Đây là một chuyện tình khá bình thường, nhưng lại có một cái kết bất ngờ – xảy ra ngay trên quảng trường chính của làng, cụ thể là gần một trong những cột đá thấp ngăn quảng trường ấy với khoảng sân nhỏ phía trước nhà thờ.

Có rất nhiều nhân chứng, bởi hôm ấy là Quốc tế Lao động 1/5, phe Peppone và các đồng chí Đỏ tổ chức ăn mừng ở quảng trường lớn, cài hoa cẩm chướng đỏ tươi trên ve áo. Còn đám tín hữu của Don Camillo thì tập trung ở sân nhà thờ – đeo hoa cẩm chướng trắng. Hai phe đối đầu nhau như hai quân cờ sắp vào trận.

Ở một vài túp lều xiêu vẹo trong thung lũng sông Po, người ta vẫn còn treo những bức tranh tôn giáo in rẻ tiền, mô tả Đức Giê-su và Thánh Giuse mặc áo màu đỏ chói, đang cùng làm việc bên bàn thợ mộc. Tranh này, xét về mặt chính trị, là một “mỏ vàng” – từng được khai thác bởi phe Xã hội chủ nghĩa cổ điển, rồi về sau bị lãng quên. Nhưng không lâu sau, hình tượng “Chúa và Thánh Giuse là những người thợ” lại được khôi phục, lần này như chủ đề chính của “Ngày Lao động Công giáo” do phía Don Camillo tổ chức.

Chương cuối của câu chuyện tình này diễn ra ngay trong ngày Quốc tế Lao động kiểu mới ấy, khi cả hai phe – đỏ và trắng – kèn cựa nhau ngay bên cạnh nhau, với bầu không khí chính trị sôi như nước luộc.

Thuộc phe Trắng và nổi bật nhất chính là Gilda Marossi, một cô gái xinh đẹp rực rỡ, với lòng nhiệt thành chính trị có thể sánh ngang… hai thanh niên trai tráng gộp lại.

Còn bên phe Peppone thì có Angiolino Grisotti, biệt danh Gioli, tay này vạm vỡ, tuy hơi thô bạo, nhưng nếu gỡ bỏ cái vẻ Cộng sản bặm trợn kia, thì thực ra cũng không kém phần điển trai.

Giá mà hai người này chưa từng gặp nhau thì câu chuyện đã bớt… “thường thường bậc trung”. Nhưng họ đã gặp nhau, từ hồi còn bé tí đi học chung – thời mà chính trị với họ còn là một từ khó đánh vần. Họ tiếp tục gặp nhau trong các buổi lễ hội – khi đã hiểu chút đỉnh về “phe này phe nọ” nhưng thích khiêu vũ hơn khẩu hiệu. Rồi đến khi cả hai đã ngập đầu trong chính trị và nhận ra mình là kẻ thù không đội trời chung, họ bắt đầu tránh mặt nhau.

Thế rồi, một ngày nọ, họ… vô tình chạm mặt nhau trên xe buýt. Cả hai cố nhìn chằm chằm đối phương, ai cũng không chịu nhượng mắt. Cuối cùng, Gilda không nhịn nổi:

“Có người mà còn chút tự trọng, thì đã không trừng mắt nhìn người hơn mình.”

“Tôi cũng vừa nghĩ thế đấy.” – Gioli đáp tỉnh bơ.

Nói xong, hai bên hết chuyện để nói, và cứ thế liếc xéo nhau suốt chặng đường còn lại. Nhưng rõ ràng là dù chẳng ưa gì nhau, cả hai đều không thể không nhận ra: nàng thì càng lúc càng xinh, còn chàng thì… dù Cộng sản thật, vẫn cực kỳ điển trai.

Đến nơi, họ mỗi người một ngả. Nhưng vài phút sau, Gioli chỉ muốn đập đầu vào tường vì sự ngốc nghếch của mình. Đảng từng cho anh học các lớp tâm lý – tuyên truyền chính trị mà giờ anh lại bỏ lỡ cơ hội dùng “tình xưa nghĩa cũ” để cải tạo một phần tử phản động, hoặc chí ít là khai thác chiến lược đối phương.

Để sửa sai, Gioli lập kế hoạch mới:

“Một đảng viên Cộng sản chân chính thì phải biết tâm lý học. Mà tâm lý học nói sao? Rằng con gái lên thành phố là để mua sắm. Không bao giờ mua ở cửa hàng đầu tiên – phải dạo một vòng, xem giá, so mẫu, rồi mới mua. Sau một ngày lượn vòng quanh các cửa sổ trưng bày, chắc chắn cô ấy sẽ mệt nhoài và lên chuyến xe buýt cuối về làng. Và đó chính là lúc mình ra tay…”

Vậy là Angiolino Grisotti, tức Gioli, đã là người đầu tiên lên chuyến xe buýt cuối. Anh đặt một gói hàng lên ghế đối diện và chờ đợi.

Theo đúng kế hoạch, Gilda phải là người đến sau cùng, khi mọi ghế đã kín – trừ chỗ anh đã “đặt trước” cho cô. Đáng tiếc thay, Gilda đến chỉ vài phút sau Gioli, và khi thấy cô bước lên, mặt anh tái xanh.

Xe vắng tanh. Gilda hoàn toàn có thể chọn bất kỳ ghế nào, nhưng… yếu tố tâm lý khiến cô muốn ngồi đúng chỗ có gói hàng kia.

“Ghế này có ai chưa?” – cô hỏi dứt khoát, mắt liếc về phía bọc hàng.

Gioli ngậm ngùi nhấc bọc lên, Gilda ngồi xuống. Cả hai ngồi cứng đờ, mặt đối mặt, vài phút. Rồi Gioli nảy ra ý tưởng: anh rút gói thuốc lá ra, chìa sang mời.

“Chúng tôi không hút thuốc nơi công cộng,” Gilda lạnh lùng nói. “Mấy cô bên phe các anh thì cái gì cũng làm được – nơi công cộng hay chỗ riêng tư – còn chúng tôi được dạy tử tế hơn.”

“Đừng lôi chính trị vào,” Gioli nói, nhét lại gói thuốc vào túi. “Sao không nói chuyện riêng tư một chút – về anh và em chẳng hạn?”

“Nói chuyện?” – Gilda gằn giọng. “Ý anh là gì khi nói ‘nói chuyện’?”

“Ý tôi là kiểu nói chuyện như hồi chúng ta còn cùng nhau đi khiêu vũ.”

“Chỉ có loại Cộng sản vô thần mới dám lôi quá khứ yếu mềm của phụ nữ ra mà sỉ nhục,” Gilda nói, mặt lạnh như tiền. “Sao anh không in thẳng lên áp-phích rằng tôi từng mủi lòng nghe mấy lời tào lao của anh một thời?”

“Việc gì tôi phải làm vậy?” Gioli nhún vai. “Đây là chuyện cá nhân, không liên quan đến Đảng. Trừ khi… cô không dám nói chuyện với tôi vì sợ làm phật lòng vị hôn phu mà cha xứ ép cô nhận lời?”

“Tôi không có vị hôn phu nào cả,” Gilda gằn giọng. “Chính anh mới là người nên cẩn thận, nếu không muốn đồng chí Gisella Cibatti của anh nổi cơn ghen!”

Gioli cãi lại, Gilda đáp trả, và thế là hai người cãi nhau suốt quãng đường còn lại. Đến nơi, họ vẫn chưa chịu ngừng khẩu chiến – vừa đi bộ về tới tận nhà Gilda vừa… tiếp tục đấu lý.

Trời đã tối. Gilda đứng trên ngưỡng cửa, chuẩn bị chào tạm biệt, buông một câu:

“Tiếc thật, chính trị đã chia rẽ chúng ta.”

Một câu nghe… ngớ ngẩn hết sức, bởi cách đó vài phút, khi hai người còn ôm nhau thắm thiết, thì rõ ràng chẳng có tí chính trị nào chen chân nổi. Tình yêu xưa như trái đất, nhưng không hiểu sao nhân loại vẫn cứ tò mò quan tâm đến nó, hết thế kỷ này sang thế kỷ khác.

Dù sao đi nữa, hai tối sau, Gilda nhìn ra cửa sổ thì thấy Gioli đang ngồi vắt vẻo trên lan can cây cầu nhỏ gần nhà. Cô nhìn một lúc lâu, rồi – vì khó chịu – mới xỏ dép, đi xuống, hỏi:

“Anh ngồi đây làm gì?”

Cô đã chuẩn bị sẵn để ăn miếng trả miếng – tinh thần chiến binh đầy mình – nhưng Gioli chỉ đơn giản đáp:

“Tôi đến… với hy vọng được gặp em.”

Câu trả lời làm cô bất ngờ đến mức Gioli kịp hôn cô một cái. Thay vì nổi giận, Gilda quyết định tận dụng thời cơ.

“Nếu tên ngốc này mê mình đến thế, – cô thầm tính – thì cứ để hắn sa sâu thêm một chút. Khi hắn bỏ Đảng rồi, mình sẽ… đá hắn bay như củ khoai nóng!”

Vài tối liền, Gilda tỏ ra cực kỳ dịu dàng. Rồi đến thời khắc chiến lược, cô rút pháo hạng nặng ra:

“Gioli, anh thề yêu em chứ gì? Vậy chứng minh đi.”

“Anh sẵn sàng làm bất cứ điều gì.”

“Vậy thì… rút khỏi cái Đảng khốn kiếp ấy! Em không thể cưới một kẻ đã bị vạ tuyệt thông!”

Gioli lùi lại.

“Gilda, em thề yêu anh phải không? Thế thì em chứng minh đi. Bỏ ngay đám Dân chủ Thiên Chúa của em! Anh không định lấy một ‘bà sơ’ đâu!”

Giọng Gilda đổi hẳn:

“Vậy thì anh và nước Nga thối tha của anh biến xuống địa ngục đi!”

“Tốt thôi! Trên đường xuống đó, anh chỉ mong em và Vatican của em bị nghiệp quật gấp đôi!”

Cả hai quay lưng đầy kiêu hãnh. Nhưng Thượng Đế của những kẻ đang yêu có kế hoạch khác. Họ vừa dứt nhau thì… gia đình đôi bên lập tức nhảy vào cuộc.

Họ hàng Gioli khăng khăng: “Thằng này mà còn nhìn mặt con nhỏ mồm miệng kinh viện ấy nữa thì đừng nhận họ!”.

Nhà Gilda cũng không kém: “Con phải cắt đứt với thằng Bolshevik bẩn thỉu ấy ngay lập tức!”

Bị bao vây tứ phía suốt một tuần, Gioli lì lợm cuối cùng viết thư chuyển phát nhanh cho Gilda:

“Tối mai nếu anh đứng chờ trên cầu trước nhà em, em có ra không?”

Gilda hồi âm:

“Ra chứ. Nhưng em sẽ đứng đợi ở cầu Molinetto – chỗ đó đông người nhìn thấy hơn!”

Họ gặp nhau lúc 8 giờ tối, và gần như cả làng đều chứng kiến. Người chưa thấy thì cũng nghe kể lại từng chi tiết. Phản ứng lập tức trở nên hung hăng gấp bội. Bạn bè, đồng chí của cả hai đều quay sang chống đối, nhưng càng bị phản đối, họ lại càng gần nhau hơn.

Gioli – tuy “phản động” – là một chàng trai tốt. Gilda – dù ngoan đạo – có máu nổi loạn bẩm sinh. Họ không kể nhau nghe về cuộc chiến trong “phe mình”, nhưng mỗi ngày trôi qua, họ lại yêu nhau sâu sắc hơn.

Cho đến khi phía Gilda bắt đầu dọa dẫm, ép buộc, thì cô hết chịu nổi.

Một đêm khuya, Peppone bàng hoàng thấy Gilda gõ cửa nhà mình. Trong đầu ông ta hiện lên đủ thứ giả thiết.

Cô nàng này định giở trò gì nữa đây? – ông nghĩ thầm – Không phải cô ta vừa làm thằng Gioli của mình ngu như bò ra đó sao?

Gilda nhìn thẳng vào mắt ông:

“Nếu tôi nói điều này… ông hứa sẽ giữ bí mật tới sáng mai chứ?”

“Nếu đó là điều chính đáng, tôi hứa.”

Gilda lấy trong ví ra một thẻ đảng viên Dân chủ Thiên Chúa giáo – in hình tấm khiên và cây thánh giá – xé vụn, rồi ném lên bàn Peppone.

“Giờ thì đưa tôi một thẻ của phe anh đi,” cô nói tỉnh bơ. “Và giữ bí mật đến sáng mai. Tôi muốn tạo bất ngờ cho anh Gioli – và cho cái đám khốn đang tìm cách lôi tôi ra khỏi anh ấy.”

Peppone há hốc miệng mất vài phút, rồi rụt rè phản đối:

“Nhưng cô đến đây vì hờn dỗi chứ đâu phải vì tin tưởng thật lòng. Thế thì còn gọi gì là lý tưởng?”

“Thế thì đã sao?” Gilda bật lại. “Từ bao giờ mấy anh Cộng sản lại trở nên mỏng manh tình cảm như vậy? Bộ không thấy sướng rơn khi chọc quê cha xứ một vố nên thân à?”

Peppone vốn đang ôm hận vì lễ mừng Quốc tế Lao động của phe mình bị lễ hội Công giáo cạnh tranh kịch liệt – nghe vậy thì bừng tỉnh.

“Tôi kết nạp cô làm đảng viên ba mươi lần cũng được – miễn là cha cố tức điên!”

Gilda cầm thẻ, đi khuất trong bóng tối. Còn lại một mình, Peppone ngồi suy nghĩ, rồi rút ra kết luận đầy vẻ chiến lược:

“Tình yêu đã về phe Cộng sản!” – hắn tuyên bố trang trọng.

Hôm sau là mùng Một tháng Năm – quảng trường lớn đỏ rực cờ hoa, sân nhà thờ trắng tinh màu cẩm chướng. Peppone háo hức đến phát sốt.

Một mặt, hắn muốn tránh mặt Don Camillo. Mặt khác… hắn rất muốn đụng độ để khoe chiến tích. Cuối cùng, họ gặp nhau ngay tại hàng cột đá thấp ngăn hai quảng trường.

“Vạn tuế Đức Kitô Thợ Mộc!” – Peppone vừa cười vừa hô vang.

“Chuẩn!” – Don Camillo đáp. “Người không có thẻ công đoàn, nhưng làm thợ mộc đàng hoàng – sát cánh với thánh cả Giuse, phụ thân của Người.”

“Theo tôi nhớ,” Peppone cãi lại, “Thượng Đế mới là Cha của Người cơ mà.”

“Chính xác, thưa ngài thị trưởng. Và cũng chính vì thế mà Cha của Người là Người Lao Động vĩ đại nhất. Ngài đã tạo dựng cả vũ trụ – khi chưa hề có nguyên vật liệu!”

Peppone nuốt nghẹn, rồi nghiến răng hỏi:

“Thế còn mấy ông tu sĩ các người, cũng tham gia lễ Lao Động à? Các người lao động cái quái gì?”

“Tôi cầu nguyện cho linh hồn tội lỗi của ông đấy,” Don Camillo đáp. “Và đó là việc nặng nhọc hơn cả trộn bê-tông!”

Peppone liếc quanh, thấy đội hình ổn định thì… thả quả bom:

“Có thêm một linh hồn nữa để cha cầu nguyện cho đấy.” – rồi ông chỉ tay về phía đám đông phe Đỏ.

Don Camillo há hốc miệng.

Kìa – Gilda Marossi, trong bộ váy đỏ, tóc gài cẩm chướng đỏ, đứng sát bên lá cờ đỏ, nhìn mà muốn ngã ngửa.

Nhưng chưa kịp để Peppone tận hưởng chiến thắng… thì một cảnh tượng khủng khiếp đập vào mắt hắn.

Bên quảng trường nhà thờ, Angiolino Grisotti – tức Gioli, ve áo cài hoa cẩm chướng trắng, gần như được gói trọn trong lá cờ Dân chủ Thiên Chúa giáo.

Một giây sau, Gilda và Gioli cũng nhìn thấy nhau – cả hai đang săm soi phe đối lập. Họ đứng chết lặng. Rồi, như hai chiếc kim nam châm, họ cùng bước về phía dãy cột đá ngăn hai thế giới – nơi Don Camillo và Peppone đang đứng nhìn.

Họ nhìn nhau. Gilda mở lời trước:

“Em định làm anh bất ngờ!”

“Anh cũng vậy!” – Gioli nói.

Người xung quanh bật cười.

Gilda và Gioli nhìn nhau lần cuối. Không cần nói thêm lời nào, họ cùng gỡ bỏ cánh hoa cài áo, đặt một hoa trắng, một hoa đỏ lên cột đá giữa hai quảng trường.

Rồi khoác tay nhau, lặng lẽ rời khỏi làng, rời khỏi chính trị, và rời khỏi cuộc chiến của những cẩm chướng – mãi mãi.

Don Camillo và Peppone đứng nhìn hai bông hoa nằm lặng lẽ trên cột đá như hai biểu tượng nhỏ bé nhưng đầy kiêu hãnh.

“Thế là… xong!” – Peppone nhún vai, lẩm bẩm.

“Thế là… đúng!” – Don Camillo vung tay, như thường lệ.

Và đó là những bài diễn văn hùng hồn nhất mà hai người đã phát biểu trong ngày Quốc tế Lao động năm ấy.

(HẾT)

T.Vấn: GIỚI THIỆU G. GUARESCHI

LỜI TÁC GIẢ

Vài Lời Về Tập 4 – DON CAMILLO VÀ BẦY QUỶ DỮ – Bản Việt Ngữ

MỘT BÀI DIỄN VĂN ĐỂ ĐỜI

“Cho buổi mít-tinh ngày 26, chúng ta phải nghĩ ra cái gì thật đặc biệt,” Peppone trịnh trọng tuyên bố.

Bigio, Brusco và Smilzo đều tỏ vẻ ngơ ngác, nên Peppone vội giải thích:

“Chúng ta may mắn vì buổi tụ họp của mình diễn ra cuối cùng trước kỳ bầu cử. Nghĩa là ta có quyền nói gì thì nói, không ai còn cơ hội để phản bác! Nhưng vì vậy, bài phát biểu của ta không thể là mấy lời sáo rỗng thường lệ. Không thể mời diễn giả bên ngoài, vì đây là bầu cử cấp địa phương. Mọi chuyện do chúng ta tự lo. Phải tung ra một cú chốt hạ thật vang dội – một bài diễn văn đi vào lịch sử!”

Ba trợ tá thở phào. Nếu chỉ có vậy, thì không đến nỗi phải lo.

“Thưa sếp, chúng ta đang cưỡi trên ngọn sóng,” Smilzo hồ hởi nói. “Sếp chỉ cần đóng cái đinh cuối cùng vào nắp quan tài của tụi kia là xong!”

Peppone lắc đầu.

“Phát biểu kết thúc không phải chuyện đùa. Đêm trước bầu cử không phải thời điểm để lên lớp chính trị. Nó phải là bản tổng kết cụ thể: việc đã làm được, việc sẽ làm. Nói ‘công bằng xã hội’ thì dễ, nhưng nói ‘khai trương tiệm giặt công cộng vào ngày nào’ mới là chuyện thật. Mấy ý tưởng lớn thì để dành cho bầu cử cấp quốc gia; còn ở địa phương, người ta cần việc làm thật. Vấn đề là: làm sao để những chuyện ‘vặt vãnh quanh giếng làng’ nghe thật hoành tráng.”

Smilzo vẫn chưa chịu.

“Nếu người ta biết mình muốn nói gì thì… nói thôi, có gì khó đâu?”

“Khó chứ còn gì!” Peppone gắt. “Nhưng đúng là mấu chốt là: biết mình muốn nói gì. Một bài diễn văn để đời không thể tùy hứng; nó phải được soạn kỹ từng chữ một, tính từng hiệu ứng. Không chỉ là lời, mà phải hiểu rõ ý nghĩa của lời. Phải lội từ điển, đào sâu, bới kỹ!”

“Nhưng sếp đã có cả một kho từ vựng rồi mà,” Smilzo trấn an. “Cần gì cực vậy?”

“Kho từ vựng to cỡ nào cũng vô dụng nếu đầu óc không được yên tĩnh để suy ngẫm!” Peppone hét. “Vậy nên hôm nay tôi mới triệu tập các anh. Dù có cháy cả Cung Nhân Dân, hay Togliatti đích thân đến thanh tra, hay thậm chí cách mạng nổ ra, thì cũng không ai được phép làm phiền tôi! Ai phá hỏng mạch suy nghĩ của tôi, coi như phá đảng!”

Bọn họ hiểu rất rõ.

“Thưa sếp,” Smilzo nghiêm trang đáp, “kể cả chúng tôi phải mang súng máy canh gác trước nhà, cũng sẽ không một ai bén mảng đến gần sếp. Cứ giao cho tụi này!”

Và đó là lý do vì sao, đến một lúc nào đó, Peppone… biến mất khỏi tầm mắt thiên hạ.

Ngay khi ngày bầu cử đang cận kề và bầu không khí chính trị nóng hơn chảo rang, khi kẻ thù bắt đầu giương nanh giơ vuốt, lúc cần một bàn tay thép để dập lại, thì Peppone… bỗng dưng biến mất.

Ông ấy bị ốm sao? Bị thanh trừng? Rút vào bí mật? Được giao nhiệm vụ tuyệt mật?

Xưởng cơ khí của ông im phăng phắc, trên cửa chỉ treo một tấm bảng đơn giản: “Đóng cửa”. Cửa sổ và cửa chính nhà riêng thì đóng chặt. Đám con cái bị gửi về nhà bà ngoại – và tất nhiên, hỏi gì cũng không moi được chữ nào từ chúng. Cả vợ ông – cũng biệt tăm.

Don Camillo lập tức tung gián điệp, đồng thời kích hoạt đội quân “bà tám” khắp làng. Chính cha cũng thân chinh dạo một vòng quanh nhà Peppone, nhưng không phát hiện manh mối gì.

Nhưng ở một ngôi làng nhỏ nơi ai cũng biết rõ chuyện của người hàng xóm còn hơn cả chuyện nhà mình, một bí mật như vậy không thể tồn tại lâu. Tin tức rò rỉ tới nhà xứ rằng nhà Peppone không hề bị bỏ trống. Có người thấy vợ ông ta ló ra cửa sổ. Mỗi đêm, Smilzo đều giao một gói hàng tới đó rồi về tay không.

Smilzo bị theo dõi. Người ta phát hiện cậu ta mỗi ngày đều lên Castelletto mua thực phẩm – đủ cho hai miệng ăn. Khi thấy cậu ta mua cả xì gà, mọi chuyện đã quá rõ ràng: nếu một miệng là vợ Peppone, thì miệng kia… chắc chắn là Peppone.

Các “chim mồi” tiếp tục bám theo Smilzo. Một tối, họ dụ cậu ta uống quá nhiều rượu lambrusco đỏ sủi tăm. Khi chủ đề chính trị được gợi mở, một trong số họ giả bộ nói mát:

“Có gì lạ đâu. Peppone bị thọt gan rồi. Biết thua chắc nên trốn biệt, không dám ló mặt ra.”

“Cứ đợi tới khi nghe ông ấy đọc bài diễn văn để đời đi!” – Smilzo bật lại, rơi ngay vào cái bẫy như… cái tủ đè lên đầu.

Năm phút sau, tin tới tai Don Camillo. Nhưng cha không hề xao động:

“Vậy thôi à? Chuyện đó chẳng đáng nhắc.”

Và quả thật, cha không đả động đến lần nào nữa. Nhưng ngay đêm hôm đó, một bàn tay bí ẩn đã viết lên cửa nhà Peppone dòng chữ:

Tại nơi này an nghỉ
Đồng chí Giuseppe Bottazzi,
Người đã ẩn cư
Để soạn bài diễn văn bất hủ trước đêm bầu cử.
Vấn đề là:
Viết xong rồi…
Liệu ông có đọc nổi không?

Don Camillo bảo đó là chuyện nhỏ không đáng để tâm, nhưng cả làng thì không nghĩ vậy. Những chiếc lưỡi nhiều chuyện bắt đầu mổ xẻ và bàn tán. Không phải vì thung lũng Po có nhiều người lắm chuyện – thực ra trung bình mỗi người chỉ có một cái miệng – mà là vì… cái miệng đó hoạt động như thể nó thuộc về sáu, bảy người cùng lúc.

Trong khi đó, Peppone – hoàn toàn không hay biết – vẫn miệt mài khổ luyện bài diễn văn để đời. Bà vợ tận tụy của ông lặng lẽ di chuyển trong nhà bằng dép đi trong phòng để tránh gây tiếng động làm đứt mạch sáng tạo.

Peppone chưa từng làm việc chăm chỉ đến vậy trong đời. Ông đổ công như thể đang rèn một hàng rào sắt dài cả trăm thước, kèm cổng chạm trổ hoa văn.

Trận chiến sắp tới rất căng: phe đối thủ quyết tâm đoạt lại quyền lực, còn Peppone cùng các chiến hữu thì muốn lập hat-trick nhiệm kỳ thứ ba.

Với việc phải cân từng chữ, mài từng câu, Peppone mất nhiều thời gian hơn dự tính. Tới tận sáng thứSáu, ông mới hoàn tất những dòng cuối cùng – chỉ một ngày trước “đêm định mệnh”.

Và đúng như lời “tiên tri” viết trên cửa, lúc này Peppone không còn đọc nổi những gì mình viết ra.

May thay, tình huống này đã được tiên liệu. Smilzo – vốn đã chờ sẵn hai ngày – lập tức nhảy lên xe máy, phóng như tên bắn lên thành phố. Tại đó, một nữ đánh máy trung thành gõ lại bản thảo thành hai bản sao y bản chính:

– Một dành cho Peppone,

– Và một… để lưu danh sử sách.

Tối muộn hôm ấy, khi Don Camillo đang chuẩn bị đi ngủ thì bà Caroline – một bà lão nghèo chuyên đi nhặt củi và bánh mì thừa – mang đến cho cha một chiếc bìa các-tông.

“Tôi nhặt được nó bên rìa con mương gần La Pioppaccia,” bà nói. “Toàn giấy tờ trong này, có vẻ quan trọng lắm. Cha xem thử, rồi nói gì đó trong nhà thờ xem có ai nhận không.”

Sau khi bà lão đi khỏi, Don Camillo mở tập giấy ra xem – và chỉ một lúc sau, cha sững sờ phát hiện mình đang cầm bản thảo bài diễn văn để đời của Peppone, bao gồm bản gốc và hai bản sao!

Trong khi đó, Smilzo đang ngồi vật vờ dưới một cây dương ven sông, lòng tan nát. Hắn ta đã đánh rơi tập diễn văn, có lẽ khi đang phóng xe hết ga từ thành phố về. Hai lần quay lại tìm đều vô vọng. Giờ thì Smilzo chỉ còn biết ngồi đấy mà ôm lấy tuyệt vọng.

“Nếu tôi quay về tay không, sếp giết tôi mất,” cậu lẩm bẩm. Và… hắn không nghĩ sai lắm.

Peppone trải qua một đêm kinh hoàng. Đợi mãi không thấy Smilzo về, ông gọi điện đường dài cho cô đánh máy ở thành phố – người này xác nhận Smilzo đã rời đi từ bốn tiếng trước, tay ôm bản “kiệt tác”.

Peppone lập tức báo động cho “ban chỉ huy”, cử các tổ tìm kiếm khẩn cấp. Đến bốn giờ sáng vẫn không có tin, Peppone – sau một hồi đi đi lại lại như sư tử trong chuồng – gục xuống giường, miệng lẩm bẩm:

“Phản bội…!”

Rồi ông thiếp đi trong cơn sốt nặng.

Tám giờ sáng, Smilzo lò dò tới nhà Bigio, thú nhận thảm họa. Bigio trợn mắt, há hốc mồm, rồi lạnh lùng phán:

“Tốt nhất là cậu nên tính đường di cư sang Venezuela.”

Lệnh mới được ban: ngừng tìm Smilzo, chuyển sang truy tìm tập hồ sơ màu vàng mà hắn ta đánh rơi. Một chiến dịch quy mô như vậy đương nhiên không thể qua mắt dân làng. Người ta để ý, xì xào, đồn đoán – rồi kết luận: bài diễn văn huyền thoại của Peppone đã bị mất, và tối nay, ông ta sẽ lên sân khấu tay trắng.

Tức là… tối nay sẽ có trò hay để xem.

Buổi mít-tinh dự kiến diễn ra lúc 9 giờ. Mới 8 giờ rưỡi, quảng trường đã chật kín người. Lúc này, các phụ tá đành liều mạng đi đánh thức Peppone. Mất một lúc lâu mới mở nổi mắt ông. Mắt díp lại, trán hâm hấp.

“Sếp, quảng trường đông nghẹt! Sếp phải quyết định!”

“Còn Smilzo?” Peppone rên.

“Tìm thấy rồi.”

“Còn bài diễn văn?”

“Mất tiêu rồi…”

Peppone không nổi giận. Ông chỉ khẽ nhắm mắt lại và thở dài.

“Giờ ta làm sao đây, sếp?” Bigio sốt ruột hỏi.

“Tất cả biến đi cho khuất mắt.”

“Còn dân làng? Còn Đảng?”

“Mặc kệ dân làng. Mặc kệ Đảng.” Peppone nói như mơ.

Cả đám nhìn nhau, cạn lời. Đây là… tận thế rồi. Bigio lẩm bẩm:

“Không còn cách nào. Đành báo hoãn mít-tinh vì diễn giả lâm bệnh.”

Đúng lúc đó, Don Camillo xuất hiện. Rõ ràng, cha không ngờ Peppone lại thảm hại đến vậy. Cha nhìn ông trân trối, không nói lời nào, nhưng chỉ mấy giây sau, Peppone mở mắt, khẽ lẩm bẩm:

“Tôi còn chưa cần xức dầu thánh đâu.”

“Tiếc thật,” Don Camillo đáp tỉnh queo.

“Cha về đi. Tôi không cần cha.”

“Ông luôn cần tôi, đồng chí à.” Don Camillo nói, rồi rút trong áo ra một tập hồ sơ màu vàng to tướng, ném lên giường.

Peppone mở ra, nhìn đống giấy tờ – bản thảo gốc và hai bản sao y chang.

“Kiểm tra kỹ đi, đồng chí,” Don Camillo nói, cười khẩy. “Tất cả vẫn còn đủ. Và nhớ: ‘incontrovertible’ chỉ có một chữ b thôi đấy. Nên cảm ơn cha xứ của ông đi là vừa.”

Peppone từ từ nhét giấy tờ lại vào bìa, gượng ngồi dậy, nghiến răng, nhìn thẳng vào mắt Don Camillo:

“Tôi thà không cảm ơn còn hơn.”

Rồi bằng đôi tay to như cái xẻng, Peppone xé toạc tập hồ sơ ra làm đôi, vò nát từng mảnh, ném thẳng qua cửa sổ. Tiếp đó, ông… nhảy ra khỏi giường.

Chín giờ đúng, quảng trường bắt đầu rộ lên tiếng xì xào thì bất ngờ Peppone bước lên khán đài. Cơn sốt đã tan – hoặc đúng hơn, đã chuyển thành loại sốt khác.

Chỉ cần nghe ông nói “Thưa đồng bào!”, người ta biết ngay đây không còn là Peppone thường ngày.

Ông ứng khẩu. Lặp đi lặp lại vài từ “không phải”, “không có” kiểu ngọng ngịu; trót nhầm “Nghiệp báo của Lịch sử” thành “Nghiệp báo của Địa lý”. Nhưng những câu vụng về ấy xuất phát từ trái tim, và ngay cả người khó tính nhất cũng phải gật gù: ông này… cũng ra gì đấy chứ!

Thế là Smilzo khỏi phải trốn sang Venezuela, còn Peppone thì… tái đắc cử – mà không cần cảm ơn Don Camillo, dù thực ra nợ Chúa một món ân lớn: Ngài đã không để ông đọc bài diễn văn mà, nếu được đọc, có lẽ sẽ đi vào lịch sử vì… dở không ai cứu nổi.

Còn Don Camillo? Cha không buồn về kết quả bầu cử. Vì cha biết rõ một điều:

Trong chính trị, nhiều khi ta đạt được từ kẻ thù… nhiều hơn từ bạn bè.

XIN BẤM VÀO ĐÂY

Chu Tất Tiến: BUỒN VUI LITTLE SAIGON (TUYỂN TẬP)

MỤC LỤC

1-NHỚ NHỮNG CÂY ĐẠI THỤ TRONG LÀNG VĂN HÓA VIỆT NAM ĐÃ KHUẤT.

2-TIẾNG VIỆT NĂM BỜ OĂN

3-HÁT CHO NHAU NGHE

4-ÔI ĐÀN BÀ.

 5-PHIM ẢNH THỜI TRƯỚC VÀ THỜI NAY.

6-VỀ VIỆT NAM LẤY VỢ

7-BẦU ĐÚNG, CỬ XỨNG

8-LẠI CHUYỆN “HOA HẬU NỞ RỘ SAU CƠN MƯA”

9-BẠN VỚI BÈ

10-CÔ HÁI MƠ

11-NGÔN NGỮ NAM KỲ NGỘ QUÁ.

12-GIÁC QUAN THỨ SÁU

13-ĂN HÀNG Ở BÔN SA

14-GIÀ, VUI HAY BUỒN

15-ĐÀN BÀ  HAY ĐÀN ÔNG, AI XÍ XỌN  HƠN AI?

16-ÔNG BÀ EM-XI

17-TÂM THỨC NÔ LỆ VÀ TÂM LÝ BẦY ĐÀN

18-ĐI KHÁM BÁC SĨ?

19-CHỮ NGHĨA THỜI ĐẠI “A CÒNG”

20-CHUYỆN BÔN SA

21-XEM PHIM CAO BỒI, BIẾT TÂM LÝ NGƯỜI MỸ

22-CAO TUỔI VÀ ĐAU ĐẦU GỐI

23-QUÂN TỬ NHẤT NGÔN LÀ QUÂN TỬ DẠI

24-CA SĨ THỜI NAY QUÁ ĐÃ!

25-CHỒNG GIÀ, VỢ TRẺ LÀ TIÊN

26-TẦU Ô XẠO QUÁ!

27-MUA ĐỒ XONG, TRẢ LẠI!

28-LẠI NÓI THÊM VỀ  GIỌNG NAM KỲ QUỐC

29-BAO CAO SU VÀ ĐI VÁ!

30- NGƯỜI MÌNH LÁI XE

31-DÂN VIỆT CHỊU CHƠI TỪ XƯA: LỄ HỘI PHỒN THỰC.

32-CHÊ, CHÉM, CHỬI

33-MUA NHÀ, MUA CỬA

34-RA MẮT CÔ DÂU, RA MẮT SÁCH

35-NHỚ NGÀY THÁNG HÁT Ô.

36-KINH NGHIỆM SỬA MŨI

37-TỔ SƯ  BỊP

38-XEM PHIM VIÊT

39-NGỦ NGÁY

40-ĐI XÌ PA

41-GIÁC QUAN THỨ SÁU

42-CHUYỆN TÌNH CÙ LẦN CỦA ĐỜI TUI

43-CẦN THỢ SỬA NHÀ

44. NỔ BANH TA LÔNG.

***

TUYỂN TẬP:

BUỒN VUI LITTLE SAIGON

(Trích từ Bán Nguyệt San TÔI YÊU TIẾNG NƯỚC TÔI)

NHÀ XUẤT BẢN:

Những bài viết dưới đây của Nhà Văn Bắc Kỳ Di Cư

Chu Tất Tiến đã đăng trên Bán Nguyệt San TÔI YÊU TIẾNG NƯỚC TÔI từ năm 2024 và đã được

Toà Soạn đồng ý cho in ấn.

***

TÁC GIẢ:

CHU TẤT TIẾN

Đã xuất bản:

-ChuyệnTình Lá Me (Tái bản)

-Kim Salem-Thơ Chu Tất Tiến (1st& 2^nd Edition)

-Ngày Tận Thế

-Bôn Sa có gì lạ không em?

-Sau 25 Năm, Nhìn Lại Việt Nam

-40 Năm Người Việt Trên Đất Mỹ

-Tự Truyện của Người Nữ Tù Chung Thân

-Thư gửi Nguyễn Tấn Dũng

-Tiếng Nói Bất Khuất Từ Việt Nam (2 tuyển tập)

-The Undaunted Voice for Human Rights in Vietnam

-When the Oppressed People Speak Out.

-A Cry for Justice.

-WAR AND LOVE.

-Đã đăng báo hơn 1500 bài báo, Xã luận, và Truyện ngắn)

-Đã dịch:

-A Book on U.S. Applicable Law

-The War Flower (Cánh Hoa Thời Loạn)

-B.A. Creative Writing, Cal State University Fullerton

-M.S. Psychology, University Of Phoenix.

-Huấn Luyện Viên Nhu Đạo, Hiệp Khí Đạo, và Tai Chi.

XIN BẤM VÀO ĐÂY

Nguyễn Đông A: TIẾNG GUỐC TRONG ĐÊM SƠN TRÀ

Về Tác Giả

NGUYỄN ĐÔNG A

VÀI NÉT TIỂU SỬ

Nguyễn Đông A, người Mỹ gốc Việt, tên thật là Nguyễn Thành Sơn, sinh năm 1957 tại Long Điền tỉnh Phước Tuy. Từng sống ở Long Điền, Bà Rịa, Vũng Tàu (Việt Nam), Oregon, Maryland (Hoa Kỳ). Từng học đại học, sau đại học và nghiên cứu khoa học về các ngành học như ngôn ngữ, văn học, lịch sử ở Đại học Sư phạm, Đại học Tổng hợp và Viện Khoa học Xã hội ở Sài Gòn.

Tác phẩm xuất bản gần đây:

1.Lấp lánh áo hoa, sách Nhiếp ảnh, NXB Văn hóa & Văn nghệ, 2017.

2. Lơ thơ vạt cỏ, sách Văn chương, NXB Hội Nhà văn, 2017.

3. Hòn đá lăn không rêu, sách Văn chương gồm 32 tác giả (Nguyễn Đông A chủ biên). Xuất bản ở Mỹ (NXB Khơi dòng, 2021) & Việt Nam (NXB Hội Nhà văn, 2021).

4. Hồn phách núi sông, Tùy bút Khảo cứu về Đông Nam Bộ, NXB Hội Nhà văn, 2022.

5. Người trên thánh giá, Tùy bút Khảo cứu về Công giáo Việt Nam, NXB Hội Nhà văn, 2022 & NXB Nhân Ảnh phát hành trên hệ thống Amazon toàn cầu, 2022.

6. Linh mục: Tôi đã làm gì? Nguyễn Đông A biên tập, chuyển Thơ sang Ký, chuyển Tiếng Việt sang Tiếng Anh. Phát hành 2 bản sách in ở Mỹ và Ebook toàn cầu, 2025.

7. Lá bùa cháy giữa trời mưa, Tập Truyện Ngắn & Vừa, NXB Khơi Dòng, bản in Tiếng Việt & Tiếng Anh, 2025. Barnes & Noble Press – Mỹ, phát hành toàn cầu.

8. Cánh cò sông nước Tập 1, Tập 2, Ký Sự – Khảo cứu Đồng bằng sông Cửu Long, NXB Khơi Dòng, 2025, bản in Tiếng Việt. Barnes & Noble Press – Mỹ, phát hành toàn cầu.

9. Hậu sinh Rạch Lúa, Tiểu Thuyết, bản in Tiếng Việt & Tiếng Anh – 2025. Barnes & Noble Press – Mỹ, phát hành toàn cầu.

10. Trôi về không còn là người cũ, Tiểu Thuyết, bản in Tiếng Việt & Tiếng Anh – 2025. Barnes & Noble Press – Mỹ, phát hành toàn cầu.

11. Mụ điên & những bước chân, Tiểu Thuyết, bản in Tiếng Việt & Tiếng Anh – 2025. Barnes & Noble Press; Amazon KDP – Mỹ, phát hành toàn cầu.

12. Đồng lúa & dấu lặng Ngôi Lời, Ký – Khảo cứu Công giáo Nam Phần, 2025, bản in Amazon KDP – Mỹ, phát hành toàn cầu.

13. Phụng hiến chữ nghĩa  – Đọc thơ trong cõi mê tỉnh, Tùy bút – Học thuật, Nxb Hội Nhà văn, 2026.

XIN BẤM VÀO ĐÂY:

Ái Điểu: THƠ ÁI ĐIỂU

ÁI ĐIỂU:

Không có lời sấm ký dẫn dụ trước, ngẫu nhiên tôi tập ráp chữ, viết lại – sau hơn hai mươi năm chưa từng có ý nghĩ mình sẽ viết. Và, bất ngờ tôi được giải thưởng.

Những người tóc trắng – trong cái ga xép hoang tàn này, với lòng nhân ái – lặng lẽ chúc mừng tôi.

Chắc chắn không phải trao cho tôi sự vinh danh, mà như nắm tay an uỷ tôi gắng giữ chút lương tri còn lại trong cuộc nhiễu nhương.

*

Có lẽ, tôi chưa phải là người viết văn. Tôi thấy gì quanh nơi tôi sống, tôi suy nghĩ và kể lại thôi.

Tôi kể lại tiếng thớ dài của những người phụ nữ đang hoá thân thành loài bò sát, nằm ngửa để mưu sinh trong đô thị phồn hoa.

Tôi kể lại hình ảnh của những người đã đổ mồ hôi, nước mắt, và cả máu đang tìm lại dấu chân của chính mình trên quê hương ngày càng xa lạ.

Tôi kể lại nỗi khát khao của người đi tìm lại gương mặt thật của chính mình, của mọi người trong cái ga xép mà loài người phải đeo mặt nạ để tồn tại.

Tôi kể lại nỗi cô đơn của những người đi lạc trong chính căn nhà của họ. Xa lạ trong vòng tay người thân mến. Họ không tìm được lối thoát, vì có lẽ họ cảm nhận ở nơi đâu họ cũng có cảm giác lạc lõng này…

*

Cứ như vậy, tôi viết. Cho đến tận lúc này, tôi vẫn lưỡng lự khi đăng bài lên FB. Vì, tôi vẫn cho là mình viết không xứng đáng để được đọc.

Rồi có những nhà văn tài hoa thân mật bày tôi cách chấm câu, sửa giùm lỗi chánh tả.

Rồi có những người làm văn học, nghệ thuật cho cảm nghĩ tương đắc với điều tôi viết.

Và xúc động nhất, là tôi được những người lính già đầu bạc, những ả gái già làng chơi, chú chạy xe ôm, anh bỏ mối café, những người lưu thân nơi đất khách… thích  điều tôi kể lại.

Phải chăng, dù đeo mặt nạ, thì những tiếng thở dài, những giọt nước mắt đều giống nhau kia mà.

*

Thú thật, có nhiều lúc tôi muốn ngừng viết.

Bằng đôi mắt vướng cát trần gian của mình, tôi nhìn nỗi niềm của những thân phận khổ nạn chung quanh. Rồi viết.

Tôi thật sự đau lòng, mệt mỏi.

Cũng có lúc tôi tự hỏi mình: Viết vì cái gì? Có phải vì chút danh cho mình không? Có cần thiết cho mọi người hay chỉ là sự phù phiếm?

Ước sao, đến một ngày nào, mọi người được sống trong một thế  giới an lạc, chân thật, công bằng, bác ái.

*

Lúc đó, tôi sẽ ngưng viết, xoá FB. Dẫn bầy trẻ nhỏ ra bờ sông, nhìn mây trắng, hát bài đồng dao.

Ái Điểu

(Phát biểu nhận Giải Văn – Giải Văn Việt lần thứ Mười Một)

THƠ ÁI ĐIỂU- Tập Thơ của  Ái Điểu  là tác phẩm thứ 100 trong Tủ Sách Điện Tử T.Vấn & Bạn Hữu.

Bản điện tử được phát hành miễn phí trên hệ thống tòan cầu của trang  mạng văn học:

T.Vấn & Bạn Hữu

(T-Van.Net).

XIN BẤM VÀO ĐÂY

Leaqua: NHỮNG BẢN NHẠC NGOẠI QUỐC LỜI VIỆT

GIỚI THIỆU:

Tháng 5 năm 2024, chúng tôi đã bắt đầu cho đăng tải loạt bài NHẠC NGOẠI QUỐC LỜI VIỆT do LEAQUA biên soạn phần lời Việt với sự giúp sức của HỌC TRÒ trong việc viết lời giới thiệu cho từng bài trong tổng số 158 bài mà chúng tôi đã gởi đến độc giả trong gần 2 năm qua.

Để tiện cho các độc giả có nhu cầu nghiên cứu, thưởng ngoạn hay đơn giản hơn là lưu trữ, chúng tôi thực hiện ấn bản điện tử (dạng PDF) trọn bộ 158 bài nhạc nói trên và cho phát hành miễn phí trong khuôn khổ Tủ Sách Điện Tử T.Vấn & Bạn Hữu.

Nhân đây, chúng tôi (Leaqua & T.Vấn) xin đặc biệt cám ơn sự giúp sức vô cùng quý báu của anh bạn trẻ HỌC TRÒ, bằng nhiệt tình và khả năng của anh, Trang TV&BH đã hoàn thành được một trong những công trình giá trị xứng đáng nhận được sự quan tâm của độc giả khắp nơi.

TV&BH.

ĐỌC THÊM:

HỌC TRÒ: Giới thiệu khảo luận: Bản Dịch Vô Hình – Cách Leaqua Tự Nhiên Hóa Cách Diễn Đạt Cảm Xúc Trong Lời Bài Hát Tiếng Việt

Xin Bấm Vào Đây:

The New York Times – The President’s Taxes – HỒ SƠ THUẾ CỦA VỊ TỔNG THỐNG

Chú Thích: Nhân một thỏa thuận vừa được “sắp xếp giữa vị tổng thống đương nhiệm Donald Trump và bộ Tư Pháp của ông ta về việc DOJ “vĩnh viễn” chặn IRS khỏi việc xem xét hay truy thu bất kỳ hồ sơ thuế nào của Trump, gia đình ông và Trump Organization đối với các năm thuế trước ngày 18/5/2026. Dư luận cho rằng hẳn hồ sơ thuế của Trump và gia đình ông ta phải có điều gì khuất tất nên mới có hành động “lạm quyền” như vậy, nhất là thỏa thuận này bắt nguồn từ việc “Donald Trump cá nhân” đã đệ đơn kiện “Donald Trump chính phủ” về “tội” sở thuế IRS (Tháng 10/2018 – thời gian nhiệm kỳ 1 của Trump – 2017-2021) tiết lộ hồ sơ thuế của “Donald Trump cá nhân” và gia đình ra ngoài, dẫn đến việc tờ The New York Times công bố loạt bài điều tra gây chấn động dư luận vào tháng 8 năm 2020. Chúng tôi cho đăng lại loạt bài nói trên qua phần chuyển ngữ của T.Vấn (một chuyên viên thuế – Tax Advisor- đã có gần 10 năm làm việc cho hãng thuế HR&Block Hoa Kỳ). Loạt bài nhiều kỳ này được gom lại thành một tập sách dày 155 trang, dạng PDF mang tên: The President’s Taxes – HỒ SƠ THUẾ CỦA VỊ TỔNG THỐNG

T.Vấn & Bạn Hữu

Lời Người Dịch:

Hồ sơ thuế của tổng thống Donald Trump là một đề tài nổi trội từ nhiều năm nay, nổi cộm nhất là từ năm 2015 khi ông cho biết ý định sẽ ra tranh cử năm 2016. Trong suốt thời gian 5 năm qua, từ quốc hội liên bang cho đến các viên chức công tố của tiểu bang New York (nơi Donald Trump là một cư dân thâm niên cho đến mới đây – Nov. 1, 2019 – ông chọn Florida làm quê hương mới) tìm mọi cách để có được những hồ sơ này, nhưng phần lớn đều thất bại vì những rào cản pháp lý mà các luật sư của tổng thống viện dẫn hầu giữ kín những bí mật về tài chính của thân chủ.

Khi được hỏi lý do tại sao không công bố hồ sơ thuế của mình như tất cả các vị tổng thống tiền nhiệm đã làm trước khi ra tranh cử, Donadl Trump trả lời rằng hồ sơ thuế của mình đang bị sở thuế (IRS) truy vấn (audit) nên không thể đưa chúng ra công chúng được. Nhưng sở thuế Hoa Kỳ xác nhận việc họ audit hồ sơ thuế một người không hề cản trở người ấy bạch hóa hồ sơ thuế của mình. Tháng 5 năm 2019, Hạ Viện Hoa Kỳ yêu cầu sở thuế cung cấp hồ sơ thuế của tổng thống, nhưng Trump đã ra lệnh cho bộ trưởng Ngân Khố Mnuchin không cho phép sở thuế làm việc này với lý do yêu cầu của quốc hội ‘thiếu mục đích có tính cách pháp lý”.

Nhiều bản phân tích kết luận rằng hẳn Donald Trump phải có điều gì dấu diếm nên mới cố tìm mọi cách để ngăn không cho chúng được bạch hóa. Ở Mỹ, thuế là thứ mà một người phải sống với nó cho đến ngày nhắm mắt, nên ai cũng phải đóng thuế và khai thuế hàng năm, vừa để làm nhiệm vụ một công dân vừa để hưởng những phúc lợi xã hội mà mức thu nhập (thấp) của mình có thể được nhận hưởng. Và khi cần, vẫn phải gởi bản khai thuế của mình đến các cơ quan chức năng theo yêu cầu. Vì thế, sự khăng khăng của Donald Trump khiến nhiều người nghi ngờ sự trung thực của một trong những tỉ phú ầm ĩ nhất nước Mỹ.

Trong tình hình như vậy, báo chí chính dòng nước Mỹ không thể bỏ qua, nhất là với một tờ báo có chiều dày lịch sử và uy tín như tờ The New York Times. Tháng 10, 2018, nhóm phóng viên tài chính của họ đã tiết lộ một số bí mật về thực trạng thuế của Trump với nguồn cung cấp được giữ kín như thường lệ (Cuối tháng 7 năm 2020, Mary Trump – người cháu ruột gọi Donald Trump bằng chú – đã xuất bản quyển hồi ký “Too Much and Never Enough”, tiết lộ chính bà là người đã cung cấp cho tờ NYTimes tài liệu thuế nói trên). Tiết lộ của tờ Thời Báo đã cho thấy một chút đầu mối biện minh cho sự nghi ngờ của giới thạo việc.*

Ngày 27 tháng 9 năm 2020, với nguồn cung cấp vẫn còn được giữ kín (như thường lệ), nhóm phóng viên của tờ NYTimes công bố một bản điều tra cho biết, họ hiện nắm trong tay hầu như toàn bộ hồ sơ khai thuế của Donald Trump trong khoảng thời gian gần hai thập kỷ, bản điều tra mang tên:  The President’s Taxes.

Đây là một tài liệu nhiều người mong đợi, không chỉ riêng những đối thủ chính trị của Trump, giới ký giả, các bình luận gia mà tất nhiên, những cử tri sẽ góp tiếng nói của mình trong kỳ bầu cử ngày 3 tháng 11 sắp tới. Họ cần biết để hỗ trợ cho việc quyết định lá phiếu của mình. Bản điều tra có những chi tiết khá bất ngờ (kể cả với giới thạo việc, các ký giả) về tình trạng tài chính của vị tổng thống được xem là giàu có nhất trong lịch sử 45 đời tổng thống của nước Mỹ.

Vì nội dung của bản điều tra có nhiều chi tiết rất chuyên môn trong lĩnh vực thuế má và tài chính, lẽ dĩ nhiên kèm theo đó là những thuật ngữ khá xa lạ với người đọc bình thường, cộng thêm với bộ luật thuế của nước Mỹ khá phức tạp nên bản chuyển ngữ tiếng Việt sẽ phải uyển chuyển, không thể dựa cứng ngắc vào nguyên tác Anh ngữ, để người đọc Việt bình thường dễ lĩnh hội.

Kinh nghiệm nhiều năm làm việc cho hãng thuế Mỹ H&R BLOCK với nhiệm vụ một Tax Advisor, phải giải thích cho thân chủ những thắc mắc về thuế của họ, chúng tôi nhận ra rằng, ngay đối với một người Mỹ bình thường cũng không dễ dàng hiểu được chính xác những khái niệm về thuế được áp dụng vào tình hình tài chính của chính họ, nói gì đến nội dung một bản điều tra về những phức tạp trong hồ sơ khai thuế của một thương nhân làm chủ cả trăm cơ sở kinh doanh thương mại như Donald Trump.

Nhưng với một số thuật ngữ quen thuộc như “Audit”, “Credit”, “Refund” chúng tôi sẽ luôn luôn  kèm theo tiếng Anh trong ngoặc đơn, vì với những trường hợp như vậy, chữ tiếng Anh lại dễ hiểu hơn là dịch sang tiếng Việt (cho người Mỹ gốc Việt).

Bài điều tra của tờ NYTimes khá dài, chúng tôi gởi đến độc giả TV&BH qua nhiều kỳ liên tiếp. Nay chúng tôi chuyển toàn bộ bản Việt ngữ sang PDF thành một tập sách dầy 155 trang để độc giả quan tâm dễ theo dõi. Mục đích của công việc chúng tôi làm không có gì khác hơn ngoài việc cung cấp cho độc giả Việt Nam những thông tin cần biết (nếu quan tâm) về một nhân vật gây khá nhiều tranh cãi trong cộng đồng người Việt, trong nước cũng như hải ngoại. Người đọc ủng hộ TT Trump, nếu tạm gác qua một bên chính kiến của mình, cũng có thể biết được nhiều điều cần biết, nên biết qua loạt bài điều tra này. Trong trường hợp có người vẫn khư khư cho rằng tờ NYTimes là một tờ báo “thổ tả”, là bọn “fake news” thì cũng là quyền biểu đạt ý kiến của mỗi người, chúng tôi xin không có ý kiến. Chỉ xin đừng buộc cho chúng tôi tội “nối giáo cho giặc”, “phản bội người Việt Quốc Gia” v..v…

Mong được chia sẻ trong tinh thần cởi mở, phóng khoáng của những người biết đọc, biết viết, và nhất là biết suy tưởng.

Ngày 28 tháng 9 năm 2020

T.Vấn

*Phóng Sự Điều Tra về Thuế của Donald Trump đã nhận được giải thưởng Pulitzer Prize for Explanatory Reporting năm 2019.

Tổng quát

Năm Donald Trump thắng cử tổng thống (2016), ông chỉ trả có $750 thuế lợi tức liên bang (Federal Income Tax). Năm sau (2017), năm đầu tiên cư ngụ tại tòa Bạch Ốc, ông cũng chỉ trả $750 thuế lợi tức liên bang.

Song song với việc phát động chiến dịch tái tranh cử (mà kết quả các cuộc thăm dò cho thấy ông đang gặp nguy cơ thất cử), vị tổng thống Hoa Kỳ đương nhiệm còn phải chịu những áp lực nặng nề về tình hình tài chính tồi tệ của cá nhân, bủa vây bởi những lỗ lã, những món nợ hàng trăm triệu đang tới kỳ đáo hạn mà chính ông đã đem tên tuổi mình ra cam kết thanh tóan. Đó là chưa kể đến việc ông phải trả lời những cật vấn của sở thuế (IRS – Internal Revenue Service) từ hơn 10 năm nay liên quan đến tính hợp pháp của các hồ sơ thuế mà ông khai báo và đã nhận về tổng số $72.9 triệu tiền refund. Khỏan tiền trả lại này có được do bởi ông khai trong hồ sơ thuế là các công việc kinh doanh của mình đã bị lỗ lã trầm trọng. Nếu các cuộc truy vấn của sở thuế kết luận rằng Donald Trump đã man khai nhằm trốn thuế, thì khỏan tiền ông phải trả lại sẽ lên đến hàng trăm triệu (bao gồm số tiền 72.9 triệu đã nhận về và các khỏan tiền phạt lẫn tiền lời phát sinh từ số 72.9 triệu nói trên).

Những hồ sơ thuế cá nhân mà Donald Trump từ bấy lâu nay cố tìm mọi cách che giấu đã tiết lộ một nội dung, về cơ bản,  hòan tòan khác hẳn với những gì ông tuyên bố trước  công chúng về tình hình kinh doanh và tài sản của mình. Những bản khai thuế mà Donald Trump gởi đến sở thuế bộc lộ bộ mặt thật một thương gia thu về hàng trăm triệu mỗi năm qua các họat động kinh doanh của mình, nhưng khi khai thuế lại sử dụng mọi phương cách để chứng minh mình bị lỗ lã triền miên hầu tránh không phải trả thuế cho lợi tức mình kiếm được.

Giờ đây, với những gánh nặng tài chính trĩu trên vai, những dữ liệu thực tế cho thấy vị tổng thống của chúng ta ngày càng bị lệ thuộc vào việc tìm lợi tức từ những họat động kinh doanh, vốn tự bản chất, đặt ông ở vị trí có tiềm năng đối nghịch trực tiếp với những nhiệm vụ của một tổng thống mà ông đang đảm nhiệm.

Tờ NYTimes đã nắm được trong tay hồ sơ thuế của Donald Trump trải dài suốt hơn hai thập kỷ vừa qua cùng với những dữ liệu liên quan đến hàng trăm công ty lớn nhỏ nằm trong quỹ đạo kinh doanh của ông, cùng với những chi tiết tài chính trong thời gian hai năm đầu tiên ông nắm quyền. Trong số này, sẽ không bao gồm những chi tiết của hai năm 2018 và 2019. Lọat bài điều tra này trình bày tổng quát những gì nhóm phóng viên tìm thấy được. Trong những tuần kế tiếp, nhiều kết quả điều tra khác sẽ tiếp tục được công bố.

Những hồ sơ khai thuế của Donald Trump, theo các tài liệu lưu trữ mới đây được nhiều người quan tâm, là một trong vài đối tượng được săn tìm nhất, và cũng được bàn tán suy diễn nhiều nhất. Trong thời gian gần 4 năm qua khi Donald Trump nắm quyền – cùng với hàng thập kỷ không ngừng khoe khoang về mình với công chúng – các ký giả, các công tố viên, các chính trị gia đối lập và kể cả những người theo thuyết âm mưu, đã tìm mọi cách để đào xới những bí ẩn trong thế giới tài chánh của ông, nhưng phần lớn không có mấy thành công. Do vậy, ngay từ bản chất, những hồ sơ khai thuế của Donald Trump sẽ có nhiều câu hỏi không thể trả lời được, nhiều câu hỏi có câu trả lời nhưng sẽ không làm thỏa mãn người hỏi. Những hồ sơ này chỉ gồm những gì Donald Trump khai báo với sở thuế, chứ không phải là kết quả những xem xét từ một cuộc điều tra tài chính độc lập. Thêm nữa, qua những hồ sơ khai thuế này, người ta chỉ biết rằng Donald Trump sở hữu những tài sản trị giá hàng trăm triệu, chứ không thấy được sự giàu có thực sự của ông và cũng không cho thấy những mối quan hệ trước đây ông đã có với người Nga.

……

(Xin mời độc giả theo dõi chi tiết thiên phóng sự điều tra qua tập sách HỒ SƠ THUẾ CỦA VỊ TỔNG THỐNG)

XIN BẤM VÀO ĐÂY:

Ái Điểu: MÙI CỦA MIỀN NHÂN GIAN (Tập Truyện)

Tranh: Họa Sĩ Lý Tấn Mẫn

Ái Điểu: Phát biểu nhận Giải Văn – Giải Văn Việt lần thứ Mười Một

Không có lời sấm ký dẫn dụ trước, ngẫu nhiên tôi tập ráp chữ, viết lại – sau hơn hai mươi năm chưa từng có ý nghĩ mình sẽ viết. Và, bất ngờ tôi được giải thưởng.

Những người tóc trắng – trong cái ga xép hoang tàn này, với lòng nhân ái – lặng lẽ chúc mừng tôi.

Chắc chắn không phải trao cho tôi sự vinh danh, mà như nắm tay an uỷ tôi gắng giữ chút lương tri còn lại trong cuộc nhiễu nhương.

*

Có lẽ, tôi chưa phải là người viết văn. Tôi thấy gì quanh nơi tôi sống, tôi suy nghĩ và kể lại thôi.

Tôi kể lại tiếng thở dài của những người phụ nữ đang hoá thân thành loài bò sát, nằm ngửa để mưu sinh trong đô thị phồn hoa.

Tôi kể lại hình ảnh của những người đã đổ mồ hôi, nước mắt, và cả máu đang tìm lại dấu chân của chính mình trên quê hương ngày càng xa lạ.

Tôi kể lại nỗi khát khao của người đi tìm lại gương mặt thật của chính mình, của mọi người trong cái ga xép mà loài người phải đeo mặt nạ để tồn tại.

Tôi kể lại nỗi cô đơn của những người đi lạc trong chính căn nhà của họ. Xa lạ trong vòng tay người thân mến. Họ không tìm được lối thoát, vì có lẽ họ cảm nhận ở nơi đâu họ cũng có cảm giác lạc lõng này…

*

Cứ như vậy, tôi viết. Cho đến tận lúc này, tôi vẫn lưỡng lự khi đăng bài lên FB. Vì, tôi vẫn cho là mình viết không xứng đáng để được đọc.

Rồi có những nhà văn tài hoa thân mật bày tôi cách chấm câu, sửa giùm lỗi chánh tả.

Rồi có những người làm văn học, nghệ thuật cho cảm nghĩ tương đắc với điều tôi viết.

Và xúc động nhất, là tôi được những người lính già đầu bạc, những ả gái già làng chơi, chú chạy xe ôm, anh bỏ mối café, những người lưu thân nơi đất khách… thích  điều tôi kể lại.

Phải chăng, dù đeo mặt nạ, thì những tiếng thở dài, những giọt nước mắt đều giống nhau kia mà.

*

Thú thật, có nhiều lúc tôi muốn ngừng viết.

Bằng đôi mắt vướng cát trần gian của mình, tôi nhìn nỗi niềm của những thân phận khổ nạn chung quanh. Rồi viết.

Tôi thật sự đau lòng, mệt mỏi.

Cũng có lúc tôi tự hỏi mình: Viết vì cái gì? Có phải vì chút danh cho mình không? Có cần thiết cho mọi người hay chỉ là sự phù phiếm?

Ước sao, đến một ngày nào, mọi người được sống trong một thế  giới an lạc, chân thật, công bằng, bác ái.

*

Lúc đó, tôi sẽ ngưng viết, xoá FB. Dẫn bầy trẻ nhỏ ra bờ sông, nhìn mây trắng, hát bài đồng dao.

Ái Điểu

XIN BẤM VÀO ĐÂY

Đặng Tiến (Thái Nguyên): ĐỨT NỐI NHỊP THÁNG NGÀY (Tập Thơ)

Nguyễn Đức Tùng: LỜI GIỚI THIỆU TẬP THƠ ĐỨT NỐI NHỊP THÁNG NGÀY CỦA ĐẶNG TIẾN
                                
Sự chú ý là món quà của chúng ta đối với thế giới. Trong tập thơ Đứt nối nhịp tháng ngày, Đặng Tiến viết nhiều về quê hương của anh, một vùng đồi núi và trung du hùng tráng, thơ mộng. Tình yêu của anh là sự chú ý đến các chi tiết, con người, địa lý, thời gian. Những hiểu biết lịch sử và văn hóa của anh rất sâu sắc. Đọc tập thơ, tôi yêu hơn một vùng đất mà tổ tiên để lại, sự giàu có về tài nguyên, chiều sâu lịch sử. Nhưng tôi biết gì về quê hương anh? Đây là bài học sử địa thời trung học của tôi: miền núi và trung du, có dãy Tam Đảo mây che mịt mờ, có sông Cầu, sông Chảy, sông Lô, có hồ Ba Bể xanh rờn, có hồ Núi Cốc. Khởi nghĩa Thái Nguyên năm 1917. Có nhiều dân tộc thiểu số với tỷ lệ cao quần tụ.  

Một xóm nhỏ gần như bị lãng quên
Giữa vùng đất cổ
Nghe nói có từ thủa Vua Hùng
Chiên đàn cao chín ngàn trượng
Bóng rợp ngàn trùng 
Hạc trắng theo triền sông Cái bay về 
Nhiều như mây quần tụ
Lô giang biếc xanh nao nao dòng xiết
Cây cỏ bời bời cành lá xum.xuê
Tiếng tôm búng nước ràn rạt mùa hè
Cá vào mùa giăng giăng sẫm thêm màu nước
Bình minh rẽ mây Tam Đảo trập trùng xanh biếc.

Mỗi khoảnh khắc mà nhà thơ sống và kể lại mang đến sự ngạc nhiên vui thú cho tôi. Tôi đọc thơ, mở lớn đôi mắt, lắng tai nghe, hít thở làn không khí trong lành, nghe hương hoa cỏ lan trên đất. Nỗi tự hào là chính đáng, nhưng bản tụng ca còn có âm sắc bi thương và trầm tư, sự chất vấn. Một dân tộc trở nên mạnh mẽ hơn, cao quý hơn khi dân tộc ấy biết lắng nghe tiếng nói từ bên trong; và những điều được cất giấu là những điều quý báu. Thơ Đặng Tiến không chỉ là sự bày tỏ như cảnh vật trên mặt đất trong làn sương sớm dưới mặt trời, mà còn là sự đào sâu vào lòng đất, tìm kiếm ý nghĩa của tồn tại. Đôi khi, một nỗi cô đơn hiu quạnh. 

Ta đi. Quyết không ngoảnh đầu lại,
Nẻo xa mờ mịt. Ơi cố hương!
Không tự huyễn sinh nhầm thế kỉ,
Quê nhà đã hết chỗ dung thân. 

Anh là người trí thức trung thực với chính mình và với các sự kiện, không ngừng nghĩ tới những vấn đề dân tộc. Những câu hỏi của anh vừa có tính tượng trưng vừa là sự chất vấn đối với đời sống. Thơ Đặng Tiến nói với hiện tại: mối quan hệ giữa cá nhân và lịch sử, cái đẹp của một vùng đất và những vấn đề mà nó đặt ra cho con người hôm nay. Trong thơ thế sự của anh có yếu tố tâm linh. Tôi mong anh đi sâu hơn nữa vào ký ức, vào các chiều kích tâm hồn, chất vấn trở lại các giá trị, khiến cho trong khi chúng ta giữ được tài sản kế thừa của tổ tiên, đất và nước, thì cũng trả lời được những câu hỏi của hôm nay. 
Con người sinh ra trên quê quán, lớn lên ở đó, đi xa, trở về. Nhưng tình yêu lâu bền là một tình yêu sáng tạo, không phải là những bức ảnh trắng đen vô hồn. Tình yêu mang chúng ta trở lại, đặt ra những câu hỏi, làm sống lại ký ức và kỳ vọng vào tương lai. Quê hương không phải chỉ là nghìn năm thừa kế, quê hương còn là trang giấy trắng mà con người phải viết xuống, phải tái tạo. 

Tấn kịch ba đào cùng khói lửa,
Trời đày. Muôn sự đã rối tung.
Nào ai có biết ta khi ấy,
Mang mang buồn. Chỉ vậy, vậy thôi.

Đặng Tiến viết dồn dập, thơ bám chặt thời sự. Những bài thơ ấy là nỗi cảm khái lịch sử, sự xúc động cá nhân, lời tuyên bố. Trước đó người ta biết nhiều tới Đặng Tiến như một nghệ sĩ đọc thơ. Thật thú vị khi tôi được biết rằng anh đã từng là một thầy giáo dạy văn và trước đó nữa một người lính đã từng xông pha chiến trận và trong ba lô của mình, có tập thơ “Lá cỏ” của nhà thơ Mỹ Walt Whitman. Cuộc đời lính tráng, những năm trên bục giảng, đã ảnh hưởng như thế nào đến thơ anh, tôi không rõ. Đọc thơ, thấy tình yêu lớn đối với đất nước, những cảm xúc tinh tế khi anh đi qua những chi tiết bé bỏng trong đời. Đặng Tiến nhìn thấy một cách rõ ràng các tệ nạn xã hội, anh dễ dàng bóc tách các lớp vỏ khác nhau của sự ngụy biện, anh nhìn thấy các mặt nạ, và phê phán không thương tiếc. Sức suy nghĩ của anh đi xa hơn thế, khi Đặng Tiến nhìn thấy bên dưới những hiện tượng xã hội là sự vận hành của một quá trình chống lại các giá trị dân tộc. Thơ anh là thơ thế sự trữ tình có khuynh hướng hậu hiện đại. Trong sự vây hãm của những định kiến, một không khí sinh hoạt tù túng, thơ anh có đủ sự phẫn nộ, sự mỉa mai, sự phản kháng đối với cái xấu, và tấm lòng bao dung kỳ lạ. 

Mang mang Lô Giang
Mấy mươi năm dòng nước mải miết trôi
Vẫn không quên lưu dấu của ta thủa ấy
Như chiều nay ta bâng khuâng một mình và người lại đưa ta trở về những ngày nao 

Thơ Đặng Tiến không gọt dũa, các bài dài, nhiều lời nhiều ý, rộng khắp, dàn trải. Đó là một loại thơ vừa lãng mạn vừa đương đại, vận động dưới áp lực của xúc cảm trữ tình và tình cảm công dân. Thơ ngày nay không ngừng mở rộng thể loại và đề tài, bao giờ cũng trung thành với nguyên tắc: bài thơ ấy có làm người đọc xúc động hay không. Nhà thơ là người liều mạng, đặt cược mọi thứ vào bài thơ. Thơ hôm nay không đi tìm cái đẹp vĩnh cửu, nhưng cần sự chia sẻ của người đọc. Nếu tính đương đại là một yếu tố thì thơ Đặng Tiến là đương đại, không chỉ vì tính thời sự, mà vì phản ứng của anh đối với các tình cảnh trực tiếp, tức thời. Anh nhắc nhở chúng ra rằng cách sống sót trong thời hôm nay không phải là im lặng mà lên tiếng, không phải thỏa hiệp mà đề kháng. Đó là sự đề kháng của ngôn ngữ trước sai lầm, ngộ nhận. 

Mong manh lắm! Phận người mong manh lắm!
Ta đã ngộ ra – mặt nước cánh bèo
Ta ngộ ra bao điều đơn sơ nhất
Người Việt mình đâu có cạn thương yêu! 

Đặng Tiến không phải chỉ là một tiếng nói công chúng, anh có một đời sống riêng tư như tất cả chúng ta, tình yêu và tình bạn, êm dịu và nhọc nhằn, và anh không ngại thể hiện chúng đây đó. Sự phối hợp của hai điều ấy dường như tạo ra những bí ẩn ở một nhà thơ. Niềm hứng khởi mà những bài thơ của Đặng Tiến mang lại cho tôi không phải bao giờ cũng tiên đoán được: chúng có những khoảnh khắc bất ngờ, ở đó bộc lộ sự thật về một con người, sự thật về một đất nước, nỗi hoang mang của đời sống hôm nay, cái tiến thoái lưỡng nan của một người sinh ra ở một vùng đất, mắc kẹt vào lịch sử. Nhưng trong chúng ta có ai không mắc kẹt vào lịch sử? Bất chấp những phẫn nộ, sự lên án, lòng thương xót, thơ Đặng Tiến là bằng chứng sống động về tình yêu vừa cay đắng vừa trong sạch. 

Gần năm mươi năm 
Người đàn ông sống ở mảnh đất này
Và biết tất cả những gì có ở nơi đây từ những trang giáo khoa thư
Những giáo khoa thư thời của những thánh thần
Thời đỉnh cao muôn trượng rực rỡ hào hùng chói lọi
Những trang giáo khoa thư những trang văn trang thơ những khúc hùng ca tạo nên một vùng đất 
Những con đường vô tình đi qua
Vô số những con đường chưa một lần lui tới

Có hai yếu tố trái ngược nhau trong thơ: sự châm biếm hài hước và lời ngợi ca. Sự ca ngợi là sự chấp nhận những điều kiện sống, bất chấp sự tầm thường của chúng. Mỗi người đều muốn nhìn thấy tình yêu của đời mình, những bông hoa nở ra từ nội tâm. Thơ Đặng Tiến gần với Walt Whitman. Tất nhiên mỗi thời đại có một ngôn ngữ khác, và tiếng Việt không giống tiếng Anh, nhưng tâm trạng của những bài thơ ấy, nỗi lồng lộng kiêu hãnh, sự phẫn nộ trước sự tầm thường, làm cho thơ Đặng Tiến có sức hấp dẫn.

Tháng Tư 
Cuối Xuân 
Những chùm xoan non đung đưa xanh ngọc biếc
Cây gạo nơi bến đò đỏ thắm một vùng hoa
Đàn chim sáo mỏ vàng từ rừng xa bay về ríu rít
Mẹ cha bày cỗ 
Một chiếc nia mang màu nâu cũ
Mười hai bộ áo quần
Mười hai bọc kẹo
Mười hai phẩm oản đỏ xanh
Mười hai trái chuối 
Mười hai trái khế
Mười hai trái vả
Mươi hai bát cơm.

Nhiều bài thơ của Đặng Tiến gần với văn xuôi, nhưng vẫn giữ được nhạc tính. Chúng ta đều là người cô độc nhưng chính những người cô độc làm nên thế giới. Bài thơ của Đặng Tiến nhắc tôi nhớ rằng có một mùa cho tình yêu, một mùa cho sự chết, có một mùa cho than khóc, một mùa cho ca hát nhảy múa. Thơ anh là cánh cửa mở ra những khả năng, cái nhìn đối với các chuyển động, thơ anh cần được đọc lớn lên, trước đám đông. Để nối kết con người, để làm mới lại tinh thần tự do của chúng ta. Để làm chúng ta bất an về xã hội và để chúng ta hy vọng. Đặng Tiến, trong tập thơ này, làm tôi hiểu hơn nữa và yêu hơn nữa quê hương đồi núi trung du của anh, quê hương của tất cả chúng ta. 
                                         

  Nguyễn Đức Tùng 

Lê Tất Điều: THE MAKING OF THE UNIVERSE

Giới thiệu tác phẩm mới “The Making of the Universe” của Lê Tất Điều

THE MAKING OF THE UNIVERSE

Thưa Quý Bạn,

Xin gửi tới các bạn ebook “Mấy cõi vô cùng” đã được sửa chữa kỹ hơn, và ebook “The Making of the Universe” dành cho các bạn trẻ không còn rành tiếng Việt. Hai tác phẩm nội dung giống nhau, nhưng phần lớn “The Making of the Universe” được viết với một văn phong khác, nghiêm chỉnh hơn, nhưng kém vui.

Trong thư gửi độc giả của bản Anh ngữ, tôi có nêu thêm vài lý do khiến phải hoàn tất tác phẩm này. Xin ghi lại phần Việt ngữ để bạn đọc cho vui.

Thưa Quý Độc Giả,

Trong hơn một thế kỷ qua, khoa học thực nghiệm đã tiến những bước tuyệt vời. Nhưng khoa học lý thuyết lại hầu như giậm chân tại chỗ, bị níu kéo bởi hàng loạt những học thuyết phi vật lý – và, nói trắng ra: vô cùng phi lý.

Einstein, khi nhận xét về thuyết của Georges Lemaître “nguồn gốc hình thành Vũ trụ – thường gọi là Big Bang – đã thẳng thừng bác bỏ, gọi đó là “atrocious” và “unjustifiable from a physical point of view”. Chỉ có phần toán học, theo ông, là còn “đẹp”.

Ấy thế mà chính Einstein, khi giới thiệu Thuyết Tương Đối Hẹp, lại tuyên bố rằng thời gian sẽ trôi chậm lại trên một con tàu đang chuyển động – vận tốc càng lớn, thời gian càng chậm; đạt đến vận tốc ánh sáng, thời gian hoàn toàn ngừng trôi. Sau khi nghiên cứu kỹ, tôi thấy học thuyết này cũng “atrocious” và cũng “unjustifiable from a physical point of view” chẳng kém gì Big Bang. Tệ hơn nữa, nền tảng “toán học” của nó, dựa trên những hình vẽ sai lầm, còn đáng ngờ hơn, vì rất phi toán học.

Vậy là hai vị đại thụ của khoa học lý thuyết đã đưa ra những viễn kiến nghe thì thật tuyệt diệu, nhưng rốt cuộc lại trở thành gánh nặng cho hậu thế.

Thuyết của Einstein gây tổn hại tương đối nhẹ.

Nó chỉ tạo ra vô số thế hệ khoa học gia ưu tú dành cả đời để bảo vệ Tương Đối Hẹp trước mọi ý kiến chỉ trích, phản đối, và không ngừng truy tìm các hiện tượng tự nhiên có thể chứng minh Einstein đúng.

Tương Đối Hẹp đã thành một pháo đài, còn những người tin theo thì trở thành những vệ sĩ trung thành.

Khi thuyết đã được ghi vào sách giáo khoa, nó được những thế hệ nối tiếp – giáo sư, giảng viên, tác giả – bảo vệ cẩn mật. Sự nghiệp, danh tiếng, và thậm chí cả các thiết chế học thuật đều được xây dựng dựa trên nó. Thừa nhận sai lầm chẳng khác nào tháo dỡ cả một công trình trí tuệ được dựng lên suốt một thế kỷ.

Toán học của thuyết – thường chính xác, khả tín – cũng là lớp áo giáp che chắn. Những phương trình ấy, đặc biệt của Hendrik A. Lorentz, trông quá uy nghi và hoàn mỹ đến mức người ta khó lòng tin rằng chúng có thể sai.

Và trên tất cả là cái bóng Einstein – không chỉ là một nhà khoa học, mà là một biểu tượng văn hóa. Danh tiếng của ông lớn đến nỗi chỉ cần thắc mắc về lý thuyết của ông đã trở thành điều nguy hiểm, dại dột.

Vì thế, hơn một trăm năm trôi qua, Tương Đối Hẹp vẫn tiếp tục được tôn sùng. Vẫn được giảng dạy. Vẫn được ca ngợi.

Big Bang, ngược lại, gây hệ lụy nặng nề hơn nhiều.

Thuyết “Vũ trụ hình thành như thế nào?” của Georges Lemaître được đa số giới khoa học tin tưởng tuyệt đối. Nó được xem gần như một thông điệp thiêng liêng từ Đấng Tối Cao gửi xuống nhân loại qua vị linh mục – kiêm khoa học gia – lỗi lạc này.

Đối với phần lớn các nhà khoa học, Big Bang là chân lý: chỉ nên chiêm ngưỡng, không nên tranh luận.

Khác với thuyết giãn nở thời gian của Einstein, thường chỉ gợi hứng cho các câu chuyện khoa học giả tưởng, Big Bang tiếp tục tiêu hao nhân lực và tài lực của nhân loại cho đến tận bây giờ.

Năm 1954, CERN – phòng thí nghiệm “đập” nguyên tử lớn nhất thế giới – được thành lập tại Geneva như một dự án liên quốc gia. Sứ mệnh của nó là đập photons ở vận tốc gần ánh sáng để tạo ra một “Tiểu Big Bang”, từ đó quan sát những gì đã xảy ra khi Vũ trụ hình thành. Năm 2010, CERN cuối cùng đã tạo được “Tiểu Big Bang”, nhưng kết quả chỉ là proton va vào nhau, tạo ra nhiệt lượng rất lớn – đúng như những vụ va chạm năng lượng cao vẫn thường tạo ra.

Vậy mà, như học thuyết của Einstein, Big Bang vẫn tiếp tục được tôn vinh. Vẫn được giảng dạy. Vẫn được ca ngợi.

Sau hơn một thập niên tìm tòi và suy nghĩ, tôi còn thấy nhiều học thuyết hoàn toàn phi vật lý – nói thẳng là hết sức vô lý – nhưng vẫn được đưa vào giáo trình, vẫn được ca tụng. Chúng nằm đầy trong sách giáo khoa, tiếp tục làm rối trí học trò, và làm vẩn đục kho tàng tri thức chung của nhân loại.

Chẳng hạn, hãy xét đến “Điểm Kỳ Dị” (Singularity) – lời giải thích phổ biến cho Hố Đen.

Theo các nhà khoa học, Hố Đen có vùng không gian có sức hút ghê gớm đến mức ánh sáng cũng bị kéo vào, không thể thoát ra. Điều gì tạo nên sức hút bí hiểm ấy? Họ bảo đó chính là Singularity. Ray Kurzweil – người quảng bá nhiệt thành cho khái niệm này – giải thích: “It is a point where some property becomes infinite. At the center of a black hole, density supposedly becomes infinite because a finite mass is compressed into zero volume.”

Cái gì, loại vật chất nào bị nén tới mức thành “zero volume”? Sức mạnh nào làm cho cái “property bỗng biến thành infinite”? Tác giả không nói được những điều căn bản của Vật lý ấy cho “sáng tác” của mình, nhưng vẫn khơi khơi khoe khoang rằng đã thấy hai loại Singularity lận. Bịa đặt nhảm nhí đến thế mà không hề ngượng miệng!

Để xác nhận sự hiện hữu của “sóng hấp lực”, tiến sĩ Kip Thorne tuyên bố rằng LIGO đã “detect gravitational waves – những gợn sóng lan truyền trong không-thời gian, được cho là sinh ra từ sự hợp nhất của hai hố đen cách Trái Đất hơn một tỷ năm ánh sáng.”

Radio tạo sóng radio, âm thanh tạo sóng âm thanh, photon tạo sóng ánh sáng, nước tạo sóng nước v.v… còn “gravitational waves” thì tạo ra bởi cái gì, vật chất nào? Bị chất vấn như thế, các khoa học gia của LIGO bí, đã khiên cưỡng giải thích: Một baby black hole – kết quả của vụ hai black hole nhập một (!) – đã tạo ra gravitational waves! Một phát kiến khoa học, được lãnh giải Nobel cao quý, mà nghe cứ như chuyện khôi hài rẻ tiền.

Tất cả chỉ là những câu chuyện viển vông, đầy tưởng tượng, hoàn toàn “unjustifiable from a physical point of view”.

Nhân loại thực sự kém may mắn trong lĩnh vực gọi là “khoa học lý thuyết” này, khi những trí tuệ sáng suốt nhất của chúng ta lại mắc một chứng bệnh khó chữa: sự bướng bỉnh đến mù quáng đối với những niềm tin của chính họ.

Năm 1927, khi Georges Lemaître tung ra Big Bang, Einstein – bộ óc thông tuệ nhất thời đại – đã lập tức cảnh báo rằng học thuyết ấy tồi tệ và không thể chấp nhận được trên phương diện Vật lý. Nhưng giới khoa học đã bỏ ngoài tai lời cảnh báo ấy, rồi tuyệt đối tin tưởng Big Bang như chân lý bất diệt. Mà thuyết Big Bang, tự bản thân nó, cũng chẳng có gì là cao siêu. Thuyết chỉ có món “Nguyên Tử gốc” là có vẻ khoa học, phần còn lại như “chứa cả không gian lẫn thời gian, rồi nổ bùng thành Vũ trụ” thì ngớ ngẩn, ngô nghê như chuyện thần thoại.

Vậy mà các khoa học gia đã duy trì sự bướng bỉnh mù quáng đó gần một thế kỷ – một căn bệnh kéo dài đến mức ấy phải coi như hết thuốc chữa.

Vì thế, khi viết cuốn sách này, tôi không mảy may hy vọng sẽ thay đổi được chút gì trong ngành lý thuyết khoa học cận đại.

Những điều tôi nhận ra sau hơn mười năm nghiên cứu, tôi chỉ ghi lại vì lòng thương trẻ nhỏ, và với hy vọng rằng trong số độc giả của tôi –  nhất là những thầy cô đang giảng dạy Vật lý – sẽ có người cùng chia sẻ tình thương ấy.

Trẻ em ngày nay đang phải chịu áp lực vô cùng lớn, đặc biệt là trong học tập. Trong hoàn cảnh đó, nếu chúng ta còn bắt các em tiếp thu những lý thuyết bịa đặt, hoang đường, phi vật lý – bắt các em “tiêu hóa”, ghi nhớ những món quái gở ấy – thì thật tàn nhẫn.

Nếu cuốn sách này giúp được một vài thầy cô tránh được sự nhẫn tâm vô tình ấy, tôi hoàn toàn mãn nguyện.

Lê Tất Điều

11/11/2025

Xin Bấm Vào Đây Để Đọc Bản Việt Ngữ của THE MAKING OF THE UNIVERSE:

MẤY CÕI VÔ CÙNG