XIN BẤM VÀO ĐÂY

Leaqua: NHỮNG BẢN NHẠC NGOẠI QUỐC LỜI VIỆT

GIỚI THIỆU:

Tháng 5 năm 2024, chúng tôi đã bắt đầu cho đăng tải loạt bài NHẠC NGOẠI QUỐC LỜI VIỆT do LEAQUA biên soạn phần lời Việt với sự giúp sức của HỌC TRÒ trong việc viết lời giới thiệu cho từng bài trong tổng số 158 bài mà chúng tôi đã gởi đến độc giả trong gần 2 năm qua.

Để tiện cho các độc giả có nhu cầu nghiên cứu, thưởng ngoạn hay đơn giản hơn là lưu trữ, chúng tôi thực hiện ấn bản điện tử (dạng PDF) trọn bộ 158 bài nhạc nói trên và cho phát hành miễn phí trong khuôn khổ Tủ Sách Điện Tử T.Vấn & Bạn Hữu.

Nhân đây, chúng tôi (Leaqua & T.Vấn) xin đặc biệt cám ơn sự giúp sức vô cùng quý báu của anh bạn trẻ HỌC TRÒ, bằng nhiệt tình và khả năng của anh, Trang TV&BH đã hoàn thành được một trong những công trình giá trị xứng đáng nhận được sự quan tâm của độc giả khắp nơi.

TV&BH.

ĐỌC THÊM:

HỌC TRÒ: Giới thiệu khảo luận: Bản Dịch Vô Hình – Cách Leaqua Tự Nhiên Hóa Cách Diễn Đạt Cảm Xúc Trong Lời Bài Hát Tiếng Việt

Xin Bấm Vào Đây:

The New York Times – The President’s Taxes – HỒ SƠ THUẾ CỦA VỊ TỔNG THỐNG

Chú Thích: Nhân một thỏa thuận vừa được “sắp xếp giữa vị tổng thống đương nhiệm Donald Trump và bộ Tư Pháp của ông ta về việc DOJ “vĩnh viễn” chặn IRS khỏi việc xem xét hay truy thu bất kỳ hồ sơ thuế nào của Trump, gia đình ông và Trump Organization đối với các năm thuế trước ngày 18/5/2026. Dư luận cho rằng hẳn hồ sơ thuế của Trump và gia đình ông ta phải có điều gì khuất tất nên mới có hành động “lạm quyền” như vậy, nhất là thỏa thuận này bắt nguồn từ việc “Donald Trump cá nhân” đã đệ đơn kiện “Donald Trump chính phủ” về “tội” sở thuế IRS (Tháng 10/2018 – thời gian nhiệm kỳ 1 của Trump – 2017-2021) tiết lộ hồ sơ thuế của “Donald Trump cá nhân” và gia đình ra ngoài, dẫn đến việc tờ The New York Times công bố loạt bài điều tra gây chấn động dư luận vào tháng 8 năm 2020. Chúng tôi cho đăng lại loạt bài nói trên qua phần chuyển ngữ của T.Vấn (một chuyên viên thuế – Tax Advisor- đã có gần 10 năm làm việc cho hãng thuế HR&Block Hoa Kỳ). Loạt bài nhiều kỳ này được gom lại thành một tập sách dày 155 trang, dạng PDF mang tên: The President’s Taxes – HỒ SƠ THUẾ CỦA VỊ TỔNG THỐNG

T.Vấn & Bạn Hữu

Lời Người Dịch:

Hồ sơ thuế của tổng thống Donald Trump là một đề tài nổi trội từ nhiều năm nay, nổi cộm nhất là từ năm 2015 khi ông cho biết ý định sẽ ra tranh cử năm 2016. Trong suốt thời gian 5 năm qua, từ quốc hội liên bang cho đến các viên chức công tố của tiểu bang New York (nơi Donald Trump là một cư dân thâm niên cho đến mới đây – Nov. 1, 2019 – ông chọn Florida làm quê hương mới) tìm mọi cách để có được những hồ sơ này, nhưng phần lớn đều thất bại vì những rào cản pháp lý mà các luật sư của tổng thống viện dẫn hầu giữ kín những bí mật về tài chính của thân chủ.

Khi được hỏi lý do tại sao không công bố hồ sơ thuế của mình như tất cả các vị tổng thống tiền nhiệm đã làm trước khi ra tranh cử, Donadl Trump trả lời rằng hồ sơ thuế của mình đang bị sở thuế (IRS) truy vấn (audit) nên không thể đưa chúng ra công chúng được. Nhưng sở thuế Hoa Kỳ xác nhận việc họ audit hồ sơ thuế một người không hề cản trở người ấy bạch hóa hồ sơ thuế của mình. Tháng 5 năm 2019, Hạ Viện Hoa Kỳ yêu cầu sở thuế cung cấp hồ sơ thuế của tổng thống, nhưng Trump đã ra lệnh cho bộ trưởng Ngân Khố Mnuchin không cho phép sở thuế làm việc này với lý do yêu cầu của quốc hội ‘thiếu mục đích có tính cách pháp lý”.

Nhiều bản phân tích kết luận rằng hẳn Donald Trump phải có điều gì dấu diếm nên mới cố tìm mọi cách để ngăn không cho chúng được bạch hóa. Ở Mỹ, thuế là thứ mà một người phải sống với nó cho đến ngày nhắm mắt, nên ai cũng phải đóng thuế và khai thuế hàng năm, vừa để làm nhiệm vụ một công dân vừa để hưởng những phúc lợi xã hội mà mức thu nhập (thấp) của mình có thể được nhận hưởng. Và khi cần, vẫn phải gởi bản khai thuế của mình đến các cơ quan chức năng theo yêu cầu. Vì thế, sự khăng khăng của Donald Trump khiến nhiều người nghi ngờ sự trung thực của một trong những tỉ phú ầm ĩ nhất nước Mỹ.

Trong tình hình như vậy, báo chí chính dòng nước Mỹ không thể bỏ qua, nhất là với một tờ báo có chiều dày lịch sử và uy tín như tờ The New York Times. Tháng 10, 2018, nhóm phóng viên tài chính của họ đã tiết lộ một số bí mật về thực trạng thuế của Trump với nguồn cung cấp được giữ kín như thường lệ (Cuối tháng 7 năm 2020, Mary Trump – người cháu ruột gọi Donald Trump bằng chú – đã xuất bản quyển hồi ký “Too Much and Never Enough”, tiết lộ chính bà là người đã cung cấp cho tờ NYTimes tài liệu thuế nói trên). Tiết lộ của tờ Thời Báo đã cho thấy một chút đầu mối biện minh cho sự nghi ngờ của giới thạo việc.*

Ngày 27 tháng 9 năm 2020, với nguồn cung cấp vẫn còn được giữ kín (như thường lệ), nhóm phóng viên của tờ NYTimes công bố một bản điều tra cho biết, họ hiện nắm trong tay hầu như toàn bộ hồ sơ khai thuế của Donald Trump trong khoảng thời gian gần hai thập kỷ, bản điều tra mang tên:  The President’s Taxes.

Đây là một tài liệu nhiều người mong đợi, không chỉ riêng những đối thủ chính trị của Trump, giới ký giả, các bình luận gia mà tất nhiên, những cử tri sẽ góp tiếng nói của mình trong kỳ bầu cử ngày 3 tháng 11 sắp tới. Họ cần biết để hỗ trợ cho việc quyết định lá phiếu của mình. Bản điều tra có những chi tiết khá bất ngờ (kể cả với giới thạo việc, các ký giả) về tình trạng tài chính của vị tổng thống được xem là giàu có nhất trong lịch sử 45 đời tổng thống của nước Mỹ.

Vì nội dung của bản điều tra có nhiều chi tiết rất chuyên môn trong lĩnh vực thuế má và tài chính, lẽ dĩ nhiên kèm theo đó là những thuật ngữ khá xa lạ với người đọc bình thường, cộng thêm với bộ luật thuế của nước Mỹ khá phức tạp nên bản chuyển ngữ tiếng Việt sẽ phải uyển chuyển, không thể dựa cứng ngắc vào nguyên tác Anh ngữ, để người đọc Việt bình thường dễ lĩnh hội.

Kinh nghiệm nhiều năm làm việc cho hãng thuế Mỹ H&R BLOCK với nhiệm vụ một Tax Advisor, phải giải thích cho thân chủ những thắc mắc về thuế của họ, chúng tôi nhận ra rằng, ngay đối với một người Mỹ bình thường cũng không dễ dàng hiểu được chính xác những khái niệm về thuế được áp dụng vào tình hình tài chính của chính họ, nói gì đến nội dung một bản điều tra về những phức tạp trong hồ sơ khai thuế của một thương nhân làm chủ cả trăm cơ sở kinh doanh thương mại như Donald Trump.

Nhưng với một số thuật ngữ quen thuộc như “Audit”, “Credit”, “Refund” chúng tôi sẽ luôn luôn  kèm theo tiếng Anh trong ngoặc đơn, vì với những trường hợp như vậy, chữ tiếng Anh lại dễ hiểu hơn là dịch sang tiếng Việt (cho người Mỹ gốc Việt).

Bài điều tra của tờ NYTimes khá dài, chúng tôi gởi đến độc giả TV&BH qua nhiều kỳ liên tiếp. Nay chúng tôi chuyển toàn bộ bản Việt ngữ sang PDF thành một tập sách dầy 155 trang để độc giả quan tâm dễ theo dõi. Mục đích của công việc chúng tôi làm không có gì khác hơn ngoài việc cung cấp cho độc giả Việt Nam những thông tin cần biết (nếu quan tâm) về một nhân vật gây khá nhiều tranh cãi trong cộng đồng người Việt, trong nước cũng như hải ngoại. Người đọc ủng hộ TT Trump, nếu tạm gác qua một bên chính kiến của mình, cũng có thể biết được nhiều điều cần biết, nên biết qua loạt bài điều tra này. Trong trường hợp có người vẫn khư khư cho rằng tờ NYTimes là một tờ báo “thổ tả”, là bọn “fake news” thì cũng là quyền biểu đạt ý kiến của mỗi người, chúng tôi xin không có ý kiến. Chỉ xin đừng buộc cho chúng tôi tội “nối giáo cho giặc”, “phản bội người Việt Quốc Gia” v..v…

Mong được chia sẻ trong tinh thần cởi mở, phóng khoáng của những người biết đọc, biết viết, và nhất là biết suy tưởng.

Ngày 28 tháng 9 năm 2020

T.Vấn

*Phóng Sự Điều Tra về Thuế của Donald Trump đã nhận được giải thưởng Pulitzer Prize for Explanatory Reporting năm 2019.

Tổng quát

Năm Donald Trump thắng cử tổng thống (2016), ông chỉ trả có $750 thuế lợi tức liên bang (Federal Income Tax). Năm sau (2017), năm đầu tiên cư ngụ tại tòa Bạch Ốc, ông cũng chỉ trả $750 thuế lợi tức liên bang.

Song song với việc phát động chiến dịch tái tranh cử (mà kết quả các cuộc thăm dò cho thấy ông đang gặp nguy cơ thất cử), vị tổng thống Hoa Kỳ đương nhiệm còn phải chịu những áp lực nặng nề về tình hình tài chính tồi tệ của cá nhân, bủa vây bởi những lỗ lã, những món nợ hàng trăm triệu đang tới kỳ đáo hạn mà chính ông đã đem tên tuổi mình ra cam kết thanh tóan. Đó là chưa kể đến việc ông phải trả lời những cật vấn của sở thuế (IRS – Internal Revenue Service) từ hơn 10 năm nay liên quan đến tính hợp pháp của các hồ sơ thuế mà ông khai báo và đã nhận về tổng số $72.9 triệu tiền refund. Khỏan tiền trả lại này có được do bởi ông khai trong hồ sơ thuế là các công việc kinh doanh của mình đã bị lỗ lã trầm trọng. Nếu các cuộc truy vấn của sở thuế kết luận rằng Donald Trump đã man khai nhằm trốn thuế, thì khỏan tiền ông phải trả lại sẽ lên đến hàng trăm triệu (bao gồm số tiền 72.9 triệu đã nhận về và các khỏan tiền phạt lẫn tiền lời phát sinh từ số 72.9 triệu nói trên).

Những hồ sơ thuế cá nhân mà Donald Trump từ bấy lâu nay cố tìm mọi cách che giấu đã tiết lộ một nội dung, về cơ bản,  hòan tòan khác hẳn với những gì ông tuyên bố trước  công chúng về tình hình kinh doanh và tài sản của mình. Những bản khai thuế mà Donald Trump gởi đến sở thuế bộc lộ bộ mặt thật một thương gia thu về hàng trăm triệu mỗi năm qua các họat động kinh doanh của mình, nhưng khi khai thuế lại sử dụng mọi phương cách để chứng minh mình bị lỗ lã triền miên hầu tránh không phải trả thuế cho lợi tức mình kiếm được.

Giờ đây, với những gánh nặng tài chính trĩu trên vai, những dữ liệu thực tế cho thấy vị tổng thống của chúng ta ngày càng bị lệ thuộc vào việc tìm lợi tức từ những họat động kinh doanh, vốn tự bản chất, đặt ông ở vị trí có tiềm năng đối nghịch trực tiếp với những nhiệm vụ của một tổng thống mà ông đang đảm nhiệm.

Tờ NYTimes đã nắm được trong tay hồ sơ thuế của Donald Trump trải dài suốt hơn hai thập kỷ vừa qua cùng với những dữ liệu liên quan đến hàng trăm công ty lớn nhỏ nằm trong quỹ đạo kinh doanh của ông, cùng với những chi tiết tài chính trong thời gian hai năm đầu tiên ông nắm quyền. Trong số này, sẽ không bao gồm những chi tiết của hai năm 2018 và 2019. Lọat bài điều tra này trình bày tổng quát những gì nhóm phóng viên tìm thấy được. Trong những tuần kế tiếp, nhiều kết quả điều tra khác sẽ tiếp tục được công bố.

Những hồ sơ khai thuế của Donald Trump, theo các tài liệu lưu trữ mới đây được nhiều người quan tâm, là một trong vài đối tượng được săn tìm nhất, và cũng được bàn tán suy diễn nhiều nhất. Trong thời gian gần 4 năm qua khi Donald Trump nắm quyền – cùng với hàng thập kỷ không ngừng khoe khoang về mình với công chúng – các ký giả, các công tố viên, các chính trị gia đối lập và kể cả những người theo thuyết âm mưu, đã tìm mọi cách để đào xới những bí ẩn trong thế giới tài chánh của ông, nhưng phần lớn không có mấy thành công. Do vậy, ngay từ bản chất, những hồ sơ khai thuế của Donald Trump sẽ có nhiều câu hỏi không thể trả lời được, nhiều câu hỏi có câu trả lời nhưng sẽ không làm thỏa mãn người hỏi. Những hồ sơ này chỉ gồm những gì Donald Trump khai báo với sở thuế, chứ không phải là kết quả những xem xét từ một cuộc điều tra tài chính độc lập. Thêm nữa, qua những hồ sơ khai thuế này, người ta chỉ biết rằng Donald Trump sở hữu những tài sản trị giá hàng trăm triệu, chứ không thấy được sự giàu có thực sự của ông và cũng không cho thấy những mối quan hệ trước đây ông đã có với người Nga.

……

(Xin mời độc giả theo dõi chi tiết thiên phóng sự điều tra qua tập sách HỒ SƠ THUẾ CỦA VỊ TỔNG THỐNG)

T.Vấn: GIỚI THIỆU G. GUARESCHI

LỜI TÁC GIẢ

Vài Lời Về Tập 4 – DON CAMILLO VÀ BẦY QUỶ DỮ – Bản Việt Ngữ

SỰ LỊCH THIỆP CÓ QUA CÓ LẠI

“Cách duy nhất để thực sự ‘lịch thiệp’ với mấy tay công nhân Công giáo là… vác gậy ra mà dạy dỗ họ. Nhưng mệnh lệnh là mệnh lệnh, nên ta đành… dùng lông chim gãi nhẹ vậy.”

Đó là lời của Peppone nói với các phụ tá thân tín, kèm theo một nhận xét đầy kinh nghiệm:

“Nói suông thì hay lắm, nhưng nếu muốn công nhân – Công giáo hay không – làm nên cơm cháo gì thì trước hết phải ‘rút bớt’ tiền trong ví của họ.”

“Lúc ông linh mục đứng trên tòa giảng thì không ai đấu lại được,” Peppone tiếp tục. “Cùng lắm thì ông ta lại lôi Mười Điều Răn, thiên đàng, địa ngục… ra mà giảng. Nhưng khi ông ta đứng sau quầy trong cửa hàng Hợp tác xã, thì uy quyền không còn như xưa. Chính ở đó ta phải đánh vào.”

Từ lâu, Hợp tác xã Nhân dân đã là cái gai trong lòng Don Camillo – một cái gai mà ngay cả “Hợp tác xã Trắng” do chính cha lập ra cũng không bứng nổi. Bởi vì bên Đỏ không chỉ bán thực phẩm và nhu yếu phẩm, mà còn có cả quầy bar, kệ thuốc lá, tivi, và cả trạm xăng. Tóm lại, một hệ thống thương mại khép kín, quy mô lớn và vận hành trơn tru.

Don Camillo biết rõ ông sẽ không bao giờ biến được cửa tiệm nhỏ của mình thành đối thủ ngang hàng. Mỗi lần nghe tin về một “nâng cấp” mới từ bên Đỏ, cha cảm thấy như mình vừa bị đấm một cú vào bụng.

Và khi “chiến dịch lịch thiệp” chính thức khởi động, cú đấm ấy… nặng ký hơn bao giờ hết.

Hôm nay bên Đỏ giảm giá thịt xông khói, mai lại giảm giá phô mai, hôm sau đến dầu ăn… Đợt khuyến mãi dồn dập khiến Don Camillo không thể nào chạy đua nổi. Thay vì ganh đua vô vọng, cha đành lo bịt chỗ thủng nào bịt được, cố gắng không để tiệm mình chìm nghỉm.

Cha đã quen với nghịch cảnh. Những lúc quá chán nản, cha lại đến trước Đức Chúa Kitô chịu nạn trên bàn thờ chính, giang tay than thở:

“Lạy Chúa, Ngài thấy hết rồi đấy. Con không xin Đức Chúa phù hộ cho cái cửa tiệm nhỏ nhoi của con, chỉ mong Ngài giúp con giữ được… bình tĩnh.”

Đức Chúa đã giúp cha giữ bình tĩnh thật — cho đến ngày Don Camillo nghe tin về “khu hàng hóa mới” trong Hợp tác xã Đỏ. Lần này, máu nóng trào lên tận đỉnh đầu. Cha không yên lòng với mấy lời đồn thổi, mà tự mình đến tận nơi kiểm chứng.

Cửa kính trước đây trưng bày thực phẩm giờ đã nhường chỗ cho các mặt hàng mới. Một tấm biển to treo giữa tủ kính:

“Để đáp ứng mọi nhu cầu của quý khách, Hợp tác xã Nhân dân xin trân trọng giới thiệu: vải vóc và mẫu thiết kế cho áo lễ rửa tội, lễ rước lễ lần đầu, và lễ cưới, kèm nến trang trí đủ kiểu. Hãy so sánh giá – để thấy ai mới thực sự lợi dụng đức tin của những người Công giáo lương thiện.”

Biển này đặt ngay dưới chân tượng Thánh Giuse Thợ, bên cạnh là tấm bảng khác giới thiệu dịch vụ in thiệp mời các loại nghi lễ trên, với hàng chục mẫu lời chúc sẵn có.

Đúng lúc ấy, Smilzo lảng vảng ở cửa Hợp tác xã, ghé tai Don Camillo thì thầm:

“Cha à, nên mua ít nến về xài. Giá đặc biệt cho giáo sĩ còn đương chức: giảm 15%. Tụi con lỗ to, nhưng… vì Giáo hội, tụi con hy sinh!”

Trước tủ kính lúc này có một nhóm người đang đứng xem. Don Camillo không thể mất bình tĩnh. Cha chỉ lẳng lặng giơ tay trái, nắm lấy vành mũ lưỡi trai của Smilzo, kéo xuống tới tận cằm.

Nhưng Smilzo vẫn kịp buông câu cuối:

“Không ăn thua đâu, thưa cha! Thời Trung cổ qua rồi!”

Sáng hôm sau, Don Camillo phát hiện ba cây nến tạ ơn được trang trí rất công phu đang cháy trong Nhà Nguyện Đức Mẹ. Qua hôm sau, con số đó tăng lên thành sáu. Rõ ràng là phe Đỏ cố tình làm vậy để trêu ngươi cha. Để kiểm chứng, Don Camillo ẩn mình trong tòa giải tội. Và đúng như dự đoán, chiều hôm đó, một ông già bước vào nhà thờ, làm dấu thánh giá rồi đi thẳng tới nhà nguyện Thánh Antôn. Từ trong áo khoác, ông lôi ra một cây nến kiểu “đặc sản” mới kia, châm lửa và đặt vào chân đế.

Ngay lúc ấy, Don Camillo xuất hiện bên cạnh. Nhưng điều làm cha sửng sốt là: kẻ “gian trá” kia lại không phải người phe Đỏ, mà chính là một con chiên trung thành – lão Matteo Frossi.

“Matteo!” Don Camillo kêu lên. “Tôi không ngờ ông lại chơi trò bẩn thỉu như vậy!”

“Đốt nến cầu nguyện Thánh Antôn mà là trò bẩn thỉu à?” lão già ngớ người.

“Bẩn là vì ông chọn đúng loại nến đó! Ông thừa biết mà!”

“Thưa cha,” Frossi nhún vai, “con vừa có thể tạ ơn Thánh Antôn, lại vừa tiết kiệm được ba mươi đồng – sao cha lại phiền lòng? Nến của bên con và bên họ, cùng là sáp ong mà ra!”

Khi Frossi rời khỏi, Don Camillo trút nỗi bực dọc trước tượng Chúa chịu nạn trên bàn thờ chính.

“Lạy Chúa, nhân loại càng ngày càng rẻ rúng,” cha lẩm bẩm. “Giuđa bán Ngài với giá ba mươi đồng bạc, còn lão kia bán Ngài chỉ với ba mươi đồng lira!”

“Con đang nói ai đó, Don Camillo?”

“Frossi – lão già vừa đốt nến cầu Thánh Antôn bằng nến của Hợp tác xã Đỏ!”

“Don Camillo, chẳng phải con đã hứa không lôi Ta vào chuyện cửa tiệm nhỏ bé của con nữa sao? Con quên rồi à?”

“Không quên, thưa Chúa. Con chỉ… mất bình tĩnh thôi.” Và Don Camillo cúi đầu ăn năn.

***

Cuối cùng, dù phải cố gắng rất nhiều, Don Camillo cũng lấy lại được bình tĩnh. Từ tòa giảng cho tới ngoài đời, cha nói thẳng điều mình nghĩ về những mánh khóe rẻ tiền mà một số người đang dùng để đánh lừa tín hữu. Cha giảng rằng: Satan rất xảo quyệt. Giống như người Hy Lạp xưa, hắn nguy hiểm nhất chính là khi mang quà tặng.

Với mỗi món quà tưởng như cho không, hắn sẽ đòi lại gấp trăm lần. Hắn lợi dụng lòng tham và sự lười biếng của con người.

Về phần mình, Don Camillo tuyệt đối không chơi theo luật của Satan. Cha thà nhịn muối cả bữa ăn còn hơn phải mua muối của Hợp tác xã Đỏ. Có hôm mưa gió tơi bời, cha đạp xe tám cây số đến tận Torricella chỉ để mua một điếu xì gà — miễn là không phải bỏ tiền vào túi Peppone.

Nhưng sự hy sinh lớn nhất đến vào ngày Don Camillo đi quyên góp cho Trại Mồ Côi. Như thường lệ, cha mượn chiếc xe tải của ông Filotti, rồi cùng một cậu trai lực lưỡng đi vòng quanh các nông trại. Khi thùng xe đã đầy lúa mì, bắp, khoai tây, táo và củi, cha vui vẻ lái xe trở về làng.

Động cơ xe chạy ngon lành, các nông dân hào phóng, trời lại đẹp. Tâm trạng Don Camillo phơi phới.

Cha rẽ vào con đường chính của làng, con đường này chạy ngang qua Hợp tác xã Nhân dân, rồi mới tới quảng trường trước nhà thờ. Nhưng khi còn cách Hợp tác xã chừng ba mươi mét, động cơ bắt đầu khựng lại. Cứ như có bàn tay của Satan nhúng vào, máy chết đúng ngay trước… cột bơm xăng của Hợp tác xã.

Don Camillo bước xuống, mở mui xe rồi mở nắp bình xăng:

“Hết sạch nhiên liệu,” cha thông báo cho cậu phụ việc.

“Quá may mắn!” cậu trai reo lên. “Trạm xăng ở ngay bên cạnh!”

Một tiếng gầm từ Don Camillo khiến cậu im bặt. Nhưng đối phương thì đã ngửi thấy mùi chiến thắng. Đối phương — tức Peppone — đang đứng ở cửa Hợp tác xã, phơi nắng thu.

Và ông ta không chỉ có tai thính mà còn rất rành… máy móc.

“Kính Chào cha,” Peppone lên tiếng, giọng thân thiện.

“Xin chào đồng chí thị trưởng,” Don Camillo nghiến răng, rồi quay sang nói chuyện với cậu trai.

Một phút sau, cả nhóm thân tín của Peppone và vài người ủng hộ từ trong Hợp tác xã ùa ra, vây quanh thủ lĩnh.

“Có chuyện gì vậy, sếp?” Smilzo hỏi.

“Cha ấy hết xăng rồi,” Peppone đáp tỉnh bơ.

“Tiếc thật,” Smilzo nói, “Giá mà xe chết máy ở ngoài đồng thì hay hơn. Còn ở đây, chỉ hơn trăm lira là cha có thể về nhà rồi.”

“Ý ông là cha ta có gan tới nỗi chỉ dám mua đúng… nửa lít xăng à?” Bigio lầm bầm.

“Chắc là chưa tới đâu,” Smilzo cười khẩy. “Có khi chỉ xin vài trăm mililít! Ông chưa hiểu mấy cha đạo keo thế nào đâu.”

Cả bọn quay lưng lại phía Don Camillo mà nói oang oang, đủ để cả làng nghe thấy. Don Camillo dĩ nhiên sôi máu, nhưng cố giữ bình tĩnh, vẫn đứng cạnh xe thì thầm bàn bạc với cậu bé phụ việc đang ngồi ghế lái.

Lúc này, Peppone nhập cuộc.

“Nửa lít à? Ông ấy còn chẳng dùng nổi một giọt!” Peppone tuyên bố. “Đây là xăng của quỷ dữ, và chỉ cần cha ấy dùng tới một thìa cà phê, Tập đoàn Xăng dầu Standard sẽ rút phép thông công ngay!”

“Vậy cha định làm gì, sếp?” Smilzo hỏi.

“Dễ thôi,” Peppone đáp lớn để cả đám nghe. “Xe của các linh mục có hai hệ thống nhiên liệu: một dùng xăng, cái kia dùng… Kinh Lạy Cha. Cha ấy sẽ đổ đầy bình bằng lời cầu nguyện, bấm nút khởi động, rồi… Chúa Thánh Thần sẽ tự thắp lửa trong máy!”

Cả đám phá lên cười.

Don Camillo không chịu nổi nữa. Ông phồng ngực, giơ nắm đấm về phía Peppone và gằn giọng:

“Chúa Thánh Thần không dính dáng gì tới chuyện này! Một mình ta lo được!”

“Cái xe đó không chạy bằng Don Camillo đâu!” Smilzo đáp. “Nó cần… Don Caterpillar!”

Don Camillo mất kiểm soát hoàn toàn.

“Giữ vô-lăng!” ông hét với cậu bé rồi lao ra phía sau xe, bắt đầu… đẩy.

Một tiếng răng rắc vang lên – không biết từ xe hay từ… xương cốt cha, có lẽ cả hai. Don Camillo giờ không còn là người nữa, mà là một chiếc kích thủy lực sống. Đám Peppone nín thở – một là xe nhúc nhích, hai là cha tan thành từng mảnh. Nhưng nhờ ơn Trên, xe lăn bánh, chậm rãi.

Cả bọn phe Đỏ đi theo sau, vừa ngạc nhiên vừa kinh hoàng. Sau năm chục mét, Don Camillo dừng lại thở dốc. Ông quay lại, thách thức:

“Nếu bốn ông to xác nào trong đám kia làm được như ta, bước ra!”

Tất nhiên chẳng ai bước. Chỉ có Peppone, khổng lồ và trịnh trọng, tiến lên. Ông ra hiệu cha nhường chỗ, rồi cúi người đẩy xe. Lại một tiếng răng rắc. Xe nhúc nhích, Peppone không ngừng.

Mười, hai mươi, ba mươi… cho tới cả trăm mét, ông vẫn đẩy. Đám người reo hò, tụ tập ngày càng đông. Peppone như một dây chuyền kéo bằng cơ bắp, đẩy xe tới tận quảng trường nhà thờ, trong tiếng vỗ tay vang dội.

Don Camillo không nhúc nhích. Ông chỉ đợi Peppone ngừng thở hổn hển, đám đông lắng lại, rồi giơ tay ra hiệu im lặng:

“Tốt lắm. Tôi đang tìm một kẻ khờ chịu đẩy xe về tận nhà mà không lấy đồng nào.”

“Không khờ như cha tưởng đâu!” Peppone gào lên.

Bọn tay chân hiểu ngay ý. Smilzo đẩy cậu bé ra khỏi ghế lái, leo lên thay. Cả đám còn lại hò nhau đẩy xe ngược về… cây xăng. Khi Don Camillo đi tới, Peppone cười nham hiểm:

“Ai cười sau cùng mới là người cười lâu nhất. Nhà xứ vẫn còn cách hai trăm mét. Mời cha tiếp tục!”

Don Camillo vẫn điềm tĩnh, rút điếu xì gà ra châm lửa.

“Cha có lấy xăng không?” Smilzo hỏi, bước tới cây bơm.

“Không cần. Ta có rồi.” Don Camillo nói, trèo lên ghế lái, mở van xăng dự phòng và bấm nút khởi động.

Chiếc xe nổ máy phành phạch, tự mình lăn bánh trở lại quảng trường nhà thờ, trong khi đám Peppone há hốc miệng nhìn theo. Peppone tức điên, ném phăng mũ xuống đất:

“Lần thứ hai hắn lừa mình bằng cái van xăng khẩn cấp khốn kiếp đó!”

Nhưng Smilzo thì vẫn còn đôi lời an ủi:

“Sếp, sếp đẩy được 150 mét, còn cha ấy chỉ 50. Vậy là ta thua… 1-3, nhưng giữ được danh dự!”

Thế là họ cố tìm chút an ủi cho đoạn kết. Nhưng dân làng thì vẫn kể lại chuyện ấy, và có lẽ sẽ còn kể mãi.

G.G.

XIN BẤM VÀO ĐÂY

G. Guareschi: THẾ GIỚI BÉ NHỎ của DON CAMILLO và PEPPONE

GIỚI THIỆU TÁC GIẢ

Giovanni Guareschi (1908-1968)

Giovanni Guareschi (1908-1968) là một tiểu thuyết gia, ký giả và là cha đẻ của hai nhân vật người Ý, tuy sinh sống ở một ngôi làng quê rất nhỏ bé ở vùng Milano, nước Ý, nhưng lại nổi tiếng toàn thế giới: linh mục Don Camillo và chủ tịch Peppone, tiêu biểu cho hai phe đối nghịch nhau trong thời kỳ chiến tranh lạnh toàn thế giới sau đệ nhị thế chiến.

G. Guareschi sinh năm 1908 tại Fontanelle di Roccabianca, gần Parma, một thành phố nằm ở phía Bắc nước Ý. Trong cuộc khủng hoảng kinh tế toàn thế giới những năm 1926 cho đến 1929, gia đình ông bị khánh kiệt nên đã không thể giúp ông hoàn tất chương trình giáo dục đại học ở trường đại học Parma khiến ông phải bỏ học, đi làm gác cửa cho một nhà máy lọc đường ở Parma. Ông còn làm thêm công việc dạy học ở trường nội trú, thầy cò cho các nhà xuất bản v..v… Năm 1929, G. Guareschi chính thức bước chân vào nghề báo và là biên tập viên của tờ tạp chí Corriere Emiliano. Từ năm 1936 cho đến 1943, ông là tổng biên tập tạp chí trào phúng Bertoldo ở thành phố Milan.

Năm 1940, G. Guareschi kết hôn với Ennia Pallini, người bạn từ thủa thiếu thời ở Parma và bà cũng là một nhân vật trung tâm trong các tập tiểu thuyết tự truyện của ông sau này. Tác phẩm đầu tiên của Guareschi là tập La Scorperta di Milano với nội chung chính là về cuộc sống gia đình của ông. Trong đệ nhị thế chiến, Guareschi gia nhập quân đội Ý, một phần vì để tránh bị đưa ra tòa vì tội đã phê phán móc mỉa chính phủ Mussolini trong một đêm say rượu. Năm 1943, khi phe Đồng Minh ký kết một thỏa ước đình chiến với nước Ý, ông bị quân Đức bắt và đưa vào một trại tập trung ở Ba Lan. Những kinh nghiệm trải qua trong thời gian này đã được Guareschi kể lại trong tập hồi ký chiến tranh Diaro Clandestino 1943-1945.

Thời gian Guareschi ở trong một nhà tù tại Milan, ông đã gặp một vị linh mục Thiên Chúa Giáo La Mã tên Don Camillo Valota, người đang nằm trong danh sách sẽ được chuyển đên trại tập trung Dachau. Ông này là một nhân  vật rất được các kháng chiến quân cùng bị giam giữ ngưỡng mộ, do bởi quan điểm tin rằng chính lương tâm và ý thức của một con người chỉ đạo và quyết định mọi hành động của mình trong cuộc chiến đấu chống lại chủ nghĩa Phát Xít chứ không phải  quan điểm chính trị hay tư tưởng ý thức hệ. Ảnh hưởng của vị linh mục này đã để lại một dấu ấn rất đậm nét trong các tác phẩm của G. Guareschi sau này.

Vài tháng sau khi được tha ra khỏi trại tập trung ở Ba Lan năm 1945, cùng với hai ký giả Carlo Mosca và Gianci Mondaini, Guareschi cho ra đời tuần báo trào phúng Candido. Nội dung các bài báo của Guareschi là nhằm triệt để chống chủ nghĩa Cộng sản và đã được các phe chống Cộng ở Ý lúc bấy giờ sử dụng cho mục đích của mình. Sự thất bại của những người Cộng sản Ý năm 1948 có sự đóng góp không nhỏ của những bài báo đầy tính trào phúng của G. Guareschi.

Đến năm 1962, sức khỏe của ông đã có những dấu hiệu cho thấy hậu quả của những năm tháng bị cầm tù (kể cả khỏang thời gian 409 ngày ông bị giam trong nhà tù San Francesco ở Parma vì bị kết tội mạ lị lãnh tụ đảng Dân Chủ Thiên Chúa giáo và cũng là thủ tướng của nước Ý lúc bấy giờ). Ông hút thuốc khá nhiều và mắc chứng phát phì. Thời gian này,  Guareschi còn làm chủ một quán cà phê (sau này bành trướng thành nhà hàng) ở Roncole Verdi, nơi gia đình ông dọn đến từ những năm 1950. Guareschi làm việc không ngừng nghỉ, bên cạnh ông lúc nào cũng có hai cái máy đánh chữ hiệu Olivetti để phục vụ cho công việc viết lách. Ngày 22 tháng 7 năm 1968, trong lúc đi nghỉ mát ở Cervia, nhà văn đã qua đời trong căn phòng của khách sạn vì bị lên cơn đau tim.

Trong những năm 1950s, Giovanni Gureaschi được cả thế giới biết tới nhờ một loạt truyện trào phúng với hai nhân vật chính là linh mục Don Camillo và viên chủ tịch xã (Cộng sản) Peppone. Khởi đầu, những truyện này xuất hiện trên tờ tạp chí Candido mà ông làm chủ bút. Sau đó, đã được xuất bản thành sách gồm nhiều tập.

Don Camillo là linh mục phụ trách một giáo xứ ở vùng nông thôn nằm trong thung lũng sông Po (một con sông lớn của khu vực Milano). Còn Peppone là viên chủ tịch xã địa phương. Cả hai đều là đại biểu cho hai thế lực thường xuyên kình chống nhau trong xã hội nước Ý lúc bấy giờ. Chính xác hơn, họ bị buộc phải sống chung với nhau nhưng cuộc chiến tranh lạnh hàng ngày vẫn âm thầm diễn ra, có khi bùng nổ thành những cuộc đối đầu nẩy lửa, có khi cứ âm ỉ lặng lẽ. Điểm đặc biệt của những truyện ngắn liên quan đến hai nhân vật này khiến người đọc thích thú là tính cách trào phúng, hóm hỉnh mang những ý nghĩa rất đặc trưng của Thiên Chúa giáo và ý thức hệ Cộng sản. Mặt khác, linh mục Don Camillo không phải là hình mẫu thông thường mà người theo đạo Thiên Chúa nhìn thấy nơi những vị linh mục giáo xứ ở địa phương của mình. Ở Don Camillo, người đọc sẽ nhìn thấy dấu vết của những quan niệm về Thiên Chúa giáo của chính tác giả mà có nhà phê bình văn học đã gọi đích danh “Giovanni Guareschi – kẻ chính là Don Camillo”. Nhân vật Peppone, viên chủ tịch xã và cũng là chủ tịch đảng bộ Cộng sản địa phương, dưới nét khắc họa của Guareschi cũng không phải hình mẫu một viên chức cán bộ Cộng sản mà người đọc (bao gồm cả người đọc ở những nước Cộng sản, từng kinh qua chế độ Cộng sản hay những quốc gia tự do khác trên thế giới) hay bắt gặp trong sách vở cũng như hiện thực.

Hai nhân vật chính ấy khác với những hình mẫu của chính vai trò mà họ thủ vai trong suốt mấy trăm truyện ngắn của Guareschi như thế nào lại là một câu hỏi thú vị, mà theo tôi, khó có thể khái quát trong vài hàng chữ, thậm chí vài trang giấy. Chỉ có theo dõi những hoạt động của họ trong các truyện ngắn ấy, người đọc – tùy theo vị trí đặc thù của mình như nói ở trên – sẽ nhận ra những khác biệt ấy và mức độ của chúng.

Mấy trăm truyện ngắn nói trên có thể đọc riêng lẻ từng truyện, nhưng khi tác giả sắp xếp chúng theo một thứ tự tương đối trong một tập sách, thì chúng sẽ hợp thành một tập truyện có đầu có đuôi khiến người đọc vẫn mang cảm tưởng mình đang cầm trên tay một tập truyện dài.

Theo Wikipedia, chỉ đến sau 1980, gia đình của Guareschi mới khám phá chi tiết các nhà xuất bản ở Mỹ đã tự ý cắt bỏ và chỉ cho công bố 132 truyện trong tổng số 347 truyện trong các bản dịch Anh ngữ. Sau khi có sự tiếp xúc giữa nhà xuất bản Piers Dudgeon of Pilot Productions với gia đình nhà văn quá cố, nhà xuất bản này đã được ủy quyền công bố trọn 347 truyện nói trên thành 11 tập sách. Bản chuyển ngữ của chúng tôi đã dựa trên 11 tập sách nói trên lần lượt được phát hành từ năm 2013 cho đến năm 2024.

Trong những năm 1950s và 1960s, đã có 4 cuốn phim được sản xuất dựa trên các tác phẩm của Guareschi với hai nhân vật chính là Don Camillo và Peppone do hỗn hợp sản xuất của các hãng phim Pháp và Ý. Đến năm 1983 lại có một cuốn phim khác chuyển thể từ tác phẩm Don Camillo, lần này là do một nhà sản xuất Đức thực hiện. Ngoài ra, vô số các bộ phim truyền hình, TV cũng được thực hiện với hai nhân vật trọng tâm này.

***

Cho đến hôm nay, chủ nghĩa Cộng sản hầu như đã hoàn toàn biến mất, không còn là mối đe dọa đến hòa bình và sự thịnh vượng chung của thế giới. Tuy vẫn còn một vài quốc gia mang danh nghĩa theo chủ nghĩa Cộng sản, nhưng thực chất họ cũng chỉ là làm công việc treo đầu dê bán thịt chó. Họ chỉ duy trì tên gọi Cộng sản trên danh nghĩa để duy trì đặc quyền đặc lợi của giai cấp cầm quyền. Trong số này, Việt Nam hiện nay là một thí dụ điển hình.

Mặt khác, nhân vật chủ tịch xã Peppone, tuy mang danh Cộng sản, nhưng không có, hay chưa có những tính cách đặc thù của một viên chức Cộng sản (khi nắm được quyền hành). Nhân vật này vẫn còn mang tính cách một cán bộ Cộng sản châu Âu, chưa bị ảnh hưởng bởi ý thức hệ Cộng Sản Stalinist, nên chưa mang tính cách sắt máu triệt để.

Vì vậy, làm công việc giới thiệu hai nhân vật lừng danh thế giới Don Camillo và Peppone vào thời điểm này, chúng tôi chỉ muốn gởi đến độc giả Việt Nam những câu chuyện trào phúng một thời làm say mê độc giả châu Âu và có cơ hội làm quen với một trong những khuôn mặt nổi bật nhất của văn học Ý vào nửa cuối thế kỷ 20.

Ngoài ra, cũng có một chút lý do cá nhân. Vào khoảng những năm 1960s, ở Sài Gòn, có lần chúng tôi được đọc một quyển sách dịch có tên Đồng Cam Lộ, nói về cuộc đối đầu của một vị linh mục với một cán bộ Cộng sản. Trí nhớ của chúng tôi chỉ gợi được 3 chữ Đồng Cam Lộ và vài chi tiết liên quan đến nhân vật này. Sau này, chúng tôi cố gắng tìm kiếm từ mọi nguồn ngách nhưng vẫn không có một manh mối nào. Cho đến khi có con ma xó Google, chúng tôi cũng chỉ có một manh mối nhỏ là tập sách ấy mang tên đầy đủ như sau:

Thế giới tí hon của Đồng Cam-Lộ; tác giả: Giovanni Guareschi, người dịch: Nguyễn Lương Phúc; [Hải Phòng]: Tủ Sách Văn Nghệ Mới 1954

Dựa vào tên tác giả: Giovanni Guaresch, chúng tôi có được khá đầy đủ các quyển sách bằng Anh ngữ với nhân vật chính Don Camillo. Đó cũng là đầu mối dẫn chúng tôi đến với G. Guareschi và hai nhân vật Don Camillo và Peppone lừng danh thế giới.

Thực ra, trong loạt truyện này, còn có một nhân vật thứ ba có mặt khắp nơi và không kém phần quan trọng. Đó là ĐỨC CHÚA. Nhân vật Đức Chúa chính là một đồng minh, là người bảo hộ, và đồng thời cũng là lương tâm của linh mục Don Camillo trong mọi hành động. Sự có mặt của nhân vật thứ ba trong các câu chuyện là một sáng tạo vô cùng thông minh của tác giả. Chính sáng tạo này đã giúp tác giả gỡ được các nút thắt chặt đến độ không thể nào có một cách thực tiễn để tháo bỏ.

11 tập sách, dầy khoảng hơn hai ngàn trang ở bản tiếng Anh. Chuyển sang tiếng Việt, độ dầy sẽ không dưới ba ngàn trang. Công việc đòi hỏi thời gian, mà chúng tôi cũng chỉ mới đi được khoảng một phần ba đọan đường. Sức khỏe, tuổi tác không biết có cho phép chúng tôi hoàn tất công trình này hay không. Nhưng thôi thì, mua vui cũng được một vài trống canh, vui cho người làm công việc chuyển ngữ và cũng có thể vui cho người đọc bây giờ và có thể mai sau.

T.Vấn

XIN BẤM VÀO ĐÂY:

Ái Điểu: MÙI CỦA MIỀN NHÂN GIAN (Tập Truyện)

Tranh: Họa Sĩ Lý Tấn Mẫn

Ái Điểu: Phát biểu nhận Giải Văn – Giải Văn Việt lần thứ Mười Một

Không có lời sấm ký dẫn dụ trước, ngẫu nhiên tôi tập ráp chữ, viết lại – sau hơn hai mươi năm chưa từng có ý nghĩ mình sẽ viết. Và, bất ngờ tôi được giải thưởng.

Những người tóc trắng – trong cái ga xép hoang tàn này, với lòng nhân ái – lặng lẽ chúc mừng tôi.

Chắc chắn không phải trao cho tôi sự vinh danh, mà như nắm tay an uỷ tôi gắng giữ chút lương tri còn lại trong cuộc nhiễu nhương.

*

Có lẽ, tôi chưa phải là người viết văn. Tôi thấy gì quanh nơi tôi sống, tôi suy nghĩ và kể lại thôi.

Tôi kể lại tiếng thở dài của những người phụ nữ đang hoá thân thành loài bò sát, nằm ngửa để mưu sinh trong đô thị phồn hoa.

Tôi kể lại hình ảnh của những người đã đổ mồ hôi, nước mắt, và cả máu đang tìm lại dấu chân của chính mình trên quê hương ngày càng xa lạ.

Tôi kể lại nỗi khát khao của người đi tìm lại gương mặt thật của chính mình, của mọi người trong cái ga xép mà loài người phải đeo mặt nạ để tồn tại.

Tôi kể lại nỗi cô đơn của những người đi lạc trong chính căn nhà của họ. Xa lạ trong vòng tay người thân mến. Họ không tìm được lối thoát, vì có lẽ họ cảm nhận ở nơi đâu họ cũng có cảm giác lạc lõng này…

*

Cứ như vậy, tôi viết. Cho đến tận lúc này, tôi vẫn lưỡng lự khi đăng bài lên FB. Vì, tôi vẫn cho là mình viết không xứng đáng để được đọc.

Rồi có những nhà văn tài hoa thân mật bày tôi cách chấm câu, sửa giùm lỗi chánh tả.

Rồi có những người làm văn học, nghệ thuật cho cảm nghĩ tương đắc với điều tôi viết.

Và xúc động nhất, là tôi được những người lính già đầu bạc, những ả gái già làng chơi, chú chạy xe ôm, anh bỏ mối café, những người lưu thân nơi đất khách… thích  điều tôi kể lại.

Phải chăng, dù đeo mặt nạ, thì những tiếng thở dài, những giọt nước mắt đều giống nhau kia mà.

*

Thú thật, có nhiều lúc tôi muốn ngừng viết.

Bằng đôi mắt vướng cát trần gian của mình, tôi nhìn nỗi niềm của những thân phận khổ nạn chung quanh. Rồi viết.

Tôi thật sự đau lòng, mệt mỏi.

Cũng có lúc tôi tự hỏi mình: Viết vì cái gì? Có phải vì chút danh cho mình không? Có cần thiết cho mọi người hay chỉ là sự phù phiếm?

Ước sao, đến một ngày nào, mọi người được sống trong một thế  giới an lạc, chân thật, công bằng, bác ái.

*

Lúc đó, tôi sẽ ngưng viết, xoá FB. Dẫn bầy trẻ nhỏ ra bờ sông, nhìn mây trắng, hát bài đồng dao.

Ái Điểu

XIN BẤM VÀO ĐÂY

Đặng Tiến (Thái Nguyên): ĐỨT NỐI NHỊP THÁNG NGÀY (Tập Thơ)

Nguyễn Đức Tùng: LỜI GIỚI THIỆU TẬP THƠ ĐỨT NỐI NHỊP THÁNG NGÀY CỦA ĐẶNG TIẾN
                                
Sự chú ý là món quà của chúng ta đối với thế giới. Trong tập thơ Đứt nối nhịp tháng ngày, Đặng Tiến viết nhiều về quê hương của anh, một vùng đồi núi và trung du hùng tráng, thơ mộng. Tình yêu của anh là sự chú ý đến các chi tiết, con người, địa lý, thời gian. Những hiểu biết lịch sử và văn hóa của anh rất sâu sắc. Đọc tập thơ, tôi yêu hơn một vùng đất mà tổ tiên để lại, sự giàu có về tài nguyên, chiều sâu lịch sử. Nhưng tôi biết gì về quê hương anh? Đây là bài học sử địa thời trung học của tôi: miền núi và trung du, có dãy Tam Đảo mây che mịt mờ, có sông Cầu, sông Chảy, sông Lô, có hồ Ba Bể xanh rờn, có hồ Núi Cốc. Khởi nghĩa Thái Nguyên năm 1917. Có nhiều dân tộc thiểu số với tỷ lệ cao quần tụ.  

Một xóm nhỏ gần như bị lãng quên
Giữa vùng đất cổ
Nghe nói có từ thủa Vua Hùng
Chiên đàn cao chín ngàn trượng
Bóng rợp ngàn trùng 
Hạc trắng theo triền sông Cái bay về 
Nhiều như mây quần tụ
Lô giang biếc xanh nao nao dòng xiết
Cây cỏ bời bời cành lá xum.xuê
Tiếng tôm búng nước ràn rạt mùa hè
Cá vào mùa giăng giăng sẫm thêm màu nước
Bình minh rẽ mây Tam Đảo trập trùng xanh biếc.

Mỗi khoảnh khắc mà nhà thơ sống và kể lại mang đến sự ngạc nhiên vui thú cho tôi. Tôi đọc thơ, mở lớn đôi mắt, lắng tai nghe, hít thở làn không khí trong lành, nghe hương hoa cỏ lan trên đất. Nỗi tự hào là chính đáng, nhưng bản tụng ca còn có âm sắc bi thương và trầm tư, sự chất vấn. Một dân tộc trở nên mạnh mẽ hơn, cao quý hơn khi dân tộc ấy biết lắng nghe tiếng nói từ bên trong; và những điều được cất giấu là những điều quý báu. Thơ Đặng Tiến không chỉ là sự bày tỏ như cảnh vật trên mặt đất trong làn sương sớm dưới mặt trời, mà còn là sự đào sâu vào lòng đất, tìm kiếm ý nghĩa của tồn tại. Đôi khi, một nỗi cô đơn hiu quạnh. 

Ta đi. Quyết không ngoảnh đầu lại,
Nẻo xa mờ mịt. Ơi cố hương!
Không tự huyễn sinh nhầm thế kỉ,
Quê nhà đã hết chỗ dung thân. 

Anh là người trí thức trung thực với chính mình và với các sự kiện, không ngừng nghĩ tới những vấn đề dân tộc. Những câu hỏi của anh vừa có tính tượng trưng vừa là sự chất vấn đối với đời sống. Thơ Đặng Tiến nói với hiện tại: mối quan hệ giữa cá nhân và lịch sử, cái đẹp của một vùng đất và những vấn đề mà nó đặt ra cho con người hôm nay. Trong thơ thế sự của anh có yếu tố tâm linh. Tôi mong anh đi sâu hơn nữa vào ký ức, vào các chiều kích tâm hồn, chất vấn trở lại các giá trị, khiến cho trong khi chúng ta giữ được tài sản kế thừa của tổ tiên, đất và nước, thì cũng trả lời được những câu hỏi của hôm nay. 
Con người sinh ra trên quê quán, lớn lên ở đó, đi xa, trở về. Nhưng tình yêu lâu bền là một tình yêu sáng tạo, không phải là những bức ảnh trắng đen vô hồn. Tình yêu mang chúng ta trở lại, đặt ra những câu hỏi, làm sống lại ký ức và kỳ vọng vào tương lai. Quê hương không phải chỉ là nghìn năm thừa kế, quê hương còn là trang giấy trắng mà con người phải viết xuống, phải tái tạo. 

Tấn kịch ba đào cùng khói lửa,
Trời đày. Muôn sự đã rối tung.
Nào ai có biết ta khi ấy,
Mang mang buồn. Chỉ vậy, vậy thôi.

Đặng Tiến viết dồn dập, thơ bám chặt thời sự. Những bài thơ ấy là nỗi cảm khái lịch sử, sự xúc động cá nhân, lời tuyên bố. Trước đó người ta biết nhiều tới Đặng Tiến như một nghệ sĩ đọc thơ. Thật thú vị khi tôi được biết rằng anh đã từng là một thầy giáo dạy văn và trước đó nữa một người lính đã từng xông pha chiến trận và trong ba lô của mình, có tập thơ “Lá cỏ” của nhà thơ Mỹ Walt Whitman. Cuộc đời lính tráng, những năm trên bục giảng, đã ảnh hưởng như thế nào đến thơ anh, tôi không rõ. Đọc thơ, thấy tình yêu lớn đối với đất nước, những cảm xúc tinh tế khi anh đi qua những chi tiết bé bỏng trong đời. Đặng Tiến nhìn thấy một cách rõ ràng các tệ nạn xã hội, anh dễ dàng bóc tách các lớp vỏ khác nhau của sự ngụy biện, anh nhìn thấy các mặt nạ, và phê phán không thương tiếc. Sức suy nghĩ của anh đi xa hơn thế, khi Đặng Tiến nhìn thấy bên dưới những hiện tượng xã hội là sự vận hành của một quá trình chống lại các giá trị dân tộc. Thơ anh là thơ thế sự trữ tình có khuynh hướng hậu hiện đại. Trong sự vây hãm của những định kiến, một không khí sinh hoạt tù túng, thơ anh có đủ sự phẫn nộ, sự mỉa mai, sự phản kháng đối với cái xấu, và tấm lòng bao dung kỳ lạ. 

Mang mang Lô Giang
Mấy mươi năm dòng nước mải miết trôi
Vẫn không quên lưu dấu của ta thủa ấy
Như chiều nay ta bâng khuâng một mình và người lại đưa ta trở về những ngày nao 

Thơ Đặng Tiến không gọt dũa, các bài dài, nhiều lời nhiều ý, rộng khắp, dàn trải. Đó là một loại thơ vừa lãng mạn vừa đương đại, vận động dưới áp lực của xúc cảm trữ tình và tình cảm công dân. Thơ ngày nay không ngừng mở rộng thể loại và đề tài, bao giờ cũng trung thành với nguyên tắc: bài thơ ấy có làm người đọc xúc động hay không. Nhà thơ là người liều mạng, đặt cược mọi thứ vào bài thơ. Thơ hôm nay không đi tìm cái đẹp vĩnh cửu, nhưng cần sự chia sẻ của người đọc. Nếu tính đương đại là một yếu tố thì thơ Đặng Tiến là đương đại, không chỉ vì tính thời sự, mà vì phản ứng của anh đối với các tình cảnh trực tiếp, tức thời. Anh nhắc nhở chúng ra rằng cách sống sót trong thời hôm nay không phải là im lặng mà lên tiếng, không phải thỏa hiệp mà đề kháng. Đó là sự đề kháng của ngôn ngữ trước sai lầm, ngộ nhận. 

Mong manh lắm! Phận người mong manh lắm!
Ta đã ngộ ra – mặt nước cánh bèo
Ta ngộ ra bao điều đơn sơ nhất
Người Việt mình đâu có cạn thương yêu! 

Đặng Tiến không phải chỉ là một tiếng nói công chúng, anh có một đời sống riêng tư như tất cả chúng ta, tình yêu và tình bạn, êm dịu và nhọc nhằn, và anh không ngại thể hiện chúng đây đó. Sự phối hợp của hai điều ấy dường như tạo ra những bí ẩn ở một nhà thơ. Niềm hứng khởi mà những bài thơ của Đặng Tiến mang lại cho tôi không phải bao giờ cũng tiên đoán được: chúng có những khoảnh khắc bất ngờ, ở đó bộc lộ sự thật về một con người, sự thật về một đất nước, nỗi hoang mang của đời sống hôm nay, cái tiến thoái lưỡng nan của một người sinh ra ở một vùng đất, mắc kẹt vào lịch sử. Nhưng trong chúng ta có ai không mắc kẹt vào lịch sử? Bất chấp những phẫn nộ, sự lên án, lòng thương xót, thơ Đặng Tiến là bằng chứng sống động về tình yêu vừa cay đắng vừa trong sạch. 

Gần năm mươi năm 
Người đàn ông sống ở mảnh đất này
Và biết tất cả những gì có ở nơi đây từ những trang giáo khoa thư
Những giáo khoa thư thời của những thánh thần
Thời đỉnh cao muôn trượng rực rỡ hào hùng chói lọi
Những trang giáo khoa thư những trang văn trang thơ những khúc hùng ca tạo nên một vùng đất 
Những con đường vô tình đi qua
Vô số những con đường chưa một lần lui tới

Có hai yếu tố trái ngược nhau trong thơ: sự châm biếm hài hước và lời ngợi ca. Sự ca ngợi là sự chấp nhận những điều kiện sống, bất chấp sự tầm thường của chúng. Mỗi người đều muốn nhìn thấy tình yêu của đời mình, những bông hoa nở ra từ nội tâm. Thơ Đặng Tiến gần với Walt Whitman. Tất nhiên mỗi thời đại có một ngôn ngữ khác, và tiếng Việt không giống tiếng Anh, nhưng tâm trạng của những bài thơ ấy, nỗi lồng lộng kiêu hãnh, sự phẫn nộ trước sự tầm thường, làm cho thơ Đặng Tiến có sức hấp dẫn.

Tháng Tư 
Cuối Xuân 
Những chùm xoan non đung đưa xanh ngọc biếc
Cây gạo nơi bến đò đỏ thắm một vùng hoa
Đàn chim sáo mỏ vàng từ rừng xa bay về ríu rít
Mẹ cha bày cỗ 
Một chiếc nia mang màu nâu cũ
Mười hai bộ áo quần
Mười hai bọc kẹo
Mười hai phẩm oản đỏ xanh
Mười hai trái chuối 
Mười hai trái khế
Mười hai trái vả
Mươi hai bát cơm.

Nhiều bài thơ của Đặng Tiến gần với văn xuôi, nhưng vẫn giữ được nhạc tính. Chúng ta đều là người cô độc nhưng chính những người cô độc làm nên thế giới. Bài thơ của Đặng Tiến nhắc tôi nhớ rằng có một mùa cho tình yêu, một mùa cho sự chết, có một mùa cho than khóc, một mùa cho ca hát nhảy múa. Thơ anh là cánh cửa mở ra những khả năng, cái nhìn đối với các chuyển động, thơ anh cần được đọc lớn lên, trước đám đông. Để nối kết con người, để làm mới lại tinh thần tự do của chúng ta. Để làm chúng ta bất an về xã hội và để chúng ta hy vọng. Đặng Tiến, trong tập thơ này, làm tôi hiểu hơn nữa và yêu hơn nữa quê hương đồi núi trung du của anh, quê hương của tất cả chúng ta. 
                                         

  Nguyễn Đức Tùng 

Lê Tất Điều: THE MAKING OF THE UNIVERSE

Giới thiệu tác phẩm mới “The Making of the Universe” của Lê Tất Điều

THE MAKING OF THE UNIVERSE

Thưa Quý Bạn,

Xin gửi tới các bạn ebook “Mấy cõi vô cùng” đã được sửa chữa kỹ hơn, và ebook “The Making of the Universe” dành cho các bạn trẻ không còn rành tiếng Việt. Hai tác phẩm nội dung giống nhau, nhưng phần lớn “The Making of the Universe” được viết với một văn phong khác, nghiêm chỉnh hơn, nhưng kém vui.

Trong thư gửi độc giả của bản Anh ngữ, tôi có nêu thêm vài lý do khiến phải hoàn tất tác phẩm này. Xin ghi lại phần Việt ngữ để bạn đọc cho vui.

Thưa Quý Độc Giả,

Trong hơn một thế kỷ qua, khoa học thực nghiệm đã tiến những bước tuyệt vời. Nhưng khoa học lý thuyết lại hầu như giậm chân tại chỗ, bị níu kéo bởi hàng loạt những học thuyết phi vật lý – và, nói trắng ra: vô cùng phi lý.

Einstein, khi nhận xét về thuyết của Georges Lemaître “nguồn gốc hình thành Vũ trụ – thường gọi là Big Bang – đã thẳng thừng bác bỏ, gọi đó là “atrocious” và “unjustifiable from a physical point of view”. Chỉ có phần toán học, theo ông, là còn “đẹp”.

Ấy thế mà chính Einstein, khi giới thiệu Thuyết Tương Đối Hẹp, lại tuyên bố rằng thời gian sẽ trôi chậm lại trên một con tàu đang chuyển động – vận tốc càng lớn, thời gian càng chậm; đạt đến vận tốc ánh sáng, thời gian hoàn toàn ngừng trôi. Sau khi nghiên cứu kỹ, tôi thấy học thuyết này cũng “atrocious” và cũng “unjustifiable from a physical point of view” chẳng kém gì Big Bang. Tệ hơn nữa, nền tảng “toán học” của nó, dựa trên những hình vẽ sai lầm, còn đáng ngờ hơn, vì rất phi toán học.

Vậy là hai vị đại thụ của khoa học lý thuyết đã đưa ra những viễn kiến nghe thì thật tuyệt diệu, nhưng rốt cuộc lại trở thành gánh nặng cho hậu thế.

Thuyết của Einstein gây tổn hại tương đối nhẹ.

Nó chỉ tạo ra vô số thế hệ khoa học gia ưu tú dành cả đời để bảo vệ Tương Đối Hẹp trước mọi ý kiến chỉ trích, phản đối, và không ngừng truy tìm các hiện tượng tự nhiên có thể chứng minh Einstein đúng.

Tương Đối Hẹp đã thành một pháo đài, còn những người tin theo thì trở thành những vệ sĩ trung thành.

Khi thuyết đã được ghi vào sách giáo khoa, nó được những thế hệ nối tiếp – giáo sư, giảng viên, tác giả – bảo vệ cẩn mật. Sự nghiệp, danh tiếng, và thậm chí cả các thiết chế học thuật đều được xây dựng dựa trên nó. Thừa nhận sai lầm chẳng khác nào tháo dỡ cả một công trình trí tuệ được dựng lên suốt một thế kỷ.

Toán học của thuyết – thường chính xác, khả tín – cũng là lớp áo giáp che chắn. Những phương trình ấy, đặc biệt của Hendrik A. Lorentz, trông quá uy nghi và hoàn mỹ đến mức người ta khó lòng tin rằng chúng có thể sai.

Và trên tất cả là cái bóng Einstein – không chỉ là một nhà khoa học, mà là một biểu tượng văn hóa. Danh tiếng của ông lớn đến nỗi chỉ cần thắc mắc về lý thuyết của ông đã trở thành điều nguy hiểm, dại dột.

Vì thế, hơn một trăm năm trôi qua, Tương Đối Hẹp vẫn tiếp tục được tôn sùng. Vẫn được giảng dạy. Vẫn được ca ngợi.

Big Bang, ngược lại, gây hệ lụy nặng nề hơn nhiều.

Thuyết “Vũ trụ hình thành như thế nào?” của Georges Lemaître được đa số giới khoa học tin tưởng tuyệt đối. Nó được xem gần như một thông điệp thiêng liêng từ Đấng Tối Cao gửi xuống nhân loại qua vị linh mục – kiêm khoa học gia – lỗi lạc này.

Đối với phần lớn các nhà khoa học, Big Bang là chân lý: chỉ nên chiêm ngưỡng, không nên tranh luận.

Khác với thuyết giãn nở thời gian của Einstein, thường chỉ gợi hứng cho các câu chuyện khoa học giả tưởng, Big Bang tiếp tục tiêu hao nhân lực và tài lực của nhân loại cho đến tận bây giờ.

Năm 1954, CERN – phòng thí nghiệm “đập” nguyên tử lớn nhất thế giới – được thành lập tại Geneva như một dự án liên quốc gia. Sứ mệnh của nó là đập photons ở vận tốc gần ánh sáng để tạo ra một “Tiểu Big Bang”, từ đó quan sát những gì đã xảy ra khi Vũ trụ hình thành. Năm 2010, CERN cuối cùng đã tạo được “Tiểu Big Bang”, nhưng kết quả chỉ là proton va vào nhau, tạo ra nhiệt lượng rất lớn – đúng như những vụ va chạm năng lượng cao vẫn thường tạo ra.

Vậy mà, như học thuyết của Einstein, Big Bang vẫn tiếp tục được tôn vinh. Vẫn được giảng dạy. Vẫn được ca ngợi.

Sau hơn một thập niên tìm tòi và suy nghĩ, tôi còn thấy nhiều học thuyết hoàn toàn phi vật lý – nói thẳng là hết sức vô lý – nhưng vẫn được đưa vào giáo trình, vẫn được ca tụng. Chúng nằm đầy trong sách giáo khoa, tiếp tục làm rối trí học trò, và làm vẩn đục kho tàng tri thức chung của nhân loại.

Chẳng hạn, hãy xét đến “Điểm Kỳ Dị” (Singularity) – lời giải thích phổ biến cho Hố Đen.

Theo các nhà khoa học, Hố Đen có vùng không gian có sức hút ghê gớm đến mức ánh sáng cũng bị kéo vào, không thể thoát ra. Điều gì tạo nên sức hút bí hiểm ấy? Họ bảo đó chính là Singularity. Ray Kurzweil – người quảng bá nhiệt thành cho khái niệm này – giải thích: “It is a point where some property becomes infinite. At the center of a black hole, density supposedly becomes infinite because a finite mass is compressed into zero volume.”

Cái gì, loại vật chất nào bị nén tới mức thành “zero volume”? Sức mạnh nào làm cho cái “property bỗng biến thành infinite”? Tác giả không nói được những điều căn bản của Vật lý ấy cho “sáng tác” của mình, nhưng vẫn khơi khơi khoe khoang rằng đã thấy hai loại Singularity lận. Bịa đặt nhảm nhí đến thế mà không hề ngượng miệng!

Để xác nhận sự hiện hữu của “sóng hấp lực”, tiến sĩ Kip Thorne tuyên bố rằng LIGO đã “detect gravitational waves – những gợn sóng lan truyền trong không-thời gian, được cho là sinh ra từ sự hợp nhất của hai hố đen cách Trái Đất hơn một tỷ năm ánh sáng.”

Radio tạo sóng radio, âm thanh tạo sóng âm thanh, photon tạo sóng ánh sáng, nước tạo sóng nước v.v… còn “gravitational waves” thì tạo ra bởi cái gì, vật chất nào? Bị chất vấn như thế, các khoa học gia của LIGO bí, đã khiên cưỡng giải thích: Một baby black hole – kết quả của vụ hai black hole nhập một (!) – đã tạo ra gravitational waves! Một phát kiến khoa học, được lãnh giải Nobel cao quý, mà nghe cứ như chuyện khôi hài rẻ tiền.

Tất cả chỉ là những câu chuyện viển vông, đầy tưởng tượng, hoàn toàn “unjustifiable from a physical point of view”.

Nhân loại thực sự kém may mắn trong lĩnh vực gọi là “khoa học lý thuyết” này, khi những trí tuệ sáng suốt nhất của chúng ta lại mắc một chứng bệnh khó chữa: sự bướng bỉnh đến mù quáng đối với những niềm tin của chính họ.

Năm 1927, khi Georges Lemaître tung ra Big Bang, Einstein – bộ óc thông tuệ nhất thời đại – đã lập tức cảnh báo rằng học thuyết ấy tồi tệ và không thể chấp nhận được trên phương diện Vật lý. Nhưng giới khoa học đã bỏ ngoài tai lời cảnh báo ấy, rồi tuyệt đối tin tưởng Big Bang như chân lý bất diệt. Mà thuyết Big Bang, tự bản thân nó, cũng chẳng có gì là cao siêu. Thuyết chỉ có món “Nguyên Tử gốc” là có vẻ khoa học, phần còn lại như “chứa cả không gian lẫn thời gian, rồi nổ bùng thành Vũ trụ” thì ngớ ngẩn, ngô nghê như chuyện thần thoại.

Vậy mà các khoa học gia đã duy trì sự bướng bỉnh mù quáng đó gần một thế kỷ – một căn bệnh kéo dài đến mức ấy phải coi như hết thuốc chữa.

Vì thế, khi viết cuốn sách này, tôi không mảy may hy vọng sẽ thay đổi được chút gì trong ngành lý thuyết khoa học cận đại.

Những điều tôi nhận ra sau hơn mười năm nghiên cứu, tôi chỉ ghi lại vì lòng thương trẻ nhỏ, và với hy vọng rằng trong số độc giả của tôi –  nhất là những thầy cô đang giảng dạy Vật lý – sẽ có người cùng chia sẻ tình thương ấy.

Trẻ em ngày nay đang phải chịu áp lực vô cùng lớn, đặc biệt là trong học tập. Trong hoàn cảnh đó, nếu chúng ta còn bắt các em tiếp thu những lý thuyết bịa đặt, hoang đường, phi vật lý – bắt các em “tiêu hóa”, ghi nhớ những món quái gở ấy – thì thật tàn nhẫn.

Nếu cuốn sách này giúp được một vài thầy cô tránh được sự nhẫn tâm vô tình ấy, tôi hoàn toàn mãn nguyện.

Lê Tất Điều

11/11/2025

Xin Bấm Vào Đây Để Đọc Bản Việt Ngữ của THE MAKING OF THE UNIVERSE:

MẤY CÕI VÔ CÙNG

XIN BẤM VÀO ĐÂY:

Tiểu Lục Thần Phong: TẠ ƠN (Trường Thi)

DẪU CÓ PHAI VẪN CHỬA TÀN

Thời đại công nghệ cao, kỹ thuật tân tiến, trí tuệ nhân tạo (AI) được áp dụng rộng rãi trong mọi mặt của đời sống như thế này. Con người ngày nay có Internet, có mạng xã hội và nhiều phương tiện để vui chơi nên chẳng còn mấy ai đọc sách. Văn chương chữ nghĩa nói chung, thơ ca nói riêng giờ đã nhạt nhòa đi rất nhiều, phai màu nhạt vị hơn bao giờ hết. Con người ngày nay không còn cái thú, cái văn hóa đọc như lớp cha anh ngày trước. Văn chương – thơ ca trở nên lạc loài và cô đơn trong buổi chợ chiều.

Thơ ca ngày xưa được xếp vào một trong bảy bộ môn nghệ thuật của loài người, đã có một thời gian dài thơ ca vinh quang rạng rỡ trong nhiều nền văn minh của nhân loại. Con người từ thượng lưu cho đến bình dân đều yêu thích. Bên Đông hay bên Tây cùng tụng ca. Thơ ca một thuở là tiếng lòng, là tâm hồn của bao thế hệ. Thơ dù có thiên về nghệ thuật hay thiên về nhân sinh cũng đều chuyển tải cái đẹp, cái nhân văn của con người. Thơ là tiếng nói phản kháng, là tấm gương phản ảnh hiện thực xã hội. Thơ là khúc ca khải hoàn, tiếng gọi non sông… Vị nghệ thuật hay vị nhân sinh đều trọn trong lòng xã hội, xuất phát từ tâm ý con người. Thơ có rộng – hẹp, sâu – cạn, thô – tế…vì nó là sản phẩm của con người. Thơ phản ảnh trí tuệ, trình độ, tâm hồn, bản lãnh, nhân cách của người viết ra.

Thơ thay đổi và tiến triển theo đà phát triển của xã hội. Đã một thời thơ cổ: Đường luật, Thất ngôn bát cú, ngũ ngôn, lục bát, song thất lục bát, haiku, yết hậu…thống trị cả ngàn năm. Rồi phong trào thơ mới phát triển đã thổi một luồng không khí mới vào thơ ca. Hình thức mới đã đẩy lùi thơ cổ: Sự tự do, phóng khoáng thay cho cái xơ cứng của niêm luật, điển cố; phá bỏ cái gò bó của thể thức, sự cấm kỵ của đề tài, cái hẹp hòi của quan điểm… Thơ mới dần dần chiếm lĩnh thi đàn.

Hôm nay thơ lại tiếp tục có những xung động mới. Những trường phái mới từ phương Tây đang diễn ra, tuy nhiên sức hấp dẫn và sự thuyết phục dường như chưa đủ mạnh để có thể làm một cuộc cách mạng như phong trào thơ mới ở đầu thế kỷ hai mươi. Những trường phái thơ hiện đại với cái tên rất kêu, tỷ như: Hiện đại, hậu hiện đại, tân cổ điển, khả ly, phúng dụ, trừu tượng, đa phương, bí ẩn, bí hiểm…Đi cùng các trường phái thơ hiện đại là những thuật ngữ triết học phương Tây khá rối rắm cao siêu. Điểm chung của những thể thơ hiện đại này là phá bỏ quy tắc ngữ pháp căn bản, không chấp nhận ngữ pháp tối thiểu (chẳng hạn không viết hoa tên riêng hoặc viết hoa bất kỳ ký tự nào, nếu thấy thích), tùy ý ngắt dòng hoặc chẳng cần ngắt dòng, viết tràng giang đại hải nhưng không xài dấu chấm câu, có khi thì dấm dẳng từng chữ một, nội dung thì tù mù đánh đố, ai muốn hiểu sao thì hiểu… Rất nhiều những bài thơ thể loại này đọc lên tuôn tuột như xe đứt thắng, lại có bài đọc cứ cọc cạch như xe xì lốp chạy trên đường sỏi đá…Thơ của những trường phái hiện đại này khó mà tạo được làn sóng mới trong giới thơ ca chứ chưa nói đến tầng lớp bình dân.

Trong các thể thơ cũ, có lẽ thơ lục bát là dễ làm nhất nhưng khó hay, người trong ngoài giới ai cùng có thể tùy hứng viết được. Thơ lục bát tuy cũ, thiếu sự bóng bẩy, thiếu yếu tố hiện đại – tân thời hay hơi hướm Tây phương… nhưng lại rất gần gũi với dân chúng. Thơ lục bát có tính dân tộc sâu đậm nhất, thể hiện cái văn hóa Việt, bản sắc Việt…

Theo cái đà suy thoái chung của văn chương chữ nghĩa, thơ lục bát dẫu có phai nhưng vẫn chưa tàn; dẫu có cũ thậm chí lạc hậu đối với giới Tây học hoặc hàn lâm nhưng chí ít nó vẫn thân thuộc với đại chúng bình dân. Tộc Việt còn, văn hóa Việt còn, bản sắc Việt còn… thì chừng ấy thơ lục bát vẫn còn. Giả sử có một ngày nào đó không còn ai làm thơ lục bát nữa thì dân gian vẫn tiếp tục với những câu ca dao, hò, vè… bằng thể thơ lục bát.

Tập thơ Tạ Ơn này cũng như những tập thơ lục bát trước đó được viết trong  những khoảnh khắc cao hứng và viết với thời gian cực nhanh. Dù cao hứng nhưng gã du tử giữ hình thức và nội dung theo đúng truyền thống nhất, có thể bị cho là lạc hậu – bảo thủ… nhưng không sao, vì vốn tự nhiên như thế! Đây cũng có thể xem như những lời tình tự dân tộc, lời ca đất nước quê hương, lời thương lời nhớ… thấm đẫm chất Việt. Ngôn lời thơ bình dị, tuy nhiên có nhiều từ Hán – Việt vì có lẽ bị lậm sâu vào trong tư duy. Có một điều là gã du tử không hề làm màu nên thiếu trau chuốt, không bóng bẩy… Lời thơ cứ như thể chính con người của tác giả.

Ngày nay thơ đã phai đi nhiều nhưng vẫn chưa tàn. Dù có thế nào đi nữa thì với người Việt và nước Việt thì thơ lục bát vẫn chưa thể mất, không thể mất, chí ít là với những con người còn yêu thích văn hóa Việt, truyền thống Việt; còn rung động với tình tự dân tộc, lời thương lời nhớ quê hương, xứ sở, con người.

Tiểu Lục Thần Phong

Ất Lăng thành, 2025

G. Guareschi: DON CAMILLO VÀ GIÁO DÂN (TẬP HAI)

XIN BẤM VÀO ĐÂY

LỜI DỊCH GIẢ:

……….

Cho đến hôm nay, chủ nghĩa Cộng sản hầu như đã hoàn toàn biến mất, không còn là mối đe dọa đến hòa bình và sự thịnh vượng chung của thế giới. Tuy vẫn còn một vài quốc gia mang danh nghĩa theo chủ nghĩa Cộng sản, nhưng thực chất họ cũng chỉ là làm công việc treo đầu dê bán thịt chó. Họ chỉ duy trì tên gọi Cộng sản trên danh nghĩa để duy trì đặc quyền đặc lợi của giai cấp cầm quyền. Trong số này, Việt Nam hiện nay là một thí dụ điển hình.

Mặt khác, nhân vật chủ tịch xã Peppone, tuy mang danh Cộng sản, nhưng không có, hay chưa có những tính cách đặc thù của một viên chức Cộng sản (khi nắm được quyền hành). Nhân vật này vẫn còn mang tính cách một cán bộ Cộng sản châu Âu, chưa bị ảnh hưởng bởi ý thức hệ Cộng Sản Stalinist, nên chưa mang tính cách sắt máu triệt để.

Vì vậy, làm công việc giới thiệu hai nhân vật lừng danh thế giới Don Camillo và Peppone vào thời điểm này, chúng tôi chỉ muốn gởi đến độc giả Việt Nam những câu chuyện trào phúng một thời làm say mê độc giả châu Âu và có cơ hội làm quen với một trong những khuôn mặt nổi bật nhất của văn học Ý vào nửa cuối thế kỷ 20.

Ngoài ra, cũng có một chút lý do cá nhân. Vào khoảng những năm 1960s, ở Sài Gòn, có lần chúng tôi được đọc một quyển sách dịch có tên Đồng Cam Lộ, nói về cuộc đối đầu của một vị linh mục với một cán bộ Cộng sản. Trí nhớ của chúng tôi chỉ gợi được 3 chữ Đồng Cam Lộ và vài chi tiết liên quan đến nhân vật này. Sau này, chúng tôi cố gắng tìm kiếm từ mọi nguồn ngách nhưng vẫn không có một manh mối nào. Cho đến khi có con ma xó Google, chúng tôi cũng chỉ có một manh mối nhỏ là tập sách ấy mang tên đầy đủ như sau:

Thế giới tí hon của Đồng Cam-Lộ; tác giả: Giovanni Guareschi, người dịch: Nguyễn Lương Phúc; [Hải Phòng]: Tủ Sách Văn Nghệ Mới 1954

Dựa vào tên tác giả: Giovanni Guaresch, chúng tôi có được khá đầy đủ các quyển sách bằng Anh ngữ với nhân vật chính Don Camillo. Đó cũng là đầu mối dẫn chúng tôi đến với G. Guareschi và hai nhân vật Don Camillo và Peppone lừng danh thế giới.

Thực ra, trong loạt truyện này, còn có một nhân vật thứ ba có mặt khắp nơi và không kém phần quan trọng. Đó là ĐỨC CHÚA. Nhân vật Đức Chúa chính là một đồng minh, là người bảo hộ, và đồng thời cũng là lương tâm của linh mục Don Camillo trong mọi hành động. Sự có mặt của nhân vật thứ ba trong các câu chuyện là một sáng tạo vô cùng thông minh của tác giả. Chính sáng tạo này đã giúp tác giả gỡ được các nút thắt chặt đến độ không thể nào có một cách thực tiễn để tháo bỏ.

11 tập sách, dầy khoảng hơn hai ngàn trang ở bản tiếng Anh. Chuyển sang tiếng Việt, độ dầy sẽ không dưới ba ngàn trang. Công việc đòi hỏi thời gian, mà chúng tôi cũng chỉ mới đi được khoảng một phần ba đọan đường. Sức khỏe, tuổi tác không biết có cho phép chúng tôi hoàn tất công trình này hay không. Nhưng thôi thì, mua vui cũng được một vài trống canh, vui cho người làm công việc chuyển ngữ và cũng có thể vui cho người đọc bây giờ và có thể mai sau.

T.Vấn

XIN BẤM VÀO ĐÂY

Đặng Tiến (Thái Nguyên): CÓ THỂ LÀ LẦN CUỐI (Tập Thơ)

Bao giờ cho tới ngày mai?

           Một trang cuốn lịch nó dài làm sao!

                     Ai vần tảng đá lên cao,

       Vần lên gần đỉnh lộn nhào! Uổng công…

——-

Người anh hùng vô tích sự

Vô công dồi nghề vần khối đá lên ngọn núi cao

Bình minh vừa hé rạng

Khối đá trở mặt lộn nhào

Chớp mắt lăn về chỗ cũ

Người anh hùng không buồn, không thất vọng

Chàng sinh ra là để vần khối đá khổng lồ

Chàng sinh ra để hoàn thành sứ mạng vô tích sự

Khối đá được vần lên đỉnh cao

Khối đá hiền khô

Khối đá câm lặng

Khối đá ngoan hiền

Khối đá trở mặt lộn nhào

Ba nốt nhạc lại lăn về chỗ cũ

Người anh hùng vô tích sự

Sinh ra gánh vác trên vai sứ mạng vần xoay khối đá

Lên đỉnh non cao

Và lặng lẽ nhìn

Khối đá trở mặt lộn nhào

Đặng Tiến (Thái Nguyên)