ĐỌC THÊM:

Đằng sau ca khúc “Cho một người vừa nằm xuống”

Rất nhiều người đã nghe bài hát “Cho một người vừa nằm xuống” từ sau biến cố Tết Mậu Thân, năm 1968, nhưng chắc ít ai biết rõ những tình tiết đưa đến sự ra đời của nhạc phẩm này, để đến cả 40 năm sau vẫn còn có người muốn tìm hiểu.

Với những ai không quen biết nhạc sĩ Trịnh Công Sơn (TCS) – là tác giả bản nhạc – dù có nghe, hay đọc kỹ lời ca cũng khó có thể biết nhân vật được nói đến là ai; Chỉ biết người ấy mới qua đời, và lúc còn sống đã có dịp bay cao trên trời.

Để hiểu rõ câu chuyện, có lẽ phải nhìn lại từ năm 1962. Đó là năm nữ ca sĩ Khánh Ly (KL) thật sự bước vào cuộc đời ca hát của mình, trình diễn ở phòng trà Anh Vũ, một trong vài phòng trà ca nhạc (sống) lúc nào cũng chật ních giới thưởng ngoạn, trên đường Bùi Viện ở Sài Gòn.

Ca sĩ KL ghi lại trong “Chuyện kể sau 40 năm” – chú thích trong ngoặc đơn là của Nguyên Giao:  “… Tôi vẫn đi hát ở Anh Vũ, và chính ở đó, tôi gặp Trung úy Không quân Lưu Kim Cương. Sau buổi hát, anh chở anh Sơn (người anh ruột của KL – không phải là TCS) và tôi chạy vòng vòng Sài Gòn… hát tiếp những bài tôi vừa hát; Đặc biệt là bài ‘Anh Đến Thăm Em Một Chiều Mưa’ … Anh bảo … Mai (tên thật của KL) chọn bài có gout lắm, cứ như thế, và anh cũng muốn em giữ mãi nụ cười. Anh thích thấy em cười vì nụ cười đó sẽ mở cho em tất cả những cánh cửa … Cuộc gặp gỡ giữa anh em chúng tôi và Trung úy Lưu Kim Cương đơn giản như vậy. Tôi biết ơn anh vì anh là người duy nhất có cái nhìn thiện cảm với tôi. Anh là người đầu tiên và duy nhất khuyến khích tôi đi theo nghiệp dĩ này … ”

Cho một người vừa nằm xuống, còn có tên khác là Hát cho người nằm xuống là bài hát được nhạc sĩ Trịnh Công Sơn viết khoảng giữa/cuối năm 1968, khi người bạn thân là Chuẩn tướng Không quân Lưu Kim Cương bỏ mình trong bom đạn. Lưu Kim Cương là tư lệnh Không đoàn 33 Quân lực Việt Nam Cộng hòa đến khi tử trận qua chiến dịch Mậu Thân đợt hai vào giữa năm 1968. Ông đã tử trận vì trúng đạn B-40 của quân đội miền Bắc Việt Nam, trong khi đang đi trên xe Jeep mang quân ra giải vây vành đai phi trường Tân Sơn Nhất vào sau Tết Mậu Thân 1968 (giai đoạn ác liệt nhất của Chiến tranh Việt Nam). (Theo wikipedia.org)

Nhưng cuối năm 1962, KL lại rời Sài Gòn lên hát cho một phòng trà khác ở Đà Lạt, và lưu lại đó 5 năm. Năm 1964, tại Đà Lạt, KL gặp một người nhạc sĩ nghèo. Anh đến với cô bình thản như cơn mưa dầm của Đà Lạt vào đêm hôm đó. Qua vài câu chuyện, cô và nhạc sĩ trở thành hai người bạn. Người bạn ấy không ai khác, đó là nhạc sĩ TCS. Rất nhiều lần TCS đề nghị KL về Sài Gòn đi hát với ông nhưng cô đều từ chối bởi cô yêu Đà Lạt, sự yên tĩnh thanh bình của Đà Lạt đã quyến luyến bước chân cô, không như Sài Gòn vốn đông người và luôn nhộn nhịp.

Đến năm 1967, ca sĩ KL tình cờ gặp lại nhạc sĩ TCS giữa giòng người đi lại trên đường Lê Thánh Tôn, Sài Gòn, vào một buổi chiều êm ả. Từ một đêm mưa của Đà Lạt đến một buổi chiều trên đường phố Sài Gòn, tất cả đã bắt đầu như đưa đẩy định mệnh.

Vài hôm sau, trên nền gạch đổ nát bãi đất rộng sau trường đại học Văn Khoa Sài Gòn, một quán lá sơ sài được dựng lên với cái tên là Quán Văn. Tại đây, giọng hát khàn đục, và lôi cuốn của KL đã làm ngẩn ngơ, bàng hoàng & ngất ngây cả một thế hệ với những bản tình ca, và Ca Khúc Da Vàng mới lạ của TCS.

Hãy nghe bà Đặng Tuyết Mai – trước là phu nhân của Thiếu tướng Không quân Nguyễn Cao Kỳ (NCK) lúc giữ chức Thủ tướng VNCH –  mô tả liên hệ giữa Lưu Kim Cương (LCK) và Trịnh Công Sơn (TCS) trong một cuộc phỏng vấn năm 2009 ở Hoa Kỳ:

“ … Anh LKC và chị rất là say mê nhạc của anh TCS và con người của anh TCS nữa. Chị hay nấu nướng. Trong Câu lạc bộ Không quân, anh LKC có một câu lạc bộ nhỏ là Mây Bốn Phương, luôn luôn kéo anh TCS vào đó. Chị đem đồ nhậu đến. Anh TCS làm được bài nhạc mới là hát, và hay tả cho nghe. Chị hay đến câu lạc bộ Mây Bốn Phương để nghe anh TCS đàn hát những bài hát mới. Giao tình của anh TCS với anh LKC rất mật thiết. Cũng lạ, một người rất là nhà binh, to lớn, cường tráng. Còn anh TCS rất là mỏng manh, ốm yếu. Nhưng hai người gần nhau vô cùng trong tình nghệ sĩ. Anh LKC có rất nhiều nghệ sĩ tính, hát rất hay. Thành ra, họ rất thân mến với nhau. Hàng tuần, họ gặp nhau hai, ba lần … “

Từ năm 1967, NCK giữ chức Phó Tổng thống VNCH, có Trung tá LKC trong số những sĩ quan thân tín Không quân chung quanh.

Đúng mùng một Tết Mậu Thân (31 tháng Giêng năm 1968), một cánh quân của quân đội miền Bắc Việt Nam tấn công căn cứ Không quân trong phi trường Tân Sơn Nhứt. Có mặt tại căn cứ, LKC đã “không quân đánh bộ” thành công chỉ huy đánh trả và chiến thắng hôm 23 tháng Hai, và được vinh thăng Đại tá.

ĐTKQ-Lưu Kim Cương

Mặc dù bị tổn thất nặng nề trong cuộc tổng công kích đợt 1 Tết Mậu Thân, tới trung tuần tháng 4, 1968 quân đội miền Bắc Việt Nam lại mở cuộc tổng công kích đợt 2. Nhật báo Chính Luận ở Sài Gòn trong số ra ngày mùng 7, tháng 5, năm 1968 đăng tin: “Sáng ngày mùng 2 tháng 5 vào hồi 10 giờ, Ðại tá Lưu Kim Cương, Tư Lệnh Không Ðoàn 33 đã bị tử thương trong lúc ông đương đích thân chỉ huy một đơn vị bảo vệ vòng đai phi trường để đẩy lui một cánh quân Việt Cộng tại khu nghĩa trang Pháp gần ngã tư Bảy Hiền. Ông đã bị một tên Việt Cộng thủ súng B40 (phóng lựu đạn, để bắn xe tăng) vẫn còn sống, bắn một trái B40 trúng tấm mộ bia ngay bên cạnh Ðại tá Cương, sức nổ và miểng đạn đã chặt đứt một cánh tay của ông và gây thêm nhiều vết thương nặng khác, khiến ông tắt thở tại chỗ. Một phóng viên truyền hình Pháp chạy theo Ðại tá Cương cũng bị tử thương ngay bên. Ðại tá Lưu Kim Cương năm nay 34 tuổi có 2 con. Ông là người rất vui tính, có nhiều máu văn nghệ, chiếm được nhiều cảm tình trong giới quân đội cũng như báo chí. Tưởng cũng nên ghi nhận đây là lần đầu tiên một sĩ quan mang cấp Tá của quân đội ta nói chung và của Không quân VN nói riêng đã hy sinh trong lúc trực chiến với địch.”

Nhà báo/Nhà văn Văn Quang có ghi lại: “Một buổi chiều năm Mậu Thân 1968, ngồi ở nhà hàng Pagode tôi gặp Khánh Ly và Ngọc Anh đi cùng Trịnh Công Sơn. Chúng tôi rủ nhau đi ăn cơm chiều. Ăn ở một quán bụi xong đã đến giờ giới nghiêm – thời gian đó Sài Gòn giới nghiêm từ 5 giờ chiều đến 5 giờ sáng. Khánh Ly nhờ tôi đưa Trịnh Công Sơn về … Đêm đó là đêm đầu tiên tôi đưa Trịnh Công Sơn về building Cao Thắng. Ở cái building đó chỉ có một phòng gắn máy lạnh, là của một thương gia bán huy chương ở ngay chợ Bến Thành thuê làm phòng riêng, cho tôi ở chung nhưng không lấy tiền. Sơn mang đến cây đàn guitar, ở lại phòng tôi vài ngày, tôi không nhớ rõ bao nhiêu ngày. Nhưng chính ở đó anh sáng tác hoặc hoàn tất bản ‘Tình Xa’. Tôi có cái máy ghi âm hiệu Akai, trong khi tôi đi làm, Sơn vẫn thường dùng để nghe lại bản nhạc mình đang hoàn thành. Rồi chợt một hôm nghe tin Lưu Kim Cương chết ở phi trường Tân Sơn Nhất, Khánh Ly lên phòng tôi, cô ngồi lặng, Sơn chỉ nhìn và cũng lặng yên. Ít ngày sau, bài ‘Cho Một Người Vừa Nằm Xuống’ ra đời … “.

Lượt từ FB Trần Xuân Lộc

(Nguồn Trích: https://hopamviet.vn/)

ĐỌC THÊM:

Trịnh Công Sơn – Cảm ơn ông đã ghé qua cuộc đời này

© Bông Hồng Băng Giá – blogradio.vn

Ông và tôi – hai con người của hai thế hệ – một mái đầu bạc và một mái đầu xanh thế mà lại bắt gặp nhau giữa dòng đời xuôi ngược. Một mối nhân duyên giữa tâm hồn với tâm hồn. Ông đã vội vã ra đi giữa cái nắng đầu tháng tư dịu nhẹ và để lại cho đời, cho người một nốt trầm sâu lắng. Tôi muốn viết thật nhiều về ông, nhưng đứng trước người nghệ sĩ tài hoa này mọi ngôn từ dường như trở nên bất lực. Tôi chỉ muốn nói với ông rằng: “Ông tạ ơn đời, còn tôi tạ ơn ông!”:

***
Tháng tư có một ngày mà cả thế giới đều biết, đó chính là ngày cá tháng tư – ngày “quốc tế nói dối”. Nhưng ít ai biết rằng, tháng tư cũng có một ngày kỷ niệm đối với những người yêu nhạc Trịnh – ngày 1/4 là ngày mất của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Nhân kỷ niệm 16 năm ngày mất của cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn: 1/4/2001 – 1/4/2017, xin mời bạn lắng nghe cảm xúc âm nhạc với chủ đề Trịnh Công Sơn – cảm ơn ông đã ghé qua cuộc đời này. Đây là những dòng trải lòng của tác giả Bông Hồng Băng Giá – một người rất mến mộ Trịnh Công Sơn và những bài hát của ông.

Những chiều cuối tháng ba, tôi hay ngồi một mình bên tách cà phê. Nơi góc quán quen với những bản nhạc quen thuộc. Tôi đang cố tìm cho mình một tách cà phê hoàn hảo theo cách riêng, nghĩa là ngồi trong một quán cà phê yên tĩnh, nhẹ nhàng cùng với những bản nhạc đẹp của một người tri âm. Không biết tự bao giờ tôi lại có sở thích lạ lùng như vậy nữa…Hay có phải là từ khi tôi được đắm mình trong dòng suối êm đềm, không một chút vẩn đục mang tên “nhạc Trịnh” chăng?!

Là tôi với cái thuở nguyên sơ ban đầu ấy, bập bẹ hát “Ở trọ” một cách vô thức, ngây ngô đến lạ kỳ. Và khi lớn lên, ở cái tuổi 23 – cái tuổi không phải là quá trẻ và cũng vừa chớm để bắt đầu chiêm nghiệm về mọi thứ xảy ra quanh mình, tôi đã thực sự ngấm nó. Và cũng từ đó, nhạc Trịnh bắt đầu ngấm vào máu thịt tôi, gắn liền và không thể tách rời.

Ông và tôi – hai con người của hai thế hệ – một mái đầu bạc và một mái đầu xanh thế mà lại bắt gặp nhau giữa dòng đời xuôi ngược. Một mối nhân duyên giữa tâm hồn với tâm hồn.

Tôi có cảm giác con người Trịnh Công Sơn là một khối mâu thuẫn lớn. Ông vừa là ngưòi biết hưởng lạc vừa là người bi quan, sợ hãi. Vừa vô thần vừa hữu thần. Vừa minh triết vừa lạ lùng, thần bí. Ông yêu đời, yêu cuộc sống nhưng vẫn luôn ý thức về sự vận động của thời gian theo quy luật tạo hóa:

“ …Hạt bụi nào hóa kiếp thân tôi để một mai tôi về làm cát bụi…”
(Cát bụi – Trịnh Công Sơn).

Ông từng nói: “ Nỗi ám ảnh lớn nhất, đeo đẳng tôi từ thuở còn nhỏ cho đến sau này vẫn luôn luôn bị ám ảnh là cái chết. Sự sống và cái chết trở thành một vấn đề lớn trong đời sống tinh thần của tôi. Có lẽ suy cho cùng từ đâu mà ra cái suy nghĩ đó là do tôi quá yêu cuộc sống, sợ mất nó. Mất mát một cái gì đó mà mình từng có trong cuộc đời, đã từng đi qua và đã từng tìm thấy như tình yêu. Như cái gì đẹp nhất của cuộc sống sợ ngày nào sẽ mất đi. Sự mất mát và cái chết là nỗi ám ảnh lớn nhất đời tôi.”

Sự nhạy cảm về cái tính hữu hạn của cuộc đời đã thúc đẩy tâm hồn ông chạm được đến cõi vô thường.

Trịnh Công Sơn là người cô đơn, cái cô đơn của bản ngã “tự mình biết riêng mình và ta biết riêng ta”:

“…Chỉ có ta trong một đời
Chỉ có ta trong một thời…”

(Chỉ có ta trong một đời – Trịnh Công Sơn)

Ông cô đơn nhưng ông vẫn trải lòng ra với người, với đời và đón nhận sự cô đơn ấy một cách viên mãn. Cũng chính trong sự cô đơn ấy, Trịnh Công Sơn lắng nghe và cảm nhận được cuộc sống một cách rõ ràng và sắc nét hơn:

“Im lặng của đêm, tôi đang lắng nghe
Im lặng của ngày, tôi đang lắng nghe
Tôi đang lắng nghe, trái tim lạc loài
bao đêm đã qua, im lặng của người
tôi đang lắng nghe, im lặng của tôi…”

(Tôi đang lắng nghe – Trịnh Công Sơn)

Trịnh Công Sơn là người rất tài giỏi trong việc phát hiện và khai thác những ngôn ngữ sâu kín nhất của tình yêu. Lạc vào thế giới tình ca của ông mỗi người đều tự tìm được thấp thoáng hình ảnh tình yêu của mình trong đấy:

“Tình ngỡ đã quên đi,như lòng cố lạnh lùng.Người ngỡ đã xa xăm,bỗng về quá thênh thang…” (Tình nhớ – Trịnh Công Sơn).

Tình yêu trong nhạc Trịnh có đầy đủ mọi cung bậc của cảm xúc. Vui có, buồn có, thương có, nhớ có, giận hờn có, yêu thương có…Tình cờ đến, tình cờ đi, không một lời hứa hẹn, đến rồi đi thoảng như một cơn gió: “Không hẹn mà đến, không chờ mà đi…” (Bốn mùa thay lá – Trịnh Công Sơn). Tình yêu trong nhạc Trịnh có thể được ví như một bức tranh chấm phá với các mảng màu sáng tối đối lập mà hài hòa, có đậm có nhạt, có chính có phụ: “Yêu em yêu thêm tình phụ. Yêu em lòng chợt từ bi bất ngờ.”(Ru em – Trịnh Công Sơn).

Trong âm nhạc của ông tôi đặc biệt ấn tượng về những cơn mưa. Những cơn mưa đậm chất Huế. Có lẽ được sinh ra và ở Huế lúc còn nhỏ nên cố đô Huế thơ mộng bên dòng sông Hương lãng đãng sương khói đã ảnh hưởng đến ông không ít. Huế mang một vẻ đẹp trầm mặc như cổ thi. Và những cơn mưa trong những sáng tác của ông thấp thoáng ẩn hiện bóng hình những cô gái Huế đa tình, dịu dàng mà kín đáo. Không rực rỡ chói chang mà mặn mà đằm thắm, lắng vào chiều sâu. Những cơn mưa Huế như một sức hút vô hình, cuốn ta rời xa chốn đô thị phồn hoa ồn ào để hun hút theo làn mưa:

“Mưa vẫn mưa bay trên tầng tháp cổ
Dài tay em mấy thuở mắt xanh xao
Nghe lá thu mưa reo mòn gót nhỏ
Đường dài hun hút cho mắt thêm sầu…”

(Diễm xưa – Trịnh Công Sơn)

Những cơn mưa dai dẳng, dai dẳng trong lòng người, dai dẳng trong lòng ông:

“Mưa lạnh lùng rơi rớt giữa đêm về…nghe não nề
Mưa kéo dài lê thê… những đêm khuya lạnh ướt mi.
Ai còn nhìn mưa mãi rớt bên sầu…thêm lạnh lùng
Ai còn buồn khi lá rớt rơi trong một cuối đông…”

(Ướt mi – Trịnh Công Sơn)

Với Trịnh Công Sơn những ngày nắng là những ngày buồn còn những ngày mưa mới là những ngày vui của ông. Mà trong suốt một năm trời ngày nắng nhiều hơn ngày mưa. Và vì thế mà ông buồn nhiều hơn vui. Những nỗi buồn ấy ông không bao giờ chia sẻ cùng ai mà chỉ để mây cuốn trôi đi:

“Về ngồi trong những ngày
Nhìn từng hôm nắng ngời, nhìn từng khi mưa bay
Có những ai xa đời…quay về lại
Về lại nơi cuối trời…làm mây trôi…”

(Phôi pha – Trịnh Công Sơn)

Thế mà ông đã vội vã ra đi giữa cái nắng đầu tháng tư dịu nhẹ và để lại cho đời, cho người một nốt trầm sâu lắng và những bản nhạc đầy tính nhân văn cao cả. Những giai điệu đầy chất thơ, tính siêu thực và mang cả chất thiền trong đấy đã chạm tới và ngự trị ở nơi sâu thẳm nhất của con tim của nhiều thế hệ.

Trong âm nhạc của ông, ta không thấy bất cứ dấu vết của âm nhạc cổ điển theo cấu trúc bác học nào mà chỉ có sự bình dị, chân thực với những vần thơ tuyệt đẹp và độc đáo đến bất ngờ. Và cái quyến rũ của nhạc Trịnh chính là ở chỗ: “Không định tạo ra một trường phái nào, một triết học nào mà vẫn thấm vào lòng người như suối tưới.” (Văn Cao).

Tôi có ham muốn, một ham muốn đến tột cùng là viết thật nhiều về ông. Nhưng đứng trước người nghệ sĩ tài hoa này mọi ngôn từ dường như trở nên bất lực. Tôi chỉ muốn nói với ông rằng: “Ông tạ ơn đời, còn tôi tạ ơn ông!”:

“Dù đến rồi đi tôi cũng xin tạ ơn người
Tạ ơn đời, tạ ơn ai đã cho tôi
Còn những ngày quên kiếp sống lẻ loi
Dù đến rồi đi tôi cũng xin tạ ơn người
Tạ ơn đời, tạ ơn ai đã cho tôi
Tình sáng ngời như sao xuống từ trời.”

(Tạ ơn – Trịnh Công Sơn)

© Bông Hồng Băng Giá – blogradio.vn

Bạn thân mến! Nhân gian chỉ là cõi tạm và mỗi chúng ta cũng chỉ như một vị khách ở trọ, thế nhưng với quãng đời ngắn ngủi “sáu mươi năm cuộc đời”, Trịnh Công Sơn đã kịp để lại cho đời một khối tài sản vô giá – đó là những ca khúc bất hủ. Những bài hát của ông sẽ còn sống mãi với thời gian, sống mãi trong lòng những người tuy cách xa ông về thế hệ nhưng lại có cùng một mối đồng cảm trong tâm hồn.

Nguồn: © Bông Hồng Băng Giá – blogradio.vn

ĐỌC THÊM:

Trịnh Công Sơn và sự ra đời của ca khúc “Hạ trắng”

Gọi nắng, trên vai em gầy đường xa áo baỵ
Nắng qua mắt buồn, lòng hoa bướm saỵ
Lối em đi về … trời không có mâỵ
Ðường đi suốt mùa nắng lên thắp đầỵ​

Đây là ca khúc ít nhiều anh em đã nghe ít nhất một lần, không hẳn là nhạc của người lớn tuổi, chính trong cả phim thiếu nhi Kính Vạn Hoa của những năm rất lâu rồi cũng trích lại với giọng hát của Quý Ròm. Một điều rất đỗi bình thường khi nghe nhạc của ông, nhiều người nói khó hiểu, vì ca từ của ông đôi khi mất vài cuốn sách để viết và phân tích… Dưới đây mình xin trích lại những chính những lời văn của ông để hiểu về một tác phẩm rất đỗi quen thuộc “Hạ trắng”.

​

Nguyên văn:

Ở Huế mùa hạ, ve kêu râm ran trên những tàn cây như một dàn hợp xướng và nắng nóng oi bức như địa ngục. Thêm vào đó lại còn có gió Lào. Vừa tắm xong là người đã ướt đẫm mồ hôi. Bao nhiêu nhiên liệu tích lũy trong cơ thể đều tan ra thành nước. Những đồ vật và quần áo sờ vào cũng có cảm giác như vừa rút trong lò lửa ra. Những mặt đường gần như bốc khói với nhiệt độ 42-43 độ C.

Có một mùa hạ năm ấy tôi bị một số cơn sốt nặng, nhiệt độ trong người và bên ngoài gần nhau. Tôi nằm sốt mê man trên giường không còn biết gì. Và bỗng có một lúc nào đó tôi cảm thấy có một hương thơm phủ ngập cả căn phòng và tôi chìm đắm vào một giấc mơ như một cơn mê sảng. Tôi thấy mình lạc vào một rừng hoa trắng thơm ngào ngạt, bay bổng trong không gian đó. Đến lúc tỉnh người ướt đẫm mồ hôi và tôi nhìn thấy bên cạnh giường có một người con gái nào đó đã đến cầm một bó hoa dạ lý hương trắng rất lớn. Chính cái mùi thơm của dạ lý hương đã đưa tôi vào giấc mơ kia. Giấc mơ trong một mùa hạ nóng bức.

​

Trong vùng tôi ở đó, quanh đó chỉ có một nhà duy nhất trồng dạ lý hương nên tôi biết ngay người mang hoa đến là ai.

Sau một tuần lễ tôi hết bệnh. Nghe tin bố người bạn đang hấp hối tôi vội vàng đến thăm. Ông chẳng có bệnh gì ngoài bệnh nhớ thương và buồn rầu. Câu chuyện rất đơn giản. Hai ông bà đã lớn tuổi thường nằm chung trên một sập gụ xưa. Cứ mỗi sáng bà cụ thức dậy và xuống bếp nấu nước sôi để pha trà cho ông cụ uống. Một buổi sáng nọ, cũng theo thường lệ, bà cụ xuống bếp bị gió ngã xuống bất tỉnh và chết. Mấy người con ở gần đó tình cờ phát hiện ra và đưa bà cụ về nhà một người để tẩn liệm. Sau đó chôn cất và giấu ông cụ. Khi ông cụ thức dậy hỏi con, mẹ các con đi đâu rồi, thì họ trả lời là mẹ sang nhà chúng con để chăm sóc mấy cháu vì chúng bị bệnh. Vài ngày sau vẫn chưa thấy bà về ông mới trầm ngâm hỏi các con có phải mẹ các con đã chêt rồi phải không. Lúc ấy mọi người mới khóc òa lên. Từ đó, ông nằm trên sập gu một mình cơm không ăn, trà không uống cho đến lúc kiệt sức và đi theo cụ bà luôn.

Câu chuyện ám ảnh tôi một thời gian. Và sau đó tôi kết hợp giấc mơ hoa trắng mùa hạ với mối tình già keo sơn này như ‘áo xưa dù nhầu cũng xin bạc đầu gọi mãi tên nhau’ để viết nên bài Hạ Trắng.

(Thế Giới Âm Nhạc, số 5-1997)

Trích dẫn: Trịnh Công Sơn – Tôi là ai là ai… (Sách được NXB Trẻ ấn hành)​

ĐỌC THÊM:

Vương Tâm: Cùng Trịnh chiều một mình qua phố

(Nguồn: https://www.tcs-home.org/)

Đọc những lá thư tình của Trịnh Công Sơn gửi cho người đẹp Dao Ánh ngày nào, tôi thấy mình thấm nhiễm nỗi buồn của con đường bụi đỏ trong sương, mà giai điệu nhạc trầm lắng ngân lên theo từng bước chân giang hồ của người nghệ sĩ.

Con phố nhỏ heo hút trên sườn dốc mơ ngủ, trong tiếng chuông nhà thờ và trong tiếng thở dài của cánh đồng lau trắng, ngả nghiêng theo từng cơn gió lạnh của đại ngàn âm u biêng biếc.

Bỗng dưng tôi khao khát đi lại con đường ấy, nơi mà người nhạc sĩ tài hoa đã dạo bước, trong những ngày tháng cặm cụi kiếm sống bằng nghề gõ đầu trẻ, từ năm 1964 đến năm 1967. Trên mảnh đất Bảo Lộc này, ông đã sáng tác rất nhiều và đánh dấu cho sự nghiệp âm nhạc của mình gắn bó với quê hương đất nước, với thân phận con người. Thế là tôi khoác ba lô lên đường.

Gặp người học trò lớp 3 của thầy Sơn ngày ấy

Phải nói như có trời xui đất khiến vậy, tôi đi và đi với một niềm hy vọng sẽ gặp ai đó, trong cái quá vãng của một thời con trẻ cách đây đến gần nửa thế kỷ đã trôi qua. Tôi cầm bức thư của một người đã từng làm việc và ở cùng nhà trọ với Trịnh Công Sơn thuở ấy, để dò tìm manh mối. Theo lá thư của ông, tôi lang thang mấy lần đến ấp Tân Hà cách trung tâm thành phố khoảng 5 cây số. Nơi đây, có nhiều người Hà Nội di cư hồi năm 1954, nhưng không thể dò hỏi được địa chỉ người duy nhất, dạy học cùng Trịnh Công Sơn, còn sót lại. Thế rồì, có người giới thiệu tìm đến thầy Hiệu trưởng Trường Phan Chu Trinh, ở ngay tại ấp; bởi họ nghe đâu thầy cũng là dân viết văn, viết báo, liệu xem có manh mối gì chăng.

Quả nhiên tôi gặp may, thầy Hiệu trưởng Ninh Thế Hùng lại chính là cậu học trò lớp ba, niên khoá 1964 – 1965 của thầy giáo Trịnh Công Sơn. Thầy giáo Ninh Thế Hùng tưởng tôi đã biết trước mà tìm đến, nên rất vui và ngạc nhiên. Nhưng sự tình cờ thế lại hay. Hơn nữa, thầy Ninh Thế Hùng còn là hội viên Hội Văn nghệ Lâm Đồng, một cây bút văn xuôi quen thuộc với bạn đọc địa phương.

Khi tôi hỏi đến ký ức còn đọng lại với nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, thì thầy Hùng hát ngay bài Ông Tiên, được nhạc sĩ Trịnh Công Sơn dạy từ hồi 9 tuổi. Tuy đã ở tuổi 55 nhưng ông vẫn thuộc nằm lòng. Và, có thể do sự ảnh hưởng ấy chăng, mà hàng chục năm qua, ông toàn viết chuyện cổ tích của dân tộc Mạ, một dân tộc ít người sống ở Bảo Lộc. Biết rõ sự ám ảnh của con đường xưa trong tôi, nên ông nhiệt tình cùng đi ngay trong một buổi chiều tà, sương vừa rơi xuống.

Con đường cô gái đi lễ gợi cảm xúc cho nhạc sĩ Trịnh Công Sơn
sáng tác ca khúc “Lời buồn thánh”.

Chẳng mấy chốc, tôi và ông đã đứng trước con đường có cái tên “Cầu Đen” cũ. Ông dẫn tôi đến trước ngôi nhà số 26, đó là cửa hàng Hồng Phát, rồi kể: Đó là mảnh đất của ngôi biệt thự ở lùi phía sau, nơi nhạc sĩ Trịnh Công Sơn ở trọ từ 1964 đến 1967, cùng với ba đồng nghiệp. Căn phòng mà nhạc sĩ ở nhìn thẳng ra đường. Sau này chủ nhân ngôi biệt thự đó đã bán cho người khác. Giờ đây người ta đã phá đi và dựng một nhà hàng, kiêm dịch vụ đám cưới, ngay sát hè đường. Con phố đất đỏ bụi bặm, trước mặt ngày ấy đã được nhà nước láng nhựa và đặt tên mới là Lý Tự Trọng.

Sương đã xuống dày hơn, nhưng tôi và thầy Hùng vẫn đi lên con dốc Trịnh Công Sơn thường đi dạy học. Thầy Hùng còn nhớ và dẫn tôi theo con đường vòng, mà nhạc sĩ hay đi để tránh qua nhà ông Trưởng ty Giáo dục Bảo Lộc ngày ấy, chỉ vì mỗi lý do không thích gặp quan chức mà thôi.

Con đường đến trường dài khoảng 2 cây số. Tôi và thầy Hùng qua mấy con phố là đến mảnh đất của ngôi trường Bảo An xưa, nơi thầy giáo Trịnh Công Sơn đã dạy suốt mấy năm ở đây. Ngôi trường bằng lá, vách nứa ngày ấy đã bị phá đi từ lâu; đồng thời mảnh đất của trường đã bị bán cho một công ty kinh doanh. Thầy Hùng chỉ cho tôi vị trí mảnh đất sau cổng sắt với ánh mắt buồn man mác.

Thế rồi chúng tôi lại chậm rãi đi ngược lại con đường, bảng lảng trong sương bay. Con đường là nguồn cảm hứng cho ca khúc Chiều một mình qua phố, gợi nhớ một cuộc tình mà nhạc sĩ còn để lại ở đất Huế. Và cũng từ ngôi nhà nơi con đường nhỏ này, nhạc sĩ đã viết nên những chương trong trường ca tình yêu của mình qua hàng trăm bức thư gửi cho người đẹp Dao Ánh.

Ngọn lửa âm nhạc trên cao nguyên

Cho dù, trước khi đến đây nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã có Ướt mi, Diễm xưa, Mưa hồng và Biển nhớ, nhưng nếu không có những năm tháng sống, làm việc và sáng tác tại Bảo Lộc thì cũng khó có một Trịnh Công Sơn được hàng triệu người hâm mộ đến như vậy. Bởi lẽ, những ca khúc trước đó cũng chỉ được hát trong các quán cà phê hay trong phạm vi hẹp của bạn bè. Ngay cả thời kỳ gặp ca sĩ Khánh Ly ở Đà Lạt, tuy một số bài được hát trên đài phát thanh của địa phương, nhưng cũng vẫn ở trong phạm vi thị trấn nhỏ lẻ, heo hút, khó được phổ cập rộng khắp.

Tất cả sẽ bị nhạt phai nếu không có sự kiện đột biến trong sáng tác của Trịnh Công Sơn vào năm 1965 ở đây. Đó là tập Ca khúc Da Vàng, với chủ đề là nỗi khao khát cuộc sống hoà bình và yên lành cho những thân phận dân nghèo. Nhưng thực chất đó là những ca khúc phản chiến, nhằm chống đối cuộc xâm lược của giặc ngoại bang cùng bọn tay sai trong nước.

Chính những năm tháng trốn lính bằng mọi cách và sự chiêm nghiệm trong cuộc sống đã làm thay đổi khuynh hướng sáng tác của một thời đoạn đặc biệt trong sự nghiệp âm nhạc của Trịnh. Đã có lần ông tâm sự rằng, phải nhịn đói cả tháng trời để giảm cân, trước khi đi khám sức khoẻ. Cùng những hệ lụy từ loại thuốc rút bớt nước trong tế bào cùng cà phê, thuốc lá, sức khoẻ của Trịnh Công Sơn yếu đi một cách bất thường. Trong thời điểm này, những ca khúc như Gia tài của mẹ, Người con gái Việt Nam, Đại bác ru đêm, Tình ca người mất trí…liên tiếp ra đời.

Tuy vậy, nhạc sĩ cũng chỉ né tránh được hai lần đi khám, sau đó không thể chịu đựng nổi sự khổ ải, đến lần thứ ba, gần như cuộc tổng động viên vào năm 1967, thì Trịnh Công Sơn không còn cách nào khác là bỏ trốn. Ông về Sài Gòn với sự dấn thân bằng cách hát và biểu diễn những bài hát trong tập Ca khúc Da Vàng, tại khu Đại học Văn khoa. Tinh thần của những ca khúc này như tiếng nói chung cho tuổi trẻ mong muốn cuộc sống hoà bình và chống chiến tranh. Sức truyền bá những bài hát của Trịnh ngày càng sâu rộng và ảnh hưởng mạnh mẽ ngay cả đối với tinh thần của hàng ngũ lính ngụy. Lo sợ trước những diễn biến xấu trong thanh niên sinh viên, chính quyền Nguyễn Văn Thiệu ngày đó đã phải ra lệnh tịch thu toàn bộ các tập ca khúc và băng nhạc của Trịnh.

Đánh giá thành tựu âm nhạc trong thời kỳ sáng tác ở Bảo Lộc của Trịnh Công Sơn, nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường khẳng định rằng, những ngày sống ở đây, đã đánh dấu một bước ngoặt trong cuộc đời sáng tác của Trịnh Công Sơn. Cùng với quan điểm này, họa sĩ Bửu Chỉ cũng nói rõ, phải chờ đến những năm 1965, 1966, 1967, khi tiếng hát của Trịnh Công Sơn cất lên trong các giảng đường Đại học Sài Gòn và Huế, trước hàng ngàn sinh viên học sinh cuồng nhiệt, với những ca khúc của album Ca khúc Da Vàng, đã tạo nên một hiện tượng âm nhạc Trịnh Công Sơn. Và ông còn khẳng định rằng, những bức họa đầy tính chiến đấu, trong nhà tù của mình thời Mỹ – ngụy, đều xuất phát từ sự ảnh hưởng tư tưởng qua những ca khúc phản chiến của Trịnh Công Sơn.

Chính từ Ca khúc Da Vàng được viết từ Bảo Lộc đã tạo nên cảm hứng sáng tác của Trịnh Công Sơn liên tiếp cho ra đời những chùm ca khúc mới trong Kinh Việt Nam, vào năm 1968 và tập ca khúc Ta phải thấy mặt trời, năm 1970 và cuối cùng là tập Phụ khúc Da Vàng, hay Da Vàng 2, được viết năm 1972.

Vậy là sau 13 năm trốn lính, kể từ 1962, đi học Sư phạm ở Quy Nhơn, và phải đợi đến ngày 30-4-1975, cái ngày ông được cầm đàn hát vang bài ca Nối vòng tay lớn, trên đài phát thanh để đón chào quân đội ta vào giải phóng Sài Gòn, với sự hưởng ứng của hàng triệu thanh niên sinh viên và đồng bào miền Nam, mới hay tình yêu quê hương, đất nước trong ông sâu sắc đến nhường nào.

Vĩ thanh

Khi chia tay Bảo Lộc, thầy giáo Ninh Thế Hùng tặng tôi một CD, ghi lại tiếng hát của Trịnh Công Sơn, từ những năm tháng trình diễn ở Quán Văn, Trường Đại học Văn khoa, hồi 1967 – 1968. Ông tâm sự với tôi, ước mong một ngày nào đó, những người yêu nhạc Trịnh ở đây sẽ ngồi lại với nhau để tìm ra một mô hình bảo tàng, lưu giữ những kỷ niệm Bảo Lộc với thầy giáo Trịnh Công Sơn. Như con đường mang tên Trịnh Công Sơn giống như ở Huế chẳng hạn. Hoặc có thể là cây đàn mà ông đã từng sáng tác suốt ba năm ở đây và rất có thể có những câu lạc bộ chuyên hát và biểu diễn nhạc Trịnh. Rồi nữa, trong thời gian ba năm ở đây, ngoài những bức thư gửi cho người mình yêu và những ca khúc đặc sắc, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn còn vẽ không ít, dù chỉ là những phác họa hay chân dung.

Tôi với thầy giáo Ninh Thế Hùng mải trò chuyện và dạo bước, không ngờ đã đến đầu đường Lý Tự Trọng. Cả hai đều dừng lại nhìn con đường xưa. Đó là con đường bụi đỏ tràn ngập ký ức trong ông và cũng trở thành nỗi ám ảnh trong lòng tôi. Chính vì lẽ đó mà tôi đến đây. Ánh đèn le lói trong sương. Bất ngờ hình ảnh chàng nhạc sĩ trẻ ngày nào, với mái tóc bồng bềnh như đang hiện lên trước mắt tôi. Dáng anh cao gầy, miệng ngậm tẩu thuốc, thong thả bước dọc theo con đường hun hút đầy sao. Gió như đang thổi những khúc tình yêu của ông miên man không bao giờ ngừng. Ông vẫn đi lặng lẽ trên con phố. Tôi ngẩn ngơ nhìn theo. Một cuộc hội ngộ trong mơ không thể đặt tên

Vương Tâm

ĐỌC THÊM:

CHỦ NHẬT BUỒN, BẢN TÌNH CA BUỒN NHẤT THẾ KỶ XX của Seress Rézso

BA LĂNG

(Nguồn: https://www.ninh-hoa.com/NguyenDuyHao-ChuNhatBuon.htm)

Nhạc sĩ  Phạm Duy, một trong những nhạc sĩ tài danh của nền âm nhạc Việt-Nam, đã viết trong hồi ký: “Trong thời gian du học ở Pháp (1954-1955), tôi rất yêu chuộng ca khúc của một tài hoa sớm nở chóng tàn: Đó là nữ nhạc sĩ Nicole Louvier (6/23/1933- 3/08/2003)…Tôi nhớ là đã vì nàng mà tôi soạn lời cho một trong những bài nhạc tình buồn nhất của thế giới. Đó là bài Sombre Dimanche ( Chủ nhật buồn) vì bài này có hơi nhạc rất gần gũi với hơi nhạc của Nicole Louvier…”

Dưới đây là lời ca của bản nhạc Chủ nhật buồn, bằng nguyên ngữ Hungary, tiếng Anh và tiếng Việt:

Nhạc sĩ Seress Rézso  ( 1899-1968):

Nhạc sĩ Seress Rézso sinh năm 1899 tại Budapest (Hungary) trong một gia đình gốc Do-Thái. Thân hình nhỏ bé và chỉ cao hơn 1m55 nên thường được gọi là “Seress bé nhỏ”. Cả đời ông chỉ chơi nhạc  vào buổi tối ở 2 tiệm ăn nhỏ, đầy khói thuốc lá tại Budapest có tên là Kulacs và Kispipa, vì nơi đây là nơi gặp gỡ cũa tầng lớp tiểu thị dân nghèo khó vào đầu thâp niên 30. Tiệm ăn lạnh lẽo không đủ hơi ấm từ chiếc lò sưởi gạch mầu nâu duy nhất .Thực khách ngồi gần cửa ra vào vẫn phải mặc nguyên áo khoác ngoài. Seress ngồi khuất sau chiếc dương cầm phì phèo điếu thuốc và hầu như thực khách ít khi thấy rõ ông. Hàng ngày từ 6 giờ tối đến rạng sáng, Seress  chơi dương cầm kiểu “mổ cò” với 2 ngón của bàn tay phải, lần mò tìm nốt nhạc, say sưa không biết mệt nên đã tạo được một thế giới âm thanh đặc biệt nơi tiệm ăn, khiến thực khách luôn ghi nhớ mà tìm đến. Với thù lao mỗi tối vài đồng và  một bữa ăn tối thanh đạm, Seress cũng an phận với cuộc sống nghệ sĩ cũa mình .

Năm 1933 tại Budapest, Jávor László, chàng phóng viên 26 tuổi bị thất tình, có làm một bài thơ diễn tả lại tâm sự đau khổ của mình buộc phải chia tay với người yêu vì nàng đã là vợ của người khác.  Bài thơ với những câu như :” Chủ nhật buồn với muôn cành hoa trắng…Anh chờ em với lời kinh cầu , để rồi khi mối tình không còn nữa thì ngày chủ nhật sẽ chỉ còn đầy nước mắt và u sầu…. Jávor đem bài thơ thất tình này nhờ Seress phổ nhạc và người nhạc sĩ không hề biết nhạc lý đã huýt sáo ( huýt gió) tìm âm điệu thích hợp và nhờ một thanh niên thạo nhạc ghi lại thành bài ca với gía thù lao là 5 đồng  . Cách sáng tác  của Seress thật thô sơ và giản dị,  qua huýt sáo để tìm giai điệu cho bài hát và ngoài bản nhạc Chủ nhãt buồn, ông còn là tác giả của ít nhất 40 ca khúc mà các nhà phê bình âm nhạc cho rằng nhiều bài còn hay hơn bản Chủ nhật buồn. Otto Klemperer, một nhạc trưởng lừng danh người Đức đã có lời nhận xét ngắn gọn về Seress: “ Không phải là nhạc sĩ mà là thiên tài”.

Trong đệ nhị Thế chiến, Hungary bị Đức quốc xã xâm chiếm, Seress bị bắt vào trại tập trung vì là gốc dân Do Thái. Đã có lần ông bị bọn Đức quốc xã bắt đào hố để tự chôn mình nhưng may mắn thay một sĩ quan Đức đã được nghe bản nhạc Chủ Nhảt buồn của ông trước đó tại Budapest nên cảm thông và tha cho ông tội chết.

 Năm 1956, sau cuộc cách mạng Mùa thu của dân Hung bị thất bại và bị bọn cộng sản Nga sô đang chiếm đóng đàn áp đẫm máu. Cả trăm ngàn dân Hung  phải trốn chạy ra nước ngoài. Bạn bè của nhạc sĩ cũng khuyên ông rời nước Hung. Nhưng Seress đã quá yêu mảnh đất quê hương, nhất là Budapest, nên ông nhất quyết ở lại. Trong suốt 10 năm cuối đời, Seress không bao giờ bước ra khỏi quận VII của Budapest, nơi ông sinh sống và chơi nhạc.

 Seress cũng có rất nhiều tiền trong các ngân hàng ngoại quốc, đến từ  bản quyền các bản nhạc của ông. Nhưng Seress chưa bao giờ đặt chân ra nước ngoài nên cũng chưa bao giờ đụng chạm được đến những khoản tiền đó. Sau Đệ nhị thế chiến, Hungary là phe thua cuộc và số tiền của ông trong ngân hàng đã bị “đóng băng” với lý do là… nước Hung phải bồi thường thiệt hại chiến tranh cho đồng minh.

Tháng 1/1968, khi biết mình mang trọng bệnh, Seress đã tìm đến cái chết vào một ngày thứ hai buồn bã. Ông đã nhảy qua cửa sổ tầng 4 của cao ốc ông đang ở. Cả đời bị ám ảnh bởi cái chết qua bài ca do ông phổ nhạc, nhưng cái chết của seress đã đưa ông bất tử như  bản nhạc Chủ nhật buồn bất tử của ông. Seress thọ 69 tuổi.

 Huyền thoại về bài ca Chủ nhật buồn

    Người ta nói nhiều đến Chủ nhật buồn như một bài ca có ma lực vô cùng đặc biệt khiến người nghe ảo não u sầu đến độ phải tự tìm đến cái chết để giải thoát.

Tháng 11/1935, báo chí Hungary mở cuộc tấn công phê phán bản nhạc Chủ nhật buồn và gọi nó là “bài ca giết người” vì chỉ trong vòng 2 tuần đã có 2 người tự sát bên bản nhạc Chủ nhật buồn.

Từ Âu châu, lan sang Bắc Mỹ, truyền thông bắt đầu chú ý đến Chủ nhật buồn, nơi khen, nơi chê cho đến khi một ông bầu âm nhạc người Pháp sang Budapest để nghe ca khúc này rồi mang về Pháp, truyền bá tại Paris. Lúc đó cả thế giới mới biết đến người nhạc sĩ “thiên tài” là Seress.

Khi bài hát được tung ra thị trường, bắt đầu xuất hiện những chuyện kỳ lạ: Tại Berlin (Đức) một thanh niên sau khi nghe bài hát đã phàn nàn với bạn bè rằng anh ta bị ám ảnh bởi giai điệu và lời ca của bài hát. Anh rơi vào trạng thái trầm cảm mà không sao thoát ra được. Cuối cùng anh dùng súng bắn vào đầu tự vẫn. Vài ngày sau, cũng tại Berlin, người ta phát hiện một cô gái treo cổ tự tử và dưới chân cô là bài hát Szomorú Vasárnap. Báo chí bắt đầu loan tin về hiện tượng tự sát này và liên tiếp các vụ tự vẫn tương tự xẩy ra ở nhiều nơi trên thế giới như ở Hungary, Pháp, Mỹ. Lệnh cấm lưu hành bản nhạc đã được nhiều nước đua ra. Nhưng càng cấm thì bài hát lại càng nổi tiếng  và danh sách các nạn nhân ngày càng dài thêm, ở mọi lứa tuổi, ngành nghề, màu da …Có tới 15 quốc gia đâm đơn kiện tác giả Seress, buộc tội ông có liên quan đến những cái chết đó. Cơn sốt về bài hát Chủ nhật buồn lên đến cực điểm vào năm 1936. Bất chấp lệnh cấm, bản Copy của bài hát đã được bày bán khắp nơi trên đường phố Paris. Những lời đồn đại làm cho nhiều ban nhạc và ca sĩ không dám trình diễn bài hát “chết chóc” này  . Nhạc sỉ Seress cũng đã cố gắng thu hồi bài hát của mình nhưng không thành công.

Một trong những ca sĩ được cho là  đã thể hiện đầy cảm xúc bài hát Chủ nhật buồn là nữ danh ca người Mỹ  da đen Billie Holiday. Nhưng bài hát này  mà  cô trình diễn đã bị cấm tại Anh quốc vào năm 1941 vì bị cho là  làm nản lòng người nghe trong lúc cần động viên tinh thần dân chúng để chống lại Phát xít Đức. Ngoài ra còn biết bao huyền thoại nữa về bài ca Chủ nhật buồn mà báo chí trên thế giới đã phanh phui ra. Chuyện  tự vẫn nào thì cũng đau thương và buồn bã:  Tại Ý, một thiếu niên đi trên đường gặp một người đàn ông đang chơi bản nhạc” Gloomy Sunday”. Cậu dừng bước, nghe xong bản nhạc ,móc hết tiền trong túi ra cho người chơi nhạc . Cậu lặng lẽ cất bước tới một cây cầu, nhảy xuống sông tìm cái chết.

Để giải thích cho hiện tượng của bài ca “giết người”, người ta đã tìm hiểu về ảnh hưởng của ca nhạc, phim ảnh trong cuộc sống tâm lý của con người. Sự khủng hoảng của xã hội sau Đệ nhất thế chiến : Chết chóc, thương vong, thất nghiệp… cũng đã tác động mạnh lên tâm lý con người, đẩy con người vào trạng thái mất phương hướng, trầm cảm, thất vọng trong cuộc sống. Do đó chỉ cần thêm một động tác nhỏ từ bên ngoài như một bản nhạc buồn là sẽ đẩy những cá nhân này đến một quyết định tiêu cực.

Tại Việt-Nam, vào cuối thập niên 50, nhạc sĩ Phạm Duy đã đặt lời ca Việt cho bản nhạc “Chủ nhật buồn” của Seress Rézso, phóng tác từ bản tiếng Pháp “Sombre Dimanche”. Chúng ta đã biết tài dịch thuật của Phạm Duy qua cách đặt lời ca tiếng Việt vừa phong phú vừa sát nghĩa với nguyên bản từ các bản nhạc ngoại quốc lừng danh như Giòng Sông Xanh, Chiều tà v…v…Đây cũng là một thành công của  nhạc sĩ Phạm Duy và bài Chủ nhật buồn là một thí dụ điển hình.

Trong thập niên 60, cố nhạc sĩ Trịnh công Sơn cũng đã sáng tác một bản nhạc buồn, có tựa đề là “Lời buồn thánh”, nội dung thật ủy mị, tâm sự của một chàng trai nằm trong căn gác đìu hiu vào một buổi chiều chủ nhật mà bạn bè, người yêu xa vắng, bơ vơ trong cảnh cô đơn ray rứt, nhìn trời mưa không dứt ở ngoài trời…So sánh với bản nhạc Chủ nhật buồn của Seress Rézso thì bản nhạc của Trịnh công Sơn cũng nói lên được cái tâm trạng buồn đau của một người cô đơn, trong âm thanh, giai điệu và lời ca của bản nhạc. Tiếc rằng bản nhạc Lời buồn thánh của Trinh Công Sơn đã không được phổ biến rộng rãi qua các nước tư bản phương Tây và… biết đâu rằng lại sẽ xuất hiện một hiện tượng “chán đời”, không muốn sống của thiên hạ khi nghe bản nhạc cuả họ Trịnh.

Dù sao thì cũng đả 80 năm qua, nghe lại bản nhạc Chủ nhật buồn của Seress Rézso vẩn thấy tâm tư mình lắng đọng, nhất là người nghe đang có “tâm sự” thì “ngồi một mình, nghe hơi mưa và đợi chờ không nguôi ngoai…” để rồi cuối cùng “ Chủ nhật nào, tôi im hơi…đến với tôi thì muộn rồi…” và sự thất vọng não nề cũng sẽ xẩy đến với bất cứ ai, ở thời nào, ở xã hội nào …  cũng vậy thôi !

Ca khúc “chủ nhật buồn” của Seress Rézso thật xứng đáng là bản nhạc tình buồn nhất thế kỷ thứ XX vì vậy bản nhạc đã được liệt vào hàng bất tử trong lịch sử âm nhạc đại chúng.

California, một Chủ nhật buồn

Tháng 1/2014

Ba Lăng

Phụ chú:         Lời Buồn Thánh

                         Trịnh Công Sơn

Chiều Chủ nhật buồn, nằm trong căn gác đìu hiu

Ôi tiếng hát xanh xao của một buổi chiều

Trời mưa, trời mưa không dứt

Ô hay mình vẫn cô liêu

Chiều Chủ nhật buồn, nằm trong căn gác đìu hiu

Nghe tiếng hát xanh sao của một buổi chiều

Bạn bè giờ xa chăn chiếu

Bơ vơ còn đến bao giờ ?

Chiều Chủ nhật buồn, nằm trong căn gác đìu hiu

Tôi xin năm ngón tay em thiên thần

Trên vùng ăn năn, qua cơn hờn dỗi

Tôi xin năm ngón tay em đi vào cô đơn

Chiều Chủ nhật buồn, lặng nghe gió đi về

Chiều chủ nhật buồn, lặng nghe gió đi về

ĐỌC THÊM:

HỌC TRÒ

Phôi Pha Của Trịnh Công Sơn 

(Ông chú hát rất hay)

“Phôi pha” là tên một nhạc phẩm nổi tiếng của cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn (TCS). Nhạc phẩm tả lại tâm tình của một người nhớ man mác về quá khứ với một người tình đã mờ nhạt trong trí ức, cũng như những chiêm nghiệm về thân phận con người trước sự hữu hạn của một kiếp sống. Về phần lời nhạc, những ý tưởng ngổn ngang về kiếp người được TCS khéo léo đưa vào để làm tăng thêm sức quyến rũ của giai điệu, vì vậy mục đích của tiểu luận này là để phân tích cấu trúc của bản nhạc nhằm hiểu rõ hơn nghệ thuật sáng tác nhạc của TCS. Xin nói ngay, người viết không được học qua nhạc lý trong một hệ thống đào tạo chính thức nào, chỉ tự học qua một vài quyển sách dạy cách sáng tác một bản nhạc mà thôi. Lý do chính của người viết là muốn qua việc thử phân tích thấu đáo một bản nhạc của TCS sẽ làm tan đi phần nào một quan niệm của người thưởng ngoạn là TCS có một nhạc thuật hạn chế và dễ dãi.

Bản nhạc Phôi pha

“Phôi Pha” được viết căn bản với cấu trúc AABA, nhưng các đoạn A cũng không giống nhau, và B thì không hẳn là một điệp khúc, mà có tác dụng như một đoạn chuyển tiếp để trở lại đoạn A trước khi kết thúc bài hát. Ta sẽ đặt tên cho cấu trúc này là A A’ B A”. Sau đây là phân tích từng đoạn.
Đoạn A:

Advertisement

about:blank

Phôi pha – Đoạn A

Đoạn A mở đầu ngay với giai điệu chính của bản nhạc: “Ôm lòng đêm (Am)/ nhìn vầng trăng mới về (F)/ nhớ chân giang hồ (Em)”. Đây chính là ý nhạc chính của bản này, làm cho ta phải nhớ về bản nhạc đó với âm hưởng “ôm lòng đêm” (đoạn A,) “đâu còn ai” (A’) và sau cùng là “thôi về đi” (A”). Đây là một đặc điểm cần phải có của một bản nhạc để bản nhạc ấy được nổi tiếng. Các thí dụ khác của các “catchy tunes” này là “Trả lại em yêu …” (Trả lại em yêu-Phạm Duy), “Em đi” (Em đi – Đức Huy), hay “Bàn tay năm ngón em vẫn kiêu sa ..” (Giáng Ngọc – Ngô Thuỵ Miên). Cái ý nhạc chính này là “căn cước” (identity) của bản nhạc đó, làm cho nó không thể lẫn với bài nào khác được. Một nhận xét khác nữa là TCS có rất nhiều bài nhạc với các căn cước riêng biệt, mỗi căn cước lại có một nhịp điệu (rhythm) riêng, không bài nào giông giống bài nào. Các bài nhạc TCS khác như “Diễm Xưa”, “Gọi Tên Bốn Mùa”, “Chỉ Có Ta Trong Một Đời”, “Nắng Thuỷ Tinh”, “Như Cánh Vạc Bay”, v.v. là các thí dụ tiêu biểu khác về identity của bản nhạc.

Câu nhạc “Ôm lòng đêm, nhìn vầng trăng mới về, nhớ chân giang hồ”, về mặt nhạc thuật là một khởi đầu bằng một câu đảo quãng năm rồi trở về chủ âm la đoản (ôm lòng đêm), theo sau là hai đoạn ngắn liền nhau đi lên và sau đó đi xuống. Giống như ta nói chuyện vậy, ta nói chủ đề, rồi kể lể lên xuống mà không đổi quãng nhiều giữa các nốt nhạc sát nhau. Bài nhạc được viết ở âm giai đoản hoà điệu (harmonic minor – la si do re mi fa sol# la) là một thang âm rất được sử dụng trong nhạc TCS cũng như của các nhạc sĩ Việt Nam khác. Trái lại, theo sách “Writing Music for Hit Songs” thì nhạc Tây phương đương đại ít sử dụng thang âm này hơn, mà họ dùng Aeolian minor scale (la si do re mi fa# sol la.) Có lẽ vì vậy mà nhạc ta nói chung nghe khác nhạc Tây phương chăng?

Phôi pha – Đoạn A (tiếp)

Trong câu nhạc kế tiếp (vẫn trong đoạn A,) TCS chọn cách phát triển ý nhạc bằng cách lặp lại nhịp điệu như ở hai trường canh đầu (“ôi phù du, từng tuổi xuân đã già”) nhưng dùng những nốt nhạc cao hơn, sau đó phát triển tiếp nhịp điệu của “từng tuổi xuân đã già” thành “một ngày kia đến bờ” và trở nhanh về chủ âm với “đời người như gió qua”. Câu hát ngắn nhưng chắc nịch như một lời phán quyết là đời sống cũng nhanh và ngắn ngủi hệt như vậy. Chỉ như vậy thôi, với hai câu hát ngắn, ta đi xong một đoạn của bài hát. Về phần lời nhạc, với một ý nhạc cộng với một biến thể của 1 ý nhạc đó, TCS mô tả xong hình ảnh một người ngắm trăng cùng lúc suy tư về bước chân giang hồ, cộng với sự than vãn về một kiếp người chỉ phù du như một cơn gió qua.

Đoạn A’:

Phôi pha – Đoạn A’

Đoạn này kết cấu cũng như sự phát triển ý nhạc tương tự như đoạn A, sự khác biệt ở chỗ thay vì đi về chủ âm qua hợp âm thất trình áp âm (E7), thì TCS quay về âm thức (Do)trưởng tương ứng của âm thức đoản (Am) trước khi trở về chủ âm. Tuy TCS không hề gán hợp âm cho bản nhạc, vì hai chữ “chờ đợi”, ta có thể dùng hợp âm tứ trình (F hay F Maj7) để đặt cho hai trường canh này, tạo nền cho một chuyển động mạnh hơn ở điệp khúc.
Điệp Khúc:

Phôi pha – Điệp khúc

Không như các điệp khúc khác có thể thấy rõ rệt sự khác biệt của hai ý nhạc (“Hoa Vàng Mấy Độ” là một ví dụ như vậy – từ âm giai Mi đoản chuyển sang Mi Trưởng), điệp khúc của bài nhạc này giống như một đoạn nhạc chuyển tiếp (bridge) hơn để chuyển về đoạn A”. Đoạn nhạc bắt đầu ngay với hai trường canh ở hợp âm thất trình áp âm (“Về ngồi trong những ngày, nhìn từng hôm nắng ngời” – E7), xong chuyển qua âm thức trưởng tương ứng (C). TCS sử dụng lối dùng nốt rải (appergios) để nhấn mạnh ý nhạc này. Một chú ý khác là sau khi dùng liên tiếp 3 câu nhạc ngắn như vậy, TCS đã cân đối lại phần trước bằng cách dùng liên tiếp 6 nốt “eight note” và hai nốt “quarter note” (“có những ai xa đời quay về lại”) để kéo dài, “gằn” câu nhạc xuống, hay trong bài này thì tỏ ý ước muốn người tình xưa trở về lại. Tiếp theo, TCS làm cho lời bài nhạc đã xa vắng càng thêm chất ngất với việc làm chậm lại và ý nhạc đi lên đến hợp âm thất trình áp âm lần nữa (“Về lại nơi cuối trời, làn mây ….. trôi …”)

Đoạn A”:

Phôi pha – Đoạn A”

TCS cho người thưởng ngoạn một ngạc nhiên nho nhỏ và lý thú là ở chỗ ý nhạc chính “Thôi về đi”, ngoài việc ở đầu câu như hai đoạn trước (A và A’), còn là sự trở về âm chính La thứ sau cao trào của đoạn trên. Đặt lời với “thôi về đi” như vậy, đã là một sử dụng nhạc thuật rất tài tình để đoan chắc với thính giả là “thôi về đi” là một hệ quả tất yếu, không còn hoài nghi gì nữa. So sánh cái “về” này với cái về trong “Ừ thôi em về” (“Cuối cùng cho một tình yêu” TCS/Trịnh Cung) ta mới thấy chúng khác nhau làm sao! Một bên đoan quyết, còn một bên thì “dùng dằng nửa ở nửa về” do chỗ đặt của từng chỗ đứng của chữ “về” trong câu nhạc.

Để kết thúc bản nhạc này, thay vì đi liền tới E7 như trong đoạn A, TCS đã khéo léo dắt ta qua F trước khi về E7 và sau cùng trở về cung chủ âm Am. Có thể nói TCS đã dùng một giai kết thật lơ lửng nhưng liền lạc và rất phù hợp với ca từ “bàn chân ai rất nhẹ, tựa hồn những năm xưa.”

Một chi tiết khác:

Một chi tiết đáng lưu ý là sự xuất hiện nhiều lần chữ “về” (7 lần.) Sự lặp lại này có thể được gọi là một sự nghèo nàn trong vốn từ, hay là một chủ đích của tác giả về một mơ ước của một sự trở về nào đó, hay chỉ là một nỗi cô đơn vốn có của tác giả hiện lên không chủ đích (unconsiously)? Nếu người viết bài này không nói ra chi tiết này thì bạn có cảm thấy có sự trùng lặp trong ca từ không, hay TCS đã thật sự khéo léo trong việc “ngụy trang” các từ này?

Sự khéo léo này, theo tôi nghĩ, có lẽ là ở chỗ khi nào muốn nhấn mạnh chữ “về”, thì TCS hoặc dùng một quãng nhảy đảo xa (thôi “về” đi – quãng 5), hoặc là đặt nó vào nhịp mạnh (nhìn vầng trăng mới “về”, vườn khuya bước “về” – nhịp 1), hoặc cho nó bắt đầu của một hợp âm rải (appergio) đi lên (“Về” ngồi trong những ngày, “Về” lại nơi cuối trời – hợp âm la thứ.). Các chữ “về” còn lại thì lẩn trong các nốt tạm (passing notes) của một cung nhạc đi lên (đường “về” ôi quá dài,) hay đi xuống (xa đời quay “về” lại.)

Nhân tiện đây, ta hãy thử tìm hiểu tại sao nó trùng lặp rất nhiều, mà ta không thấy chán. Người viết nghĩ là vì tiếng Việt mình có đặc điểm gần giống như tiếng Anh là dùng chữ kép (Anh ngữ thì có động từ với prepositions như get on, get away, get in, get out, v.v. mà chỉ nguời bản địa mới hiểu nổi chúng có ý nghĩa thật sự ra sao.) Ta thấy “về” ở đây ngoài nghĩa chính, cũng còn được kết hợp để làm rõ thêm ý của các danh từ khác như “đường” về, “bước” về. Động từ “về” cũng được thêm vào để làm rõ nghĩa chẳng hạn như “mới” về. Lại còn truờng hợp “về” và “đi” nằm sát cạnh nhau như trong “Thôi về đi”, thì truờng hợp này chữ “đi” được khéo léo dùng làm một chữ để nói lên sự thuyết phục, và cách bởi chữ đi một quãng năm, rất tự nhiên như mình nói chuyện hằng ngày vậy.

Advertisement

about:blank

Như vậy, khi đặt một bản nhạc, ta chỉ cần biết phải làm thế nào cho nó không trùng lặp ý nhạc, ý ca từ với các bài nhạc khác của ta mà thôi, còn các “linh tinh” khác như cách xử dụng lặp đi lặp lại chữ “về” để đạt một mục đích nào đó cho bản nhạc, là một việc cần phải làm và không nên dè dặt trong việc sử dụng chúng.

Kết luận

Ta có thể nói là trong nhạc phẩm “Phôi Pha” này, TCS chứng tỏ ông có một nghệ thuật đặt câu rất vững, không thừa không thiếu. Nếu chỉ nhìn thoảng qua bài hát này cũng như một số ca khúc nổi tiếng khác cũng của TCS, ta có thể hời hợt đánh giá là nhạc của ông đơn giản, và nhạc thuật của ông không có gì cả. Nhưng thật ra, sự đơn giản ấy có được vì đã qua một sự sắp xếp chọn lựa cẩn trọng, với những quyết định phát triển ý nhạc phù hợp với ý nghĩa của lời nhạc. Để trở thành một nhạc sĩ tên tuổi, nhạc thuật phải vững vàng, và hy vọng qua bài này người đọc sẽ đồng ý với người viết là TCS rất giỏi về mặt này.

California 5/2005
Học Trò

Tài liệu tham khảo:

1. “Để sáng tác một bài nhạc phổ thông (Kỹ thuật hoà âm và luật sáng tác)” của Hoàng Thi Thơ / Nhà Sách Khai Trí.

2. “Writing Music for Hit Songs” by Jai Josefs – 2nd Edition / Schirmer Books.

3. “The Songwriter’s Workshop Melody” by Jimmy Kachulis 1st Edition / Berklee Press.

4. “The Songs of John Lennon – The Beatles Years” by John Stevens / Berklee Press.

[Link gốc của bài viết này: http://dactrung.net/baiviet/noidung.aspx?BaiID=CSpT%2BXIMWBy9Mh%2FpBxICLA%3D%3D ]

ĐỌC THÊM:

Biển Nhớ

Sau Hạ trắng và Diễm xưa, Trịnh Công Sơn sáng tác Biển nhớ. Khi đó ông mới là chàng trai 23 tuổi đang tràn nhựa yêu đương. Đây cũng là một trong những ca khúc của Trịnh được công chúng biết đến nhiều nhất và được yêu thích nhất.

Theo trang bách khoa toàn thư Wikipedia thì “Biển nhớ kể lại những nỗi lòng của người con trai thương nhớ người yêu đã đi xa. Có giả thuyết là câu chuyện và nỗi lòng trong bài hát được lấy cảm hứng từ tâm trạng thật của tác giả Trịnh Công Sơn nhiều đêm ngồi trên bãi biển Quy Nhơn để nhớ về một cô gái tên là Bích Khê theo đó, cụm từ Sơn Khê (nghĩa chung là núi và sông) cần viết hoa để tạo nghĩa riêng là Trịnh Công Sơn và Bích Khê”…

“Ngô Quang Cảnh – một đồng môn của Trịnh Công Sơn tại Trường Sư phạm Quy Nhơn có kể lại câu chuyện về Biển nhớ: “… Sau khi Biển Nhớ xuất bản mình hay ghẹo anh Sơn và hát: “Ngày mai Khê đi, biển nhớ tên Khê gọi về … Trời cao níu bước Sơn Khê…” Khi in ấn, có lẽ nhà xuất bản sẽ in hai chữ Sơn Khê bằng chữ thường vì sơn là núi, khê là con suối nhỏ, hai danh từ chung mà, có gì phải viết hoa. Nhưng trong thâm tâm của anh Sơn, của Bích Khê của những người trong cuộc và là chứng nhân, đó phải là hai danh từ riêng và phải được trân trọng viết hoa để đánh dấu một cuộc tình thánh thiện”…”. Một cuộc tình đã xa xưa, ngày đó có một đôi nam nữ cứ khi bóng chiều buông xuống thường ngồi bên nhau ngắm biển…

Bất cứ chàng trai nào ở độ tuổi mới lớn được nghe Biển nhớ với giai điệu giản dị và ca từ vô cùng da diết cũng đều dâng lên trong lòng những cung bậc cảm xúc khó tả. Nó gợi lên niềm thương nỗi nhớ một bóng hình trong mộng nào đó. Nhưng với những người đã đi qua cái thời học trò đầy mộng mơ thì lại cảm bài hát theo một ý nghĩa sâu sa hơn đó là những nỗi khắc khoải tâm linh về sự chia cắt, thương nhớ, vô thường. Ngày mai em đi, biển nhớ tên em gọi về…Ngày mai em đi, biển nhớ em quay về nguồn… nhạc sĩ đã khiến ta mông lung không còn biết biển là em hay em là biển, hoặc giả, đó chính là con người ta đang mộng mị. Thế rồi, trong đó, tất cả: cành liễu, bờ cát, đồi núi, mây giăng, gió ngập, mưa tủi, đèn phố, sỏi đá, rêu phong, hồn lẻ, mắt đêm…đều bâng khuâng nhịp chân xung quanh cái cao trào triều sương ướt đẫm cơn mê… Đây cũng chính là cái trạng thái đạt tới từ một trong những “chức năng” thẩm mỹ được nhiều nghệ sĩ coi là cao nhất, có thể dìu người thưởng thức cùng mình thăng hoa vào một…chốn khác.

Ngày mai em đi, vậy hôm nay họ vẫn còn cùng nhau ngồi ngắm biển, từng cơn sóng vẫn đang ào ạt xô bờ cát trắng. Ngày mai là một ngày trong tương lai, vì chàng trai đã nhận ra rằng cuộc đời cũng như các cuộc tình là vô thường, không có gì là mãi mãi. Có hợp và có tan. Biển nhớ là một dự cảm, một lời tự sự hay cũng chính là một lời tâm sự của một người con trai tràn đầy những con sóng yêu đương nhưng không khỏi khắc khoải một nỗi buồn chia xa.

Biển nhớ cho thấy chất vô thường bàng bạc trong nhạc Trịnh Công Sơn ngay từ thuở đầu, nhưng ít ai để ý. Cũng bởi lời bài hát quá hay, nghe đã bâng khuâng rồi, đâu cần hiểu ý nghĩa, chỉ mang máng thấy lời thơ có một chiều sâu triết lý. Có lẽ chính tác giả cũng chưa ý thức được rõ ràng điều mình cảm nhận, và chính nhờ thế mà tính cách mông lung của lời ca làm rung động lòng người.

(Nguồn: VTV.VN)

ĐỌC THÊM:

Bến sông và Sao chiều đâu là văn bản gốc của Trịnh?

(Bài của Nguyễn Đắc Xuân đăng trên báo Tuổi trẻ số ra ngày 28-3)

Báo Tuổi Trẻ số ra ngày 28-3 có đăng bài viết của nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân về hai nhạc phẩm thời sinh viên của Trịnh Công Sơn mới tìm thấy.

Phóng to

Bản nhạc Sao chiều của Trịnh Công Sơn – Ảnh: Lê Thị Ngọc Trinh cung cấp

Đâu là văn bản gốc?

Như vậy, đứng về mặt văn bản học mà nói từ tên bài hát đến thời điểm sáng tác và một số ca từ trong hai bản nhạc có những điểm khác nhau, nên vấn đề đặt ra ở đây là trong hai văn bản ấy đâu là văn bản gốc và chính xác nhất của Trịnh Công Sơn. Bởi vì hai văn bản trên đều được công bố ở hai tác giả vốn là những người có tâm huyết trong việc nghiên cứu cuộc đời và sự nghiệp âm nhạc của Trịnh Công Sơn.

Nguyễn Đắc Xuân là người sống cùng thời với nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, từng có một công trình nghiên cứu về Trịnh Công Sơn đó là: Trịnh Công Sơn có một thời như thế do Nhà xuất bản Văn Học, Trung tâm Nghiên cứu Quốc học xuất bản năm 2003.

Công trình Trịnh Công Sơn vết chân dã tràng của Ban Mai do Nhà xuất bản Lao Động và Trung tâm Văn hóa Ngôn ngữ Đông Tây xuất bản năm 2008, vốn là một chuyên luận được nâng cấp từ luận văn thạc sĩ về Văn học Việt Nam của chị.

Vì vậy, có thể nói đây là những nhà nghiên cứu chuyên sâu về nhạc Trịnh Công Sơn và ít nhiều cung cấp cho người đọc những tư liệu quý về cuộc đời và sự nghiệp âm nhạc của Trịnh Công Sơn. Thế nên, khi phát hiện điều này chúng tôi thấy cần phải thông tin để các nhà nghiên cứu cũng như bạn đọc biết nhằm thảo luận, trao đổi để tìm ra văn bản gốc từ hai bản nhạc trên hầu cung cấp cho người yêu nhạc Trịnh những văn bản chính xác nhất về ca từ trong âm nhạc Trịnh Công Sơn.

Bởi lẽ, ngôn ngữ trong âm nhạc Trịnh Công Sơn vốn là những lời “có cánh” mà mọi sự sai lệch có thể làm giảm đi giá trị độc đáo của nó trong tâm thức người yêu nhạc Trịnh. Thế nên vấn đề “tam sao thất bản” trong việc lưu truyền nhạc Trịnh Công Sơn theo chúng tôi là điều không nên có.

Để bạn đọc tiện theo dõi chúng tôi xin chép lại nguyên văn bài Sao chiều được công bố trên báo Tuổi Trẻ của nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân và bài Bến sông trong tác phẩm Trịnh Công Sơn Vết chân dã tràng của Ban Mai:

Sao chiều

(Trịnh Công Sơn, viết trước năm 1957)

Bao cánh chim bay vun vút trời mâyMột người ngồi đây mà nhìn cảnh saoSao đêm cô đơn nhìn núi đồi caoBuồn chiều ngơ ngác giăng lên nhịp cầuBến sông này ngàn năm che kín đàn tôiNgười xưa bây giờ còn hoài cổAi quay về nghe giọng hò hát Nam ai,Nam bình nghe nỗi buồn vu vơNhư áng mây trôi về phố chiều nayNụ cười hồn nhiên nở trong phố nâuÁo trắng lung linh lộng gió trời caoNgẩn ngơ đàn bướm quay lui vườn đào.

Bến sông

(Trịnh Công Sơn viết 1959)

Bao cánh chim đang vun vút trời mâyMột người ngồi đây mà nhìn cánh saoSao vẫn đêm đêm nhìn núi đồi caoVàng chiều ngơ ngác dâng lên nhịp cầuBến sông này ngàn năm dấu kín tâm tưNgười xưa bây giờ còn hoài cổAi quay về nghe giọng hò hát Nam Ai,Nam Bình, nghe rồi buồn vu vơNhư bóng mây trôi về phố chiều naoNụ cười hồn nhiên nhẹ rung khóm ngâuÁo trắng lung linh lộng gió trời caoNgẩn ngơ đàn bướm quay lui vườn đào.