanh gái lịch” uống nước mía, hút thuốc lào vào những buổi trưa và chiều hè nắng nóng ở một con phố cổ.
Tiếng lành đồn xa, con phố Hàng Vải bỗng trở thành “thương hiệu” với món giải khát bình dân, cộng với mốt “bắn” thuốc lào của thanh niên càng làm cho phố trở nên sầm uất, tấp nập. Vào những ngày nắng nóng nhiệt độ lên đến 40°C thì những máy ép nước mía ở đây không được ngưng hoạt động một lúc nào.
Đặc biệt, phố đông nhất vào thời gian từ chập tối cho đến khuya, chủ yếu khách “bắn thuốc lào, uống nước mía”. Uống nước mía, hút thuốc lào bỗng trở thành bộ đôi “đặc sản” của một bộ phận thanh niên Hà Thành hiện nay và họ đã “mặc định” phố Hàng Vải là nơi hội tụ của 2 thứ đó. Nước mía kèm thuốc lào đã làm cho doanh thu của những hàng giải khát này chỉ tăng, không giảm số lượng. Mỗi ngày, một cửa hàng bán từ vài trăm cốc đến hàng nghìn cốc nước mía, giá 4.000 đồng/1 cốc. “ ( Theo : http://vietchinabusiness.vn )

Phụ nữ “bắn Bazoka” say như điếu đổ.

Chiêu bán nước mía tặng khói thuốc lào có một không hai ở Hà Thành.

Anh bạn tôi, biết tôi cũng đã từng đem chiếc điếu cày từ trại cải tạo về Sài Gòn mà lúc ấy tôi gọi là “ vật bất ly thân “ , kể lại rằng trong một lần ra Hà Nội thăm người nhà, đã nhìn thấy chiếc những chiếc điếu cày còn “ ngầu “ hơn cái mà tôi mang về “ dọa “ anh ta năm nào. Anh cho biết, bọn trẻ ngòai ấy đi uống nước mía chỉ là cái cớ thôi, chứ mục đích chính khi đến những nơi như thế là để “ bắn vài bi thuốc lào “ cho đỡ thèm. Mấy chục năm nay, tôi mới nghe lại được những từ quen thuộc ngày nào của trại cải tạo : điếu cày, bắn, bi thuốc v..v… Nhưng bây giờ nghe lại mà lỗ tai cứ lùng bùng .

Nhưng tại sao lại là thuốc lào, thứ thuốc trước đây chỉ dành cho nông dân và thị dân nghèo chạy xích lô, làm phu khuân vác ? Anh bạn tôi mỉm cười bảo rằng, có thế mới gọi là tuổi trẻ ngông cuồng, chỉ thích chơi nổi và đọc những câu thơ ( vè ? ) do chính các cô cậu “ sáng tác “ :

Hút thuốc lào nâng cao sĩ diện

Đỡ tốn tiền lại lắm em yêu

Hay :

Hút thuốc lào nâng cao sĩ diện.
Thơm mồm bổ phổi,diệt trùng lao.
Nâng điếu lên như Triệu Tử cầm đao.
Nhả khói ra như Khổng Minh gọi gió.
Hút thuốc lào nâng cao hãnh diện
Bật que diêm như chớp lửa đêm đông
Hút một hơi như sấm chớp đùng đùng
Nhả khói ra như rồng bay phượng múa
Mắt lờ dờ như nghệ sỹ ngâm thơ.

Đọc trong một phóng sự về phong trào hút thuốc lào ở Hà Nội, tôi còn được biết ở một ký túc xá đại học, cứ mỗi góc cầu thang lại dựng một chiếc điếu cày, sinh viên nào lên cơn ghiền cứ chạy ra đó “ bắn một bi “ , thật là tiện lợi¸đỡ tốn tiền và thì giờ chạy ra “ quán nước mía “.

Tưởng tượng ra tiếng kêu rin rít của chiếc điếu cày chạy dài suốt mấy dẫy đại học xá giữa đêm khuya vắng lặng, tôi lại nhớ đến cũng tiếng kêu ấy đã từng xuyên qua mấy dãy trại láng giữa rừng già Yên Bái những năm nào xa xưa. Tôi như ngửi được mùi nước điếu hăng hắc và bỗng rùng mình.

3.

Chỉ vài tháng sau khi được thả ra khỏi trại cải tạo với vật bất ly thân là chiếc điếu cày chế bằng tre gìa Yên Bái, tôi đã bị buộc phải ném nó vào thùng rác vì sự phản đối dữ dội của mấy đứa em gái. Chúng nó không chịu được mùi nước điếu hôi nồng nặc căn phòng cao 1m8, rộng 4m, dài 6m dành cho 6 con người làm nơi vừa ăn,vừa ngủ. Từ ấy, tôi chỉ còn làm bạn với những điếu thuốc lá vấn tay khét nghẹt. Chỉ vài năm sau khi đặt chân lên đất Mỹ, xứ của tự do, cơ hội và nhất là xứ của những điếu thuốc lá thơm lừng danh thế giới, tôi cũng đã bị buộc phải từ bỏ chúng vĩnh viễn vì tình thương con lớn hơn ham muốn cá nhân. Rất nhiều năm về sau, tôi ý thức được hơn ai hết tầm mức quan trọng của cuộc chia tay với người tình khói sương năm ấy. Mới năm ngóai, tôi đã buồn bã đưa một người thân thiết của tôi lên chuyến tàu cuối cùng về nơi miên viễn vì ung thư phổi, kết quả không tránh khỏi của nhiều năm làm bạn với thuốc lá. Giống như người quá cố, tôi đã là một kẻ nô lệ tự nguyện. Khác với người quá cố, tôi đã may mắn thóat vòng kềm tỏa của tên chủ nhân ông độc ác một thời gian , tôi hy vọng , nó đủ dài để có thể đứng bên này bờ tử huyệt.

Lần họp mặt đông đủ anh em trong gia đình mới đây ở quê nhà , giữa vùng khói thuốc mù mịt, tôi đã nhắc đến người quá cố như một lời cảnh cáo. Tất cả chỉ ngồi nghe, không ai nói một lời.

Biết là một chuyện, nhưng làm lại là một chuyện khác. Nhìn những người thân yêu của mình đăm chiêu đưa điếu thuốc lá lên môi, tôi thấy mắt cay xè.

Có lẽ là do khói thuốc lá dầy đặc làm tôi chảy nước mắt chăng ?

T.Vấn

Sài Gòn – Wichita

Tháng 8- 2009

(1) Theo Đông Phong Nguyễn tấn Hưng, trong bài khảo luận về thuốc lá thuốc lào (www.chimviet.free.fr) thì ngay từ “ Năm Ất-tỵ niên-hiệu Cảnh-trị thứ 3 (1665) đời vua Lê Huyền Tông,triều-đình đã hai lần xuống lịnh chỉ nghiêm cấm, lùng bắt những người trồng thuốc, bán thuốc và lén hút thuốc, nhưng rốt cuộc không dứt tuyệt. “

(2) Dưới đây là nguyên văn bức tuyệt mệnh thư gởi người tình khói sương của một kẻ phụ tình :

“Em yêu dấu,

Ngàn đời vĩnh biệt em, người tình khói sương của 30 năm ân ái mặn nồng. Xin em nhận những lời tạ lỗi chân thành nhất từ trái tim đã bao phen đau đớn, khó thở vì nỗi đam mê em ngự trị. Nhưng dẫu đau đớn tôi nào dám hờn giận gì em, hay đoái hoài gì đến cuộc đời bỏ đi của chúng ta. Tôi mang tiếng phụ tình cũng chỉ vì tình thương con quá bao la. Em đã sống với tôi hơn 30 năm. Quá đủ cho một đời người ngắn ngủi. Xin hãy nhường phần đời còn lại của tôi cho con tôi, đứa con gái bé bỏng cần cha như cần hơi thở. Mai sau, nếu có gặp nhau, xin hãy xem nhau như hai người xa lạ. Nếu tôi có yếu lòng, muốn được hôn đôi môi trong trắng thơm mùi thuốc lá của em, dù chỉ một lần, xin hãy vì con tôi mà thẳng tay từ chối. Hệ lụy cuộc đời nhiều lắm em ơi. Tôi không muốn mãi mãi lún sâu vào hệ lụy em một lần nữa.

Ơi người tình khói sương một thời yêu dấu !

Vĩnh biệt !

Mỹ Quốc, một ngày ảm đạm. “

( Trích : Người tình khói sương . T.Vấn – www.t-van.net )

© T.Vấn 2009