Cây Đời Vẫn Xanh – Tranh (sơn dầu): MAI TÂM

      Làng tôi xanh bóng dừa, loại cây rất hợp với thổ nhưỡng ở vùng đất quê tôi. So với vùng miền khác thì vùng đất Tam Quan, Hoài Nhơn, Bình Định hẳn đã có tiếng tăm, có thứ hạng, đẳng cấp trù phú trên mọi miền đất nước, đi vào ca dao ngàn đời đậm đà bản sắc dân tộc. Người ở xa quê, nghe câu ca này lại nhớ về quê hương, xứ sở.

  “Công đâu công uổng công thừa

Công đâu gánh nước tưới dừa Tam Quan”

Làng tôi xanh xanh bóng dừa.  Tiếng chuông chiều, tiếng chuông nhà thờ rung…Tiếng chuông nhà thờ rung vào mỗi buổi chiều, rung trong lòng tôi nhiều nỗi buồn da diết. Tiếng chuông nhà thờ Gia Hựu, Hoài Châu ở bên kia sông luôn văng vẳng vào mỗi buổi chiều, lan tỏa trên dòng nước một màu xanh ngắt.

Nhà tôi sát mé sông, thường là buổi chiều, tôi ngồi bên song cửa sổ ngắm nhìn những cơn mưa phùn trải ra rất rộng, một màu sương khói lững lờ trôi về phía chân trời, đến tận dãy núi Hoài Châu, Hoài Sơn ở phía dãy Trường Sơn mà nhiều lúc tôi cứ mường tượng nó vừa xa lại vừa gần, thả hồn ngân nga theo tiếng chuông nhà thờ kêu kính koong…kính koong. Tiếng chuông nhà thờ xưa vẫn còn   ngân nga mãi trong tuổi thơ tôi.

Làng tôi bên bờ sóng, nhìn về biển Đông xanh thẳm. Bên này sông, phía tây là dãy Trường Sơn ngút ngát. Làng như con thuyền bập bềnh bên triền sóng, như là lá chắn cho là dãy phố sầm uất phố thị tại thôn Tân Thành, Tam Quan xưa. Phố Tam Quan là chỗ đó chứ không phải dãy nhà chạy dọc theo quốc lộ IA ngày nay. Phố thị xưa, những cây cầu cong cong, những ngôi nhà cổ kính chạy dọc theo con sông nước xanh trong như lọc, có Bến Đình là nơi giao thương với mọi miền đất nước. Có ngôi chùa uy nghiêm, trầm mặc đứng thi gan với thời gian hàng trăm năm tuổi. Những người cao tuổi ở làng tôi, họ sẽ không quên một công viên A Sầu, nơi mà người Minh Hương thiên di về đây, nơi đất lành chim đậu, tạo nên quê kiểng mới. Nó chiếm trọn một không gian rộng lớn, có sân chim, vườn cây, hòn non bộ giả sơn, nơi thú vui tao nhã của người xưa. Bên cạnh có rừng quýt nếu không bị chiến tranh phá hủy, rừng mà đến thời tôi sống thì không còn nó nữa, nhưng cái tên thì vẫn còn nghe những người ở nơi đây nhắc đến. Có con đường rải đá dọc theo ven sông, những ngôi nhà cổ kính nghiêng soi bóng nước, có tiếng chuông nhà thờ kêu kính koong vào mỗi buổi chiều đã đi vào quá vãng, xa lắc lơ theo tuổi thơ tôi.  Phố thị quê tôi xưa có thua kém gì phố cổ Hội An. Nếu biết gìn giữ, tôn tạo.

 Làng tôi giàu có là gió cát, mùa nào gió ấy. Mùa nắng có gió nồm thổi lồng lộng, hai lá phổi đầy ắp hương vị biển, làn da luôn phớt nhẹ lớp sương muối, rin rít. Mùa mưa, gió và cát đùn đẩy xô bờ.

Ở xóm Gò Nhãn, nơi dừa trồng nhiều nhất ở Hoài Nhơn, Bình Định. Nơi chịu nhiều nắng, gió của đất Tam Quan. Ngày trước người làng tôi chưa nghe dự báo thời tiết là như thế nào, những kết quả khoa học chưa kịp tới quê tôi, người ta chỉ dựa vào thiên nhiên, kinh nghiệm của lão nông tri điền, của ngư phủ dày dạn sương gió, theo ngọn gió đông phong tín nguyệt, tháng bảy dòm ra tháng ba dòm vào, tháng của chuồn chuồn bay thấp thì mưa, bay cao thì nắng bay vừa thì râm. Buổi sáng trời hanh hao, buổi chiều lại trận mưa rào đổ xuống, nếu không thì phải là một trận gió cát. Tôi sao ghét cay đắng những trận gió cát, một cơn thịnh nộ của thiên nhiên, lốc xoáy cuốn cát vào nhà cửa, nồi niêu xoong chảo, vào môi, vào mắt, đùn đẩy vào những cây nhãn ven bãi, đùn vào những rặng phi lao thành những ngôi mộ gió.

Xóm Gò Nhãn trong tôi là dông cát chảy dài ngút mắt. Những hạt cát bé tí màu vàng nhạt, kết tụ từ năm này sang năm khác, ôm ấp, xô đẩy, va chạm lấy nhau qua nhiều thế hệ, nhiều ngàn năm. Đi trên cát tôi có niềm thích thú, khi đi chân trần nó gây nhồn nhột dưới lòng bàn chân, khi bước đi đều đều nó phát âm thanh chin chít rất vui tai, nhưng bước nhanh thì âm thanh đó biến mất. Tôi rất sợ mùa gió chướng, mùa bão. Lúc ấy hàng tỉ tỉ hạt bấy lâu nằm im dưới chân bỗng chợt hôm nào đó rùng mình trỗi dậy, xô đẩy, cuồn cuộn không theo một trật tự nào. Và cứ thế, cát trào dâng thành đụn, thành gò, thành gợn sóng chạy dài đến ngút mắt, trông như nếp nhăn trên khuôn mặt cụ già ngàn năm tuổi.

Nơi đây đã từng xảy ra cuộc chiến ác liệt trong những năm 1968, 1972. Biết bao con người ở hai đầu chiến tuyến đã nằm lại dưới gò đất này, những nấm mồ vô danh. Có một thời quân đội Mỹ lập khu đồn trú ở nơi đây. Họ đã xây dựng cây cầu nối liền đôi bờ sông Thiện Chánh, Tân Thành để phục vụ cuộc chiến, đến nay người dân còn thụ hưởng. Nơi có bãi tắm tuyệt vời, nước luôn trong xanh, cát mịn màng mút mát không thua bất cứ nơi nào trên mọi miền đất nước. Ngày nay chính quyền địa phương sẽ xây dựng khu nghỉ mát, du lịch đầy tiềm năng.

  Thời trước giao thông trên bộ còn khó khăn, giao lưu chủ yếu bằng đường thủy thì những chiếc ghe bầu làng tôi đã một thời vang bóng. Những chiếc ghe bầu, phần trên be vài lớp ván mỏng, phần dưới mê được đan bằng cật tre già, lần đầu được trét một lớp phân bò khô, sau trét lên lớp dầu rái, mê ghe rất cứng và dẻo.

 Những chuyến biển theo mùa, sức kéo là cánh buồm no căng sức gió, xuôi nam ngược bắc theo mùa gió. Từ tháng giêng xuôi nam mang theo phẩm vật xứ dừa Tam Quan: “Dừa xanh trên bến Tam Quan/ Dừa bao nhiêu trái dạ em thương chàng bấy nhiêu.” Đến mùng năm tháng năm về mang theo phẩm vật xứ lạ vùng xa phương nam. Hết tháng năm thì ngược lại. Đến thời tôi biết, đến Quảng Trị là tận cùng của chuyến biển. Làng dựa vào thu nhập chính là sản phẩm dừa, chế biến hải sản, nước mắm. Bến Đình (bến Tam Quan) là khu cảng ngày xưa. Bây giờ là cảng cá Tam Quan Bắc, nơi hội tụ hàng ngàn chiếc tàu có công suất lớn, đủ sức vươn ra biển cả, chuyên đánh bắt cá ngừ đại dương xuất khẩu. Nguồn thu nhập bền vững, giàu có riêng cho con người ở đây và cả nước nói chung.

Ngoài đặc sản về cây dừa, làng tôi còn có đến nghề chế biến nước mắm

Theo sách Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, nước mắm tới Việt Nam từ người Chàm khi đó ở vùng phía nam Trung Việt. Vương quốc Champa hồi đó có nhiều thuyền buôn vượt biển đi buôn bán với các nước Ả Rập và các nước Địa Trung Hải nên đã nhập cảng nước mắm từ các nước này. Trong Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, bản khắc in vào năm 1697 có viết về nước mắm khi đề cập tới việc vua Tống Chân Tông của nhà Tống ở Trung Hoa ban chiếu phong vương cho vua Lê Đại Hành vào năm 997 và bãi bỏ lệnh đòi Đại Việt cống nước mắm do triều đình Trung Hoa đặt ra trước đó. Việc này chứng tỏ người Việt đã làm và dùng nước mắm muộn nhất là vào thế kỷ thứ X.

Nước mắm biểu trưng cho sự đoàn kết và chia sẻ trong bữa cơm của người Việt. Ở đó, chén nước mắm đặt chính giữa mâm cơm. Liệu có món ăn nào tải được giá trị nhân văn lớn lao như vậy hay không? Chỉ có tại Việt Nam mới được trọng vọng nhất, được tận dụng nhất, món ngon quốc hồn quốc túy của người Việt ta

Mẹ ta những rạ cùng rơm

Thơ là vắt giọt cá cơm mà thành (Đỗ Trung Quân)

Hậu duệ của nghề nước mắm trong đó có bà tôi. Bà ra người thiên cổ nhưng mỗi khi nhớ đến, tôi lại mường tượng như người xưa còn hiển hiện đâu đây. Bà thích ăn trầu, thói quen ăn trầu tạo nên bà cái tiếng bà Hương Trầu,  góa chồng lúc bốn mươi tuổi, giàu có, bản lĩnh, năng nổ.

Các chủ vựa nước mắm, ở Thiện Chánh có bà Tựu, tên tộc (tên cúng cơm) của bà, người hàng xóm có bà Lựa, bên kia sông là chòm di (vi cước cá) Tân Thành có bà Lượng mà hiện nay vẫn còn theo nghề. Ngoài ra còn nhiều “chuyên gia” thầm lặng khác, chuyên sản xuất nước mắm của những năm ấy. Họ có vựa nước mắm mà ngày xưa gọi nhà thùng. Lớn thì có thùng tô nô cao khoảng hai mét, đường kính ba đến bốn mét, được đóng bằng gỗ cây mít để tăng thêm chất cho nước mắm. Nhỏ thì có lu, ảng tỉn chát phơi đầy ở góc sân, và còn có ngôi nhà riêng để chế biến. Gọi là những chuyên gia thầm lặng bởi vì họ không phô trương bảng hiệu, không tiếp thị thị trường hoành tráng như ngày nay. Dù vậy, danh tiếng về nghề làm nước mắm đến nay vẫn còn nhiều kỉ niệm với những người cao tuổi.

Rồi những năm 60 thế kỷ trước, má tôi theo nghề nước mắm, nghề như là gia truyền, kế tục sự nghiệp. Bán sỉ thì từ miệt An Lão, Hoài ân, bán lẻ thì hủ tỉn, chai lọ trên quang gánh, kĩu kịt trên vai, tong tỏng từng lít nước mắm đi bán dạo từ sáng tinh mơ đến tối mịt, chuyến đi và về bao giờ cũng trĩu nặng. Dân quê tôi có câu: “Ai về nhắn với nậu nguồn/ Mít non gửi xuống cá chuồn gửi lên” hẳn là đúng với lề lối làm ăn của gia đình tôi lúc bấy giờ.

Trước sân nhà tôi ngày xưa. Lu chát hủ tỉn chất đầy, nơi nào cũng vại cũng chum. Có những thứ được bảo quản kỹ, cá cơm muối đến độ chín có rút lù ở dưới đáy. Loại mắm này phải đựng trong thùng tô nô bằng gỗ mít mới đúng điệu. Nước mắm nhỉ từng giọt như rút mật đường, nước có màu vàng rơm đến vàng nhạt, thơm cháy mũi. Cứ mỗi buổi sáng, má tôi dạo quanh nhà thùng, kiểm tra từng chén được hứng dưới đáy như người ta thu hoạch mủ cao su, nhìn độ trong, mùi và chất của nó, bà dùng ngón tay quẹt quẹt nơi đầu lưỡi, chép chép mút mút một hồi lâu. Nhìn điệu bộ của má tôi lúc đó trông ngồ ngộ, dễ thương, chừng như bà đo độ nồng nàn nước mắm bằng cảm giác, bằng thái độ trân trọng và gửi vào đó cả hồn lẫn vía… Nước mắm nhĩ để lâu ngày không đổi màu, mùi, để được lâu càng có giá, giống như rượu ủ càng già càng đậm.

Còn có thứ nước cá trụng, loại nước dùng để hấp cá, chứa đầy ngoài sân, không che đậy, dang nắng phơi sương nên lâu ngày bốc lên mùi thum thủm, má tôi bảo đó là chất phụ gia, từ loại này sẽ tạo ra nước mắm loại một, loại hai đến loại …thứ một trăm. Những ngày cúng kiếng cô bác gần xa, bà tôi thường khấn khứa: “Lạy các cô các cậu, kẻ khuất mặt người khuất mày phù hộ độ trì cho gia đình tôi buôn may bán đắt một vốn chín mười lời!”

Nghề làm nước mắm có thời, có buổi, nghề rất dễ phụ lòng người, nếu làm chắc ăn thiệt thì trời sẽ giúp cho. Mỗi con người chỉ nổi lên trong từng giai đoạn. Trời đãi trời phụ thì cũng do ông trời! Nói như thế có người cho rằng duy tâm, phản khoa học. Nhưng thực tế nhìn qua ở làng tôi có lắm người sống được là nhờ nghề nước mắm, lại có nhiều hộ chìm nghỉm, đổ nợ cũng vì nghề nước mắm. Một thời gian sau này má tôi vẫn theo nghề nước mắm nhưng nghề càng ngày lụn dần khó cạnh tranh với thị trường năng động như hiện nay. Dù hiện nay nhiều hộ vẫn còn theo nghề, bán mua theo hình thức cũ, bán lẻ, chạy chợ; cứ theo công thức ba cá vào một muối là có mắm để bán.

Hiện ở Tam Quan có nhiều cơ sở sản xuất nước mắm đã đi xa hơn cái thời làm nước mắm của má tôi hay những người cao tuổi. Họ sản xuất có quy mô và biết quảng bá tên tuổi của mình. Tạo nên tên tuổi cho một thương hiệu là cả một quá trình, họ luôn cải tiến cách chế biến và cách tiếp thị để nước mắm thương hiệu của mình luôn được có mặt trong mỗi bữa cơm gia đình, gây khoái khẩu, đậm đà chất ngon. Nước mắm ngày nay được gia công một ít hương liệu, nên có độ trong vừa phải, có vị mặn đậm đà, khi ăn chỉ rót ra chén, vài trái ớt hiểm, gây cay nơi đầu lưỡi, thế là đủ. Nó khác với nước mắm truyền thống, có vị mặn đậm, độ trong hơi sậm hơn, khó bắt mắt và hơi nặng mùi. Nước mắm truyền thống khi ăn cần nhiều gia vị như tỏi – tiêu – đường – ớt quết nhuyễn, vắt chút chanh làm phụ gia, nên ít cảm nhận được hương vị nước mắm.

Nước mắm gì cũng được

Miễn có mùi để nhớ mà thôi

Mai này em hát đưa nôi

Anh kho cá bống cùng nuôi mẹ già. (ca dao)

Ngoài nghề mắm, bà tôi còn có vườn dừa lớn, trẻ thơ tôi đầy ắp những kỉ niệm về mùa dũ dừa. Mỗi năm hai lần, đầu tháng năm và nửa tháng chạp. Dừa nhiều lắm, người ta tính bằng thiên, mỗi thiên hơn nghìn trái. Bà tôi tuy ít chữ nhưng tính rợ thì rất tài. Tôi còn nhớ bà tính dừa bằng cọng dừa, bẻ ngoặc từng đoạn gọi là bẻ cò. Cứ mỗi lần dũ dừa thì có năm mười cò như vậy.

Quên sao được tiếng đập vỏ dừa lách chách của những bà nội trợ làng tôi, tiếng đập đó dội vào cơn mơ tôi còn ngái ngủ mỗi buổi sáng tinh mơ. Vỏ dừa được ngâm trong lu ba bốn ngày trước cho mềm dễ đập thành sợi. Thằng bé rong chơi dưới rặng dừa xanh ngát, ngắm nhìn những bà nối những sợi xơ đựng trên cái rế treo ở cổ, đi lòng vòng quanh hai thân cây dừa để tiếp xơ. Nghề thủ công của một thời trông đến khổ sở. Những sợi xơ này bện thành dây neo buộc tàu thuyền, làm sợi dây tơ tình ái cho đôi tình nhân với gàu sòng tát nước đêm trăng, rồi dệt thảm lót chân. Ngày nay, công nghệ sợi bằng vật liệu nylon đã lấn át dây neo xơ dừa. Những thảm xơ dừa vẫn còn đó, nghề truyền thống quê hương kiêu hãnh với thời gian, làm nên sản phẩm thảm xơ dừa đi vạn dặm.  

Đất Tam Quan có độ phì thổ nhưỡng, khí hậu thích hợp cho dừa phát triển. Nhưng hiện nay, nhiều cây dừa đào trốc gốc để lấy mặt bằng xây nhà thu hẹp diện tích dừa lại.  Đại nạn tàn phá của bọ cánh cứng làm vườn dừa xơ xác

Làng trong tuổi thơ tôi là những mùa đi dủ dừa. Đến mùa, mỗi mùa dủ dừa, tôi thường theo bà. Nhà bà tôi xa vườn, ở bên kia sông, nên cho một vài người ở xóm đó vài ba cây dừa, cho đất làm nhà để họ ở trông nom. Thời gian đất đổi sao dời, vườn xưa giờ đã thay ngôi đổi chủ. Chủ mới muốn làm giàu nhanh nên chặt dừa đào ao nuôi tôm. Mỗi lần đi qua đây, nhìn vườn dừa còm cõi, già nua, ít được chăm sóc, trồng mới, lòng tôi nao nao quá đỗi. Vườn xưa, người xưa đâu!

  Hàng ngàn mét vuông đất, ao hồ di sản có được từ thời bà tôi chắt chiu dành dụm được, Chú tôi, thoát ly gia đình thời tiền khởi nghĩa, đi Nam ra Bắc cũng nhiều. Khi hòa bình lập lại, ông về quê, hiến tặng cho Hợp Tác Xã, mong muốn một mô hình mới trên quê hương. Nhưng sự đời chưa đến độ chín nên không suôn sẻ, HTX từng bước đi lên sự phá sản, đất đai được chuyền từ tay người này sang kẻ khác.

Thời gian như bóng câu lướt trôi qua khung cửa. Như bóng nắng tràn ngập không gian, trong xanh như mây trời những buổi sớm mai, như hạt sương đọng long lanh trên chòm lá biếc. Những con người mới hôm nay thay dần lớp người “xưa nay hiếm”, có tâm, tầm nhìn hướng về phía trước, tươi sáng ở một vùng quê./.

Nguyễn Thanh Sơn

Cõi Người Ta (5) – Tranh: THANH CHÂU

khi say

khi say tôi hóa thành tiên phật rồi

gom trọn thánh thần vào cõi người ta

khi say tôi nguệch ngoạc đòi đá đít vào tôi

bởi gã hàng xóm cố ép nài vài ba chung rượu

nốc tràn dạ dày nhũng nhiễu cái bệnh xơ gan

gã hàng xóm báu quý gì cái thằng tôi gầy nhom

có con vợ già xấu xí chỉ chuốc với nhau dăm bảy

nụ cười khoái trá mà thôi

đá bèo

Tiếc thương cho nước non nhà

Vói tay phủi cái sơn hà nhẹ tênh

Sơn hà tựa gái hớ hênh

Dăm thằng mặt thớt ngông nghênh chúng vầy

Phố buồn ngập ngụa khói bay

Non kia xẻ nửa sông này bán mua

Tiền đô chỉ thiếu không thừa

Anh ba chú bảy chia vừa túi nhau

****

Ngồi buồn vuốt mặt trông theo

Mây mù lái gió, đá bèo làm vui

Sương ơi

Đằng trước những chiếc lá

Là bức tường

Xuyên thủng nó

Là những giọt sương

 **

Viết lên

Nói ra

Tàn rụng như những giọt sương

 ***

Bước chân trần

Vạn dặm xa

Hạt sương nâng bước chân tu

 **

Giọt sương buông

Từng giọt

Soi rọi mỗi bước đi

Nguyễn Thanh Sơn

Biển Tuy Hòa – Tranh (sơn dầu): MAI TÂM

        Sau một tháng ròng rã ngoài khơi, Bành gọi điện thoại di động về nhà cho cô vợ yêu rằng con tàu anh đang ở hải phận Quy Nhơn. Bành nắm vô lăng từ suốt đêm qua sau khi rời khỏi hải phận ngư trường quen thuộc Trường Sa một vài hải lý. Đang trên đường trở về và hẳn sẽ có một chuyến bội thu. Gần bảy mươi con cá bò gù (cá ngừ đại dương), dự kiến khỏang trên ba tấn cá. Một món quà tết hậu hĩnh, Bành dự định tàu sẽ cập bến vào chiều 28 tết.

********

Thời trước, câu cá bò gù theo thời vụ. Chính vụ từ tháng tám đến tháng ba năm sau. Rộ nhất là tháng mười, mười một, theo những mùa gió chướng cấp áp thấp, mùa biển động, nhọc nhằn, nhưng năng suất lại thấp.  Ngư dân ta “cái khó ló cái khôn” luôn cải tiến công cụ đánh bắt, thấu hiểu cặn kẽ cội nguồn luồng chảy để đạt năng suất cao nhất.  Bây giờ, câu cá theo mùa trăng. Đầu tháng, ngày không trăng, đoàn tàu ra khơi, đến ngư trường quen thuộc, dùng những bóng đèn cao áp để nhử cá, cá trào lên lên theo dòng ánh sáng để đớp mồi. Cách câu này ít tốn kém lại năng suất rất cao. Đến khi trăng lên, ánh trăng bàng bạc trải khắp mênh mông mặt biển thì tàu lại về bến.

Trong sách “Nước Non Bình Định” cụ Quách Tấn dành hẳn một chương nhằm giới thiệu ẩm thực đất Bình Định, có câu ca:

 “Chỉ điều se sáu đậu tư

Để anh câu đặng con cá ngừ biển đông.”

 Câu ca trên chỉ sự khó khăn trong công việc đánh bắt loại hải sản cao cấp thời bấy giờ. Còn nay chỉ năm mười bữa nửa tháng gặp chuyến biển may mắn, bạn thuyền ta mang về đất liền vài ba tấn là chuyện thường. Ngày trước, loại cá này dân ta chỉ “chặt to kho mặn” nên ít người ưa. Nay cá ngừ xuất khẩu, ta lại “nhập khẩu” cách ăn để bổ sung nguồn tươi sống cho dân thích nhậu.

 Cá bày lên dĩa, có màu huyết dụ, rắc lên đó màu vàng nhạt, màu của đậu phộng rang giã nhỏ, vắt thêm chút chanh gây cảm giác rất thèm ăn. Món chấm không cầu kỳ, chai tương, lọ xì dầu, mù tạt hay gừng. Tùy theo khẩu vị của mỗi người mà thêm mù tạt nhiều hay ít, nếu quá lố chỉ cười ra nước mắt, lúc đầu rất khó ăn nhưng sau lại đâm nghiện. Cải cay để nguyên lá, xếp lên đó vài ba lát, rồi rau răm, chuối chát, vài ba lát khế, có khi thêm lớp bánh tráng mỏng. Ăn nhỏ nhẻ, từ tốn, nhấm nháp từng thớ thịt tê lạnh, thơm ngon nơi đầu lưỡi, dư vị cay nồng khó mà chê được, nó rất khác với cách “phàm ăn tục uống “ như gỏi cá chuồn hay cá rựa. Nhớ đừng quên chai bầu đá, uống bia nặng bụng, mau no lại khó cảm hương vị thơm ngon của cá.

Nghề câu cá ngừ đại dương bằng đèn cao áp ngày được phát triển và có thu nhập cao. Sau vài chuyến biển nếu gặp thời, chủ tàu có thể thu vài trăm triệu đến tỉ là chuyện thường. Phương tiện đánh bắt cá ngày trở nên hiện đại, những con tàu tầm cỡ, thường có chiều dài hai mươi mét trở lên. Khi còn neo đậu trên dòng sông, những con tàu như những con chiến mã uy nghi, hùng dũng, sẵn sàng buông cương say trong sóng to, gió lớn.

Ngư trường đánh bắt ngày càng thu hẹp, khó khăn dần bởi tranh chấp biển đảo với Trung Quốc. Nhà nước ta có chính sách hỗ trợ nhiều cách để ngư dân bám biển.

 “Cứ độ mùa vụ, tàu ta đến tọa độ 111 độ 30 hướng đông bắc Hoàng Sa hay đông nam Trường Sa là bắt đầu nhắn tin về trạm kiểm ngư. Tùy theo công suất máy, 300 cv có năm mươi triệu một tin nhắn. Mình thay đổi máy công suất 5oo cv. Một tin nhắn là có một trăm triệu tiền bù dầu, tiền bảo vệ chủ quyền, làm người lính đi đầu bảo vệ biển đảo”. Cách theo dõi ngư trường đánh bắt bằng tọa độ, tin nhắn của trạm kiểm ngư. Đi biển với cậu ta, tôi luôn tâm phục khẩu tính gan dạ, luôn tìm hướng đi đúng để đạt năng suất cao nhất.

Bành, người con trai hiền lành, cần mẫn, khí chất bình tĩnh của con người ăn sóng nói gió. Một chàng trai hơn ba mươi tuổi, vừa mới cưới vợ, cô ta mang bầu, sắp đến ngày ở cữ. Đó là những gì tôi nói được về chàng trai này. Phía sau cái điềm tĩnh, thàng hậu của người dân Bình Định là cuộc đời đầy sóng gió. Nghề biển không có sóng gió mới lạ. Sóng gió từ hòn Gành Gà, cửa biển Tam Quan, Bình Định trở ra. Từ Hoàng Sa, Trường Sa đổ vào.

Nhà Bành cạnh bờ sông Tam Quan Bắc, ở cuối nguồn. Ngồi trong nhà nhìn ra là thấy hòn Gành Gà rõ mồm một. Ngày trước, dòng sông này rất rộng và sâu. Nhìn từ bờ bên này sang bờ bên kia tít tắp mùa nước lớn. Con nước ròng, lòng sông lại phơi ra, đầy sình lầy, những con cua, cái tép tha hồ nhảy nhót, tung tẩy, mùa của những người sống ven bờ, chuyên mò tôm, bắt ốc.

Ngày trước, thời còn bao cấp, mẹ con nhà Bành sống bằng nghề này kiêm nghề đưa đò, đưa những người khách lèo tèo sống bên này Trường Xuân sang bên kia bờ Thiện Chánh. Tính hai mẹ con luôn chịu thương chịu khó, nên dù nắng hay mưa, dù sớm hay tối cũng không nề hà gì. Hễ nghe ai cất tiếng bên kia sông : “Bớ đò , bớ đò!” là cậu ta lại buông chèo xuống nước. Sau này, với sức dài vai rộng, đất nước càng đổi thay, sản sinh nhiều nghề mới, cậu ta chuyển sang nghề đánh bắt cá ngừ đại dương như tôi đã kể trên. Dòng sông vẫn trơ vơ đôi bờ, con đò gác bãi ngắm nhìn những con tàu buông neo trên sông nước.

Nghiệp biển, ngư dân ta lấy thuyền làm nhà, biển cả là quê hương. Bành coi biển là máu thịt, là xương xẩu, là sự sống của cả con người ven bờ. Cứ vào độ trăng non là người làng tôi, những bà nội trợ, những “hậu cần” ở bến bờ lại ngong ngóng bóng dáng người thân. Như con nước dòng sông quê tôi, cảng cá Tam Quan, Bình Định ghình lên, dập dềnh nước thủy triều, sóng lăn tăn gợn như mong đợi những con thuyền về bến.

Những ngày không ra khơi, cậu ta lại nhớ biển. Ra bãi, lặng ngắm nhìn hòn Gành Gà soi mình bên sóng. Lại nhớ.

Những chuyến biển khơi xa, Bạch Long Vỹ ở địa đầu đất nước.

Ơ hay! Đảo đứng trơ vơ đó

Như đợi chờ ai ở giữa dòng.

Đứng trước mênh mông của biển, không bị vật gì che chắn tầm mắt, chỉ mây nước một mùa, những con chim hải âu bay chập chờn trên sóng, in vào nền trời tạo nên nét chấm phá bức tranh thủy mặc trông thật sinh động. Dưới dòng sâu đen thẩm, con tàu như chiếc lá lấp lênh theo dòng nước. Sự sống và cái chết như lật ngửa bàn tay, cách nhau một lớp ván mỏng, chúng tôi bềnh bồng trên những đám mây. Những lúc rảnh rỗi, tôi duỗi nằm trên cabin, dang đôi cánh tay mà đo trời đo nước, đo nghìn trùng xanh thẳm. Trời thì rộng, nước thì sâu nhưng cũng chỉ bằng gang tay, vói tay lên trời như thể kéo được vầng trăng thấp xuống.

  Một kỷ niệm tôi không thể quên. Số là, sau chuyến biển khơi xa, tàu chúng tôi về neo ở Bạch Long Vỹ. Mùa tháng mười, trời lạnh, sương mù lướt thướt bay. Càng sâu vào đêm, sương mù càng đậm đặc, xòe bàn tay ướt nhẹp, tầm nhìn rất thấp, đồ vật cách một mét nhìn chỉ thấy loáng thoáng trong sương. Tiếng còi tàu rỉ rả đâu đó trong sương mù. Không lâu sau đó. Tiếng còi rậm rả, thôi thúc mỗi lúc một gần hơn. Linh tính một chuyện chẳng lành sắp sửa xảy ra. Tất cả thuyền viên bật dậy.

 “Thằng Sản vào đề pa máy. Thằng Xuất phụ với anh em kéo neo!”

Tiếng Bành la to trong cabin.

Tiếng còi hụ càng lúc gần hơn. Lanh lảnh, chát chúa, giậm giật như xé nát màng nhĩ.

 “Không kéo nữa, chặt bỏ ngay. Thằng Sản cho tàu chạy hết ga”. Tiếng Bành thét lên, giọng khản đục. Con tàu như con ngựa bất kham, nhảy chòm lên, gần như dựng ngược. Một bóng đen nhờn nhợn lướt sát sau đuôi tàu vài ba mét, tung bọt trắng xóa. Cái chết đến với chúng tôi chỉ trong đường tơ kẽ tóc.

Một chuyến biển khác. TQ đương phương lệnh cấm đánh cá trên vùng biển Đông mà họ gọi là vùng chủ quyền. Nhưng với ngư dân làng tôi, từ đời này sang đời khác, họ đã từng sống với nó, thuộc nằm lòng từ vịnh san hô, chỗ nào cạn, nông sâu đều nằm lòng như sợi chỉ tay. Lệnh cấm đánh bắt cá kia không ngăn được ngư dân làng tôi vươn khơi. Tàu chúng tôi xuất hành vào thời điểm đó. Ngư trường quen thuộc từ nam Côn Sơn đến Trường Sa. Chuyến biển đó gần nửa tháng. Sáng hôm đó, tàu giàm lại, nghỉ ngơi sau một đêm mệt nhoài. Bất chợt tàu Hải Giám TQ, như bóng ma hắc ám đâu đó thình lình xuất hiện. Bành cắt giàm, khởi động máy với tốc độ cao nhằm tránh sự truy sát của tàu TQ. Nhưng sức người có hạn, tàu  nhỏ, công suất thấp, làm sao đọ lại với tàu sắt đồ sộ kia. Nó chặn đầu tàu lại, rồi như mèo vờn chuột, những chiếc vòi rồng thi nhau nhả nước. Nó tưới ướt nhẹp không từ bộ phận nào của con tàu. Nó cố nhận chìm tàu. Nửa lưng tàu ngập nước, tàu ngất ngư ngỡ như đang chìm xuống. Tàu hải giám TQ biến mất như một bóng ma như lúc đến. Chống chọi một hồi với con nước, may mà máy vẫn còn hoạt động, anh em bỏ bớt những vật dụng không cần thiết để con tàu thêm nhẹ, gọi tàu bạn đến cứu giúp, thất tha thất thểu cố lết về bến.

Sau chuyến biển đó, tàu chúng tôi lên ụ sửa chữa gần tháng trời.

**********

28 tháng chạp, những ngày cuối năm. Sau một chuyến đi dài ngày lênh đênh trên biển. Những nao nức, những niềm vui chờ đợi cho ngày cuối năm, bờ đang gần kề ở phía trước. Biển trời năm nay có khác hơn những năm trước, trời cuối năm mà sóng vẫn yên, biển lặng. Con tàu chạy với tốc độ vừa phải, 7 hải lý/giờ. Bành nắm tay lái suốt đêm đến gần về sáng. Hừng đông đang ở phía trước, cậu vươn vai ngáp dài rồi vói cái điện thoại di động gọi cho cô vợ yêu: “Anh đang ở hải phận Quy Nhơn, khỏang đầu giờ chiều là về bến!” Bành gọi người bạn thay nắm vô lăng, bước ra boong sau làm vệ sinh. Trời vẫn chưa sáng hẳn, làn nước trơn lỉn, ướt đẫm phía sau ca bin tàu, do sơ ý và căn bệnh mất ngủ, cậu ta trượt chân ngã xuống nước. Chỉ mới tích tắc đó, khi con tàu giảm tối đa tốc độ thì không còn bóng dáng cậu ta đâu. Gió lúc nào cũng thổi phía sau boong tàu, sâu hun hút.

Bến đò xứ, 2014-2024

Nguyễn Thanh Sơn

Ngõ Vắng – Tranh: HOÀNG THANH TÂM

Có những sáng thức dậy nỗi nhớ nhung bất chợt ùa vào, tỉnh giấc bằng những dòng tin nhắn tràn đầy tình tứ.

Kỷ niệm còn nóng hổi, nhớ lại lòng thoắt đỗi dịu dàng nhưng cũng chợt hoang vu như chốn rừng sâu. Và thinh lặng như một cõi chiêm bao nào đó.

Lúc ấy, em dỗ mình êm ả trôi theo từng câu hát: “Tôi ru em ngủ một sớm mùa đông, em ra ngoài ruộng đồng …”

Khi chiều mình đủ rồi, em dậy. Dậy ra xem vườn hồng, dậy hỏi thăm vài giọt nắng. Nếu có buồn, em sẽ để mùa xuân sau. Còn xuân này, em nhất định phải vui lên.

***

Như tình nhân, sau nhiều ngày im lặng làm mình lo âu, ngờ vực, và nỗi nhớ dâng lên cồn cào, con tim  nhói đau và khó ngủ.

Khi mình mệt nhoài trong nhung nhớ và tha thiết một sự va chạm thì anh xuất hiện, đáp đền, bù đắp. Tiếng cười anh như cứu tinh và mỗi một cử chỉ đều dịu dàng đến mê hoặc.

Tình yêu vì thế lại đẹp không ngờ. Thứ trái ngọt sau thuốc đắng. Thứ bình yên sau giông bão.  

Sự thiếu thốn, ta đôi khi cần phải thiếu thốn, để quý giá sự đủ đầy.

***

Vào một buổi sáng khi em  không thể quay lại giấc ngủ, em  ra ngoài đi bộ.

Anh, đi bộ thật vui biết bao. Vì đó là lúc hiếm hoi để trái tim và bàn chân gặp gỡ. Tim thì rất xa bàn chân. Nhưng mỗi nhịp em bước, em cảm nhận trái tim đang hát cho bàn chân nghe.

Cả tai, cả mắt, cả tấm lòng, tất cả đều yêu bàn chân ngay lúc ấy. Em thấy gió chuyển động rất rõ từ vòm cây  sang sợi tóc . Em thấy ấm áp và thong dong. Những thanh âm  được lắng nghe biết bao từ tốn. Và lúc đó, những chiếc xe lao vội trên đường khiến em mỉm cười.

***

Bông thiên điểu nhà mình đã nở rồi. Sáng ra vườn  thoáng thấy có đôi cánh cam rung rung khe khẽ.

Mình vẫn mừng dãy cúc vàng ở góc sân đó nở vàng, nhớ cả mùi lá  hăng hăng.

Sau này, góc vườn ở đây, lúc mọi người hỏi em thích trồng hoa gì? Cúc hoạ mi? Lavender không? Mình bảo, trồng hoa cúc vàng đi, nói ra mà chưa cả kịp đắn đo suy nghĩ.

Cũng có thể mình vẫn nhớ màu vàng của hoa cúc thời thơ ấu, cũng có thể vì mình thích “anh đến mùa thu nhà em nắng cúc lăm răm vũng nhỏ”, cũng có thể mình thương “Cây cúc đắng quên lòng mình đăng đắng, trổ hoa vàng dọc suối để ong bay”.

Chẳng biết được.

Cúc trong vườn mình lúc nào lá cũng xanh, hoa vẫn vàng, mình thì chỉ cầu mong lòng mình luôn học được cách vui vầy, trong khoảng sân be bé và góc đời con con như thế này thôi.

***.

Em đã vừa đi vừa hát, vừa đi vừa cầu nguyện, vừa đi vừa mong ước…Em  đã đi bộ qua những con đường lát đá, những ngõ hẻm bé xíu nhưng gió lộng đầy hoa.

Em vừa đi vừa yêu.

Nguyễn Thanh Sơn

©T.Vấn 2024

Những Vòng Đời – Tranh: MAI TÂM

1

Em đi về đâu chiều hôm nay

Sẽ đi về đâu ngày hôm sau

Một ánh lửa hồng sau bữa tối

Như hái sao trời xa lắc lây

 . 

Về đâu ai biết về đâu được

Bao nẻo đường đời một góc mây

Em đứng bên đường mơ cơm áo

Tôi mãi vô tình như lá bay

.

Thúy Kiều vì cha mười lăm năm

Còn em vì ai vào lầu xanh

Lầu xanh ở góc đường đêm ấy

Lặng lẽ em rồi lặng lẽ anh

.

Tôi kể chuyện tôi kể chuyện em

kể chuyện đời xưa kể chuyện nay

chuyện chàng Sở Khanh cô gái điếm

Rỉ rả chuyện đời như bụi bay

2

Con đường đi qua

Từng vòng xe lăn

Một vài lá cỏ

Lẩn khuất bên đường

Bao bàn chân quen

Đi qua đi qua

Lặng lẽ bên đường

Nở vài bông nhỏ

It sắc không hương

Tím vàng xanh đỏ

Ai chờ chờ ai

Tần ngần nơi đó

Có ai thấy không

Từng trong lá cỏ

Sự sống sinh sôi

Mầm xanh từ đó

Nguyễn Thanh Sơn

©T.Vấn 2024

Góc Nhỏ Bình Yên – Tranh (sơn dầu): MAI TÂM

– “Chiều nay chị nhớ về thăm mẹ, chị vắng năm mười ngày lại nhắc. Hổm rày, cứ mỗi chiều là mẹ ra đứng ngõ sau, dáng như chờ đợi ai !”.

Chị em cô Hai tình cờ gặp nhau trên bến sông, lúc cô đang bưng rổ cá từ thuyền lên bờ. Thoáng nghe em trai nhắc nhở về mẹ, tay cô trĩu nặng và lòng nhói lên nỗi niềm sâu kín, lặng nhìn một hồi lâu về bên kia sông, nơi có tuổi thơ cô và với bao người sướng vui buồn khổ đến rồi lại đi như dòng nước lớn ròng của dòng sông quê mẹ. Càng có tuổi người ta có nhiều hồi ức về thời xa xưa, có khi sống với nó hàng giờ như kẻ mộng du.

Quê chồng cách quê mẹ một con sông, con sông quê đỏng đảnh lớn ròng theo mùa trăng, theo nhịp tuần hoàn của trời đất. Khi triều xuống thì trơ cái cồn thoi loi giữa dòng, dòng nước như dải lụa mềm vắt vẻo đôi bờ có rặng dừa nghiêng soi bóng nước. Lúc triều cường, con sông mênh mông là nước. Nhà cô nằm gọn thỏn trong cái vịnh che chắn bởi dãy núi vươn ra biển, dãy núi này ngày xưa có tên là Kim Bồng, cái tên đẹp đẽ như vậy lại trôi vào quên lãng, ít người nhắc tới nên giới trẻ bây giờ ít biết, âu cũng là lẽ thường tình của đời.

Mới ngày nào mà chừng đã xa xưa lắm rồi. Cô là con gái tuổi cập kê nhưng có biết thế nào là yêu đương hò hẹn, chuyện dựng vợ gả chồng là của người trên, kẻ trước. Cha mẹ cứ đặt đâu là con ngồi đó. Đám cưới gặp con nước cạn, con sông quê phơi gò cát vàng hâm hẩm, lớp bùn non sền sệt, hai họ lội bộ một đoạn khá xa mới đến bến đò. Bốn chiếc xuồng diễu qua một đoạn ngắn, đứng trên bờ nhìn tà áo dài bay bay, in xuống dòng sông tạo bức tranh quê nhiều màu sắc trông thật linh động, cô dâu giản dị, đơn sơ với chiếc nón lá Gò Găng thẹn thò nghiêng soi xuống dòng sông quê loang loáng nước.

Lần đầu tiên về ngôi nhà lạ lẫm, cô tựa như con chim non bị nhốt trong lồng, co ro trông tội nghiệp. Nhà chồng đông anh em, cô dâu mới ngồi ké né bên nồi cơm, cả bữa có được món nào đâu, đêm về  úp mặt vào ngực chồng đói lả mà không dám nói.

Những ngày sau đám cưới cô năng về thăm mẹ, nhớ và thèm cảm giác được gục đầu vào lòng mẹ mà kể chuyện riêng tư. Tháng ngày lặng lẽ trôi, lo quán xuyến cơ ngơi nhà chồng, lo cho anh chồng tuy cục mịch nhưng chí thú làm ăn, cho cô con gái Hoài Hương nên cô ít còn tâm trí nhớ nhiều về mái nhà xưa, có khi dăm ba tháng mới về thăm mẹ.

***

Cô gái Hoài Hương, càng lớn cô giống ngoại như khuôn đúc và được cưng chiều nhất. Nhân ngày thôi nôi, ngoại tặng món quà tinh thần là đặt cho cháu cái tên Hoài Hương. Ngụ ý là sau này cháu có lấy chồng gần hay xa vẫn luôn nhớ về quê mẹ, nhớ một phần máu thịt đã gởi gắm nơi đó.

Lúc còn nhỏ mỗi khi về quê ngoại, cô thường hỏi cắc cớ: “Tại sao con họ Nguyễn ngoại lại họ Đào?”. Ngoại giải thích là cháu theo họ cha và còn nói thêm là cụ tổ nhà ta là người Thanh Hóa theo thuyền đánh cá trôi dạt về xứ này mà tạo lập quê kiểng, gia phả không được ghi chép rõ ràng mà chỉ truyền miệng nhân ngày giỗ chạp, tam sao thất bản, lâu ngày con cháu mờ nhạt gốc gác của mình, cội nguồn xưa chỉ còn trong ý nghĩ.

“ Thế còn ngoại, cụ tổ nhà ta là cụ Đào Duy Từ?”

Ngoại trả lời cụ Đào Duy Từ là danh nhân đất nước, đền thờ cụ ở tại thôn Tài Lương, Hoài Thanh Tây cách huyện lỵ Hoài Nhơn chừng sáu km về hướng đông bắc. Hằng năm, ngày mười sáu, tháng giêng con cháu gần xa về kính viếng cụ, ngoại hứa đến ngày đó sẽ đưa Hoài Hương về ăn giỗ tổ. Đôi mắt con bé sáng, lúng liếng lung linh như đôi hạt nhãn, cháu vỗ tay reo với vẻ thích thú lắm vì tự hào rằng trong người mình luân lưu dòng máu của một danh nhân.

Lớn lên Hoài Hương có điều kiện hiểu sâu sắc về quê mẹ. Mảnh đất hiền hòa, lòng người hiếu khách, là nơi đất lành để con chim xa về đậu. Hoài Hương về thăm nhà thờ tổ, uy nghi, cổ kính trong không gian sâu lắng của hồn người muôn năm cũ, trong thế giới yên bình, tĩnh lặng của làng quê trù mật. Mỗi khi có lễ hội ở đền chùa miếu mạo, người ta tổ chức những đêm hát bội là cô náo nức đến thăm, nhập hồn vào các vai diễn công hầu khanh tướng mà tưởng chừng như người xưa hiển hiện đâu đây.

Thời bây giờ khác xa cô Hai của thời xưa, cái nếp ăn ở, cái nếp nghĩ cũng khác, xưa nay vật chất thay đổi tinh thần cũng nhiều, áo mặc sao qua khỏi đầu là chuyện của người xưa. Cô Hai lại đăm chiêu về ký ức của mình.

Một hôm, nhân ngày nghỉ hè, Hoài Hương đưa bạn tình, anh chàng “con lai” về thăm quê mẹ, về Trung Lương ăn bòng, thăm đập ngăn sông Lại lấy nước tưới cho cánh đồng Hoài Nhơn, đâu đó còn vương dấu vết của guồng xe nước ở phía bờ đông. Nhớ về cội nguồn gia tộc, cô chợt hỏi.

“Tại sao anh họ Nguyễn?”

“Anh theo họ mẹ.”

“Sau này Hoài Hương theo anh về xứ ấy, hẳn em sẽ kèm thêm một họ Bill Clinton hoặc Bill Gates thì thật là thú vị !”

***

“Mỗi một con người cần có cội nguồn để tìm về. Trái đất này không rộng như người ta vẫn tưởng, phải vậy không Hoài Hương?”

Hoài Hương theo chồng định cư ở nước ngoài theo diện con lai. Hôm đưa tiễn cháu về thành phố Hồ Chí Minh, cô Hai khóc nức nở lòng bịn rịn không muốn rời xa con. Ngoại cáu gắt, bà bảo: “Vận mệnh mỗi con người mỗi khác, cháu đi rồi sẽ trở về, đừng để nó thêm rối lòng. Con người có tâm địa tốt tất không đánh mất cội rễ của mình.”. Nhưng cô Hai lại nghĩ khác, cô mong muốn dựng vợ gả chồng cho con mình quanh làng xóm là luôn được nhìn chúng nó như ngày xưa cô đã vui buồn cùng mẹ, miếng thơm thảo, bữa đói bữa no luôn có mẹ cùng con. Bây giờ chúng đi xa, xa tít tắp. Sinh con cô biết tính con, Hoài Hương vốn đa cảm đa mang rồi nó biết xoay xở làm sao nơi đất khách quê người, làm mẹ ai không xót lòng!.

Thời gian sau Hoài Hương gửi thư về thăm ngoại, thăm mẹ. Ngoại nhìn ảnh chụp về mùa đông, những bông tuyết trắng xốp phủ trên mái nhà, đọng trên tàn cây rợp một màu trắng xóa. Ngoại cứ tặc lưỡi hoài “Nhìn cũng thấy rét run nữa là!”. Trong thư Hoài Hương nhớ ngoại, nhớ mẹ, nhớ những món ăn đặc sản quê mình. Nhớ bánh tráng nước dừa có rắc hạt mè cầm muốn trĩu tay, nướng bằng lửa than phồng rực, thơm điếc mũi. Nhớ đến dĩa xôi nếp nấu bằng nước cốt dừa chưa và vào miệng đã cảm cái béo ngầy ngậy, nhớ bánh ít lá gai lấy chồng Bình Định, về Tam Quan uống nước dừa Xiêm ngày trời nắng… Đọc thư và nhìn ảnh con, cô Hai cứ bần thần trong dạ.

*****

Ngoại đã không chờ được cháu Hoài Hương về thăm, ngoại đã đi xa. Như con hạc trắng về đậu trên mảnh đất này, chỉ một thoáng thôi, bây giờ lại vỗ cánh bay về bến hư vô.

Mấy hôm trước như biết mình sắp đi về cõi khác, ngoại mặc những thứ đẹp đẽ nhất của mình rồi đi thăm từng đứa cháu, từng người thân kẻ sơ, rồi ra ngoài kè chắn sóng cửa biển Tam Quan như nhìn quê hương lần cuối. Một buổi sáng như chọn ngày lành tháng tốt để đi, đó là cái phúc muốn gửi lại điều tốt lành cho con cháu. Cầu cho linh hồn ngoại yên bình ở cõi vĩnh hằng.

Tôi kể lại câu chuyện này mang tâm sự của người trong truyện, hồn quê cứ mãi đầy ắp trong tâm tư, cất cao tiếng hát gửi bạn cùng gió núi mây ngàn chút vui buồn tình yêu xứ sở.

Nguyễn Thanh Sơn

Cõi Người Ta (16) – Tranh: THANH CHÂU

1

Ngày xuân ngồi đợi bóng xuân qua

Buổi sáng nghe sương chiều đã tà

Từng cánh vàng rơi mai hết tết

Lắng trong chòm lá tiếng mùa xa

.

Đi trong màu tết mùa xuân chín

Rụng góc nhà ai mấy cụm  hoa

Chén rượu ngày xuân không buồn nhắp

Còn nguyên đáy cốc giọt nghiêng  phơi

2

Tinh khôi biển sóng dội bờ

Hoa hèn cỏ nội bất ngờ nhã nhiên

Mùa cổ điển lúc kim tiền

Quê nhà hoa nở triền miên như là…

3

gói cả trời xưa trong tiếng chuông đồng

viên dung trong chiếc lá sen khô

giọt sương tinh khiết cho buổi sáng này

ném lên chiều sương khói lô nhô.

4

Trời giăng sương, ướt mùa đông lạnh

Con nắng chia chiều quạnh quẽ đông

Anh ôm choàng em nồng hơi ấm

Thơm tóc em thơm mùi xà bông

Nguyễn Thanh Sơn

©T.Vấn 2024

Giấc Mơ Hoa Bướm – Tranh: HOÀNG THANH TÂM

Đôi tình nhân đã có một thời 20 hoặc 30 năm…

Họ, dường  như khó hoặc là khôngnhận ra nhau.

 “ Xin lỗi cô, tôi không cố ý !”

Họ gặp nhau  trên bãi  tắm. Họ đang bơi và vô tình va chạm nhau.

***

Họ lại gặp nhau trên một chuyến xe buýt.

  “ Chỗ này có ai ngồi chưa, thưa cô?”

 “Ồ , à “

Ông  ngồi bên cạnh, lơ đãng nhìn qua khung cửa kính. Hàng cây bên đường, những ngôi nhà  thấp thoáng, lướt thướt qua.

Xe dừng lại ở trạm dừng. Một vài người lên và xuống. Xe tiếp tục lộ trình, hàng cây bên đường, phố xá nối tiếp nhau  chạy chuồi qua khung cửa kính. Ông nhìn xa, nhìn gần và rồi nhìn người đối diện. Một hình ảnh từ xa xưa chợt ùa vào trong ông. Vết xước, nứt  ở khung cửa kính gợi lên một điều gì trong trí nhớ. Nó vừa mơ hồ , vừa nhoi nhói. Xe vừa dừng lại ở trạm mới,  xe dừng quá đột ngột khiến hành khách trong xe như nhòa hẳn vào nhau.  Cái va chạm mà hai người không ngờ trước, một thoáng bỡ ngỡ, ngượng ngùng  làm bối rối cho cả hai.

Chuyến xe dừng ở trạm mới. Bà mỉm cười  với ông, rời khỏi xe như một người qua  đường. Cung đường cũ-mới, vừa lạ lẫm vừa quen thuộc như tự thưở nào.

*****

Những  buổi sáng ông thường có thói quen vào quán cà phê Giếng Truông để nhâm nhi cái buổi sáng rảnh rỗi, nhám nháp những hồi ức từ thời xa xưa. Quán ở sâu phía cuối con đường, mà ngày trước, phố thị chưa hình thành, chưa được gọi tên thì con đường này là hương lộ chính cho một thị trấn. Chủ quán hẳn là người am hiểu về lịch sử ở vùng đất này, lại yêu mến sâu sắc tình quê hương  nên đặt tên quán là Giếng Truông. Nằm cạnh bên hương lộ này có một cái giếng có tên là Giếng Truông. Theo các nhà Hán Học, Truông chỉ vùng đất hoang vu, có nhiều bụi rậm, cây cỏ um tùm, là nơi ẩn chứa nhiều hiểm nguy.

“Thương  em anh cũng muốn vô

Sợ Truông Nhà Hồ sợ Phá Tam Giang”

Truông để chỉ tên cái giếng này rồi liên tưởng đến Truông Nhà Hồ thì chưa thuyết phục lắm. Nhưng điều đó  hãy để cho những nhà  Hán học. Giếng Truông trên thị trấn này gợi nên nhiều kỷ niệm đáng nhớ cho lớp người cũ như ông.

Làng ông  ở thường là đồng chua nước mặn. Người trong làng đào giếng thường phải qua nhiều khâu xử lý mới dùng, nhưng để ăn uống thì không thể.

Giếng Truông ở đầu làng, nước luôn trong vắt và ít khi cạn. Người trong làng từ  xưa  nay thường xử dụng cái giếng này. Ăn uống, pha trà nhâm nhi mỗi buổi sáng.

“Giếng Truông là giếng Truông Bồng

Nên vợ nên chồng cũng tại Giếng Truông”

Những đêm trăng thanh gió mát, dưới rặng dừa xanh ngát, ông quên sao được những cuộc hò hẹn dưới trăng. Đôi gàu múc như va chạm vào nhau dưới lòng giếng làm vỡ bóng trăng tan. Đôi gàu múc nước đã va chạm nhiều lần, tiếng va chạm lanh canh  gây rối lòng ông một thời trai trẻ.

  “Hỡi cô gánh nước bên đàng

   Sao cô múc ánh trăng vàng đổ đi”

Đổ đi , đổ đi… ánh trăng vàng kia ơi, sao lại đổ nó đi. Trái tim ông nhói lên niềm xót xa , nó như đánh nhịp cái vụng dại, nông nổi của thời non trẻ. Đôi lúc ông lại tự hỏi  với cõi lòng mình là tại sao, và vì sao?

 Ông thoáng thấy bóng bà loáng qua ở quầy, trái tim ông rộn ràng như thời son trẻ . Ông dõi mắt nhìn theo, bóng bà thấp thoáng  sau chậu cây cảnh, một không gian rất riêng mà chủ nhân muốn tạo dựng nên. Ông lần về phía ấy, điệu dáng như nỗi vô tình của kẻ nhàn cư.

 Bên góc khuất rất riêng đó, ông thoáng thấy một bóng dáng khác, như ông. Ông hụt hẫng  quá đỗi , ông ngập ngừng, khựng lại một hồi lâu, rồi lùi ra xa, ra xa như trốn chạy một ảo ảnh xa xưa, một ánh sao vừa chợt tắt.  Ông  trốn chạy khỏi bao điều ao ước còn đọng lại trong tim nhịp đập của thời son trẻ, thèm mái tóc rộn ràng , đôi môi mịn màng , hương nồng thơm thơm mùi cỏ dại.

Người ơi người hỡi

Hãy quay lại nhìn coi

Một mối tình xa cũ chừng đã khuất sau hàng dậu thưa.

Nguyễn Thanh Sơn

©T.Vấn 2024

Giấc Mơ của Loài Chim – Tranh: HOÀNG THANH TÂM

Sao Mai

Một hừng đông
Ngôi sao mai lấp lánh giữa trời
Tôi ngó quanh quất
Tìm
Có thể là
Giọt nước mắt rơi
Hay nụ cười còn đọng ở đôi môi
Niềm hư ảo
Cõi thực mơ hồ bảng lảng bâng khuâng
Ngôi sao mai
Đọng ở đôi mắt em lóng lánh giữa đời

Hai Con Chim Nhỏ

Hai con chim nhỏ
Hai điểm sáng trên nền trời
In vào màn đêm bao la
Hai điểm sáng
Quấn quít
Cuộn tròn
Lúc quyện làm một
Lúc hóa thành hai
Hai điểm sáng bay vào cơn mơ tôi cho đến sáng hôm sau.

Giấc Mơ Của Loài Chim

Như con chim nhỏ tháng ngày ruổi dong
Bừng lên  như ánh sao băng
Những câu thơ tìm hoài không thấy hết.

Nguyễn Thanh Sơn

©T.Vấn 2024

Ngựa Già – Tranh: THANH CHÂU

lời từ biệt phương nam

tặng Hoàng

Anh phải về thôi ,anh về thôi

Mười năm lưu lạc phương nam ơi

Xứ lạ đường xa chừng đã mỏi

Vọng cố hương hề, mây trắng trôi

 .

Vợ con anh có cũng bằng không

Gửi chốn phồn hoa, giữa phố đông

Bụi đường chật chội hai buồng phổi

Ân tình rồi tựa đám mây bông

 .

Bạc tiền tích cóp bấy nhiêu năm

Lời lỗ vui buồn cuộc đỏ đen

Ơi chao trời đất phương nam chật

Gói ghém giùm anh được chỗ nằm!

 .

Phố của một thời xa rất xa

Hàng cây đứng lặng có chăng là

Anh đi chẳng còn chi níu lại

Chỉ bóng hoàng hôn lệ nhạt nhòa

 .

Anh phải về thôi, Quảng Ngãi ơi

Một góc vườn ôm ấp ngày thơ

Phận mỏng nên đành xin lỗi hẹn

Một kiếp phù sinh khéo hững hờ.

hành phương nam

Đất phương nam hề ta đến  đây

Lãng du như một đám mây gầy

Từng dề lục bình trôi lơ lửng

Chờ ta là những đám cỏ bay

 .

Nhìn khắp  bờ đông sang bờ tây

Phương nam là những nhánh sông đầy

Tiếng đò ai gọi vang dòng vắng

Vó ngựa khua ròn nợ nước mây

 .

“Kinh kha giữa chợ sầu nghiêng chén

Giày cỏ gươm cùn ta đến đây” (*)

Nõn biếc những thềm rêu phủ khắp

Dấu chân người mới bước qua qua

 .

Từ thưở mang gươm đi mở cõi(**)

Máu bao  người  phơi trên đất này

Xe cộ người người chảy xuôi ngược

Nghe tiếng thời gian róc rách bay

 .

Đất phương nam hề Sài Gòn hoa lệ

Nước mắt mồ hôi bao đời dâu bể

Tôi dốc cạn làn hương lạnh buốt

Ngọt đắng đôi dòng  hề non nước  ơi

Nguyễn Thanh Sơn

*Nguyễn Bính

**Huỳnh Văn Nghệ