<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>bình thơ &#8211; T.Vấn và Bạn Hữu</title>
	<atom:link href="https://t-van.net/tag/binh-tho/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://t-van.net</link>
	<description>Văn Học và Đời Sống</description>
	<lastBuildDate>Tue, 03 Nov 2026 00:02:20 +0000</lastBuildDate>
	<language>en-US</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=6.7.11</generator>

<image>
	<url>https://eqhsih9ofx5.exactdn.com/2022/02/t-van-favicon.png?strip=all&#038;resize=32%2C32</url>
	<title>bình thơ &#8211; T.Vấn và Bạn Hữu</title>
	<link>https://t-van.net</link>
	<width>32</width>
	<height>32</height>
</image> 
	<item>
		<title>ThaiLy: CHUYỆN MỘT BÀI THƠ</title>
		<link>https://t-van.net/thaily-chuyen-mot-bai-tho/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[ThaiLy]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 03 Nov 2026 07:09:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Góc Văn]]></category>
		<category><![CDATA[bình thơ]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://t-van.net/?p=93183</guid>

					<description><![CDATA[Thu Hoang Vu &#8211; Tranh: MAI TÂM &#160; &#160; &#160; &#160; &#160; &#160; &#160; Những ngày cuối Thu đang chuyển dịch. Thú thật, quê tôi thuộc miền Nam Trung Bộ- Việt Nam, xứ sở chỉ hai mùa mưa nắng; lại được mệnh danh là vùng “Bán Sa Mạc” nên hình ảnh về “Ngày Thu- Mùa [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-large is-resized"><a href="https://eqhsih9ofx5.exactdn.com/2025/02/Thu-Hoang-Vu.jpg?strip=all&w=2560"><img fetchpriority="high" decoding="async" width="1024" height="770" src="https://eqhsih9ofx5.exactdn.com/2025/02/Thu-Hoang-Vu-1024x770.jpg?strip=all" alt="" class="wp-image-77914" style="width:550px;height:auto" srcset="https://cdn.t-van.net/2025/02/Thu-Hoang-Vu-300x225.jpg 300w, https://eqhsih9ofx5.exactdn.com/2025/02/Thu-Hoang-Vu-1024x770.jpg?strip=all 1024w, https://cdn.t-van.net/2025/02/Thu-Hoang-Vu-768x577.jpg 768w, https://cdn.t-van.net/2025/02/Thu-Hoang-Vu-1536x1154.jpg 1536w, https://eqhsih9ofx5.exactdn.com/2025/02/Thu-Hoang-Vu.jpg?strip=all 1920w" sizes="(max-width: 800px) 100vw, 800px" /></a></figure></div>


<p class="has-text-align-center"><em>Thu Hoang Vu &#8211; Tranh: MAI TÂM</em></p>



<div style="height:30px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>



<p>&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Những ngày cuối Thu đang chuyển dịch. Thú thật, quê tôi thuộc miền Nam Trung Bộ- Việt Nam, xứ sở chỉ hai mùa mưa nắng; lại được mệnh danh là vùng “Bán Sa Mạc” nên hình ảnh về “Ngày Thu- Mùa Thu” quả quá mơ hồ. Chính vì vậy, tôi hoàn toàn bị thu hút khi đọc bài thơ:&nbsp;</p>



<p>“Mùa Thu Tới Muộn Lá Chưa Rơi” của Thi Sĩ Trần Vấn Lệ với thật nhiều cảm xúc. Hình ảnh Thu được tả rất đẹp, rất thơ. Đã vậy, Thi Sĩ còn “đính kèm” cả “Tình Thu” đầy xao xuyến; tình cảm với Quê Nhà xa hút xa… Tự nhiên, tôi muốn đọc, muốn nói gì đó về bài thơ này. Nói về cảm nhận của mình, chỉ đơn thuần bằng trực giác. Xin miễn cho tôi sự luận bàn về nghệ thuật trong thơ. Xin mời quý vị đọc bài thơ trước và phía sau nó là sự cảm nhận của tôi. Xin cám ơn!&nbsp;</p>



<p><strong>MÙA THU TỚI MUỘN LÁ CHƯA RƠI</strong></p>



<p>Ngày như chưa sáng, nắng âm u,&nbsp; em nhỉ thế là đã tới Thu? Thu muộn, mươi hôm chưa rét mấy nhưng chim thành phố đã đi đâu?</p>



<p>Không nghe chim hót.&nbsp; Cây không động.&nbsp; Lá vẫn chưa rơi đến nỗi buồn.&nbsp; Dù biết cái buồn không có cớ, lẽ nào cứ nói:&nbsp; Nhớ Quê Hương?</p>



<p>Ở quê mình chỉ Mưa và Nắng.&nbsp; Đây bão bùng lên, xuống, dọc, ngang&#8230;Người nước người ta không để ý, lòng người ta vẫn nở muôn hoa&#8230;</p>



<p>Những cô gái Mỹ đi làm sớm, xe chạy đường xa, đèn đường soi&#8230; Mai mốt đổi giờ vui chút chút, đời luôn trau chuốt phấn son tô&#8230;</p>



<p>Nửa vòng trái đất, câu thơ ngộ&#8230; Tây với Đông mù khơi đại dương.&nbsp; Sống, chết, thản nhiên không oán hận, nhẹ nhàng man mác tựa mù sương&#8230;.</p>



<p>Năm mươi năm đủ tròn con mắt, đã nhẹ bờ vai gánh phận người.&nbsp; Nghe tiếng chuông ngân chiều với sớm&#8230; đang nhìn:&nbsp; Thu tới lá chưa rơi&#8230;</p>



<p>*</p>



<p>Thật ra cũng có rơi rồi đó.&nbsp; Mỏng mảnh đường sương, bụi dịu dàng&#8230; Thấp thoáng áo vàng, xanh, tím, đỏ.&nbsp; Buồn buồn:&nbsp; mình đã hết hiên ngang!</p>



<p><em>Năm mươi năm với nhiều năm tuổi&#8230; Màu đất quê nhà xám chắc thơm?&nbsp; Ao ước sống về trong tỉnh táo, cắm mồ Tiên Tổ một cây nhang&#8230;</em></p>



<p><strong>Trần Vấn Lệ</strong></p>



<p><em>Mùa Thu đến muộn chim lại vội, đi mất đâu rồi, chim hở chim? “Lá vẫn chưa rơi đến nỗi buồn”, nếu buồn có cớ dễ tìm quên. Nỗi buồn vô cớ nên vơ vẩn… nói “Nhớ Quê Hương” cũng chẳng sai!&nbsp;</em></p>



<p><em>Thì thôi, cứ kể đời vô định, tâm trạng mỗi người sao giống nhau? Tự nhủ lòng thôi đã kiếp người cũng đành như chiếc lá cành cao… Đông về đua nhau thay lộc mới, Xuân nở hoa đời đẹp biết bao… rồi mùa Thu tới, vàng lá biếc như thể cuộc đời vẫn cứ trôi:</em></p>



<p><em>“</em>Năm mươi năm đủ tròn con mắt, đã nhẹ bờ vai gánh phận người.&nbsp; Nghe tiếng chuông ngân chiều với sớm&#8230; đang nhìn:&nbsp; Thu tới lá chưa rơi&#8230; “</p>



<p>Để rồi, khi nhìn lại, tác giả chợt thấy buồn, khi mà nhìn mùa Thu với từng chiếc lá rơi, nhà thơ không nhắc “lá vàng” mà chỉ cảm thán và cám cảnh tuổi đời:</p>



<p>“Thật ra cũng có rơi rồi đó.&nbsp; Mỏng mảnh đường sương, bụi dịu dàng&#8230; Thấp thoáng áo vàng, xanh, tím, đỏ.&nbsp; Buồn buồn:&nbsp; mình đã hết hiên ngang!”</p>



<p>Một tâm tình thật sự “quá thương”, là lời nói chung của những người con “xa quê” đang ở tuổi “cuối Thu” với niềm khắc khoải!&nbsp;</p>



<p><em>“Năm mươi năm với nhiều năm tuổi&#8230; Màu đất quê nhà xám chắc thơm?&nbsp; Ao ước sống về trong tỉnh táo, cắm mồ Tiên Tổ một cây nhang&#8230;”</em></p>



<p>Ở đây, tôi chợt chú ý câu “Màu đất quê nhà xám chắc thơm? Tự nhiên sao ngậm ngùi quá. Thi Sĩ lại nhớ và nhắc cả màu đất xám, còn hương thơm- mùi thơm của đất? Có lẽ nào đó là Tình Quê- ấy là Quê Hương- Cố Hương. Ôi, những chữ Hương là cả tấm lòng của tác giả hướng về Tổ Quốc! Một ý thơ- không chỉ là thơ mà sâu thẳm là tấm lòng hướng về Cố Quốc. Lại còn cả ý thơ sau, chắc hẳn nhà thơ đang tuổi cao sức yếu, không còn tự tin, nên điều ước tuy rất bình thường lại trở nên “khó thể”:</p>



<p><em>“Ao ước sống về trong tỉnh táo, cắm mồ Tiên Tổ một cây nhang&#8230;”</em></p>



<p>Những người con xa quê, ước mơ được về thăm quê, thăm viếng phần mộ Tổ Tiên, được tận tay thắp nén hương tưởng niệm, chuyện ấy là lẽ đương nhiên, là nên lắm chớ, vậy mà với Tác Giả sao giống như chuyện “lấp bể dời non”? Tại sao và vì sao? Chắc tại tuổi đời đã không cho phép. Một ước mơ mà có lẽ đến cuối cùng vẫn chỉ là mơ ước.</p>



<p>&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;Thật sự, tôi vô cùng xúc động.&nbsp;Biết chúc sao đây cho toại nguyện? Chúc sao để Thi Sĩ thực hiện được nỗi khát khao của mình, của tấm lòng người con hiếu nghĩa đối với Ông Bà, Cha Mẹ. Ôi! Tuổi chiều thật khó biết bao?</p>



<p><strong>Thai Ly.</strong><strong></strong></p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Tô Đăng Khoa” Đường viền giữa hiện và ẩn- Đọc “Ngủ Thức” của Hoàng Xuân Sơn</title>
		<link>https://t-van.net/to-dang-khoa-duong-vien-giua-hien-va-an-doc-ngu-thuc-cua-hoang-xuan-son/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Tác Giả]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 31 Jul 2026 06:23:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Góc Văn]]></category>
		<category><![CDATA[bình thơ]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://t-van.net/?p=91036</guid>

					<description><![CDATA[SLEEPING AWAKE &#8211; Tranh: Kill The Sofa (Nguồn: www.saatchiart.com) “Ngủ Thức” gọi tên một nhịp rất gần của thân thể, đồng thời chạm vào nhịp mở–khép của thế giới. Thức, cảnh vật hiện ra trong ánh sáng và đi vào các giác quan. Ngủ, thế giới không biến mất, nhưng rút khỏi trường nhận biết [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full is-resized"><a href="https://eqhsih9ofx5.exactdn.com/2026/07/sleeping-awake.jpg?strip=all&w=2560"><img decoding="async" width="770" height="929" src="https://eqhsih9ofx5.exactdn.com/2026/07/sleeping-awake.jpg?strip=all" alt="" class="wp-image-91037" style="width:500px;height:auto" srcset="https://cdn.t-van.net/2026/07/sleeping-awake-249x300.jpg 249w, https://cdn.t-van.net/2026/07/sleeping-awake-768x927.jpg 768w, https://eqhsih9ofx5.exactdn.com/2026/07/sleeping-awake.jpg?strip=all 770w" sizes="(max-width: 770px) 100vw, 770px" /></a></figure></div>


<p class="has-text-align-center"><em>SLEEPING AWAKE &#8211; Tranh: Kill The Sofa (Nguồn: www.saatchiart.com)</em></p>



<div style="height:30px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>



<p>“Ngủ Thức” gọi tên một nhịp rất gần của thân thể, đồng thời chạm vào nhịp mở–khép của thế giới. Thức, cảnh vật hiện ra trong ánh sáng và đi vào các giác quan. Ngủ, thế giới không biến mất, nhưng rút khỏi trường nhận biết đang vận hành. Bình minh đưa vạn vật ra khỏi bóng tối; hoàng hôn trả đường nét, màu sắc và khoảng cách về một miền khó phân định hơn. Hiện và ẩn vì vậy không phải hai trạng thái tuyệt đối. Giữa chúng luôn có một đường viền, nơi cái đang hiện chưa hoàn toàn định hình, còn cái đã ẩn vẫn để lại âm, sắc, mùi và dấu vết.</p>



<p>“Ngủ Thức” lưu lại chính ở đường viền ấy. Cái ngủ chưa khép hẳn cái thức; sự thức dậy vẫn mang theo độ sâu cổ kính của mộng. Trong khoảng chuyển này, tên gọi chậm hơn sự vật một nhịp. Ngôn ngữ rời khỏi chức năng xác định thông thường, có thể “đọc / với chiếc lá vô hình”, có thể “cưu mang / huyền không một vạt hoa vàng”. Chiếc lá đã rút khỏi cái thấy nhưng chưa rơi vào không có; huyền không tưởng là khoảng rỗng lại đang mang sắc hoa. Cái ẩn không bị xóa, còn cái hiện cũng không đứng nguyên trong hình dạng quen thuộc.</p>



<p>Từ đường viền đó, bài thơ mở ra nhiều hướng nghĩa mà không để hướng nào khép văn bản lại. Ký ức về mẹ, tang niệm, kinh nghiệm tâm linh, vô thường, cô tịch, cuộc đi từ đông vui về một mình đều có căn cứ trong câu chữ. Nhưng mỗi khi một nghĩa vừa thành hình, câu thơ lại để lộ phần chưa chịu nằm yên trong nghĩa ấy. Người đọc được đưa qua tên gọi rồi trả về với cái đang hiện ra—trước khi cái hiện bị một cách hiểu chiếm giữ, và trước khi cái ẩn bị đồng nhất với hư vô.</p>



<p>Ngủ với cái án(g) tuyệt vời<br>Thức dậy cổ kính<br>Nghe trôi hiện tràng</p>



<p>Ngủ và thức không nằm ở hai cực. Cái ngủ chưa rời hẳn cái thức; sự thức dậy cũng không đưa người thơ trở về một hiện tại sáng rõ. “Thức dậy cổ kính” khiến cái thức mang độ sâu của một thời gian đã có trước hiện tại, như thể mở mắt là bước vào một miền cũ hơn chính mình. Đến “nghe trôi hiện tràng”, mọi phân định tiếp tục trượt đi: hiện tại không đứng yên trước cái nhìn mà trôi qua thính giác. Thời gian, tri giác và ý thức cùng lệch khỏi vị trí quen thuộc ngay từ những câu mở đầu.</p>



<p>Đường viền ngủ–thức không chỉ là đề tài của bài thơ. Đó là nơi bài thơ xảy ra. Trong đời sống thường nhật, sự vật vừa xuất hiện thì tên gọi gần như đã bám theo: thấy lá, biết là lá; nghe mưa, gọi là mưa; gặp chuỗi hạt, nhận ra một pháp cụ. Cái biết định danh cần cho sinh hoạt, nhưng cũng có thể chặn cái nhìn quá sớm. Ở khoảng chưa hoàn toàn ngủ mà cũng chưa hoàn toàn thức, tên gọi bị chậm lại một nhịp. Sự vật nhờ đó kịp bước sang một tương quan khác trước khi bị trả về trật tự quen thuộc.</p>



<p>Mộng không vì thế mà chân thật hơn tỉnh. Nó vẫn có thể phóng chiếu, bóp méo, nâng một bóng mờ thành hình ảnh rồi gán cho hình ảnh ấy chiều sâu vốn không có. Điều đáng lưu ý nằm ở chỗ chuyển tiếp, khi cấu trúc tri nhận cũ chưa kịp khép lại. Độ hở ấy cho một liên hệ khác tự lộ ra. Sự thật được gặp ở đây không phải một mệnh đề mới áp từ bên ngoài, mà là phần kinh nghiệm vẫn có mặt nhưng thường bị cái biết đã định hình che khuất.</p>



<p>Chuỗi hạt mẹ nằm trên trang<br>Ý thờ sâu lắng miên man niệm tình</p>



<p>Cảnh giới đang trôi được thu về một điểm rất gần: chuỗi hạt, mẹ, trang giấy, ý thờ, niệm tình. “Chuỗi hạt mẹ” có thể gọi lên một người mẹ đã khuất, một vật còn lưu hơi tay, một nếp thờ đã thấm vào đời sống, hoặc một ký ức chưa từng rời đi. Bài thơ không xác nhận hướng nào. Không có cảnh chia lìa, không có tiểu sử, cũng không có một dòng tự sự về mẹ. Trước mọi suy diễn vẫn là chuỗi hạt đang nằm trên trang.</p>



<p>Mẹ không hiện ra bằng thân thể, tiếng nói hay một cảnh hồi tưởng. Chỉ có vật của mẹ. Vắng mặt bắt đầu từ đó, nhưng chưa thành khoảng trống. Nó để lại dấu. Cái không trực tiếp xuất hiện đã chuyển vào chuỗi hạt, trang giấy, “ý thờ” và nhịp niệm. Không thể từ câu thơ mà xác quyết mẹ đã mất; chỉ có thể nói bà không hiện diện như một đối tượng đang đứng trước mắt. Hiện diện đã đổi cách tồn tại: từ gặp gỡ sang lưu dấu, từ đối diện sang hướng về, từ con người sang vật mang dấu người.</p>



<p>Chữ “mẹ” nằm giữa vật và trang viết làm câu thơ đổi trọng lượng. Không cần một lời than, khoảng gần xa của mẹ đã nén vào chuỗi hạt. “Ý thờ” đưa tình cảm ra khỏi phạm vi của nhớ thông thường. Nhớ vẫn còn là động tác của một chủ thể hướng về điều đã qua; ý thờ là một tư thế, nơi ký ức lắng thành niệm, tình cảm chuyển thành sự cung kính và gìn giữ. Điều được nhớ không còn bị giữ yên trong quá khứ. Nó có mặt trong chính dáng nằm của chuỗi hạt trên trang.</p>



<p>Có thể gọi đó là tang niệm, nhưng nếu dừng ở tên gọi này, câu thơ lập tức bị thu hẹp. Tang niệm chỉ mở một lối vào. Bài thơ không xác nhận cái chết; nó giữ mẹ ở trạng thái vừa gần vừa xa, vừa thuộc về vật vừa vượt khỏi vật. Chuỗi hạt vẫn là chuỗi hạt, nhưng đã mang một chiều khác. Trang vẫn là trang, nhưng đã lắng độ sâu của thờ, niệm và của một người không bước ra mà cũng chưa hoàn toàn vắng mặt.</p>



<p>Thức dậy<br>Phổ đà câu kinh<br>Đọc<br>Với chiếc lá vô hình<br>Cưu mang</p>



<p>Sự thức dậy được mở lại, lần này đi thẳng vào câu kinh. “Phổ đà” không hiện như một khái niệm cần chú giải, mà như một âm vực đã nằm sẵn trong ký ức và nếp niệm. Câu kinh được đọc, nhưng động tác đọc lập tức rời khỏi trang chữ thông thường để đi cùng “chiếc lá vô hình”. Đọc không còn là bóc lấy nghĩa từ văn bản. Đó là ở cùng một điều không thể nhìn thấy, để điều ấy đi qua mà chưa vội đóng nó vào tên.</p>



<p>“Chiếc lá vô hình” đẩy đường viền của vắng mặt sang một tầng khác. Không nhìn thấy không đồng nghĩa với không có. Chiếc lá vẫn ở trong hành vi đọc, vẫn được câu thơ nâng giữ, vẫn chuyển về phía “cưu mang”. Hiện diện đã được tách khỏi điều kiện của thị giác. Một sự vật có thể rút khỏi hình thể mà vẫn tác động, vẫn được mang theo, vẫn làm đổi cái nhìn và cách đọc.</p>



<p>“Cưu mang” khép đoạn thơ nhưng mở hành vi đọc vào thân thể. Người đọc không chỉ tiếp nhận; người đọc mang lấy. Câu kinh, chiếc lá vô hình, một ký ức, một khoảng vắng hay phần đời chưa thành lời đều có thể nằm trong động tác ấy. Không chỉ rõ đối tượng của “cưu mang”, bài thơ giữ cho chữ này khỏi bị đóng vào một kinh nghiệm tôn giáo hay riêng tư. Cái đã rút khỏi tầm mắt không bị bỏ lại. Nó chuyển vào thân thể như một điều được mang.</p>



<p>Những chữ thuộc trường Phật giáo không dựng thành một hệ thống giáo nghĩa. Chuỗi hạt, Phổ Đà, câu kinh, màu điều, lửa hương đứng cùng bình diện với mẹ, lá, hoa, mưa, bụi và tro. Tôn giáo không ở bên ngoài để giải thích đời sống; nó đã thấm vào vật, màu, mùi, ký ức và nhịp thở. Câu kinh không chỉ còn là lời đọc tụng mà trở thành một cách hiện diện. Chuỗi hạt không chỉ là pháp cụ mà mang mẹ. Lửa hương không dừng trong nghi lễ mà đi vào màu mắt.</p>



<p>Huyền không một vạt hoa vàng<br>Nhụy của tinh tế<br>Trầm<br>Lan<br>Cội nguồn</p>



<p>Đoạn thơ chuyển từ khoảng không đến hoa, từ hoa vào nhụy, rồi từ độ tinh tế ấy chìm xuống, lan ra và trở về nguồn. “Huyền không” không còn là khoảng rỗng tuyệt đối vì đang đỡ một vạt hoa vàng. Hoa không cần cành hay đất để xuất hiện; nó hiện ngay trong khoảng không. “Nhụy của tinh tế” đưa cái nhìn vào phần nhỏ nhiệm, kín nhất của hoa mà không biến tinh tế thành một khái niệm trừu tượng.</p>



<p>Khoảng không trong bài không phải hư vô. Cái vắng được viền bằng sắc hoa, nhụy, độ trầm, sự lan và hướng trở về cội nguồn. Hiện diện không còn cố định trong hình dạng, nhưng cũng không bị xóa. Nó tiếp tục như sắc, hương, dư âm và hướng chuyển động. Cái đã rút khỏi nguyên hình vẫn có thể lan. Cái chìm sâu vẫn có thể chạm nguồn.</p>



<p>“Trầm”, “lan”, “cội nguồn” không phải ba hình ảnh xếp nối nhau. Chúng làm thành một chuyển động. “Trầm” có thể là độ chìm, trầm hương, âm trầm hay sự trầm mặc. “Lan” có thể là hoa, hương lan, hoặc động thái lan ra. “Cội nguồn” không giải thích hai chữ trước mà kéo toàn bộ không gian về một chiều sâu chưa khép nghĩa. Cái trầm thì lan; cái lan ra lại chạm nguồn. Nhịp thơ co lại từng chữ, để chuyển động ấy được nghe qua âm hơn là được giảng qua ý.</p>



<p>Hoàng Xuân Sơn dùng những chữ rất gần với đời sống: ngủ, thức, mẹ, trang, lá, hoa, mưa, buồn, một mình, bình minh, chiều, bụi, tro, lửa, hương. Chúng không đòi hỏi một thiết chế học thuật để tiếp cận vì đã cắm rễ trong kinh nghiệm thân thể. Tính phổ quát của bài thơ không đến từ một thông điệp chung, mà từ cách những chữ căn bản được đặt vào các tương quan mới, khiến chúng rời khỏi sự quen thuộc của chính mình.</p>



<p>Mẹ đi vào chuỗi hạt. Lá rút vào vô hình. Hoa hiện trong huyền không. Mưa mang buồn. Bình minh gọi chiều. Lửa thành tro nhưng còn lại trong hương. Mỗi sự vật vẫn giữ tên cũ, nhưng tương quan mới khiến nó không còn là điều đã được biết xong. Bài thơ không cần nâng những chữ ấy thành biểu tượng. Chỉ cần đặt chúng vào đúng thế, một chiều khác của kinh nghiệm đã mở.</p>



<p>Thức mưa<br>Dù đọng hay tuôn<br>Nghe đầy thủy vũ mối buồn du sinh</p>



<p>“Thức mưa” không xác định mưa đang thức, người thức trong mưa, hay một tri giác vừa tỉnh cùng tiếng nước. Độ lửng ấy giữ mưa khỏi bị thu thành cảnh trí. Mưa có thể đọng, có thể tuôn; cả hai đều dẫn đến một cái “đầy”, và cái đầy ấy được nghe chứ không được nhìn.</p>



<p>“Thủy vũ” đưa mưa ra khỏi phạm vi của một hiện tượng thời tiết. Nước trở thành một trường chuyển động, nơi “mối buồn du sinh” không thuộc hẳn về người cũng không nằm hẳn trong cảnh. Nỗi buồn không có căn nguyên tự sự. Nó lưu lạc, tạm trú trong mưa, ký ức, thân phận rồi lại đi. Có thể gọi đó là nỗi buồn của vô thường, mất mát hay kiếp người, nhưng “du sinh” không cho nó đứng yên trong một định nghĩa. Buồn hiện như một dòng đang đi qua hơn là một trạng thái tâm lý được sở hữu.</p>



<p>Vắng mặt đến đây không còn gắn riêng với một người. Nó lan vào khí hậu của bài thơ. Mưa đọng hay tuôn đều chứa một điều không được nói ra. Nỗi buồn có mặt, còn nguyên nhân của nó vắng. Chính phần thiếu này đưa buồn vượt khỏi một câu chuyện riêng. Người đọc có thể mang kinh nghiệm mình vào, nhưng không thể dùng kinh nghiệm ấy để chiếm trọn câu thơ.</p>



<p>Bài thơ mở nghĩa rồi làm nghĩa rời khỏi điểm tựa vừa có. Chuỗi hạt gọi mẹ, mẹ gọi niệm, niệm có thể mở sang tang, nhưng cái chết không được xác nhận. Mưa gọi buồn, buồn gọi thân phận, nhưng “du sinh” khiến nỗi buồn tiếp tục dịch chuyển. Một nghĩa vừa định hình đã chạm vào phần ngoài của nó, và người đọc lại phải trở về nghe mưa.</p>



<p>Từ đông vui<br>Đến<br>Một mình<br>Thì đi trầm mặc bình minh gọi chiều</p>



<p>Đây là một đường chuyển hoàn chỉnh. “Từ đông vui” còn giữ tiếng vọng của đám đông, các mối tương quan và một đời sống đang được bao quanh. Chữ “Đến” đứng riêng, kéo giãn khoảng cách giữa hai phía. “Một mình” xuất hiện sau khoảng ngắt không như một kết luận tâm lý, mà như nơi người đọc phải tự bước tới bằng kinh nghiệm của mình.</p>



<p>Đường viền vắng mặt lúc này rời vật lưu dấu để đi vào quan hệ giữa người với người. Đông vui rút thành một mình. Tiếng động lùi vào trầm mặc. Nhưng một mình không phải vực rỗng. Câu thơ còn chữ “đi”: người vẫn chuyển động, thời gian vẫn vận động, bình minh vẫn gọi chiều. Đám đông vắng không triệt tiêu sự có mặt của người; nó làm lộ phần không ai có thể sống thay, phần đường mỗi người phải tự đi.</p>



<p>Khoảng giữa đông vui và một mình không được kể. Đó có thể là biến cố, tuổi tác, một cuộc rút lui, một nếp tu, hay phần cô độc không thể tránh của đời người. Bài thơ từ chối tiểu sử nhưng giữ hướng chuyển động. “Thì đi trầm mặc” cho thấy một mình không phải trạng thái bất động. Nó còn đi, và trầm mặc là khí hậu của cuộc đi ấy.</p>



<p>“Bình minh gọi chiều” làm hai đầu thời gian chạm nhau. Trong khởi đầu đã có tiếng của tàn phai. Không cần phát biểu về vô thường; vô thường đã có mặt trong tương quan giữa bình minh và chiều. Ai cũng biết sáng rồi sẽ chiều, nhưng biết không phải là thấy. Câu thơ trả cái đã biết về lại cái có thể được thấy. Trong cái vừa mở đã có bóng của cái sẽ rút đi.</p>



<p>Bụi hồng<br>Tro lửa liêu xiêu<br>Màu mắt khăn áo màu điều lửa hương</p>



<p>Bụi hồng, tro lửa, màu mắt, khăn áo, màu điều và lửa hương đan vào cùng một trường tri giác. Có cái đã cháy, cái đang cháy, cái được nhìn, cái thuộc nghi lễ, cái thuộc đời. “Liêu xiêu” giữ tro lửa khỏi rơi vào một trạng thái dứt khoát. Nó vẫn nghiêng, vẫn động, vẫn mang một vệt sống ngay trong tiến trình tan rã.</p>



<p>Đây là nơi bài thơ tiến sát mất mát nhất, nhưng không rơi vào hư vô. Bụi và tro là phần còn lại sau tiêu hao. Lửa tưởng đã tàn lại hiện trong “lửa hương”. Cái nhìn còn trong “màu mắt”, nếp tu còn trong “khăn áo màu điều”, hương vẫn lan. Cái mất không còn nguyên hình nhưng tiếp tục tồn tại qua dấu vết.</p>



<p>“Màu mắt” kéo cảnh giới trở về với người nhìn. “Khăn áo màu điều” mở vào không gian đạo vị và nghi lễ. “Lửa hương” vừa là ánh sáng, vừa là mùi, vừa là một hiện diện đang tự tiêu hao. Bụi và tro gợi kết thúc, nhưng hương vẫn còn. Câu cuối không thu các lớp ấy về một kết luận tổng hợp. Nó giữ chúng trong trạng thái tiếp xúc, nơi cái còn và cái mất chưa tách hẳn.</p>



<p>Đường viền vắng mặt chạy xuyên bài thơ theo một chuyển động kín. Người rút vào vật lưu dấu; vật đi vào trang giấy và nếp niệm; chiếc lá rút khỏi cái thấy nhưng vẫn được cưu mang; khoảng không đỡ hoa và hương; đông vui lùi vào một mình; lửa thành tro nhưng trở lại trong lửa hương. Bài thơ không dẫn về hư vô. Nó dẫn đến một hiện diện đã đổi cách tồn tại.</p>



<p>Điều đã mất không còn được giữ theo cách cũ, nhưng cũng không bị triệt tiêu. Nó tiếp tục qua vật, sắc, hương, nhịp và tư thế hướng về. Vắng mặt trong “Ngủ Thức” vì thế không phải một lỗ trống, mà là một đường viền. Ta nhận ra cái không còn ở đó nhờ chính những gì vẫn đang có mặt: chuỗi hạt, câu kinh, chiếc lá vô hình, vạt hoa vàng, trầm hương, màu điều, tro lửa.</p>



<p>Cấu trúc bài thơ không vận hành theo đường thẳng từ dữ kiện đến kết luận. Mỗi đoạn mở ra một trường hiện diện, gọi lên một hướng nghĩa, rồi giữ lại phần không chịu quy phục hướng nghĩa ấy. Bình minh gọi chiều nhưng chiều chưa đến. Bụi và tro gợi tàn lụi nhưng lửa hương vẫn cháy. Mẹ gọi ký ức nhưng không bị đẩy hẳn vào quá khứ. Ý nghĩa xuất hiện, có căn cứ, rồi lộ ra sự không đủ.</p>



<p>Tư duy thực chứng cần dữ kiện hội tụ vào một cấu trúc giải thích có thể kiểm chứng; các khả năng phải được phân biệt, loại trừ hoặc xếp hạng để một kết luận được xác lập. Thơ không từ chối nghĩa, nhưng không giao toàn bộ cái đang hiện ra cho bất kỳ một nghĩa nào. Người đọc định danh, đi theo định danh ấy, rồi phải trở về với hình ảnh khi tên gọi bộc lộ giới hạn của nó.</p>



<p>Một bài thơ mở nhiều hướng đọc không phải vì nó thiếu cấu trúc. “Ngủ Thức” có một quỹ đạo rõ, nhưng quỹ đạo ấy không thành đích đến cố định. Từ ngủ sang thức, từ mẹ sang kinh, từ lá sang hoa, từ mưa sang buồn, từ đông vui đến một mình, từ bình minh sang chiều, từ lửa sang tro rồi còn trong hương: các chuyển động nối nhau bằng dư âm, không bằng những khớp logic đóng kín.</p>



<p>Vì vậy, đọc bài thơ không nên bắt đầu bằng câu hỏi tác giả thực sự muốn truyền đạt điều gì. Câu hỏi ấy đã giả định phía sau chữ có một nội dung cố định chờ được lấy ra. Điều cần nhìn trước là cách bài thơ để sự vật hiện lên, cách chúng chạm nhau, những hướng nghĩa được mở và phần nào của thực tại vẫn còn sau mọi diễn giải.</p>



<p>Có thể gọi đây là thơ nhớ mẹ, thơ tang niệm, thơ về vô thường, cô tịch hay một kinh nghiệm tâm linh Phật giáo. Mỗi tên gọi mở một lối vào, nhưng không lối nào bao trùm toàn bộ bài thơ. Đi hết một đường đọc, người đọc vẫn phải trở về với chuỗi hạt nằm trên trang, chiếc lá vô hình, vạt hoa vàng, cơn mưa dù đọng hay tuôn, khoảng ngắt từ đông vui đến một mình, và lửa hương còn chao trong tro bụi.</p>



<p>Thơ còn là thơ khi mọi định danh đã đi qua mà cái đang hiện ra vẫn chưa bị nói hết. “Ngủ Thức” giữ được phần chưa bị nói hết ấy. Bài thơ mở nghĩa, để nghĩa chao đi, rồi trả người đọc về với cái đang hiện. Lần trở về không phải quay lại điểm đầu. Cái nhìn đã đổi; cái vắng đã lộ đường viền; bài thơ vẫn còn mở.</p>



<p><strong>Tô Đăng Khoa</strong></p>



<p><em>07292026.</em></p>



<p></p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Tô Đăng Khoa: Ngôi Nhà Của Muộn</title>
		<link>https://t-van.net/to-dang-khoa-ngoi-nha-cua-muon/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Tác Giả]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 13 Jul 2026 06:31:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Góc Văn]]></category>
		<category><![CDATA[bình thơ]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://t-van.net/?p=90562</guid>

					<description><![CDATA[Tranh vẽ thú vật ở Lascaux cave, France (Khoảng 17 ngàn năm trước) (Nguồn: artcouriers.us/) [Một tam tấu khúc về chữ, độ ngân, và độ trễ nguyên thủy của tri giác người] Muộn. Một tiếng rơi rất nhẹ. Vậy mà khi được đặt đúng vào vùng ngân của nó, tiếng ấy không còn là một [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><a href="https://eqhsih9ofx5.exactdn.com/2026/07/Lascaux_painting.jpg?strip=all&w=2560"><img decoding="async" width="640" height="420" src="https://eqhsih9ofx5.exactdn.com/2026/07/Lascaux_painting.jpg?strip=all" alt="" class="wp-image-90563" srcset="https://cdn.t-van.net/2026/07/Lascaux_painting-300x197.jpg 300w, https://eqhsih9ofx5.exactdn.com/2026/07/Lascaux_painting.jpg?strip=all 640w" sizes="(max-width: 640px) 100vw, 640px" /></a></figure></div>


<p class="has-text-align-center"><em>Tranh vẽ thú vật ở Lascaux cave, France (Khoảng 17 ngàn năm trước)</em> (Nguồn: artcouriers.us/)</p>



<div style="height:30px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>



<p><em>[</em><em>Một tam tấu khúc về chữ, độ ngân, và độ trễ nguyên thủy của tri giác người</em><em>]</em></p>



<p><strong>Muộn.</strong></p>



<p>Một tiếng rơi rất nhẹ. Vậy mà khi được đặt đúng vào vùng ngân của nó, tiếng ấy không còn là một tiếng than. Nó mở ra một căn nhà chung của Muộn. Đó là một sự hội tụ hy hữu trong cách mà nữ sĩ San Phi trong một bài post trên trang Facebook cá nhân đã đặt cạnh nhau ba bài thơ — “MUỘN” của thi sĩ Hoàng Xuân Sơn, “Muộn” của chính cô, và “dấu xưa” của thi sĩ Vũ Hoàng Thư — chữ “muộn” qua các phối trí này không còn đứng riêng trong một bối cảnh, một góc đời. Nó được nghe như một tam tấu khúc. Mỗi bài giữ một âm vực riêng. Mỗi giọng chạm vào một miền khác của kinh nghiệm đời người. Cả ba cùng làm hiện ra một điều thường bị che khuất: đời sống đi trước, còn sự nhận ra đời sống thường đến sau, nói cách khác muộn chính là thể cách mà ý nghĩa của đời sống tiết lộ chính nó.</p>



<p>Cái đến sau ấy không đơn giản thuộc về thời lượng. Nó không phải chỉ là trễ hẹn, muộn màng, hay một cuộc gặp đã qua thời điểm đẹp nhất của nó. Có một thứ muộn nằm ngay trong cách con người tri giác, tri nhận về ý nghĩa của đời sống. Khi ta đang sống một khoảnh khắc, ta chưa chắc đã hiểu khoảnh khắc ấy. Khi ta đang được thương, chưa chắc ta đã biết mình đang được thương. Khi cái đẹp đi ngang trước mắt, nhiều khi phải đến một mùa rất xa sau đó, ta mới biết nó đã từng chạm vào tâm thức mình như thế nào. Thực tại không đợi ta hiểu xong mới xảy ra. Nó đã xảy ra rồi. Nó đi qua trước. Ý nghĩa về thực tại thì đến sau, chậm hơn, lặng hơn, mang theo ánh sáng của nhớ lại.</p>



<p>Có lẽ Thơ sinh ra từ chính khoảng diên trì đó. Nếu con người sống tới đâu hiểu tới đó, thương tới đâu biết thương tới đó, mất mát tới đâu biết buông tới đó, chữ nghĩa, suy nghiệm có lẽ đã không cần phải đi một vòng dài như vậy qua khu rừng rậm triết văn. Nhưng ta thường không có nhận thức trùng khít với đời sống đang xảy ra. Giữa sự kiện và ý nghĩa luôn có một làn sương mờ. Thơ bước vào làn sương ấy, để lắng nghe phần thực tại còn ngân dài sau khi nó đã khuất.</p>



<p>Thi sĩ Hoàng Xuân Sơn mở cánh cửa đầu tiên của căn nhà ấy bằng một hơi rất mỏng. Ngay cả cách chữ rơi, cách khoảng trắng giãn ra, cách tên tác giả được tách thành từng nhịp nhỏ cũng thuộc về bài thơ. Ở đây, layout không phải phần ngoài của nghĩa. Nó là cách “Muộn” xuất hiện trên trang như cách nó xuất hiện trong đời:</p>



<p class="has-text-align-center"><strong>m U Ộ n</strong></p>



<p class="has-text-align-center">muộn rồi. một khoảnh khắc.</p>



<p class="has-text-align-center">đêm</p>



<p class="has-text-align-center">vì sao đã mọc</p>



<p class="has-text-align-center">lưng thềm đã sương</p>



<p class="has-text-align-center">muộn rồi.</p>



<p class="has-text-align-center">đời cõng trơ xương</p>



<p class="has-text-align-center">vô thăm thẳm họa</p>



<p class="has-text-align-center">vào đường đột thơ</p>



<p class="has-text-align-center">muộn rồi.</p>



<p class="has-text-align-center">em của ban sơ</p>



<p class="has-text-align-center">chờ tôi nguyên thuỷ</p>



<p class="has-text-align-center">úng tờ lao sinh</p>



<p class="has-text-align-center"><strong>h o à n g x u â n s ơ n 17 dec. 2014</strong></p>



<p>* * *</p>



<p>Bài thơ gần như không giải thích bất cứ điều gì. Không vội dựng bất cứ câu chuyện gì. “Muộn rồi” được đặt xuống như một hạt sương, thấm vào không gian, tan vào khí quyển. Đêm đã ở đó. Vì sao đã mọc. Lưng thềm đã sương. Người trong cuộc chỉ vừa chạm tới cảm giác mình đã “đến sau” một điều gì rất cũ. Chính vì không bị buộc vào một nguyên nhân rõ ràng, cái muộn trong bài anh không bị co hẹp lại thành chuyện riêng. Nó lan ra như khí hậu. Một sinh thể vừa nhận ra mình đã rời khỏi một miền nguyên thủy nào đó, và càng gọi miền ấy là “ban sơ”, nó càng lùi xa.</p>



<p>Thi sĩ Hoàng Xuân Sơn cho “Muộn” bầu trời đầu tiên. Bầu trời ấy không bi lụy, không cần trang sức. Nó chỉ có đêm, sao, sương, thềm, và một bóng nguyên sơ đã mờ đi trong chính lúc được nhận ra. Ở đó, “Muộn” là tiếng chuông đầu của tri giác: rất nhỏ, rất lạnh, rất trong, vang lên khi con người vừa biết mình không còn đứng ở nguyên điểm của đời sống nữa.</p>



<p>Sang đến San Phi, tiếng chuông ấy đi vào vùng dày hơn. Nếu ở Hoàng Xuân Sơn, “Muộn” còn gần sương đêm, thì ở San Phi, “Muộn” đã có can qua, có đường trần, thiên thu, mộng phù du, mùa thu muộn màng, câu chào còn nợ. Và nhất là có chữ:</p>



<p class="has-text-align-center"><strong>MUỘN</strong></p>



<p class="has-text-align-center">• [&#8230; cùng nt Hxs]</p>



<p class="has-text-align-center">Muộn rồi</p>



<p class="has-text-align-center">Muộn sải can qua</p>



<p class="has-text-align-center">Trăng tà nửa bóng</p>



<p class="has-text-align-center">Bóng tà ngả nghiêng</p>



<p class="has-text-align-center">Trôi qua, vạn dặm đường trần</p>



<p class="has-text-align-center">Chớp mi một khắc, ngỡ hằn thiên thu</p>



<p class="has-text-align-center">Qua rồi qua &#8230;</p>



<p class="has-text-align-center">Mộng phù du</p>



<p class="has-text-align-center">Thân đành định cả mùa thu muộn màng</p>



<p class="has-text-align-center">Vào nơi tìm chữ</p>



<p class="has-text-align-center">Đa đoan</p>



<p class="has-text-align-center">Ra vùng tịch diệt</p>



<p class="has-text-align-center">Chữ buông nghẹn ngào</p>



<p class="has-text-align-center">Qua rồi</p>



<p class="has-text-align-center">Vẫn nợ câu chào</p>



<p class="has-text-align-center">Vẫn cố tìm thuở ngọt ngào đầu tiên?</p>



<p class="has-text-align-center">Thôi thì cạn chén ưu phiền</p>



<p class="has-text-align-center">Giam vào nét chữ</p>



<p class="has-text-align-center">Muộn…</p>



<p class="has-text-align-center">Tình trầm luân.</p>



<p class="has-text-align-center"><strong>San Phi 030626</strong></p>



<p>Ở San Phi, “Muộn” không chỉ được cảm. Nó bắt đầu tiết lộ cơ chế vận hành của chính nó. Ta vẫn thường nghĩ muộn nằm ở thời gian: một cuộc gặp đến trễ, một lời nói không kịp, một tình cảm hiểu ra sau khi đã lỡ. Nhưng San Phi kéo cái muộn ấy vào trong chữ. Ở đó, người đọc thấy một tầng kín hơn: chữ cũng là một hình thức đến sau. Chữ là “thân xác” của Muộn. Khi kinh nghiệm còn đang bùng lên, nó chưa cần thơ. Khi tình đã thành nợ, khi đời đã đi qua một quãng can qua, khi câu chào vẫn còn mắc lại đâu đó trong lòng, chữ mới đến. Chữ đến sau để gìn giữ, để gọi lại, để cứu khỏi quên lãng. Nhưng như đao hai lưỡi, cũng chính chữ khiến cái đã qua chưa thể tan.</p>



<p>Chữ trong bài San Phi không phải một phương tiện thuần túy. Chữ trở thành căn nhà của “Muộn”. Căn nhà ấy che chở những gì đã mất khỏi rơi vào hư vô, nhưng đồng thời giữ chúng lại với một độ ngân chưa dứt. “Giam vào nét chữ / Muộn… / Tình trầm luân” không phải là một câu làm đẹp nỗi buồn. Nó chạm vào một nghịch lý của sáng tạo: điều được viết xuống không chết, nhưng cũng chưa hẳn được giải thoát. Nó tiếp tục sống trong chữ, được cứu khỏi quên, nhưng lại bị giam giữ trong một đời sống khác, âm thầm hơn, dai dẳng hơn.</p>



<p>Đây là chỗ San Phi làm cho cái vô hình trong “Muộn” trở nên thấy được. “Muộn” không chỉ là cảm giác đến sau biến cố. Nó còn là “định mệnh” của kinh nghiệm khi đi vào ngôn ngữ. Thực tại xảy ra trước, chữ đến sau; nhưng chính cái đến sau ấy mới làm ta nghe được chiều sâu của cái đã qua. Một vết thương khi đang đau có thể chỉ là đau. Nhiều năm sau, khi thành chữ, nó mới có bóng, có độ rung, có căn nhà để an trú. Nhưng căn nhà ấy không hoàn toàn vô tội. Nó giữ lại “vết thương” trong hình thức có thể được đọc, được nhớ, được ngân, và có khi được trầm luân thêm nhiều lần nữa.</p>



<p>Vì vậy, San Phi là khúc trầm ở giữa tam tấu về muộn. Cô dựng nhà cho “Muộn” bằng chữ, rồi cho ta thấy căn nhà ấy vừa là nơi trú, vừa là nơi giam. Từ cánh sương ban sơ của anh Hoàng Xuân Sơn, “Muộn” qua San Phi đã thành một cấu trúc có thể thấy: tri giác đến sau, chữ đến sau, nhưng con người lại thường chỉ nghe sâu đời sống bằng chính cái đến sau ấy.</p>



<p>Đến Thi Sĩ Vũ Hoàng Thư, “Muộn” bước sang vùng dấu xưa của hồi tưởng. Bài thơ không mở bằng “muộn rồi”, mà bằng một câu treo lơ lửng. Các khoảng lùi trong nguyên tác cần được giữ, vì chính chúng tạo ra hơi thở ngập ngừng của bài thơ. Chữ không chỉ nói; chữ còn đứng, nghiêng, lùi, và chờ:</p>



<p class="has-text-align-center"><strong>dấu xưa</strong></p>



<p class="has-text-align-center"><em>• về “MUỘN&#8230;” NT Lệ Thu</em></p>



<p class="has-text-align-center">còn không</p>



<p class="has-text-align-center">khép bóng tà dương</p>



<p class="has-text-align-center">mùa rơi đong lá</p>



<p class="has-text-align-center">ngả phương hổ hoàng</p>



<p class="has-text-align-center">người đi mấy bận hợp tan</p>



<p class="has-text-align-center">mới hay</p>



<p class="has-text-align-center">tay vẫy</p>



<p class="has-text-align-center">còn hoang mang tình</p>



<p class="has-text-align-center">một bước lỡ</p>



<p class="has-text-align-center">cuộc lặng thinh</p>



<p class="has-text-align-center">lời tương tác</p>



<p class="has-text-align-center">chừng như mình mình hay</p>



<p class="has-text-align-center">chữ đa đoan</p>



<p class="has-text-align-center">đoạn trường này</p>



<p class="has-text-align-center">làm sao buông bỏ khi lay lất sầu</p>



<p class="has-text-align-center">câu kinh tụng</p>



<p class="has-text-align-center">gọi niềm đau</p>



<p class="has-text-align-center">đá vàng thiết thạch</p>



<p class="has-text-align-center">còn nhau lương đầu</p>



<p class="has-text-align-center">ngàn năm ai biết vì sao</p>



<p class="has-text-align-center">đền bù tuế nguyệt</p>



<p class="has-text-align-center">muộn sau</p>



<p class="has-text-align-center">trước chờ</p>



<p class="has-text-align-center"><strong>Vũ Hoàng Thư</strong></p>



<p>“Còn không” — chỉ hai tiếng, mà mở ra một khoảng thiếu/vắng rất rộng. Còn gì? Còn ai? Còn lời nào chưa nói? Còn một cái vẫy tay chưa kịp hiểu? Còn một cuộc hợp tan chưa thật sự khép? Bài thơ không trả lời ngay. Nó để cái thiếu ấy tự kéo theo bóng tà, theo mùa rơi, hợp tan, tương tác, câu kinh, niềm đau, tuế nguyệt.</p>



<p>Ở anh Vũ Hoàng Thư, “Muộn” không còn ở buổi đầu của sương, cũng không còn mắc nặng trong ý thức về chữ. Nó đã thành dấu xưa. Một thứ dấu không chịu biến mất, cũng không đòi trở lại nguyên vẹn. Người đã đi qua hợp tan thì biết có những điều không bao giờ lấy lại được, nhưng biết như vậy chưa có nghĩa là đã buông sạch được. Một cái vẫy tay vẫn còn hoang mang tình. Một lời tương tác vẫn có thể chỉ “mình mình hay”.</p>



<p>Câu “lời tương tác / chừng như mình mình hay” làm bài thơ chạm rất gần vào hiện tại. Thời đại này phản ứng nhanh, nhắn nhanh, đăng nhanh, đáp nhanh. Nhưng tốc độ của tín hiệu không bảo đảm sự gặp gỡ. Người ta có thể tương tác với nhau gần như tức thì, mà vẫn không thật sự cùng biết. Có kết nối, nhưng “cái-thấy-nhau” vẫn trễ. Có phản hồi, nhưng “sự-đồng-hiện” vẫn thiếu. Anh Vũ Hoàng Thư vì thế đưa “Muộn” ra khỏi vùng hoài niệm thuần túy. Anh cho thấy ngay trong đời sống tưởng như nhanh nhất, cái muộn của tri giác vẫn còn đó, âm thầm và bền bỉ.</p>



<p>Nếu Thi Sĩ Hoàng Xuân Sơn mở cánh cửa ban sơ, San Phi dựng căn nhà chữ nghĩa, thì anh Vũ Hoàng Thư đi về phía hiên sau của căn nhà ấy. Ở đó có bóng tà, dấu xưa, câu kinh, niềm đau, và phần còn ngân của một cuộc hợp tan không khép hết. Muộn nơi anh học cách tồn tại như dấu vết. Không xóa đau, không tôn đau thành định mệnh, chỉ để đau lắng xuống thành một cách nhớ về đau mà không đau.</p>



<p>Khi ba đoản khúc được đặt cạnh nhau, vai trò phối khí của nhạc trưởng San Phi hiện ra rất rõ. Cô không chỉ góp một bài trong tam tấu. Cô làm cho tam tấu về muộn có chỗ đứng. Một bài của anh Hoàng Xuân Sơn, nếu đứng riêng, là một tiếng sương rất mỏng. Bài của San Phi, nếu đứng riêng, là một vùng chữ trầm của đa đoan. Bài của anh Vũ Hoàng Thư, nếu đứng riêng, là một miền hoài niệm dấu xưa và những buông bỏ chưa trọn. Nhưng dưới bàn tay phối trí của San Phi, ba bài dựa vào nhau, làm cho “Muộn” hiện ra như một đời sống có trải nghiệm: tuổi ban sơ, tuổi can qua, tuổi hoài niệm dấu xưa.</p>



<p>San Phi đã bài trận chữ nghĩa cho mỗi bài thơ giữ phần không thể thay thế của mình. Nhờ vậy, “Muộn” không bị một giọng chiếm hết. Nó được nghe từ nhiều phía, đồng vộng thinh âm của Muộn. Một tam tấu không cần ba bè giống nhau. Nó cần mỗi bè giữ đúng khoảng cách, đúng độ nghiêng, đúng phần im lặng của nó, để thinh âm chung có thể hiện ra.</p>



<p>Phần P/S của San Phi cũng có vai trò riêng của nó trong tam tấu khúc, nó không hẳn là một câu nói vui bên lề. Nó là mật mã của toàn tam tấu:</p>



<p><em>P/s: Người ta nói mọi sự gặp gỡ muộn màng trong đời đều là phép thử của định mệnh. Hai anh “Muộn” mà làm thơ sớm quá, em Thu đứng giữa thưởng trà ngắm “chữ”, thấy mình thành người&#8230; tối cổ luôn rồi!</em></p>



<p>Câu ấy xuất hiện nhẹ, nhưng giữ vai trò rất tỉnh. Ba bài thơ có đủ sức kéo người đọc vào một vùng quá nghiêm: định mệnh, trầm luân, tình muộn, nghiệp chữ, tuế nguyệt. Chỉ cần lơi tay một chút, “Muộn” có thể bị dựng thành tượng đài bi cảm. San Phi không để điều đó xảy ra. Cô nhắc đến “định mệnh”, nhưng không chịu ở lại trong định mệnh. Ngay sau đó, cô bẻ giọng: “hai anh Muộn mà làm thơ sớm quá.” Một cặp tương phản &#8220;Sớm/Muộn&#8221; được đưa vào cho tiếng cười làm nhẹ đi. Định mệnh không kịp đông cứng thành chân lý; nó chỉ còn là một sân chơi của văn chương.</p>



<p>“Đứng giữa thưởng trà ngắm chữ” là một vị trí rất đẹp. Người viết không sở hữu nghĩa, cũng không đứng ngoài để phán nghĩa. Cô đứng giữa. Cô thưởng thức trà. Cô ngắm chữ. Động tác ấy làm chậm toàn bộ căn nhà ngôn ngữ. Chữ được phép hiện ra, được phép ngân, nhưng không được phép bước quá xa để tự xưng là thực tại. Nó chỉ được làm điều chữ có thể làm: gợi, giữ, soi, mở một khoảng. Nó không được chiếm chỗ của điều đã sống.</p>



<p>Câu “người… tối cổ” cũng có thể coi như một biểu tượng. Trong một thời đại quen tiêu thụ ý nghĩa thật nhanh, người biết đứng lại với chữ có vẻ như đi ngược thời. Nhưng chính sự “tối cổ” ấy bảo vệ kinh nghiệm khỏi bị nuốt bởi tốc độ. Muộn cần sự sống-chậm để trải nghiệm. Nhận thức tinh tế thường không đến trong lúc ta đang vội. Nó cần một tách trà, một khoảng lùi, một tiếng cười biết tự tháo mình khỏi vẻ nghiêm trọng. San Phi lấy cái tôi ra làm trò đùa, và nhờ vậy không cho cái tôi biến thành chủ nhân của nghĩa. Cô để mình thành người đứng giữa, không phải người kết luận, không phải người giải nghĩa cuối cùng.</p>



<p>P/S ấy là chiếc then cửa của Ngôi Nhà Của Muộn. Nó mở cửa cho chữ ngân lên, nhưng cũng giữ cho chữ không vượt quyền. Nhờ tiếng cười ấy, “Muộn” không hóa thành một đền thờ của u buồn. Nó vẫn còn là một trường mở, nơi người đọc có thể đứng lại, ngắm chữ, và thấy cái vô hình đang hiện ra mà chưa bị đóng cứng.</p>



<p>Bề mặt của “Muộn” có thể là tiếc, lỡ, nợ, nhớ, thương, chưa buông. Nhưng dưới bàn tay ba thi sĩ, những sắc thái ấy không nằm rời rạc. Chúng cùng vẽ nên đường viền của một điều sâu hơn: con người luôn có một độ “không-kịp” đối với đời sống. Không-kịp thấy khi điều ấy đang hiện ra. Không-kịp nói khi lời còn có thể tới đúng lúc. Không-kịp hiểu khi người kia còn đứng đó. Không kịp buông khi mọi sự đã qua. Rồi sau đó, ta sống với phần còn lại của độ ngân trong chữ. Ta gọi nó bằng chữ. Ta tụng nó bằng câu kinh. Ta cười với nó trong P/S. Ta để nó thành Thơ.</p>



<p>Nhưng cũng cần cẩn thận với chính chữ “Muộn”. Nếu gọi nó là tình lỡ, ta làm nó hẹp lại. Nếu gọi nó là thơ buồn, ta mới chạm vào màu khí mà chưa thấy cấu trúc. Nếu gọi nó là định mệnh, ta đóng quá sớm điều San Phi đã cố giữ mở. Nếu gọi chữ là cứu rỗi, ta quên rằng chữ trong bài San Phi cũng biết giam giữ. Tam tấu này không trao cho người đọc một định nghĩa để đóng lại về Muộn — nó chỉ tập cho người đọc nghe. Nghe cái muộn của sương. Nghe cái muộn của chữ. Nghe cái muộn của dấu xưa hoài niệm. Nghe cả tiếng cười tự trào đặt bên ngoài bi cảm để bi cảm không tự phong làm mình làm vua.</p>



<p>Trong Ngôi Nhà Của Muộn, Thi Sĩ Hoàng Xuân Sơn mở cánh cửa đầu tiên bằng đêm, sao, sương, thềm, và một ban sơ đã bắt đầu xa. Nữ sĩ San Phi bước vào giữa nhà, đặt xuống chữ, can qua, câu chào còn nợ, và tình trầm luân; chính ở đó, cô làm lộ cơ chế ẩn nhất của “Muộn”: chữ vừa giữ lại cái đã qua, vừa khiến cái đã qua tiếp tục ngân trong một hình thức chưa thể buông. Anh Vũ Hoàng Thư đi về phía hiên sau, nơi bóng tà, hợp tan, câu kinh, tương tác, và dấu xưa còn lay lất như phần đời không thể lấy lại mà cũng chưa thể xóa đi.</p>



<p>Nhưng căn nhà ấy không đóng cửa thành một hệ thống. San Phi đặt ở cuối tam tấu một tách trà và một nụ cười tự trào. Nhờ vậy, ngôn ngữ được giữ đúng chỗ của nó. “Muộn”, sau cùng, có lẽ không chỉ là đến sau — mà là thể cách cho con người nghe lại đời sống bằng phần còn ngân của nó.</p>



<p><strong>Tô Đăng Khoa</strong></p>



<p><em>7/7/2026</em></p>



<p><strong>Ghi chú: Về “độ trễ nguyên thủy của tri giác”</strong></p>



<p>Khái niệm &#8220;nguyên thủy&#8221; ở đây không thuộc về dòng thời gian lịch sử, mà chỉ về cơ chế gốc rễ của tâm thức trong khoảnh khắc tiếp xúc (phassa). Khi một biến cố xảy ra — một cái nhìn, một cơn đau, một vẻ đẹp — sự kiện ấy hiện diện trọn vẹn và tức thời. Nhưng tri giác con người thì không bắt kịp tính tức thời ấy. Luôn có một khoảng hụt tất yếu giữa khoảnh khắc cái-đang-là xuất hiện và khoảnh khắc tâm trí cấu trúc, gọi tên, hay thấu hiểu nó. Khoảng hụt vô hình ấy chính là &#8220;độ trễ&#8221;.</p>



<p>Độ trễ này mang tính &#8220;nguyên thủy&#8221; vì nó không phải là một sự chậm chạp do lỗi lầm hay tuổi tác, mà là điều kiện tiên quyết để nhận thức và kinh nghiệm có thể hình thành. Nếu ý thức theo kịp thực tại ở vận tốc tuyệt đối, không có khoảng cách nào được sinh ra. Mà không có khoảng cách, ta sẽ không có ký ức, không có không gian cho sự dội âm, và không có thi ca. Ý nghĩa không nằm ngay bên trong sự kiện lúc nó đang hoại diệt; ý nghĩa là thứ ánh sáng rọi ngược lại khi sự kiện đã đi qua. Con người, về bản thể, luôn &#8220;muộn&#8221; so với chính đời sống của mình ngay từ điểm khởi thủy của nhận biết.</p>



<p>Vì thế, &#8220;Muộn&#8221; không dừng lại ở một tâm lý tiếc nuối hay một cuộc lỡ hẹn thông thường. Nó là sự thật mang tính cấu trúc của người quan sát. Chữ viết sinh ra từ chính khe nứt của sự muộn màng này. Nó không bao giờ nắm bắt được thực tại lúc đang-là, nhưng nó giữ được đường viền của sự vắng mặt, giữ được độ ngân của thực tại ngay trong khoảng trống mà sự trễ nải đã tạo ra.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Nguyễn Lệ Uyên: NGUYỄN THỊ MAI THẢO, CON ĐƯỜNG SÁNG TẠO NGHỆ THUẬT QUA NGẢ ẨN DỤ DỤC TÍNH</title>
		<link>https://t-van.net/nguyen-le-uyen-nguyen-thi-mai-thao-con-duong-sang-tao-nghe-thuat-qua-nga-an-du-duc-tinh/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Nguyễn Lệ Uyên]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 05 Jun 2026 06:37:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Góc Văn]]></category>
		<category><![CDATA[bình thơ]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://t-van.net/?p=89671</guid>

					<description><![CDATA[Gần đây, trên trang www.t-van.net, xuất hiện một số bài thơ của Nguyễn Thị Mai Thảo mang phong cách ẩn dụ dục tính như một khoái cảm của sự sáng tạo. Cô xem thơ như người tình và câu chữ là sự rung cảm của cơ thể! Nếu cởi chiếc áo phía ngoài những bài [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-large is-resized"><a href="https://eqhsih9ofx5.exactdn.com/2026/06/chrome-capture-2026-06-04.jpg?strip=all&w=2560"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="419" src="https://eqhsih9ofx5.exactdn.com/2026/06/chrome-capture-2026-06-04-1024x419.jpg?strip=all" alt="" class="wp-image-89672" style="width:618px;height:auto" srcset="https://cdn.t-van.net/2026/06/chrome-capture-2026-06-04-300x123.jpg 300w, https://eqhsih9ofx5.exactdn.com/2026/06/chrome-capture-2026-06-04-1024x419.jpg?strip=all 1024w, https://cdn.t-van.net/2026/06/chrome-capture-2026-06-04-768x314.jpg 768w, https://eqhsih9ofx5.exactdn.com/2026/06/chrome-capture-2026-06-04.jpg?strip=all 1512w" sizes="(max-width: 800px) 100vw, 800px" /></a></figure></div>


<div style="height:30px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>



<p>Gần đây, trên trang <a href="http://www.t-van.net"><u>www.t-van.net</u></a>, xuất hiện một số bài thơ của Nguyễn Thị Mai Thảo mang phong cách ẩn dụ dục tính như một khoái cảm của sự sáng tạo. Cô xem thơ như người tình và câu chữ là sự rung cảm của cơ thể!</p>



<p>Nếu cởi chiếc áo phía ngoài những bài thơ này, thoạt lướt qua như có mùi mồ hôi, hơi thở của nữ sĩ Hồ Xuân Hương, nhưng đọc đến hết bài, nó không mang gót hài, yếm thắm từ thế kỷ XIX mà là tà áo dài tha thướt của Le Mur đang bước qua thế kỷ XXI! Có nghĩa rằng những bài thơ đó, chẳng dính dáng gì đến những ẩn dụ “kín hở” theo phong cách Hồ Xuân Hương, một hiện tượng của nền văn học cận đại của Việt Nam, đã sử dụng thơ như một phương tiện phản kháng lễ nghi trói buộc của nho giáo với người phụ nữ, là người tiên phong lên tiếng đòi hỏi nữ quyền trong thời đại trọng nam khinh nữ với loại ngôn ngữ giàu hình tượng.</p>



<p>Trong khi đó, Nguyễn Thị Mai Thảo, hậu duệ cách HXH khoảng gần 3 thế kỷ cũng có giọng thơ đặc trưng của Hồ Xuân Hương, nhưng khác ở chỗ cô không dùng thơ như một phương tiện tranh đấu đòi hỏi quyền bình đẳng cho phụ nữ mà, hơn hết là sử dụng ngôn ngữ thơ mang tính ẩn dụ khá độc đáo để vẽ nên những bức tranh nghệ <em>thuật đầy chất sáng tạo, một loại ngôn ngữ sex phi sex (sexe non sexuel) </em>nhằm bày tỏ những cảm xúc có thể gọi là táo bạo nhưng không dung tục, mang tính biểu tượng và siêu thực (symbolisme et surréalisme) đậm chất hơn?</p>



<p><em>Có một cặp vợ chồng không giá thú</em><em><br></em><em>Đã một lần xác thịt chạm nhau đâu</em><em><br></em><em>Con chữ tương tư thẹn thùng đỏ mặt</em><em><br></em><em>Câu thơ cởi mình trần trụi đè nhau</em><em><br></em><em>…</em><em></em></p>



<p><em>Con chữ tục tằn</em><em><br></em><em>Thể xác mãi thanh tao</em><em>&nbsp;&nbsp;&nbsp;</em><em></em></p>



<p>Gần 60 năm trước, trong tập Ca tụng thân xác (NXB Nam Sơn, Sg 1967), Gs Nguyễn Văn Trung phân tích thân xác là bản thể hiện hữu của con người với những nhu cầu và khoái cảm như một phần của đạo đức và hơn thế còn là &nbsp;sự thiêng liêng trong đời sống con người để đến với sự sáng tạo tuyệt đối, thì một Mai Thảo ở thời điểm này có cách nhìn sâu và xa hơn: những rung động, những cảm giác dâng trào lên đỉnh điểm của từng con chữ chẳng khác nào niềm hoan lạc của loài người khi lao vào cuộc yêu.</p>



<p>Mai Thảo không chỉ dừng lại ở việc gây sốc bằng ngôn ngữ táo bạo, tưởng chừng như cố ý ca ngợi thân xác và &nbsp;dục tính bằng một sắc thái thẩm mỹ riêng, mà &nbsp;còn là &nbsp;nơi <em>Thân thể</em>&nbsp;con người được (bị) ngôn ngữ hóa, hòa quyện vào nhau, để người phụ nữ không còn là đối tượng bị nhìn mà trở thành chủ thể tự bày tỏ suy nghĩ thầm kín lên mặt giấy, tự cảm nhận được những rung lắc “sinh nở” của mình qua từng con chữ! Nói khác, Mai Thảo đã bắt ngôn ngữ làm vật thế thân cho thân xác, cả hai quàng nhau “tênh hênh” trước mắt mọi người!</p>



<p><em>Con chữ tương tư thẹn thùng đỏ mặt</em><em><br></em><em>Câu thơ cởi mình trần trụi đè nhau</em><br><em><br></em>Điểm gây ấn tượng đầu tiên khi đọc Mai Thảo là cô không ngần ngại sử dụng loại ngôn ngữ <em>trực diện không né tránh</em>: Những hình ảnh như “lột trần”, “luồn sâu”, “khỏa thân”, “ôm nhau chìm nổi”… xuất hiện với nhịp độ dày đặc.</p>



<p><em>Anh lột trần như nhộng</em><em></em></p>



<p><em>…</em><em><br></em><em>Ngọn núi đôi mơn mởn câu ca</em><em><br></em><em>Anh là mây vờn quanh mờ mờ tỏ tỏ</em><em></em></p>



<p><em>…</em><em><br></em><em>Em ghì chặt tấm lưng dòng tưởng tượng</em><em><br></em><em>Không nói nên lời rên mấy từ sung sướng</em><em></em></p>



<p>Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở bình diện ngôn từ, rất dễ rơi vào ngộ nhận rằng đây là một kiểu thơ “gợi dục” (poésie érotique). Thực chất, điều nhà thơ hướng tới không phải là những khoái cảm thể xác đơn thuần, mà hướng đến điểm mới mẻ, ít ai ngờ: thân xác hóa ngôn ngữ (la physicalisation du langage), biến thơ thành một sinh thể sống động. Ở đó, “con chữ” không còn là ký hiệu trừu tượng mà trở thành một dạng “da thịt”, biết run rẩy, biết va chạm, biết thở.</p>



<p>Trong bài “Vợ chồng không thể xác”, cô đã đưa ra một nghịch lý đầy gợi mở: hai con người “chưa từng xác thịt chạm nhau” nhưng vẫn “kết hôn bằng lời nói”. Ở đây, tình yêu không cần đến sự hiện diện vật lý; nó tồn tại trong tưởng tượng, trong ngôn ngữ, trong những “lần ôm nghẹt thở” được tạo ra bởi con chữ. Như vậy, thơ không chỉ là phương tiện biểu đạt tình yêu, mà chính là <strong>không gian để tình yêu xảy ra</strong>. Hành vi viết trở thành một dạng giao hoan tinh thần, nơi thân thể vật lý được thay thế bằng thân thể ngôn từ.</p>



<p>Quan niệm này được đẩy đến cực điểm trong những bài như “S.E.X thơ” hay “Thơ đêm”. Ở đó, toàn bộ quá trình sáng tạo được diễn tả bằng ẩn dụ tính dục: câu thơ “cởi mình”, con chữ “vuốt ve”, nhịp điệu trở thành nhịp thở, và cả “lỗi chính tả” cũng mang tính nhục cảm. Đây là một thủ pháp không mới nếu nhìn từ biên độ chuyển mình của dòng văn học VN (đã từng xuất hiện trong thơ dân gian hay một số tác giả trung đại), nhưng điều khác biệt <strong>nằm ở mức độ triệt để: Mai</strong>&nbsp;Thảo không còn “che chắn” bằng lớp nghĩa thứ hai, mà gần như đồng nhất hoàn toàn giữa viết và yêu, giữa sáng tạo và sinh nở.</p>



<p>Chính vì vậy, có thể nói một trong những đóng góp đáng chú ý của thơ Mai Thảo là <strong>tái định nghĩa hành vi sáng tạo</strong>&nbsp;từ góc nhìn nữ giới. Theo truyền thống, sáng tạo thường được hình dung như một hành vi “tinh thần” mang tính nam tính (lý trí, kiểm soát, cấu trúc), thì ở đây, nó mang đặc trưng của cơ thể nữ: mềm mại, cảm tính, và đặc biệt là <strong>có khả năng sinh sản</strong>. Những câu như “Để sinh nở những bài thơ” không chỉ là ẩn dụ, mà còn là một tuyên ngôn: thơ không phải là sản phẩm của tư duy thuần túy, mà là kết quả của một quá trình mang tính bản năng, giống như việc mang thai và sinh con.</p>



<p>Tuy nhiên, nếu chỉ đọc Mai Thảo ở bình diện “dục tính nghệ thuật” (sexualité artistique), ta sẽ dễ chủ quan bỏ qua một tầng nghĩa quan trọng khác: <strong>nỗi cô đơn và khát khao đời sống gia đình</strong>. Trong bài “Khát khao”, giọng điệu thay đổi rõ rệt. Những hình ảnh nhục cảm nhường chỗ cho một không gian rất đời: tiếng trẻ khóc nhà bên, người mẹ ru con, chiếc gấu bông vô tri. Người phụ nữ trong bài thơ không còn là chủ thể chủ động của dục tính, mà trở thành một con người thiếu hụt, “ôm gấu bông không có mùi của sữa”, khao khát một đứa con, một mái ấm, một đời sống bình thường.</p>



<p><em>Anh có biết lòng em khát khao</em><em></em></p>



<p><em>Có một người để đôi khi hờn giận</em><em></em></p>



<p><em>Tranh đúng đổ sai để rồi hối hận</em><em></em></p>



<p><em>Ôm nhau ướt đẫm phút làm lành</em><em></em></p>



<p>Điều đáng chú ý là khát khao này không được lý tưởng hóa. Nhà thơ không mơ về một gia đình hoàn hảo, mà chỉ cần những điều rất nhỏ: tiếng cãi vã, sự hờn giận, rồi làm lành. Hạnh phúc, trong cái nhìn này, không phải là trạng thái lý tưởng mà là <strong>một chuỗi va chạm đời thường</strong>. Như vậy, nếu ở những bài thơ “S.E.X”, thân thể là nơi giải phóng, thì ở “Khát khao”, thân thể lại gắn với một nhu cầu sâu xa hơn: nhu cầu sinh tồn, làm mẹ, tiếp nối sự sống.</p>



<p>Sự đan xen giữa hai cực – dục tính và mẫu tính – tạo nên chiều sâu cho thơ Mai Thảo. Người phụ nữ trong thơ không bị đóng khung trong một hình tượng duy nhất, mà luôn dao động giữa khao khát nhục cảm và khao khát gia đình, giữa tự do cá nhân và nhu cầu kết nối.</p>



<p>Chính sự phức tạp này giúp thơ cô tránh được nguy cơ rơi vào cực đoan (chỉ là giải phóng dục tính) hay sáo mòn (chỉ là thơ tình cảm truyền thống).</p>



<p>Một khía cạnh khác cũng đáng lưu ý là <strong>ý thức về cái tôi nữ</strong>. Trong bài “Em chỉ là em”, tuy ngôn từ giản dị, nhưng lại chứa đựng một tuyên ngôn quan trọng: người phụ nữ không cần phải trở thành “trăng”, “nàng thơ” hay bất kỳ hình tượng nào do nam giới áp đặt. “<em>Em không là gì cả / Em mãi chỉ là em</em>” – câu thơ này, nếu là “xương sống”&nbsp;trong sáng tác của cô, cho thấy một quá trình tự nhận thức: từ việc khám phá thân thể, đến việc khẳng định bản thể.</p>



<p>Ở đây, có thể thấy một sự chuyển dịch đáng kể trong hình tượng người phụ nữ: từ chỗ bị nhìn (object) sang chỗ tự nhìn (subject). Người phụ nữ không còn là đối tượng của cái nhìn nam giới, mà trở thành chủ thể của diễn ngôn. Cô nói về cơ thể mình, về ham muốn của mình, về nỗi cô đơn của mình – và chính hành vi “nói ra” ấy đã mang tính giải phóng.</p>



<p>Dĩ nhiên, thơ Mai Thảo không phải không có những điểm gây tranh cãi. Việc sử dụng ngôn ngữ trực diện đôi khi khiến tác phẩm mất đi độ “nén” cần thiết của thi ca, hoặc dễ bị hiểu lầm là phô bày. Một số hình ảnh lặp lại (thân thể, trần trụi, giao hoan…) cũng có thể tạo cảm giác đơn điệu nếu đọc liên tục. Tuy nhiên, những hạn chế này phần nào là</p>



<p>Sự can đảm lựa chọn thẩm mỹ theo cách riêng: khi nhà thơ quyết định phá bỏ lớp ẩn dụ truyền thống, đồng thời chấp nhận đánh đổi sự kín đáo lấy sự thật trực tiếp phơi bày.</p>



<p>Rộng hơn, thơ Mai Thảo có thể được nhìn như một mắt xích nhỏ trong tiến trình làm mới thơ (của phái nữ Việt Nam) hiện đại. Nếu trước đây, những vấn đề như dục tính, thân thể thường bị né tránh hoặc chỉ xuất hiện dưới dạng ẩn dụ kín đáo, thì ở đây, chúng được đưa ra ánh sáng, trở thành trung tâm của diễn ngôn. Điều này không chỉ có ý nghĩa về mặt nghệ thuật, mà còn mang ý nghĩa xã hội: nó góp phần mở rộng không gian biểu đạt cho người phụ nữ, cho phép họ nói về những gì vốn bị coi là “không nên nói”.</p>



<p>Dẫu sao, thơ Nguyễn Thị Mai Thảo là một nỗ lực đáng trân trọng trong việc <em>tái cấu trúc mối quan hệ giữa thân thể và ngôn ngữ</em><em>,</em>&nbsp;<em>giữa dục tính và sáng tạo, giữa cá nhân và xã hội</em>. Dù còn những điểm cần định dạng và tiết chế, nhưng không thể phủ nhận rằng thơ cô đã đặt ra những câu hỏi quan trọng: Liệu rằng thơ có thể đi xa đến đâu trong việc biểu đạt thân thể? Liệu người phụ nữ có thể nói gì về chính mình? Và liệu ngôn ngữ có đủ khả năng chứa đựng những khát khao sâu kín nhất của con người?</p>



<p>Có lẽ, chính ở những câu hỏi chưa có lời đáp dứt khoát ấy, thơ Mai Thảo đang dần định hình để tìm được sức sống của riêng mình.</p>



<p><em>Tuy Hòa tháng 6/2026</em></p>



<p><strong>Nguyễn Lệ Uyên</strong></p>



<p>(Bài viết có sự trợ giúp của AI về tư liệu liên quan đến ngôn ngữ và tính dục)</p>



<p>Đọc thơ tại đây: <a href="https://t-van.net/author/nguyenthimaithao/"><u>Nguyễn Thị Mai Thảo – T.Vấn và Bạn Hữu</u></a></p>



<p></p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>ĐỖ ANH TUYẾN: CẢM NHẬN VỀ BÀI THƠ &#8220;NHỚ NGÀY XƯA&#8221; CỦA NGUYỄN QUỲNH</title>
		<link>https://t-van.net/do-anh-tuyen-cam-nhan-ve-bai-tho-nho-ngay-xua-cua-nguyen-quynh/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Tác Giả]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 06 Mar 2026 07:02:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Góc Văn]]></category>
		<category><![CDATA[bình thơ]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://t-van.net/?p=87494</guid>

					<description><![CDATA[Mẹ Quê &#8211; Tranh: Internet Những vần thơ viết về Mẹ và ký ức nông thôn trong dòng chảy của thơ ca đương đại không hề hiếm, nhưng để chạm được vào cái hồn cốt của sự chân thực thì không phải tác phẩm nào cũng làm được. Bài thơ &#8220;Nhớ ngày xưa&#8221; của nữ [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<figure class="wp-block-image size-full is-resized"><a href="https://eqhsih9ofx5.exactdn.com/2026/03/images-1.jpg?strip=all&fit=194%2C259&w=2560"><img loading="lazy" decoding="async" width="194" height="259" src="https://eqhsih9ofx5.exactdn.com/2026/03/images-1.jpg?strip=all&fit=194%2C259" alt="" class="wp-image-87495" style="width:403px;height:auto"/></a></figure>



<p><em>Mẹ Quê &#8211; Tranh: Internet</em></p>



<div style="height:30px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>



<p>Những vần thơ viết về Mẹ và ký ức nông thôn trong dòng chảy của thơ ca đương đại không hề hiếm, nhưng để chạm được vào cái hồn cốt của sự chân thực thì không phải tác phẩm nào cũng làm được. Bài thơ &#8220;<strong><em>Nhớ ngày xưa</em></strong>&#8221; của nữ thi sĩ Nguyễn Quỳnh là một lát cắt đầy ưu tư, nơi tác giả dùng thể lục bát để ngược dòng thời gian, tìm về những mảnh vỡ của một thời gian khó nhưng lấp lánh nghĩa tình.</p>



<p>NHỚ NGÀY XƯA</p>



<p><em>.</em></p>



<p><em>Mẹ ta gian khó đã từng</em></p>



<p><em>Miếng sung thì chát, miếng gừng thì cay</em></p>



<p><em>Sinh ra bám đất ruộng cày</em></p>



<p><em>Nắng mòn chân rạ héo gày cuộng rơm</em></p>



<p><em>.</em></p>



<p><em>Bây giờ thương nghiệp kiếm cơm</em></p>



<p><em>Làm sao hạt gạo chẳng thơm như mùa </em></p>



<p><em>Nhớ ngày nước mặn bùn chua</em></p>



<p><em>Cá cờ lội ngược cơn mưa chạy đồng</em></p>



<p><em>.</em></p>



<p><em>Cái thời con dại lại đông</em></p>



<p><em>Thuế sưu bồi đắp chất chồng hai vai</em></p>



<p><em>Tháng năm ngắn, tháng ba dài</em></p>



<p><em>Bát cơm đấu gạo chỉ vài ngày no</em></p>



<p><em>.</em></p>



<p><em>Tép đồng tương mặn khế kho</em></p>



<p><em>Sắn khoai vùi bếp tiếng hò trẻ thơ</em></p>



<p><em>Đói no gắng gượng mẹ chờ</em></p>



<p><em>Chị anh khôn lớn cậy nhờ bấy nhiêu</em></p>



<p><em>.</em></p>



<p><em>Tôi thì chả đỡ được nhiều</em></p>



<p><em>Thu rơm quét thóc mỗi chiều cơn mưa</em></p>



<p><em>Bây giờ ngồi nhớ mẹ xưa</em></p>



<p><em>Bao năm xa cách lòng chưa hết buồn</em></p>



<p><em>.</em></p>



<p><em>Vinh hoa mà nhớ cội nguồn</em></p>



<p><em>Những ngày xưa ấy như khuôn tạc đời!</em></p>



<p><strong>NGUYỄN QUỲNH</strong></p>



<p>Mở đầu bài thơ, người đọc lập tức bị ném vào cái không gian khắc nghiệt của làng quê xưa thông qua những tính từ đầy sức gợi: “<em>chát</em>”, “<em>cay</em>”. Nhà thơ không dùng những mỹ từ hoa mỹ để tô vẽ cho sự nghèo, mà chọn cách đối diện trực diện với nó. Hình ảnh “<em>Nắng mòn chân rạ héo gày cuộng rơm</em>” là một sự quan sát sắc sảo, cho thấy cái nắng không chỉ thiêu đốt đất đai mà còn bào mòn cả sức lực của con người. Sự chuyển hóa giữa cái vô hình (nắng) làm biến dạng cái hữu hình (cuộng rơm) chính là một ẩn dụ khéo léo cho sự nhọc nhằn mà người mẹ phải gánh vác.</p>



<p>Ngay từ những câu thơ mở đầu, Nguyễn Quỳnh đã thiết lập một không gian sinh tồn đầy khắc nghiệt. Hình ảnh người mẹ hiện lên gắn liền với các vị giác mang tính biểu tượng: &#8220;<em>sung chát</em>&#8220;, &#8220;<em>gừng cay</em>&#8220;. Đây không chỉ là thức ăn, mà là ẩn dụ cho những đắng cay của cuộc đời mà mẹ đã nếm trải.</p>



<p>Đặc biệt, hình ảnh &#8220;<em>Nắng mòn chân rạ héo gày cuộng rơm</em>&#8221; là một liên tưởng rất đắt. Tác giả không nói người mẹ già đi, mà nói &#8220;<em>nắng mòn</em>&#8220;, &#8220;<em>héo gày</em>&#8221; trên chính những vật thể vô tri xung quanh. Cái nắng như có sức nặng, mài mòn đi sức lực của con người, biến cuộc đời mẹ thành một phần của đất đai, ruộng đồng.</p>



<p>Hình ảnh &#8220;<em>Cá cờ lội ngược cơn mưa chạy đồng</em>&#8221; gợi lại một không gian làng quê Bắc Bộ xưa cũ, nơi thiên nhiên và con người cùng gồng mình trong sự khắc nghiệt nhưng cũng đầy sức sống bền bỉ.</p>



<p>Đi sâu vào nội dung, bài thơ không né tránh những thực tại trần trụi của lịch sử như “<em>thuế sưu bồi đắp chất chồng hai vai</em>”. Cách ngắt nhịp và dùng từ “<em>tháng năm ngắn, tháng ba dài</em>” gợi lên cái nhịp sinh học khắc nghiệt của nhà nông – khi thời gian no đủ thì trôi nhanh, còn những ngày giáp hạt thì dằng dặc. Những món ăn như “<em>tép đồng tương mặn</em>”, “<em>khế kho</em>” hay “<em>sắn khoai vùi bếp</em>” không chỉ là thức ăn để lấp đầy dạ dày, mà đã trở thành những chứng nhân cho sự gắn kết gia đình.</p>



<p>Sự lôi cuốn của bài thơ nằm ở cấu trúc chuyển dịch thú vị giữa &#8220;<em>bây giờ</em>&#8221; và &#8220;<em>ngày xưa</em>&#8220;. Khi đã đứng ở vị thế của một người thành đạt với &#8220;<em>thương nghiệp</em>&#8221; và &#8220;<em>vinh hoa</em>&#8220;, nhân vật trữ tình lại nảy sinh một nỗi hoài nghi đầy xót xa: “<em>Làm sao hạt gạo chẳng thơm như mùa</em>”. Đây là một nhận xét tinh tế về mặt tâm lý, bởi hạt gạo ngày nay dù trắng trong, dẻo thơm đến mấy cũng thiếu đi cái vị của sự nhọc nhằn và tình thâm sâu nặng. Trong ký ức ấy, hình ảnh &#8220;<em>Cá cờ lội ngược cơn mưa chạy đồng</em>&#8221; hiện ra như một biểu tượng của sức sống bền bỉ giữa thiên nhiên khắc nghiệt. Đoạn thơ giữa tiếp tục đào sâu vào những chi tiết thực nghiệm như thuế sưu, bát cơm đấu gạo, hay cái đói quay quắt của &#8220;<em>tháng Ba dài</em>&#8220;, vẽ nên một bức tranh xã hội nông thôn ngột ngạt. Nhưng chính trong cái nền tăm tối đó, người mẹ hiện lên như một trụ cột tinh thần duy nhất; cụm từ &#8220;<em>gắng gượng mẹ chờ</em>&#8221; đã tạc nên chân dung một người đàn bà nuôi con không chỉ bằng khoai sắn mà bằng cả đức hy sinh thầm lặng.</p>



<p>Khép lại bài thơ là một nỗi buồn ưu tư mang tính nhân văn sâu sắc. Sự trung thực của người con được thể hiện qua cái nhìn tự vấn, không tô vẽ khi thừa nhận mình &#8220;<em>chả đỡ được nhiều</em>&#8220;, chỉ quanh quẩn với việc &#8220;<em>thu rơm quét thóc</em>&#8220;. Thái độ này càng làm tôn thêm sự vĩ đại của mẹ và sức nặng của câu kết: &#8220;<em>Vinh hoa mà nhớ cội nguồn / Những ngày xưa ấy như khuôn tạc đời</em>&#8220;. Đây là lời khẳng định đanh thép về đạo lý uống nước nhớ nguồn, rằng quá khứ khổ đau chính là chiếc khuôn định hình nên nhân cách và sự thành bại của mỗi người ở hiện tại.</p>



<p>Câu kết “<em>Những ngày xưa ấy như khuôn tạc đời</em>” đã nâng tầm bài thơ từ một tiếng lòng cá nhân thành một quy luật phổ quát. Quá khứ không phải là gánh nặng, mà là cái khuôn mẫu để hình thành nên bản lĩnh và cốt cách của một con người ở hiện tại. Dù đôi chỗ vần điệu còn mộc mạc, gần với lối kể chuyện hơn là sự trau chuốt ngôn từ, nhưng chính sự mộc mạc đó lại tạo nên một hấp lực riêng, khiến bài thơ &#8220;<strong><em>Nhớ ngày xưa</em></strong>&#8221; đã thành công trong việc khơi gợi lòng trắc ẩn, vừa là tiếng khóc thương mẹ, vừa là lời nhắc nhở về những giá trị truyền thống đang dần mai một giữa dòng đời hối hả.</p>



<p>Có thể nói, bài thơ là một bản tổng kết bằng cảm xúc về một thời đại đã qua, nơi mà những giá trị tinh thần được tôi luyện qua gian khổ. Nó nhắc nhở chúng ta rằng, giữa những vinh hoa của hiện tại, nếu thiếu đi sự kết nối với “<em>cội nguồn</em>”, con người sẽ chỉ là những thực thể không gốc rễ.</p>



<p><strong>ĐỖ ANH TUYẾN</strong></p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>ĐỖ ANH TUYẾN: ĐẶNG XUÂN XUYẾN: TIẾNG THỞ DÀI CỦA BI KỊCH NHÂN SINH</title>
		<link>https://t-van.net/do-anh-tuyen-dang-xuan-xuyen-tieng-tho-dai-cua-bi-kich-nhan-sinh/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Tác Giả]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 24 Feb 2026 06:10:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Ghi Chép]]></category>
		<category><![CDATA[bình thơ]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://t-van.net/?p=87353</guid>

					<description><![CDATA[Trong dòng chảy của thi ca đương đại, bài thơ&#160;&#8220;Tôi lại thở dài ngó xa xăm&#8221;&#160;của Đặng Xuân Xuyến hiện lên như một nốt trầm mặc, đầy ám ảnh về thân phận và sự lỡ dở của tình yêu. Bằng một bút pháp cổ điển kết hợp với cái nhìn hiện thực đầy xót xa, [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full is-resized"><a href="https://eqhsih9ofx5.exactdn.com/2026/02/da-dung.jpg?strip=all&w=2560"><img loading="lazy" decoding="async" width="645" height="800" src="https://eqhsih9ofx5.exactdn.com/2026/02/da-dung.jpg?strip=all" alt="" class="wp-image-87354" style="width:477px;height:auto" srcset="https://cdn.t-van.net/2026/02/da-dung-242x300.jpg 242w, https://eqhsih9ofx5.exactdn.com/2026/02/da-dung.jpg?strip=all 645w" sizes="(max-width: 645px) 100vw, 645px" /></a><figcaption class="wp-element-caption">Đá Dựng &#8211; <em>Tranh: Stevens, Philip (Nguồn: http://www.artuk.org)</em></figcaption></figure></div>


<p>Trong dòng chảy của thi ca đương đại, bài thơ&nbsp;<strong>&#8220;Tôi lại thở dài ngó xa xăm&#8221;</strong>&nbsp;của Đặng Xuân Xuyến hiện lên như một nốt trầm mặc, đầy ám ảnh về thân phận và sự lỡ dở của tình yêu. Bằng một bút pháp cổ điển kết hợp với cái nhìn hiện thực đầy xót xa, Đặng Xuân Xuyến không chỉ kể lại một câu chuyện tình buồn mà còn dệt nên một bức tranh tâm trạng, nơi thời gian và không gian không còn là thực thể vật lý mà trở thành những lớp lang của bi kịch nhân sinh.</p>



<p>TÔI LẠI THỞ DÀI NGÓ XA XĂM</p>



<p>.</p>



<p><em>Tôi xa làng Đá đã nhiều năm</em></p>



<p><em>Từ độ người ta tuổi chớm Rằm</em></p>



<p><em>Cái tuổi xúi người say má thắm</em></p>



<p><em>Thả hồn mơ mộng mãi xa xăm</em></p>



<p><em>.</em></p>



<p><em>Tôi nhớ, người ta một cuối năm</em></p>



<p><em>Giữa chiều mưa ấy rét căm căm</em></p>



<p><em>Mặc tôi thảng thốt chặt tay nắm</em></p>



<p><em>Vẫn nhẹ lắc đầu ngó xa xăm.</em></p>



<p><em>.</em></p>



<p><em>Tôi biết người ta với làng Chằm</em></p>



<p><em>Ân tình riêng nặng đã nhiều năm</em></p>



<p><em>Người ta lại giỏi cam chịu lắm</em></p>



<p><em>Mặc kẻ làng Chằm biệt biệt tăm.</em></p>



<p><em>.</em></p>



<p><em>Tôi về làng Đá mỗi cuối năm</em></p>



<p><em>Nhìn người hóa đá giữa đêm Rằm</em></p>



<p><em>Tuổi xuân tự lấp sâu vạn dặm</em></p>



<p><em>Tôi lại thở dài, ngó xa xăm&#8230;</em></p>



<p>*.</p>



<p>Hà Nội, 26 tháng 01 năm 2026</p>



<p>ĐẶNG XUÂN XUYẾN</p>



<p>Sức hấp dẫn đầu tiên của tác phẩm nằm ở nghệ thuật kiến tạo hình ảnh và xây dựng tứ thơ độc đáo. Đặng Xuân Xuyến đã khéo léo khai thác tứ &#8220;<em>Vọng phu</em>&#8221; nhưng đặt trong bối cảnh đời thường, không mở ra theo chiều rộng của không gian mà xoáy sâu vào chiều âm của số phận, khiến nó trở nên gần gũi mà buốt nhói. &#8220;<em>Làng Đá</em>&#8221; – từ một địa danh hành chính cụ thể – qua dòng thời gian đã biến chuyển thành một biểu tượng nghệ thuật: sự hóa thạch của nỗi đau. Hình ảnh &#8220;<em>Người hóa đá giữa đêm Rằm</em>&#8221; là một nhãn tự đắt giá, lột tả sự tàn nhẫn của thời gian. Ở đó, người phụ nữ không hóa đá trên đỉnh núi cao để thiên hạ chiêm bái, mà họ &#8220;<em>tự lấp sâu vạn dặm</em>&#8221; tuổi xuân của mình ngay giữa lòng làng quê, trong sự im lặng của lòng thủy chung lầm lạc. Đây là một bước chuyển mình về tư duy nghệ thuật. Sự &#8220;<em>hóa đá</em>&#8221; ở đây không phải là sự thăng hoa thành huyền thoại, mà là một sự &#8220;<em>tự lấp sâu vạn dặm</em>&#8221; của tuổi xuân. Tác giả đã nhìn ra một bi kịch hiện đại: con người ta không chết đi, nhưng họ tự đóng băng đời mình trong sự cam chịu và những giá trị đã lỗi thời.</p>



<p>Để chuyển tải tứ thơ ấy, Đặng Xuân Xuyến đã xây dựng được những cặp hình ảnh đối lập đầy ám ảnh. Hình ảnh &#8220;<em>má thắm</em>&#8221; của tuổi trăng tròn đối diện với cái &#8220;<em>ngó xa xăm</em>&#8221; vô định ngay từ khổ đầu đã dự báo về một sự lệch pha giữa sức sống thanh xuân và định mệnh u buồn. Đặc biệt, chi tiết &#8220;<em>thảng thốt tay chặt nắm</em>&#8221; trong chiều mưa &#8220;<em>rét căm căm</em>&#8221; là một nhãn tự đắt giá. Chữ &#8220;<em>thảng thốt</em>&#8221; ở đây không chỉ là trạng thái tâm lý mà là một hành động vật lý mang tính biểu đạt cao; nó cho thấy sự chới với của một người đang cố níu giữ cái thực tại đang tan rã. Đối lập với sự &#8220;<em>thảng thốt</em>&#8221; ấy là cái &#8220;<em>nhẹ</em>&nbsp;<em>lắc đầu</em>&#8221; – một hình ảnh tĩnh lặng nhưng có sức công phá mạnh mẽ hơn mọi lời cự tuyệt. Đặng Xuân Xuyến đã dùng cái &#8220;<em>tĩnh</em>&#8221; để chế ngự cái &#8220;<em>động</em>&#8220;, dùng sự im lặng để biểu đạt sự tuyệt vọng cùng cực. Chính sự &#8220;<em>giỏi cam chịu</em>&#8221; mà nhà thơ nhắc đến không đơn thuần là lời ngợi ca phẩm hạnh, mà là một tiếng thở dài phê phán những lề thói, những ân tình cũ kỹ đã vô tình giam cầm biết bao kiếp người.</p>



<p>Cái hay của tứ thơ còn nằm ở sự dịch chuyển điểm nhìn. Từ cái nhìn khách thể của người đi xa trở về, tác giả chuyển dần sang sự đồng cảm và cuối cùng là sự đồng điệu trong nỗi đau. Câu kết &#8220;<em>Tôi lại thở dài, ngó xa xăm</em>&#8221; là một sự lặp lại có chủ đích, hoàn tất vòng lặp của bi kịch. Nếu cái &#8220;xa xăm&#8221; của người phụ nữ là sự chờ mong kẻ biệt tăm, thì cái &#8220;<em>xa xăm</em>&#8221; của thi sĩ là sự bất lực trước sự tàn nhẫn của thời gian và lòng người.</p>



<p>Trong chỉnh thể của bài thơ&nbsp;<em>&#8220;<strong>Tôi lại thở dài ngó xa xăm</strong>&#8220;</em>, Đặng Xuân Xuyến không cầu kỳ trong việc dụng chữ bằng những thuật ngữ tân kỳ, nhưng lại đặc biệt thành công trong việc kiến tạo một hệ thống ngôn ngữ giàu tính gợi hình và một tứ thơ mang đậm hơi thở của bi kịch nhân sinh. Ngôn ngữ và hình ảnh trong tác phẩm này không tồn tại độc lập mà đan cài chặt chẽ để phục vụ cho một ý đồ nghệ thuật nhất quán: sự hóa thạch của nỗi đau.</p>



<p>Khổ thơ cuối là một sự thăng hoa của cảm xúc nhưng lại hạ cánh trong một hiện thực tàn khốc. Hình ảnh &#8220;<em>Nhìn người hóa đá giữa đêm Rằm</em>&#8221; là một ẩn dụ đầy sức nặng. Làng Đá không còn là tên gọi hành chính, nó đã thấm vào máu thịt, vào số phận của con người. Người phụ nữ ấy, sau bao năm tháng đợi chờ, đã tự hóa thạch chính tuổi xuân của mình. Cụm từ &#8220;<em>Tuổi xuân tự lấp sâu vạn dặm</em>&#8221; gợi lên một sự hy sinh tự nguyện nhưng vô vọng, một sự tự chôn vùi cái tôi cá nhân vào hố sâu của định kiến và lòng thủy chung lầm lạc.</p>



<p>Điểm đáng chú ýnhất về nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ&nbsp;là hệ thống vần &#8220;<em>ăm</em>&#8221; (<em>năm, Rằm, thắm, xăm, căm, nắm, Chằm, tăm, dặm</em>) được gieo xuyên suốt tác phẩm. Trong ngữ âm tiếng Việt, vần &#8220;<em>ăm</em>&#8221; là một âm đóng, tạo cảm giác tù túng, quẩn quanh và bế tắc. Việc lặp lại âm hưởng này không chỉ tạo nên tính nhạc cho bài thơ mà còn tạo ra một không gian tâm lý chật hẹp, nơi nhân vật trữ tình và cả người phụ nữ kia đều bị giam cầm trong những ký ức không lối thoát. Bên cạnh đó, cách sử dụng các từ láy như &#8220;<em>căm căm</em>&#8220;, &#8220;<em>thảng thốt</em>&#8220;, &#8220;<em>biệt biệt tăm</em>&#8221; đã đẩy cao tính biểu cảm, làm đậm thêm cái lạnh lẽo của không gian và cái dài dặc của thời gian.</p>



<p>Kết thúc bài thơ, tác giả lặp lại hành động &#8220;<em>ngó xa xăm</em>&#8221; nhưng lần này là cái nhìn của chính chủ thể trữ tình. Nếu cái &#8220;<em>xa xăm</em>&#8221; của người phụ nữ là sự chờ đợi vô định, thì cái &#8220;<em>xa xăm</em>&#8221; của nhà thơ là sự bất lực trước vòng xoáy của nhân duyên và số phận. Tiếng thở dài của Đặng Xuân Xuyến không chỉ dành cho một mối tình đơn phương, mà là tiếng thở dài cho những kiếp người tự buộc mình vào những giá trị xưa cũ để rồi tàn héo trong thầm lặng.</p>



<p>Bằng việc sử dụng ngôn ngữ giàu nhạc tính và xây dựng những hình ảnh có sức nặng biểu tượng, Đặng Xuân Xuyến đã nâng một câu chuyện tình lỡ dở lên thành một suy tưởng về thân phận. Bài thơ không chỉ là tiếng lòng của một cá nhân mà là bản cáo trạng nhẹ nhàng nhưng buốt nhói về những lề thói, những ân tình cũ kỹ đã vô tình chôn vùi biết bao kiếp người trong sự tĩnh lặng đáng sợ.</p>



<p>Có thể nói, với&nbsp;<em>&#8220;<strong>Tôi lại thở dài ngó xa xăm</strong>&#8220;</em>, Đặng Xuân Xuyến đã thành công trong việc nâng một câu chuyện riêng tư lên thành một suy tưởng mang tính nhân văn sâu sắc. Bài thơ không chỉ chạm đến trái tim độc giả bằng sự chân thành, mà còn khẳng định bản sắc của một cây bút biết cách dùng những ngôn từ giản dị để chạm tới những vỉa tầng sâu kín nhất của tâm hồn con người.</p>



<p><strong>ĐỖ ANH TUYẾN</strong></p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>ĐẶNG XUÂN XUYẾN: MƠ QUÊ TRONG “XÓM CỎ” CỦA NGUYỄN KHÔI </title>
		<link>https://t-van.net/dang-xuan-xuyen-mo-que-trong-xom-co-cua-nguyen-khoi/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Đặng Xuân Xuyến]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 22 Sep 2025 06:37:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Góc Văn]]></category>
		<category><![CDATA[bình thơ]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://t-van.net/?p=83696</guid>

					<description><![CDATA[Xóm nhỏ bên bờ Rạch Tranh (1992) &#8211; Quang San Art Museum  XÓM CỎ &#8220;Khóm tre già đợi gió đứng bên ao&#8221; &#8211; Anh Thơ (Tặng: Đặng Xuân Xuyến) &#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;- Mơ&#8230; được bỏ Cao Tầng về Xóm Cỏ Ngồi bờ đê hít thở với sông dài Ngắm dáng con đò trước cầu cao ngạo nghễ [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<figure class="wp-block-image size-full is-resized"><a href="https://eqhsih9ofx5.exactdn.com/2025/09/images.jpg?strip=all&fit=253%2C199&w=2560"><img loading="lazy" decoding="async" width="253" height="199" src="https://eqhsih9ofx5.exactdn.com/2025/09/images.jpg?strip=all&fit=253%2C199" alt="" class="wp-image-83697" style="width:545px;height:auto"/></a></figure>



<p><em>Xóm nhỏ bên bờ Rạch Tranh (1992) &#8211; Quang San Art Museum </em></p>



<div style="height:30px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>



<p> <strong>XÓM CỎ</strong></p>



<p>&#8220;Khóm tre già đợi gió đứng bên ao&#8221;</p>



<p>&#8211; Anh Thơ</p>



<p>(Tặng: Đặng Xuân Xuyến)</p>



<p>&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;-</p>



<p><em>Mơ&#8230; được bỏ Cao Tầng về Xóm Cỏ</em></p>



<p><em>Ngồi bờ đê hít thở với sông dài</em></p>



<p><em>Ngắm dáng con đò trước cầu cao ngạo nghễ</em></p>



<p><em>Bãi ngô non thấp thoáng bóng ai&#8230;</em></p>



<p><em>.</em></p>



<p><em>Ta là kẻ lạc loài chán chê Phố Thị</em></p>



<p><em>Chàng Nhà Quê mê kéo vó đêm</em></p>



<p><em>Thả hồn thơ cùng chị Hằng &#8220;tăm&#8221; cá</em></p>



<p><em>Cánh tay trần &#8220;cất&#8221; cả ánh trăng lên&#8230;</em></p>



<p><em>.</em></p>



<p><em>Ta muốn quên cái thời đang biến động</em></p>



<p><em>Chỉ vài hôm đã sạch lũy tre làng!</em></p>



<p><em>Cánh đồng xanh đã thành Đô Thị Mới</em></p>



<p><em>Ở giữa quê như chẳng có Quê Hương?!</em></p>



<p><em>.</em></p>



<p><em>Còn chút hẻo lẻ loi chòi Xóm Cỏ</em></p>



<p><em>Ta ra đây ngụ với Bác cu Bần</em></p>



<p><em>Nuôi vịt, trồng rau&#8230;xuống sông kéo vó</em></p>



<p><em>No cái mùi Hoa Cỏ nức hương xuân&#8230;</em></p>



<p>*</p>



<p>Bắc Ninh, 12 tháng 03.2016</p>



<p><strong>NGUYỄN KHÔI</strong></p>



<p><strong>LỜI BÌNH:</strong></p>



<p>Lẽ thường, người ta mơ &#8220;từ quê&#8221; được &#8220;ra tỉnh&#8221;, để được sống không khí náo nhiệt, sầm uất nơi phố xá, thị thành, thì nhà thơ Nguyễn Khôi lại mơ bỏ phố về làng, ngược với lẽ thường của nhân thế:</p>



<p><em>Mơ… được bỏ Cao Tầng về Xóm Cỏ</em></p>



<p><em>Ngồi bờ đê hít thở với sông dài</em><em></em></p>



<p><em>Ngắm dáng con đò trước cầu cao ngạo nghễ</em><em></em></p>



<p><em>Bãi ngô non thấp thoáng bóng ai&#8230;</em><em></em></p>



<p>Nhà thơ tự nhận mình &#8220;<em>là kẻ lạc loài chán chê Phố Thị</em>&#8221; nên mới mơ khác lẽ thường ở đời: &#8220;<em>bỏ Cao Tầng về Xóm Cỏ</em>&#8220;, để được là:&nbsp;</p>



<p><em>Chàng</em><em>&nbsp;Nh</em><em>à Quê mê kéo vó đêm</em></p>



<p><em>Thả hồn thơ cùng chị Hằng &#8220;tăm&#8221; cá</em></p>



<p><em>Cánh tay trần &#8220;cất&#8221; cả ánh trăng lên&#8230;</em></p>



<p>Những câu thơ đẹp, hàm súc và tươi tắn chất thôn quê.&nbsp;</p>



<p>Những hình ảnh lãng mạn mà khỏe khoắn, phóng khoáng mà dung dị đời thường của “<em>Chàng Nhà Quê</em>” đượm hồn quê trong giấc mơ quê.&nbsp;</p>



<p>Tôi ngẩn ngơ với câu: “<em>Cánh tay trần “cất” cả ánh trăng lên</em>&#8230;”.</p>



<p>Nét tài hoa của nhà thơ Nguyễn Khôi ở những câu thơ này là sử dụng câu chữ&nbsp;rất &#8220;đắc địa&#8221;, đặt đúng vị trí, đúng hoàn cảnh, đúng ngữ cảnh, không thể xáo trộn, thay đổi. Ví như câu: &#8220;<em>Cánh tay trần &#8220;cất&#8221; cả ánh trăng lên</em>&#8230;&#8221; nếu bỏ hoặc thay chữ &#8220;<em>trần</em>&#8221; bằng một chữ khác thì hình ảnh &#8220;<em>cánh tay trần</em>&#8221; rất đẹp, gợi nét vạm vỡ, phong trần và đậm đặc chất đàn ông sẽ không còn nữa, câu thơ sẽ thiếu “lửa”, nhạt đi và kém hay. Hoặc nếu thay từ &#8220;cất&#8221; bằng một từ khác thì câu thơ:&nbsp;“<em>Cánh tay trần “cất” cả ánh trăng lên</em>&#8230;” vốn hút hồn người đọc bởi hình ảnh thơ mộng, đẹp phóng khoáng kiểu Chử Đồng Tử an nhiên tự tại giữa bãi Tự Nhiên:&nbsp;<em>“cất” cả ánh trăng lên</em>&#8230;” sẽ không còn nữa, câu thơ cũng vì thế mà mất hay, hết duyên.</p>



<p>Ta đọc tiếp khổ thơ thứ 3 xem nhà thơ nói gì:</p>



<p><em>Ta muốn quên cái thời đang biến động</em></p>



<p><em>Chỉ vài hôm đã sạch lũy tre làng!</em></p>



<p><em>Cánh đồng xanh đã thành Đô Thị Mới</em></p>



<p><em>Ở giữa quê như chẳng có Quê Hương?!</em></p>



<p>Ồ. Thì ra nhà thơ mơ bỏ Phố Thị về Xóm Cỏ là xót xa vì sự đô thị hóa &#8220;<em>lũy tre làng</em>&#8221; nhanh quá, khủng khiếp quá, còn hơn cả tằm &#8220;<em>ăn rỗi</em>&#8220;: “<em>Chỉ vài hôm đã sạch lũy tre làng</em>”. “<em>Mái rạ, bờ tre</em>”, nét đặc trưng bao đời của làng quê Việt chỉ trong &#8220;chốc lát&#8221; đã biến mất. Câu “<em>tắt lửa tối đèn có nhau</em>” sâu nặng tình làng nghĩa xóm &#8220;ngoảnh đi ngoảnh lại&#8221; chắc cũng chẳng còn ý nghĩa. Nhà thơ xót xa, &#8220;<em>muốn quên cái thời đang biến động</em>&#8221; nhưng làm không được, khiến nhà thơ rưng lệ, ngậm ngùi: &#8220;<em>Ở giữa quê như chẳng có Quê Hương</em>?!&#8221;</p>



<p>Chẳng có đau xót nào lớn hơn khi &#8220;<em>Ở giữa quê</em>&#8221; mà &#8220;<em>như chẳng có Quê Hương</em>?!&#8221;. Một dấu hỏi, một dấu chấm than đặt ở cuối câu như mũi khoan xoáy vào thẳm sâu nỗi xót xa khi nhà thơ phải chứng kiến sự đổi thay đang tàn phá chất quê, hồn quê của “<em>cái thời đang biến động</em>”.</p>



<p>Nhà thơ dồn liên tục, liên tục tâm trạng xót xa của kẻ cô đơn, lạc lõng bằng một loạt tính từ: &#8220;<em>chút</em>&#8220;, &#8220;<em>hẻo</em>&#8220;, &#8220;<em>lẻ loi</em>&#8220;&#8230; đặt liền nhau, đứng trong cùng một câu thơ, để sự cô đơn, nỗi bi thương, tuyệt vọng của kẻ vô gia cư ngay trên chính quê hương mình thẩm sâu vào trái tim người đọc. Ôi, đã &#8220;<em>còn chút hẻo</em>&#8220;, nhà thơ lại bồi thêm hình ảnh &#8220;<em>lẻ loi</em>&#8221; của &#8220;<em>chòi Xóm Cỏ</em>&#8221;&nbsp;trong cùng một câu:&nbsp;“<em>Còn chút hẻo lẻ loi chòi Xóm Cỏ</em>”, rồi nhấn nhá thêm bằng giọng ngạo nghễ, bông đùa:&nbsp;“<em>Ta ra đây ngụ với Bác cu Bần</em>.”. Khiến người đọc se lòng với những quặn thắt: Có ai thất thế ra nhập nhóm người vô gia cư lại thản nhiên như vậy? Có ai sa cơ &#8220;nhập hội&#8221; mấy &#8220;bác thằng bần” lại bỡn cợt như thế? Không. Đấy là nhà thơ đang cố mượn giọng bông đùa để bỡn cợt, giấu đi nỗi đau đang bóp nghẹt trái tim.&nbsp;</p>



<p>Ở 2 câu cuối, ở khổ thơ khép lại bài thơ, nhà thơ lại vẽ tiếp một giấc mơ quê, một giấc mơ không thể đơn giản hơn nữa, không thể nhỏ bé hơn nữa bởi những hình ảnh trong ước mơ rất đời thường, đời thường đến lam lũ mà đau đáu những khát khao trong trẻo của hồn quê, chất quê:</p>



<p><em>Nuôi vịt, trồng rau&#8230;xuống sông kéo vó</em></p>



<p><em>No cái mùi Hoa Cỏ nức hương xuân&#8230;</em></p>



<p>Ôi, giấc mơ giữ lại chút hồn quê, chất quê của nhà thơ Nguyễn Khôi, hay đúng hơn là nhà thơ cất tiếng nói thay ước mơ giữ lại được chút hồn quê, chất quê trên mảnh đất thôn quê, của những người dân lam lũ mà nặng lòng da diết với quê hương, ở “<em>cái thời đang biến động</em>&#8221;&nbsp;này sao mà lệ mặn ngược vào tim?!&nbsp;</p>



<p>Bởi, là mơ đấy, là khao khát chỉ “tầm thường” thế đấy mà cũng e khó thành!</p>



<p>Ôi! Những giấc mơ quê trong thời đại kim tiền!</p>



<p>*.</p>



<p><strong>ĐẶNG XUÂN XUYẾN</strong></p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Nguyễn Thị Khánh Minh: Nguyên Yên: Khoảng trống giữa những vô nghĩa tồn tại và những bất tử đã bị dập tắt</title>
		<link>https://t-van.net/nguyen-thi-khanh-minh-nguyen-yen-khoang-trong-giua-nhung-vo-nghia-ton-tai-va-nhung-bat-tu-da-bi-dap-tat/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Tác Giả]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 13 Sep 2025 05:02:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Góc Văn]]></category>
		<category><![CDATA[bình thơ]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://t-van.net/?p=83523</guid>

					<description><![CDATA[Tranh: (Tác Giả gởi) Nguyên Yên, một trong những nhà thơ đương đại nổi tiếng ở hải ngoại. Cô chưa in một tập thơ nào, chỉ xuất hiện trên một số trang web như Việt Báo, Văn Việt, Hợp Lưu, Blog Trần Thị Nguyệt Mai, Phố Văn… Ngoài những bài viết về thời sự, bình [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full is-resized"><a href="https://eqhsih9ofx5.exactdn.com/2025/09/d0eXCNJ5-image001.jpg?strip=all&w=2560"><img loading="lazy" decoding="async" width="536" height="704" src="https://eqhsih9ofx5.exactdn.com/2025/09/d0eXCNJ5-image001.jpg?strip=all" alt="" class="wp-image-83524" style="width:462px;height:auto" srcset="https://cdn.t-van.net/2025/09/image001-228x300.jpg 228w, https://eqhsih9ofx5.exactdn.com/2025/09/d0eXCNJ5-image001.jpg?strip=all 536w" sizes="(max-width: 536px) 100vw, 536px" /></a></figure></div>


<p class="has-text-align-center"><em>Tranh: (Tác Giả gởi)</em></p>



<div style="height:30px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>



<p>Nguyên Yên, một trong những nhà thơ đương đại nổi tiếng ở hải ngoại. Cô chưa in một tập thơ nào, chỉ xuất hiện trên một số trang web như Việt Báo, Văn Việt, Hợp Lưu, Blog Trần Thị Nguyệt Mai, Phố Văn… Ngoài những bài viết về thời sự, bình luận ký tên thật Nina Hòa Bình Lê với cái nhìn sắc bén và nhân ái, người đọc còn được biết đến Thơ của cô, với bút danh Nguyên Yên. Một tiếng thơ gây ngạc nhiên bởi ý tưởng, hình ảnh độc đáo, giản dị, mạnh mẽ, trữ tình. Tôi thực sự bị dòng thơ này lôi cuốn. Trong một trang thơ của Việt Bào, tôi đã giới thiệu về Nguyên Yên với đôi dòng cảm nhận như sau:</p>



<p>“Một nhà phê bình văn học ngoại quốc đã nói đại ý: Nếu các nhà thơ hiện đại không có độc giả, họ có thể tạo ra độc giả. Đây thuộc vào phần lớn thi tài của nhà thơ. Để có được một bài thơ ra thơ, nghĩa là, được sinh ra từ cảm xúc thực, có sự mới lạ của chữ và nghĩa, và ít nhất là có nhạc thơ. Thơ hiện đại có khi nghiêng về lý sự mà coi nhẹ cảm xúc. Làm thế nào để một bài thơ mang tính triết lý, đầy suy tư cá nhân, gây được rung động, cảm xúc Thơ nơi người đọc?</p>



<p>Thơ Nguyên Yên có một gợi mở như thế.</p>



<p>Thơ của cô trầm tĩnh, đầy những suy tư, và táo bạo một cách sáng suốt để không phá đi thẩm mỹ từ của thi ngữ. Cô tôn trọng thi ngữ, cô triết lý bằng cảm xúc (<em>là khi trái tim phỉnh cái đầu…</em>) và vì vậy thơ vừa hiện đại vừa đầy chất thơ, và nhạc chữ rất riêng của thơ tự do, đọc lên, có được cảm xúc đọc một bài thơ, cảm được cái mới lạ của chữ, nghĩa, hình ảnh. Suy tư, trực diện, mà vẫn ánh lên nét thơ mộng, lãng mạn, đặc biệt là những bất ngờ ở cuối bài thơ. Đó là những yếu tố mà thơ Nguyên Yên đã chinh phục được người đọc, để tạo ra một lớp độc giả cho mình…” (Hết trích) (https://vietbao.com/a311042/dong-tho-nguyen-yen)</p>



<p>NGUYÊN YÊN NỖI THAO THỨC CHỮ NGHĨA</p>



<p>Xin cùng đọc bài thơ sau đây, một độc thoại về thân phận chữ nghĩa, cả về thân phận con người khi vận chữ long đong. Chữ nghĩa, theo Nguyên Yên không chỉ thuần về mặt văn chương, mà nó là tấm gương phản chiếu cuộc sống, tâm thức con người.</p>



<p>Trong cuộc sống hiện đại, những điều vô nghĩa được lên ngôi và có những điều vô cùng cần thiết lại bị xem nhẹ, giữa nó là khoảng trống hụt hẫng, trong đó đầy tra vấn lương tri và sự thật. Bài thơ đẩy người đọc suy nghĩ đa chiều. Đây là một chiêu thức, một thi pháp đặc biệt của Nguyên Yên, khi đọc thơ cô, chúng ta phải liên tưởng đến nhiều tia sáng phản xạ từ một nguồn chiếu.</p>



<p><em>VÔ NGHĨA</em></p>



<p><em><br>Anh viết cho em câu chuyện chữ nghĩa<br>thứ chữ nghĩa lọt lòng ngày mẹ gánh con<br>xuyên miền lửa đạn<br>cay xè lời ru khúc ly tan<br>ầu ơ con ngủ cho ngoan<br>để mẹ đào đất xây nhà cho cha.<br>Anh viết cho em<br>câu chuyện đường xa,<br>quê cha đất tổ phôi pha ngày về.</em></p>



<p><em>.<br>Anh viết cho em<br>câu chuyện thời đại chúng ta<br>những cặp mắt ngày nhắm đêm mở<br>chằm chằm nhìn quá khứ<br>không cho tương lai thở<br>những gốc cây bứng rễ<br>èo uột sinh sôi trên đất mớ.</em></p>



<p>.<br><em>Anh viết cho em<br>phiên bản cuộc đời<br>những mảnh vụn lắp ráp từ cuộc hôn nhân vội<br>thoả hiệp mưu sinh<br>tiếng ngáy ngày mê sảng<br>nỗi buồn đêm trằn trọc tiếng thở dài của<br>những vì sao.</em></p>



<p><em>.<br>Anh muốn nói với em<br>câu chuyện chữ nghĩa<br>thứ chữ nghĩa đánh thức cơn mê, thổi bùng<br>ngọn lửa<br>thứ chữ nghĩa đưa chúng ta trở về<br>nơi giấc mơ có hình thù,<br>ngày tháng không đóng khung,<br>chúng ta lại biết bật khóc, bật cười<br>biết quay đầu lại<br>làm người.<br>.<br>Anh viết cho em&nbsp;</em></p>



<p><em>câu chuyện chúng mình<br>Những đứa con của mẹ đã một lần<br>trồi lên từ móng vuốt đại dương<br>trái tim một lần<br>vượt rào cách trở<br>một lần sang bên kia bờ</em></p>



<p><em>nghe dòng sông hát<br>khúc mộng mơ!<br>.<br>Bầu trời chúng mình</em></p>



<p><em>nghênh ngang rộng mở</em></p>



<p><em>nhưng chúng ta,&nbsp;thế hệ chúng ta,</em></p>



<p><em>xác thân đóng đinh vào quá khứ,</em></p>



<p><em>linh hồn quen núp mình trong bóng tối</em></p>



<p><em>sợ sệt từ chối hít thở.</em></p>



<p><em>&nbsp;.</em></p>



<p><em>Hạnh phúc chúng mình</em></p>



<p><em>chỉ một thoáng cái đầu yếu hèn, toan tính</em></p>



<p><em>ngọn lửa tình muôn đời dập tắt,</em></p>



<p><em>và trái tim không nguôi của chúng ta</em></p>



<p><em>mãi hoài là chiếc bóng cô đơn</em></p>



<p><em>lởn vởn trong màn trời ký ức.</em></p>



<p><em>&nbsp;.</em></p>



<p><em>Anh vẫn phải viết câu chuyện chữ nghĩa</em></p>



<p><em>nào có nghĩa lý gì</em></p>



<p><em>chỉ còn lại thứ chữ nghĩa</em></p>



<p><em>không viết cho ai,</em></p>



<p><em>không với ai,</em></p>



<p><em>không vì ai.</em></p>



<p>(26/02/2017)</p>



<p>Câu chuyện chữ nghĩa. Một thứ chữ nghĩa theo phận nước đi qua nhiều thời gian. […] <em>Chữ nghĩa lọt lòng ngày mẹ gánh con/ xuyên miền lửa đạn/ cay xè lời ru khúc ly tan</em>. Chữ nghĩa đi từ ký ức của lịch sử, của cuộc sinh tử: <em>Những đứa con của mẹ đã một lần/ trồi lên từ móng vuốt đại dương/ trái tim một lần/ vượt rào cách trở/ một lần sang bên kia bờ</em>…, đi từ nỗi ly hương: <em>quê cha đất tổ phôi pha ngày về…</em></p>



<p>Một ký ức không thể lãng quên. Và nó luôn là nỗi ám ảnh, <em>chằm chằm nhìn quá khứ/ không cho tương lai thở</em>. Chữ nghĩa bị phủ đầu cả hai chiều, quá khứ và tương lai, và hiện tại kẹt giữa: <em>những gốc cây bứng rễ… thế hệ chúng ta/ xác thân đóng đinh vào quá khứ/ linh hồn quen núp mình trong bóng tối/ sợ sệt từ chối hít thở.</em></p>



<p>Nguyên Yên và người cùng thế hệ cô đã phản ứng thế nào khi đem chữ nghĩa đối diện với thân phận con người trong đời sống hiện tại? Một cuộc sống kết lại từ mảnh vỡ của <em>toan tính</em> hạnh phúc, của cơn mưu sinh mê sảng. Một cuộc sống mà khi người ta hít thở chỉ thấy nhịp tim chỉ còn là <em>chiếc bóng cô đơn</em>.</p>



<p>Trong mớ hỗn độn của thời đại mà Nguyên Yên trưng ra như thế, họa chăng cứu vớt được một chút, là còn <em>tiếng thở dài của sao đêm</em>, giữa những hình ảnh suy tư thì bóng cô đơn này bộc lộ bản chất thi sĩ nơi Nguyên Yên, nhờ đó mà có <em>thứ chữ nghĩa đánh thức cơn mê, thổi bùng/ ngọn lửa… chúng ta lại biết bật khóc, bật cười/ biết quay đầu lại/ làm người…</em></p>



<p><br>Cú đập ở đoạn cuối, làm tôi như bước hụt.</p>



<p><em>Chỉ còn thứ chữ nghĩa</em> <em>không viết cho ai, không với ai, không vì ai</em>, quay ngoắt, phủ định hết mọi ý nghĩa ban đầu, tạo nên một hụt hẫng, trống rỗng. Đâu thể mất trắng như vậy, nhìn lại xem, những điều cô đã nói với chúng ta, về sự ý nghĩa của một quá khứ không thể tách rời khỏi ký ức, nó có ý nghĩa của một tồn tại không chối cãi, hoặc giả tôi có thể nghĩ rằng, cái khát khao lấy thứ vũ khí duy nhất mình có là con chữ để <em>thổi bùng/ ngọn lửa</em>, khiến cô đã bị tổn thương trước sự đổ vỡ của mọi giá trị trong một thời đại suy tàn, Bài thơ nhấn mạnh về điều tồn tại vô nghĩa nhất là làm biến đi những điều có nghĩa.</p>



<p>Cho nên đoạn cuối là một phủ nhận để lên án, để đặt ra vấn đề: chữ nghĩa (nói về niềm tin, đạo đức, nhân ái, lương tri, tình yêu… nói chung là những giá trị đẹp đẽ) có còn ý nghĩa trong thời đại hôm nay? Đặt người đọc vào sự phản tỉnh, cũng như khát vọng về sứ mệnh của chữ nghĩa.</p>



<p><em>AN TOÀN</em></p>



<p><em>miễn biết tránh xa tiếng chim hót, bông hoa lạ<br>miễn cứ đi đường thẳng không quay phải quay trái<br>miễn đừng nghe cũng đừng có nhu cầu kể với ai chuyện gì<br>đừng cười, đừng khóc, quan trọng nhất<br>đừng mong chờ</em></p>



<p><em>không mở sẽ không đóng<br>không nở sẽ không tàn<br>cuộc đời như cơn đại dịch<br>một khi có chủng ngừa,<br>không cần sợ.</em></p>



<p>(8/7/2020)</p>



<p>Một an toàn như thế có thật sự làm bình an không, hay là cái vỏ bọc ngày cứ đan dày thêm trong tâm thái phủ nhận, trốn tránh, phòng thủ. Nói cách khác của sự phòng thủ, là sự vong thân của con người với chính mình và với cuộc sống.</p>



<p>Nếu nhân lên tỷ số phận trên trần gian này thì bạn thấy một thứ chữ nghĩa vực dậy niềm tin cần thiết cho chúng ta đến chừng nào!</p>



<p><em>CUỐI CÙNG</em></p>



<p><em>sẽ có một ngày</em></p>



<p><em>bài thơ không còn được viết bằng chữ</em></p>



<p><em>ký ức là trang giấy trắng</em></p>



<p><em>một ngày khi khuôn mặt của giấc mơ không còn</em></p>



<p><em>chúng ta không tồn tại</em></p>



<p><em>chỉ còn lại</em></p>



<p><em>một ngày của mọi sự vắng mặt</em></p>



<p><em>và tình yêu như cơn đau</em></p>



<p><em>thoát kiếp luân hồi.</em></p>



<p>(26/7/2017)</p>



<p>Nếu ở <em>Vô Nghĩa, </em>có nỗi buồn giữa khát vọng và những phủ định, thì bài thơ <em>Cuối Cùng</em> là hệ quả đưa đến những nghi vấn triết lý về hiện hữu và hư vô.</p>



<p>Khi, <em>“bài thơ không còn được viết bằng chữ”, ký ức là “trang giấy trắng” “khuôn mặt giấc mơ không còn</em>” và “<em>chúng ta không tồn tại</em>”. Để rồi, đến cái hư vô “<em>mọi ngày của mọi sự vắng mặt</em>”, Nguyên Yên muốn đặt hai đối cực đó để nói, điều gì sẽ xẩy ra nếu chữ nghĩa không còn hiện hữu, để lại được khẳng định một điều, sự cần thiết của một thứ chữ nghĩa thổi tắt những cơn mê sảng của nhân loại.</p>



<p>Ở hai câu cuối – thơ Nguyên Yên thường đặt trọng tâm ở kết bài thơ – một là phủ nhận điều đã đặt ra, hai là làm nặng thêm một khẳng định mới. Ở đây, Nguyên Yên đưa ra một sự tồn tại trong những thứ đã mất đi, đó là Tình Yêu, như <em>“cơn đau thoát kiếp luân hồi”, </em>một đáo bỉ ngạn của tình yêu chăng, nói cho cùng, Tình Yêu là một phạm trù tương đồng với Chân Thiện Mỹ, như vậy thì ta hiểu rõ hơn hồn thơ trữ tình, lãng mạn nơi Nguyên Yên.</p>



<p>NGUYÊN YÊN, TÌNH YÊU, NỖI THẤT LẠC VÀ NIỀM TIN.</p>



<p>Có là phỉnh gạt hay hoang tưởng, hoặc có thể là ngây thơ, khi người ta còn niềm tin vào những điều mình hằng tin hay chăng? Trong tâm thái ấy Nguyên Yên cứ như vừa đi vừa đối mặt, vừa nhìn vừa tra vấn, nội tâm. Sự tự hỏi như thế, đưa đến tâm trạng thất lạc, cũng không khó hiểu khi cảm nhận cùng lúc cái mong manh và trường cửu, tin cậy và hụt hẫng. […] <em>vết tích cuộc tình/ như cơn mê về/ vỡ tan… làm sao bôi xóa hết/ những vết nứt hằn sâu… hình ảnh những giấc mơ/ từng cơn buốt nhức…</em></p>



<p><em>ĐÊM</em></p>



<p><em>cuối năm</em></p>



<p><em>mưa giao thừa đổ dốc</em></p>



<p><em>mặt lộ trơn tuột mọi chuyển động</em></p>



<p><em>những bóng ma&nbsp;&nbsp;</em></p>



<p><em>phản chiếu ngày tháng tuột dần</em></p>



<p><em>mưa đêm</em></p>



<p><em>như dòng lệ đổ</em></p>



<p><em>cơn sầu vào thành phố</em></p>



<p><em>vào mảng tim khô</em></p>



<p><em>vào tận cùng thân xác</em></p>



<p><em>nơi vết tích cuộc tình</em></p>



<p><em>như cơn mê về</em></p>



<p><em>vỡ tan</em></p>



<p><em>đêm ba mươi</em></p>



<p><em>xối vào ký ức</em></p>



<p><em>hình ảnh những giấc mơ</em></p>



<p><em>từng cơn buốt nhức</em></p>



<p><em>làm sao bôi xóa hết</em></p>



<p><em>những vết nứt hằn sâu</em></p>



<p><em>từ phỉnh gạt</em></p>



<p><em>từ hoang tưởng</em></p>



<p><em>làm sao bôi xóa hết</em></p>



<p><em>khi trái tim</em></p>



<p><em>còn thức.</em></p>



<p>(26/02/2017)</p>



<p>Ở câu cuối, tôi bắt gặp được sự vừa hoang mang vừa tin cậy – <em>Trái tim còn thức</em>. Nó ý thức rất rõ <em>cơn mê về sự vỡ tan</em>, đồng thời cũng được ngầm hiểu cả gặp gỡ hạnh phúc. Tại sao không? Nguyên Yên cũng đã cảnh tỉnh vào niềm tin trái tim, còn một điều đó, coi chừng đừng để mất. Chỉ một câu kết đóng lại những ý của những câu trên, mà mở một không gian mới, mà mở ra mấy tầng cảm nhận. Tôi thích cách cấu trúc bài thơ kéo người đọc tìm ra thêm cảm xúc mới về bài thơ. Đó là thi pháp Nguyên Yên.</p>



<p>Nguyên Yên nói không ngập ngừng, trái tim, nơi có cơ may kéo cô thoát khỏi “<em>những buốt nhức của giấc mơ” “những vết nứt</em>” để lại từ khoảng trống. Nó có lý lẽ riêng của nó <em>“để lừa phỉnh cái đầu</em>”.</p>



<p>Nguyên Yên cảm xúc về tình yêu thế nào qua vụ lừa phỉnh đó?</p>



<p><em>KHOẢNG TRỐNG</em></p>



<p><em>người ta không thể nhìn thấy nó<br>không biết gì về hình dáng, thể chất của nó<br>cũng không có khái niệm về độ sâu hay chiều cỡ của nó<br>liệu nó phi hạn hay giới hạn</em></p>



<p><em>người ta chỉ biết mình có nhu cầu,<br>chắc nịch như niềm tin tôn giáo<br>như người đàn bà trong cơn lên đồng<br>khăng khăng đòi lắp đầy thiếu vắng<br>bằng tình yêu căng phồng.<br></em>(8/7/2020)</p>



<p>Một định nghĩa về Tình Yêu rất hiện đại, rất bóng bẩy, rất trữ tình.Trữ Tình, hiểu theo nhà văn Trung Hoa Lâm Ngữ Đường, là biểu lộ một cái gì rất riêng. Tình yêu là khoảng trống, <em>là khăng khăng đòi lắp đầy thiếu vắng/ bằng tình yêu căng phồng</em>. Hình ảnh ấy dẫn bạn tới đâu? Cùng với tâm trạng dỗi hờn của đứa trẻ:</p>



<p><em>CÔ ĐỘC</em></p>



<p><em>tôi không một mình<br>thật ra có nhiều người quanh tôi<br>thậm chí có người luôn bên cạnh săn sóc tôi<br>nhưng tôi nghĩ đến anh, trong giấc mơ</em></p>



<p><em>và khi thức tỉnh<br>mở mắt thấy mình như đứa trẻ thất lạc bị bỏ rơi<br>mím môi dặn lòng<br>từ nay nó sẽ chẳng bao giờ cho mình<br>quyền nghĩ tới ai nữa.</em></p>



<p>(8/7/2020)</p>



<p>Sợ cô độc nên tước bỏ quyền nghĩ đến người khác. Sợ nghĩ thì sẽ rơi vào cảm giác bị bỏ rơi. Và, cô độc, tước bỏ “quyền nghĩ tới ai” là cách bảo vệ an toàn cho tâm trạng thất lạc chăng. Những nhà thơ nữ hiện đại có cách để nổi bật cái riêng của nữ tính qua thơ, từ hình ảnh, ngôn từ trực diện, đến cấu trúc của bài thơ và đa số, họ tôn trọng ý hơn lời. Theo tôi, Nguyên Yên có bản lãnh trong cách chế ngự cảm xúc, và cô không hy sinh giữa Ý và Lời, nên thơ hiện đại của cô xúc tích, vẻ đẹp của từ và hình ảnh được nâng lên thành thi ngữ, thi ảnh. Đó là điểm để nhận được Nguyên Yên giữa dòng thơ nữ hiện đại.</p>



<p><em>NHẸ DẠ</em></p>



<p><em>từ biệt tích anh ta trở về ghé thăm</em></p>



<p><em>vẫn khẩu trang, áo cao su bảo vệ linh hồn, và</em></p>



<p><em>bảo vệ nguyên tắc không lây nhiễm</em></p>



<p><em>&nbsp;.</em></p>



<p><em>cảm xúc&nbsp;– anh nói – thứ phiền phức rẻ tiền</em></p>



<p><em>hệt như mong muốn vô hạn của đàn bà</em></p>



<p><em>làm đàn ông mất hứng</em></p>



<p><em>&nbsp;.</em></p>



<p><em>hai người trò chuyện</em></p>



<p><em>hơi ấm mặt trời mơn trớn</em></p>



<p><em>cửa bên trong người đàn bà hé mở</em></p>



<p><em>&nbsp;.</em></p>



<p><em>miền đất từ lâu không dung nạp sự sống</em></p>



<p><em>dòng nước chảy ngang nảy hạt</em></p>



<p><em>cong về ánh sáng quên lòng đất tối</em></p>



<p><em>&nbsp;.</em></p>



<p><em>hai người trò chuyện</em></p>



<p><em>không sự thật nào tác động trái tim anh đá lửa</em></p>



<p><em>kho tàng nếu có, chìa khóa đã vĩnh viễn bị đánh cắp</em></p>



<p><em>thành trì bao năm sừng sững</em></p>



<p><em>kiên cố niềm tin thép</em></p>



<p><em>thà chết ngạt nhất định không thất thủ</em></p>



<p><em>&nbsp;.</em></p>



<p><em>hai người trò chuyện</em></p>



<p><em>đối thoại giữa đàn ông và đàn bà</em></p>



<p><em>bao giờ cũng kết thúc bằng cuộc hẹn</em></p>



<p><em>.&nbsp;</em></p>



<p><em>nơi người đàn ông sẽ mài dũa bảo vật thiêng liêng</em></p>



<p><em>trong cái áo cao su không xuyên thủng</em></p>



<p><em>và người đàn bà lại một lần nữa</em></p>



<p><em>&nbsp;.</em></p>



<p><em>rách toạc.</em></p>



<p>(17/09/2021)</p>



<p>Đằng sau cuộc hẹn của hai người là gì? Là tâm hồn nhạy cảm và ngây thơ của người đàn bà, là cảm giác hụt hẫng trước những điều không giống như mình nghĩ. Nguyên Yên dùng những hoài vọng, nghi vấn, thậm chí cả mảnh vỡ chia tan, vết thương, để nhắc tới tình yêu, ý và lời ở bài thơ này là một cầm chịch vững vàng giữa buông thả cảm xúc và thẩm mỹ từ, phải nhận ra điều ngược lại ẩn kín để hiểu điều được phơi bày ra.</p>



<p><em>BẤT DIỆT</em></p>



<p><em>đã qua hơn hai ngàn ba trăm bốn mươi lăm ngày đêm<br>thời gian không gian ngả màu<br>cái còn lại duy nhất<br>của anh của em<br>vẫn không ngừng mọc lên</em></p>



<p><em>cái còn lại duy nhất<br>vết thương ngày hôm qua cho nhau<br>vẫn mọc lên<br>trơ vết thẹo lồi<br>tưởng vọng một ngày thôi đâm vào xương thịt<br>.&nbsp;<br>vết thương ngày hôm qua anh cho em<br>vẫn tiếp tục hành trình<br>những ngõ hoang những lối mòn rêu cỏ<br>ký ức còn mở mắt<br>quanh co không thể trở về</em></p>



<p><em>vết thương ngày hôm qua<br>vẫn trồi lên, trồi ra<br>như chúng ta<br>bao lần đơm hoa<br>bao lần vùng vẫy<br>cố thoát<br>&nbsp;.<br>hai ngàn ba trăm bốn mươi lăm ngày đêm đã qua<br>vẫn như lần đầu<br>nhấn vào trong em<br>thứ khổ đau<br>ngàn đời rỉ máu</em></p>



<p>(19/5/2020)</p>



<p>Bạn có thấy ở đây là những con chữ của tình yêu, dù <em>cái còn lại duy nhất của anh và em</em>, là cuộc <em>hành trình</em> của <em>vết thương. </em>Nhân chứng là thời gian. Vết thương được cảm nhận như một “thú đau thương”, vì nó là quả của<em> bao lần đơm hoa/ bao lần vùng vẫy/ cố thoát… </em>Tất cả, để chúng ta hiểu được những điều đã được Nguyên Yên định nghĩa bằng chữ <em>Bất Diệt</em>, mà biểu tượng là <em>ngọn lửa nhảy múa trong tim</em>:</p>



<p><em>NGHĨA ĐỊA TÌNH YÊU</em></p>



<p><em>nếu tình yêu là có thật</em></p>



<p><em>một lần nhìn thấy</em></p>



<p><em>một khoảnh khắc ngắn ngủi sống</em></p>



<p><em>một lần hít thở đầy lồng ngực</em></p>



<p><em>.<br>nếu tình yêu là có thật</em></p>



<p><em>bông hoa mọc trong trí óc</em></p>



<p><em>ngọn lửa nhảy múa trong tim</em></p>



<p><em>một lần cháy sáng</em></p>



<p><em>.<br>nếu tình yêu là có thật</em></p>



<p><em>chúng ta đã một lần chắp cánh</em></p>



<p><em>một lần bay cao</em></p>



<p><em>dạn dĩ&nbsp;khờ khạo<br>.<br>nếu tình yêu như nỗi đau là có thật</em></p>



<p><em>hãy để em mang chôn nó vào lòng đất tối</em></p>



<p><em>.<br>và anh</em></p>



<p><em>anh sẽ&nbsp;không thể</em></p>



<p><em>một lần nữa đâm chết nó.<br></em>(13/2/2025)</p>



<p>Bạn ạ, tôi nhẹ nhõm. Tôi không chờ đợi gì hơn khi đây là một nghĩa địa mà chúng ta cần<em>: nếu tình yêu như nỗi đau là có thật/ hãy để em mang chôn nó vào lòng đất tối. </em>Thật đáo để khi dùng nhan đề ấy để đánh vào cảm xúc (vì bản thân của mong manh thường sợ một báo động đau đớn). Thật đầy đủ khi nghĩ về Tình Yêu như thế, <em>một bông hoa mọc trong trí óc, ngọn lửa nhảy múa trong trái tim. </em>Nó hợp tác nhau để thăng hoa. Tôi nghĩ “nếu” ở đây là một cách nói khác của khẳng định. Phải nói, bài thơ nói về tình yêu này của Nguyên Yên là một vì sao lạ trong bầu trời thơ Tình Yêu.</p>



<p><em>HẾT</em></p>



<p><em>khi hoa nở<br>là lúc bắt đầu tàn<br>khi sao sáng đỉnh trời<br>là tới giờ lẩn biến</em></p>



<p><em>câu chuyện chúng mình<br>những ngày hè rực rỡ đã qua<br>bao mùa dâng hoa<br>bao cơn tột đỉnh</em></p>



<p><em>tình yêu một lần có thật<br>thức dậy từ con mắt bình minh<br>cơn mưa đầu mùa nồng nàn<br>cầu vòng hò hẹn</em></p>



<p><em>chúng ta một lần dào dạt<br>như đất với trời<br>như anh trong em<br>đêm tràn huyệt mộ</em></p>



<p><em>quy luật trò chơi<br>đến, đi, được, mất<br>kết hợp nào<br>cũng là khởi đầu tan rã</em></p>



<p><em>chỉ có trái tim<br>từ chối luật thời gian<br>say cơn khải hoàn<br>ngụp lầy hạnh phúc</em></p>



<p><em>và khi chia tay điểm giờ<br>soi gương nhìn lại<br>thấy hồn mình một nghĩa địa già nua<br>mọi cảm xúc giơ xương chờ</em></p>



<p><em>mục rữa.</em></p>



<p>(3/8/2025)</p>



<p><em><br>khi hoa nở/ là lúc bắt đầu tàn… kết hợp nào/ cũng là khởi đầu tan rã. </em>Cô bạn nhỏ của tôi, đó là nhận biết về vô thường, về duyên khởi<em>. </em>Nên biết được giá trị của phút giây, của những gì một lần, <em>những ngày hè rực rỡ/ bao mùa dâng hoa … chúng ta một lần dào dạt/ như đất với trời/ như anh trong em… </em>và, thêm lần nữa, sau bài Đêm, Nguyên Yên lại khẳng định quyền năng của trái tim, <em>chỉ có trái tim/ từ chối luật thời gian.</em> Đó có phải là Tánh không? Như Phật ngữ nói cái Tánh tồn tại mãi. Cho nên Hết của vạn pháp là một khởi đầu mới.</p>



<p>Tất cả thơ về tình yêu của Nguyên Yên, dù cô đi bằng đường vòng, đường thằng, đường díc-dắc, hay thậm chí đứng một chỗ sau lùm cây, thì vẫn có những mũi tên bí ẩn để chỉ cho ta niềm tin cậy và nương tựa vào điều có thế cứu rỗi con người, là Tình Yêu.</p>



<p>NGUYÊN YÊN- KHOẢNG TRỐNG VÀ HOÀI VỌNG</p>



<p><em>BẤT HẠNH<br><br>giả sử hôm nay như mọi ngày</em></p>



<p><em>con chim cu vẫn đến gõ vào cửa kiếng<br>căn phòng vừa sáng đủ<br>để cặp mắt trong tối tìm ra<br>điểm dừng<br>.<br>giả như bình minh vẫn mọc mỗi sớm mai<br>mùi cà-phê điểm tâm vẫn khuấy lên<br>thứ ma lực xỏ đôi chân<br>vào thế giới mở – khua<br>thức dục vọng<br>.</em></p>



<p><em>giả như cuộc sống vẫn tràn đầy<br>mùi hoa nhài đầu ngọn gió vẫn tỏa hương<br>nồi cơm sôi thơm ngát xới vun bát<br>bên nhau xùm xụp húp<br>chén say đầy mãn<br>.</em></p>



<p><em>giả như cuộc đời vẫn là<br>những cuộc săn đuổi tất bật<br>mắt mở say mê<br>đầu hùng hục húc<br>tim không sợ<br>.</em></p>



<p><em>giả sử niềm tin vẫn sáng soi<br>xác tín như bàn thờ trang nghiêm trong nhà<br>khói hương xì xụp vái<br>cầu người đã bỏ ta đi<br>đừng bỏ ta đi<br>.</em></p>



<p><em>giả như giấc mơ vẫn trở về<br>người khách lạ hàng đêm vẫn ghé vào<br>góc xó hiu quạnh của tâm hồn<br>nỉ non âm điệu<br>rù quến<br><br></em></p>



<p><em>giả như tình yêu không xảy ra<br>mọi thứ chân xác còn nguyên vẹn<br>như quê hương chưa từng chiến tranh<br>lịch sử chưa tranh lấn<br>chúng ta chưa hề khai quật<br>.</em></p>



<p><em>và con người lại được sinh ra<br>tinh khiết như bản năng<br>trí khôn nhắc trái tim tránh<br>lập lại tai họa<br>.</em></p>



<p><em>phải làm thế nào<br>người ta nói điều gì xảy ra<br>sẽ phải xảy ra<br>một ngàn đời nữa<br>.</em></p>



<p><em>bao giờ trần gian còn lỗi lầm<br>con người còn bị trừng phạt<br>mình còn phải<br>gặp nhau.<br></em>(26/10/2021)</p>



<p>&nbsp;“Giả như” là hoài vọng từ khoảng trống-một thứ hố thẳm- trăn trở không ngừng, trước một xã hội mà chân-giả bị đánh đồng, mà con người luôn bị đánh động bởi dục vọng. Những “giả như” vừa muốn níu giữ sự tồn tại của cái đẹp, nhưng cũng phơi bày nỗi cô đơn và khát vọng trước những bất toàn, <em>lỗi lầm</em> của <em>trần gian, con người bị trừng phạt.</em> Nên chi, <em>mình còn phải/ gặp nhau</em>… Để chi vậy?</p>



<p><br>Để… Chờ.</p>



<p><em>HÃO</em></p>



<p><em>mỗi ngày</em></p>



<p><em>đứng trước gương tôi chờ</em></p>



<p><em>bên trong tấm gương cặp mắt chờ</em></p>



<p><em>chiếc bóng trên tường chờ</em></p>



<p><em>bài thơ cũng chờ</em></p>



<p><em>chờ đến một ngày</em></p>



<p><em>thời gian phủ mờ ký ức</em></p>



<p><em>và sẽ chẳng ai làm sao còn nhớ nổi</em></p>



<p><em>mình đang chờ đợi</em></p>



<p><em>chuyện gì</em></p>



<p>(26/7/2017)</p>



<p>Dằng dặc như kiếp người. Sống như để chờ đợi. Vừa có mục đích vừa như không gì cả. Thời nào cũng cứ luôn như thi sĩ Vũ Hoàng Chương, <em>Lũ chúng ta, đầu thai lầm thế kỷ/ Một đôi người u uất nỗi chơ vơ… </em>&nbsp;Mỗi thời đại đều cống hiến cho con người một nỗi buồn thế hệ. Nó mang nét u sầu, bức phá, thất vọng, nhưng ở đây trong thơ Nguyên Yên nó thể hiện không phải chỉ ở tính thất vọng mà còn từ mơ ước được tốt đẹp hơn, cho dù nhan đề bài thơ đã nói Hão, nhưng như tôi đã nói, đọc thơ Nguyên Yên, cái hiểu không một lối mà nhiều ngõ. Đằng sau Hão là một tiếc nuối, một hy vọng. Và tôi thấy được một niềm tin rất trong trẻo, <em>con người lại được sinh ra/ tinh khiết như bản năng…</em>Thiệt mà nói, khó đào xới cho ra ở vào thời này, một cô gái hiện đại, lại giữ được cái mầm khí trong sáng: bản năng con người là tinh khiết (nhân chi sơ tính bổn thiện), thế thì, <em>niềm tin vẫn sáng soi/ xác tín như bàn thờ trang nghiêm trong nhà</em> và hoài vọng của cô cũng đã le lói sự sinh ra của những con chữ xóa được <em>cơn mê sảng</em> của nhân loại. <em>chúng ta lại biết bật khóc, bật cười/ biết quay đầu lại/ làm người.</em></p>



<p>Nguyên Yên luôn đặt mình trước câu hỏi về sự hiện hữu và hư vô. Hiện hữu như một níu kéo ngay trong khoảnh khắc nó tan biến. Và hư vô trong sự vắng mặt của chính mình. Dường như là phân vân -để làm gì-, trước tất cả những mâu thuẫn, của cuộc sống và thân phận con người,</p>



<p><em>này các người nhân danh tình yêu</em></p>



<p><em>ở đây tôi hiện hữu nơi này</em></p>



<p><em>hiện hữu dù chỉ trong im lặng</em></p>



<p><em>hiện hữu cả trong cơn bôi xóa</em></p>



<p>(Điếu Ca)</p>



<p><em>HẾT</em></p>



<p><em>không phải không có ai</em></p>



<p><em>mà là có quá nhiều người đã từng ở đó</em></p>



<p><em>giờ không là ai cả</em></p>



<p><em>&nbsp;.</em></p>



<p><em>không phải vì thiếu vắng điều gì</em></p>



<p><em>mà là có quá nhiều thứ từng là cần thiết</em></p>



<p><em>giờ không là gì cả</em></p>



<p>(7/2025)</p>



<p><em>VẮNG NHÀ</em></p>



<p><em>những trái ớt chín, khô héo trên cành</em></p>



<p><em>bình hoa tulip trên bàn, gục đầu ủ rũ</em></p>



<p><em>căn phòng không màu không mùi không vui buồn</em></p>



<p><em>chỉ những nốt lặng, trào ra từ cây piano</em></p>



<p><em>đậy nắp</em></p>



<p><em>&nbsp;.</em></p>



<p><em>người chết không hót không bay không nhảy múa</em></p>



<p><em>con hạc mào đỏ* xếp cánh thôi mơ thôi thơ</em></p>



<p><em>con chó thất lạc buồn rầu</em></p>



<p><em>ngọn gió vô tâm, xào xạc</em></p>



<p><em>không tin nhắn</em></p>



<p><em>&nbsp;.</em></p>



<p><em>trên tầng mây kia hay dưới lòng đất này</em></p>



<p><em>chả nhằm nhò gì nữa</em></p>



<p><em>trong nghĩa trang tâm hồn kẻ ở</em></p>



<p><em>sự vắng mặt của người đi**</em></p>



<p><em>là phần mộ vĩnh hằng.</em></p>



<p>(23/11/23)</p>



<p><em>TRỐNG TRẢI</em></p>



<p><em><br>là sự vắng mặt của thứ từng hiện diện</em></p>



<p><em>sự im lặng sau tiếng nói hằng thân thiết</em></p>



<p><em>là khoảng trống đã một lần tràn đầy</em></p>



<p><em>là máu trong tim – ngưng chảy</em></p>



<p><em>&nbsp;.</em></p>



<p><em>là bầu trời vắng sao</em></p>



<p><em>đêm hoang vu không đèn</em></p>



<p><em>con đường thênh thang vô định</em></p>



<p><em>giấc mơ chưa thức &#8211; đã quên&nbsp;</em></p>



<p><em>&nbsp;&nbsp;.</em></p>



<p><em>là lý tưởng sụp đổ</em></p>



<p><em>giải Nobel hòa bình bị thu hồi</em></p>



<p><em>người ôm bom nổ banh xác</em></p>



<p><em>không để lại lý do, chính kiến</em></p>



<p><em>&nbsp;&nbsp;.</em></p>



<p><em>là thả rơi linh hồn</em></p>



<p><em>giữa những vách đá hẹp</em></p>



<p><em>chung quanh không đài tưởng niệm</em></p>



<p><em>không đền ma quỷ thần thánh</em></p>



<p><em>&nbsp;&nbsp;.</em></p>



<p><em>là sự mỏi mệt tận cùng</em></p>



<p><em>chẳng còn điều gì kích động được ký ức</em></p>



<p><em>câu chuyện không nghe, không kể</em></p>



<p><em>nốt nhạc im hơi, bặt tiếng</em></p>



<p><em>là khi nước mắt khô đi</em></p>



<p><em>mọi thứ đều trở nên dư thừa</em></p>



<p><em>hiểu biết càng vô hiệu</em></p>



<p><em>những đốm loang không thể tẩy xóa</em></p>



<p><em>&nbsp;&nbsp;.</em></p>



<p><em>là khi đời sống không còn khiếp đảm</em></p>



<p><em>vết thương không hút tỉa</em></p>



<p><em>khuôn mặt người thương không còn diện mạo</em></p>



<p><em>sự trống rỗng không ngừng đục khoét</em></p>



<p><em>&nbsp;&nbsp;.</em></p>



<p><em>là chốn cuối cùng sau mọi sự hủy hoại</em></p>



<p><em>của một lần, một thời tín ngưỡng</em></p>



<p><em>tình yêu, con đường, ánh sáng, bản nhạc</em></p>



<p><em>cả bóng tối cũng không buồn nấn ná</em></p>



<p><em>&nbsp;&nbsp;.</em></p>



<p><em>là sự dừng lại – vĩnh viễn</em></p>



<p><em>ở đây – hay bất cứ nơi đâu</em></p>



<p>(15/08/2023)</p>



<p><em>&nbsp;DỨT</em></p>



<p><em>đóng chặt cánh cửa,</em></p>



<p><em>để lại tất cả sau lưng</em></p>



<p><em>như thời đẩy mái ngược dòng</em></p>



<p><em>ra đi nhắm mắt hòng thoát</em></p>



<p><em>&nbsp;.</em></p>



<p><em>đóng chặt cánh cửa</em></p>



<p><em>nhốt từng giấc mơ sao trời</em></p>



<p><em>khóa trái mọi trối trăn</em></p>



<p><em>những hồn ma hệ lụy</em></p>



<p><em>&nbsp;.</em></p>



<p><em>đóng chặt cánh cửa và quăng đi chìa khóa</em></p>



<p><em>chiếc rương của một thời châu báu</em></p>



<p><em>bầu rượu tràn hớp say</em></p>



<p><em>căn nhà có huyễn tưởng bóng mát</em></p>



<p><em>&nbsp;.</em></p>



<p><em>đóng chặt cánh cửa</em></p>



<p><em>vứt bỏ mẩu quen thuộc cuối cùng nào sót lại</em></p>



<p><em>ngoài kia những chiếc lá ố vàng đang rụng</em></p>



<p><em>mùa thu cũng bỏ đi</em></p>



<p><em>&nbsp;.</em></p>



<p><em>đi như một linh hồn rút lui</em></p>



<p><em>không định trở lại</em></p>



<p><em>đi chuyến nhẹ hẫng về mai sau</em></p>



<p><em>cầu cho trót lọt</em></p>



<p>(4/11/2022)</p>



<p>Một trống trải của hư vô. Một ngưỡng cửa giữa khao khát và thất vọng, <em>là sự dừng lại – vĩnh viễn/ ở đây – hay bất cứ nơi đâu.</em></p>



<p>Cửa đã đóng, chìa khóa đã quăng, <em>cầu cho trót lọt</em>, tôi dựa vào tri giác vô thường của nhà Phật để hiểu rằng sự dừng lại là một bắt đầu khác.</p>



<p>Ở bài thơ <em>Vô Nghĩa</em>, Nguyên Yên nhắc lại một ký ức không quên, <em>mẹ gánh con/ xuyên miền lửa đạn Những đứa con của mẹ đã một lần/ trồi lên từ móng vuốt đại dương… </em>bài <em>Chờ Đợi</em> tiếp nối thời gian những nỗi nhớ, những khổ nạn thời Sài Gòn phong ba, thời người ta phải chọn cái sống trên sợi chỉ sinh tử. Trong đó, báo động, một ký ức để lý giải đầy đủ cho hiện tại đã bị lãng quên lấn chiếm, khiến con người như cọng phiêu bồng không rễ… &nbsp;<em>những ngõ hoang những lối mòn rêu cỏ/ ký ức còn mở mắt/ quanh co không thể trở về, </em>cái day dứt của một thế hệ sau chiến tranh, ký ức quá khứ cùng với những nghịch lý của hiện tại.</p>



<p><em>CHỜ ĐỢI</em></p>



<p><em>chỉ một tiếng động nhẹ<br>đủ bồn chồn thức<br>biết không phải anh gọi<br>vẫn mở mắt cố tìm một dấu hiệu</em></p>



<p><em>cố thuyết phục mình<br>như mỗi đêm đứa nhỏ hồi hộp nhìn ra cửa<br>mút tay chờ cha chờ mẹ<br>đi cải tạo không về</em></p>



<p><em>người bạn thân lên tàu<br>đứa nhỏ mỗi ngày chạy sang nhà mẹ bạn đợi tin<br>người mẹ một hôm hóa điên<br>ôm chầm nó như ghì xác con vào lòng</em></p>



<p><em>Sài Gòn những đêm cúp điện chờ sáng<br>bọn trẻ con trong xóm bu quanh cây me trước nhà<br>chờ bà ngoại quết trầu kể chuyện ma<br>thành phố chờ rợn gáy</em></p>



<p><em>kẻ rồ dại chờ tình yêu<br>người ngây thơ chờ sinh trẻ ra đời<br>con thiêu thân chờ đèn<br>cuộc sống chờ chết</em></p>



<p><em>con người như con vật thuần phục<br>chờ vô điều kiện<br>chờ vãi nước miếng<br>chờ bất cần thưởng</em></p>



<p><em>miễn trái tim còn đập<br>ngọn lửa còn âm ỉ<br>chỉ cần lóe lên một tín hiệu<br>người ta có thể chờ hàng thế kỷ.</em></p>



<p>(26/10/2021)</p>



<p>Tôi đồng tình với tác giả, sẽ chờ – dù đó là một nỗi vô hình hay một tiếng động nhẹ quen thuộc – vẫn chờ, <em>miễn trái tim còn đập/ ngọn lửa còn âm ỉ/ chỉ cần lóe lên một tín hiệu/ người ta có thể chờ hàng thế kỷ. </em>Nguyên Yên bất chấp tất cả, <em>miễn trái tim còn thức, </em>một thách thức quyết liệt rất lãng mạn. Thế thì chúng ta sợ gì sự phá sản của niềm tin vào thế hệ chúng ta đang sống?</p>



<p>Và chữ nghĩa vẫn còn là khí giới. Hãy đi. <em>đầu tư vào ngôi nhà có khu vườn đất màu/ cấy vào đó khát khao/ chờ phép lạ mọc</em></p>



<p><em>TIN</em></p>



<p><em>là khi trái tim phỉnh cái đầu<br>mở ra bầu trời<br>mời gọi giấc mơ</em></p>



<p><em>là khi chênh vênh trên miệng vực<br>ảo tưởng một bàn tay<br>chìa ra hy vọng</em></p>



<p><em>là những phút giây hứng khởi bay<br>ngực căng dưỡng khí<br>no say sung mãn</em></p>



<p><em>là bước vào những mẩu đối thoại hai chiều<br>mở cánh cửa ký ức nhìn thấy tương lai<br>mặc kệ vết thương sâu hoắm</em></p>



<p><em>là đầu tư vào ngôi nhà có khu vườn đất màu<br>cấy vào đó khát khao<br>chờ phép lạ mọc</em></p>



<p><em>nhằm nhò gì những chương sách<br>nhằm nhò gì những tiên đoán chiêm nghiệm<br>chúng ta thừa khả năng viết lại câu chuyện giả tưởng<br>nơi con người ai cũng tìm được đối tượng<br>và một kết cục có hậu.</em></p>



<p>(26/10/2021)</p>



<p>Giả tưởng mà không giả tưởng. Hãy đọc lại bài thơ xem. Vì người ta không viết bằng cái đầu mà người ta viết bằng trái tim. <em>ai cũng tìm được đối tượng và một kết cục có hậu, </em>đó là một hoài mong thật sự, vì <em>trời đâu che riêng ai, đất đâu chở riêng ai </em>(ngạn ngữ Trung Hoa), nên nói giả tưởng chỉ là một cách làm cho nhẹ đi nỗi thiết tha của hoài vọng kia thôi.</p>



<p><em>SINH NHẬT</em></p>



<p><em>tôi cúi xuống thổi ngọn nến hồng</em></p>



<p><em>nghĩ về những điều bất tử</em></p>



<p><em>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;đã bị dập tắt</em></p>



<p><em>ánh lửa bếp lò bà ngoại đốt</em></p>



<p><em>tiếng chim ban sáng hót trong hồn</em></p>



<p><em>ba ngàn cánh cửa vào thế giới</em></p>



<p><em>giấc mơ mọc cánh chọc trời</em></p>



<p><em>ngôi nhà thanh xuân</em></p>



<p><em>những cánh cửa mở</em></p>



<p><em>cơn gió xa, bông hoa lạ,</em></p>



<p><em>rì rào ngôn ngữ trái tim</em></p>



<p><em>hành tinh của em</em></p>



<p><em>bão trong lồng ngực</em></p>



<p><em>mặt trời của anh</em></p>



<p><em>lửa trong khóe mắt</em></p>



<p><em>khu vườn tâm hồn chúng mình</em></p>



<p><em>những buổi&nbsp;bình minh</em></p>



<p><em>ngây dại tin yêu</em></p>



<p><em>thật thà&nbsp;tưởng tượng</em></p>



<p><em>bầu trời này mặt đất này</em></p>



<p><em>của chúng ta</em></p>



<p><em>sao mai của chúng ta</em></p>



<p><em>bản nhạc của chúng ta</em></p>



<p><em>bài thơ của chúng ta</em></p>



<p><em>nụ hôn trên môi ta ngọt</em></p>



<p><em>chuyến tàu tuổi trẻ chiếc vé một chiều</em></p>



<p><em>những sân ga những điều bỏ lại</em></p>



<p><em>hôm nay ngày mai là những hôm qua</em></p>



<p><em>những lung linh cuối cùng</em></p>



<p><em>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;chờ tắt.</em></p>



<p>(8/24)</p>



<p>Trái tim mới có thể nhận ra đúng nghĩa của những điều bất tử. <em>ánh lửa bếp lò bà ngoại đốt/…giấc mơ mọc cánh chọc trời/ ngôi nhà thanh xuân/ những cánh cửa mở/ cơn gió xa, bông hoa lạ/ rì rào ngôn ngữ trái tim, </em>cho dẫu có thể là một hành trình chông gai của <em>bão trong lồng ngực/ lửa trong khóe mắt</em> của anh và em. Cho dẫu <em>bầu trời này mặt đất này/ của chúng ta/ sao mai của chúng ta/ bản nhạc của chúng ta/ bài thơ của chúng ta/ nụ hôn trên môi ta ngọt </em>là <em>những lung linh cuối cùng chờ tắt, </em>thì chúng ta vẫn kiên định, Đợi:</p>



<p><em>ĐỢI</em></p>



<p><em>có khi là ngọn đèn đêm,</em></p>



<p><em>có khi là ánh trăng lệch</em></p>



<p><em>&nbsp;.</em></p>



<p><em>có khi chỉ là đốm cháy nhỏ</em></p>



<p><em>cố tỏa sáng</em></p>



<p><em>.&nbsp;</em></p>



<p><em>là cánh cửa sổ mở tìm cơn gió</em></p>



<p><em>là bản nhạc cũ bật lên</em></p>



<p><em>&nbsp;.</em></p>



<p><em>bài thơ xưa rích trên bàn</em></p>



<p><em>đòi một dấu phẩy</em></p>



<p><em>&nbsp;.</em></p>



<p><em>thời gian qua đi</em></p>



<p><em>căn phòng vẫn nguyên vẹn</em></p>



<p><em>như thể những điều đã một lần khô quánh</em></p>



<p><em>trong tim</em></p>



<p><em>&nbsp;.</em></p>



<p><em>lại có thể &#8211; chảy về</em></p>



<p>(3/8/2025)<br><br>Trong khoảng trống tưởng vô vọng đã có ánh sáng của nhiệt huyết, <em>có khi chỉ là đốm cháy nhỏ/ cố tỏa sáng, </em>thì không lý do gì mà chúng ta không hy vọng vào một ngày được <em>mở mắt thức dậy/ thấy mình là ban mai… </em>ý lời thật đẹp, thật thơ.</p>



<p><em>bình minh&nbsp;</em></p>



<p><em>mở mắt thức dậy</em></p>



<p><em>thấy mình là ban mai của Amanda Gorman</em></p>



<p><em>là sáng chủ nhật trời quang đãng</em></p>



<p><em>nắng ấm sau cơn mưa dầm</em></p>



<p><em>&nbsp;.</em></p>



<p><em>thức dậy từ bóng tối</em></p>



<p><em>thấy màu sắc mọc lên trên ngọn đồi</em></p>



<p><em>chúng ta là hành tinh xanh</em></p>



<p><em>là trái đất trở mình sau cơn tắm gội</em></p>



<p><em>&nbsp;.</em></p>



<p><em>thức dậy vượt qua những hố sâu</em></p>



<p><em>ngước mắt nhận anh em, nhận bạn bè</em></p>



<p><em>chúng ta những đứa con của Mẹ</em></p>



<p><em>không thể ngủ mê trong chia rẽ</em></p>



<p><em>&nbsp;.</em></p>



<p><em>thức dậy ngắm nhìn bầu trời</em></p>



<p><em>chúng ta đã băng ngang mùa đông dài</em></p>



<p><em>nụ hoa xuân trên cành vừa hé nở</em></p>



<p><em>có nghe thịt da tự do hít thở</em></p>



<p><em>&nbsp;.</em></p>



<p><em>thức dậy bạn bè tôi ơi, thức dậy</em></p>



<p><em>nhìn đàn én rủ nhau bay về phía mặt trời</em></p>



<p><em>lịch sử trở dậy chào ngày mới</em></p>



<p><em>thế giới nhân văn đang cựa mình</em></p>



<p><em>&nbsp;.</em></p>



<p><em>chúng ta trở dậy<br>bằng cặp mắt mở,</em></p>



<p><em>hớn hở như bầy trẻ thơ</em></p>



<p><em>tập ăn nói, tập cư xử tử tế</em></p>



<p><em>&nbsp;.</em></p>



<p><em>chúng ta trở dậy<br>bằng nhịp tim bằng tấm lòng</em></p>



<p><em>tập lắng nghe nhau, xóa mọi giận hờn</em></p>



<p><em>sửa soạn tâm hồn cho thông điệp sự thật</em></p>



<p><em>&nbsp;.</em></p>



<p><em>mở mắt thức dậy sau đêm mưa</em></p>



<p><em>thấy mình như ban mai trên ngọn đồi</em></p>



<p><em>bài thơ ngân vang trong lồng ngực</em></p>



<p><em>và cái đẹp thức dậy</em></p>



<p><em>hồi sinh.</em></p>



<p>(Sáng Chủ Nhật, 24 tháng Giêng 2021, California sau cơn mưa)</p>



<p>KẾT TỪ</p>



<p>Bài viết này, từ ý thơ của Nguyên Yên, tôi làm nên một bố cục theo tư duy – khoảng trống giữa những vô nghĩa tồn tại và những bất tử đã bị dập tắt. Khởi đầu là bài thơ <em>Vô Nghĩa</em>, và một số bài tiếp theo, là tra vấn về sự tồn tại của vô nghĩa. Và ở bài <em>Tin, Sinh Nhật</em>, là cảnh tỉnh về sự biến mất của những giá trị thuộc Chân-Thiện-Mỹ. Giữa hai đầu u hoài ấy là những bài thơ về Tình Yêu, Hoài Vọng, là thứ ánh sáng được thắp lên từ khoảng trống.</p>



<p>Tại sao tôi nói khoảng trống. Đó là hình ảnh duy nhất để lại sau những giá trị tốt đẹp bị ruồng bỏ và những phi nghĩa lý được xem như một chuẩn mực mới.</p>



<p>Thơ Nguyên Yên đang sống, thở trong khoảng trống ấy, với nỗ lực, hoài vọng vào chữ nghĩa, một hoài vọng như một thông điệp, <em>thứ chữ nghĩa đánh thức cơn mê, thổi bùng/ ngọn lửa… chúng ta lại biết bật khóc, bật cười/ biết quay đầu lại/ làm người</em>… <em>chúng ta trở dậy/ bằng nhịp tim bằng tấm lòng […] thức dậy bạn bè tôi ơi, thức dậy/ nhìn đàn én rủ nhau bay về phía mặt trời/ lịch sử trở dậy chào ngày mới/ thế giới nhân văn đang cựa mình</em>…</p>



<p>Căn nhà chúng ta vẫn nguyên vẹn. Bóng tối của khoảng trống sẽ được phủ lấp bởi sức sống của cái đẹp, <em>bài thơ ngân vang trong lồng ngực/ và cái đẹp thức dậy/ hồi sinh. </em>Và,</p>



<p><em>thời gian qua đi</em></p>



<p><em>căn phòng vẫn nguyên vẹn</em></p>



<p><em>như thể những điều đã một lần khô quánh</em></p>



<p><em>trong tim</em></p>



<p><em>&nbsp;.</em></p>



<p><em>lại có thể -= chảy về</em></p>



<p><em>– </em><strong>Nguyễn Thị Khánh Minh</strong><em></em></p>



<p>(Upland, tháng 9-2025)</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Phạm Đức Nhì: HAI BÀI THƠ VỀ “THẰNG CU TÝ”</title>
		<link>https://t-van.net/pham-duc-nhi-hai-bai-tho-ve-thang-cu-ty/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Phạm Đức Nhì]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 17 Aug 2024 06:39:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Góc Văn]]></category>
		<category><![CDATA[bình thơ]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://t-van.net/?p=73588</guid>

					<description><![CDATA[             &#8220;Thằng Cu Tý&#8221; &#8211; Tranh: Julia Myshkina (Nguồn: www.saatchiart.com) (Được phân tích Thi Pháp một cách bài bản, cặn kẽ) Lời Nói Đầu &#160;Tình cờ đọc được bài thơ tiếng Anh trên Facebook nói về Thằng Cu&#160;Tý&#160;của đàn ông lúc về già. Bài thơ được viết bởi Willie Nelson năm [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full is-resized"><a href="https://eqhsih9ofx5.exactdn.com/2024/08/cu-ty.jpg?strip=all&w=2560"><img loading="lazy" decoding="async" width="770" height="558" src="https://eqhsih9ofx5.exactdn.com/2024/08/cu-ty.jpg?strip=all" alt="" class="wp-image-73589" style="width:538px;height:auto" srcset="https://cdn.t-van.net/2024/08/cu-ty-300x217.jpg 300w, https://cdn.t-van.net/2024/08/cu-ty-768x557.jpg 768w, https://eqhsih9ofx5.exactdn.com/2024/08/cu-ty.jpg?strip=all 770w" sizes="(max-width: 770px) 100vw, 770px" /></a></figure></div>


<p class="has-text-align-center">             <em>&#8220;Thằng Cu Tý&#8221; &#8211; Tranh: Julia Myshkina (Nguồn: www.saatchiart.com)</em></p>



<p class="has-text-align-center"></p>



<div style="height:30px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>



<p class="has-text-align-right">(Được phân tích Thi Pháp một cách bài bản, cặn kẽ)</p>



<p><strong>Lời Nói Đầu</strong></p>



<p><strong>&nbsp;</strong>Tình cờ đọc được bài thơ tiếng Anh trên Facebook nói về Thằng Cu&nbsp;Tý&nbsp;của đàn ông lúc về già. Bài thơ được viết bởi Willie Nelson năm ông 75 tuổi. Cái tựa&nbsp;<strong>The Penis Poem</strong>&nbsp;nếu dịch sát nghĩa sang tiếng Việt thì không được thanh tao lắm nhưng ngôn ngữ thơ thì rất dí dỏm, có vài thi ảnh độc đáo, có khả năng “thọt léc” người đọc rất mạnh.</p>



<p>&nbsp;Tôi vào Google tra cứu thì thấy có đến trên 50 trang Web đăng tải tác phẩm này với những lời giới thiệu và nhận xét ưu ái. Sự quan tâm của đông đảo độc giả đã thúc đẩy tôi đọc kỹ lại bài thơ và viết vài dòng gọi là góp mặt với vườn thơ rộng lớn của nhân loại.</p>



<p>&nbsp;Hơn nữa, chính tôi mấy năm trước cũng có viết một bài “tự thú” tương tự nên nhân tiện vừa đưa ra vài nhận xét thi pháp cho bài thơ mới đọc vừa khoe bài thơ của mình với độc giả. Hy vọng “mua vui cũng được một vài trống canh”</p>



<p>&nbsp;<strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;The Penis Poem</strong></p>



<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Poem by Willie Nelson – (When he was 75)</p>



<p>&nbsp;My nookie days are over&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7</p>



<p>My pilot light is&nbsp;<strong>out&nbsp;&nbsp;</strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6</p>



<p>What used to be my sex appeal&nbsp;&nbsp;8</p>



<p>Is now my water&nbsp;<strong>spout</strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6</p>



<p>Time was when, on its own accord&nbsp;&nbsp;&nbsp;8</p>



<p>From my trousers it would&nbsp;<strong>spring</strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7</p>



<p>But now I&#8217;ve got a full-time job&nbsp;&nbsp;&nbsp;8</p>



<p>To find the fuckin’&nbsp;<strong>thing</strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6</p>



<p>&nbsp;.</p>



<p>It used to be&nbsp;<strong>embarrassing&nbsp;</strong>&nbsp;&nbsp;8</p>



<p>The way it would&nbsp;<strong><em>behave&nbsp;</em></strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6</p>



<p>For every single&nbsp;<strong>morning</strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8</p>



<p>It would stand and watch me&nbsp;<strong><em>shave&nbsp;</em></strong>&nbsp;&nbsp;7</p>



<p>.&nbsp;</p>



<p>Now as old age approaches&nbsp;&nbsp;&nbsp;7</p>



<p>It sure gives me the&nbsp;<strong>blues&nbsp;</strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6</p>



<p>To see it hang its little head&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8</p>



<p>And watch me tie my&nbsp;<strong>shoes!&nbsp;</strong>&nbsp;&nbsp;6</p>



<p>Chú thích:</p>



<p>&nbsp;Đây là bài thơ tiếng Anh, chữ có thể “đa âm tiết”, nên ở cuối mỗi câu tôi có một con số để chỉ số âm tiết của câu đó.</p>



<p>&nbsp;Tôi cũng sử dụng chút chữ nghiêng và chữ&nbsp;đậm để làm rõ nét cách gieo vần của tác giả.</p>



<p><a href="https://www.staths.com/poem-by-willie-nelson-when-he-was-75">https://www.staths.com/poem-by-willie-nelson-when-he-was-75</a></p>



<p>Tự dịch thoát</p>



<p>&nbsp;<strong>&nbsp;Bài Thơ Về Thằng Cu Tý</strong></p>



<p>&nbsp;(Thơ của Willie Nelson, viết năm 75 tuổi)</p>



<p>Những ngày “anh lính trẻ” của tôi đã qua&nbsp;</p>



<p>đèn hoa tiêu đã tắt</p>



<p>cái từng rất khêu gợi dục tình của tôi</p>



<p>giờ chỉ là vòi nước</p>



<p>&nbsp;.</p>



<p>Có lúc, theo động lực tự nhiên của thời gian</p>



<p>từ trong quần tôi nó tự bật lên</p>



<p>nhưng bây giờ phải mò mẫm cả buổi</p>



<p>để tìm cái thằng chết tiệt đó</p>



<p>&nbsp;.</p>



<p>Nó thường hành xử</p>



<p>một cách đáng xấu hổ</p>



<p>khi sáng nào cũng vậy</p>



<p>cứ đứng nghiêm nhìn tôi cạo râu</p>



<p>&nbsp;.</p>



<p>Giờ đây khi tuổi già đã đến&nbsp;&nbsp;</p>



<p>chắc tôi sẽ buồn</p>



<p>nhìn cái đầu bé con của nó treo lòng thòng</p>



<p>xem tôi (cúi xuống) buộc dây giày.</p>



<p>&nbsp;<strong>Nhận Xét Về Kỹ Thuật Thơ (Thi Pháp)</strong></p>



<p>&nbsp;<strong>Tứ Thơ:</strong>&nbsp;Nỗi buồn đậm nét khôi hài của thi sĩ khi nhận thấy sự biến đổi của Thằng Cu Tý lúc về già.</p>



<p>&nbsp;Tứ thơ như thế chỉ là chuyện thường tình, xưa như trái đất, nhưng cách tiếp cận, diễn đạt tứ thơ &#8211; đặc biệt là thi ảnh – thì lại rất độc đáo, khôi hài.</p>



<p>&nbsp;<strong>Tựa Đề:</strong>&nbsp;“The Penis Poem” không được “đẹp” lắm. Nếu dịch sát nghĩa sẽ hơi tục nên tôi phải tạm dịch là “Bài Thơ Về Thằng Cu Tý”.</p>



<p>&nbsp;<strong>Thể Thơ:</strong>&nbsp;Thơ Mới phân mảnh đứt đoạn, 4 đoạn, mỗi đoạn 4 câu.</p>



<p>&nbsp;<strong>Dòng Chảy Của Tứ Thơ:</strong>&nbsp;Vì phân mảnh đứt đoạn nên tứ thơ không có dòng chảy. Bài thơ chỉ là 4 “hố thơ” riêng biệt, không nối kết với nhau.</p>



<p>&nbsp;<strong>Câu Cú, Ngôn Ngữ:</strong>&nbsp;Câu cú chắc gọn; ngôn ngữ đơn giản, dễ hiểu, rất khôi hài</p>



<p>&nbsp;<strong>Thi Ảnh:</strong>&nbsp;Tuyệt vời</p>



<p>&nbsp;a/</p>



<p>&nbsp;What used to be my sex appeal&nbsp;</p>



<p>Is now my water spout&nbsp;&nbsp;&nbsp;</p>



<p>cái từng rất khêu gợi dục tình của tôi</p>



<p>giờ chỉ là vòi nước</p>



<p>&nbsp;b/</p>



<p>&nbsp;But now I&#8217;ve got a full-time job&nbsp;</p>



<p>To find the fuckin’ thing</p>



<p>nhưng bây giờ tôi phải mò mẫm cả buổi (làm việc toàn thời gian)</p>



<p>để tìm cái thằng chết tiệt đó!</p>



<p>&nbsp;c/</p>



<p>&nbsp;For every single morning&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</p>



<p>It would stand and watch me shave</p>



<p>khi sáng nào cũng vậy</p>



<p>cứ đứng nghiêm nhìn tôi cạo râu</p>



<p>&nbsp;d/</p>



<p>&nbsp;To see it hang its little head&nbsp;&nbsp;&nbsp;</p>



<p>And watch me tie my shoes!</p>



<p>nhìn cái đầu bé con của nó treo lòng thòng</p>



<p>xem tôi (cúi xuống) buộc dây giầy.</p>



<p>&nbsp;<strong>Bố Cục:</strong></p>



<p>&nbsp;Đoạn 1: Thời vàng son của Thằng Cu Tý đã qua.</p>



<p>Đoạn 2:</p>



<p>Hai câu đầu: Lúc còn phong độ</p>



<p>Hai câu sau: Khi đã “hết pin”</p>



<p>Đoạn 3: Lúc còn son trẻ</p>



<p>Đoạn 4: Lúc về già</p>



<p>&nbsp;Thế trận chữ nghĩa mạch lạc, độc giả dễ “bắt”, nhưng dàn trải tứ thơ như thế hơi bị trùng lặp.</p>



<p>&nbsp;<strong>Đoạn Kết:</strong></p>



<p>&nbsp;Cảnh tượng:</p>



<p>&nbsp;“nhìn cái đầu bé con của nó treo lòng thòng</p>



<p>xem tôi (cúi xuống) buộc dây giầy”</p>



<p>&nbsp;mặc dù rất ấn tượng cũng chỉ là một trong 4 hình ảnh tội nghiệp, đáng thương của Thằng Cu Tý lúc tác giả về già. Kết luận như thế thiếu tính tổng hợp, bao quát.</p>



<p>&nbsp;Một điểm không hợp lý nữa ở đây là khi buộc dây giầy, đã mặc quần áo rồi, thì làm sao “nhìn cái đầu bé con của nó treo lòng thòng” được?</p>



<p>&nbsp;<strong>Vần:</strong>&nbsp;Cước vận gián cách 2/4, đoạn 3 có thêm 1/3</p>



<p>&nbsp;<strong>Nhàm Chán Vần:&nbsp;</strong>Vần đủ độ ngọt nhưng không gây cảm giác ầu ơ, nhàm chán.</p>



<p>&nbsp;<strong>Số Âm Tiết Trong Câu:</strong>&nbsp;Thay đổi với biên độ hẹp (từ 6 đến 8)</p>



<p>&nbsp;<strong>Nhịp Điệu:</strong>&nbsp;Không đơn điệu, nhờ số âm tiết trong câu thay đổi.</p>



<p>&nbsp;<strong>Dòng Âm Điệu:</strong>&nbsp;Do phân mảnh đứt đoạn nên không có dòng âm điệu.</p>



<p>&nbsp;<strong>Độ Dài Của Bài Thơ:</strong>&nbsp;Bài thơ thuộc loại ngắn, có 112 âm tiết</p>



<p><strong>Tâm Thế Của Thi Sĩ:</strong></p>



<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;a/&nbsp;Đối với tứ thơ:&nbsp;Hãnh diện nhắc lại thời “anh lính trẻ” bằng một giọng khôi hài, không tiếc nuối, đã vui vẻ chấp nhận cái thực trạng của tuổi già về phương diện sinh lý của mình. Tâm thế có thể nói là “bình lặng”.</p>



<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;b/ Đối với hình thức thơ:&nbsp;Tay vẫn còn bị trói trong quy luật của Thơ Mới. Có nhúc nhích để phá lệ chút ít về số âm tiết trong câu nhưng dây trói vẫn còn khá chặt.</p>



<p>&nbsp;<strong>Cao Trào</strong>&nbsp;(điểm nhấn của tứ thơ): Bài thơ không có điểm nhấn, không có cao trào.</p>



<p>&nbsp;<strong>Dòng Cảm Xúc:</strong>&nbsp;Không có dòng cảm xúc, 4 đoạn là 4 hố thơ, cảm xúc của hố nào nằm im ở hố đó.</p>



<p>&nbsp;<strong>Cảm Xúc Tầng 1</strong>&nbsp;(đến từ câu chữ, bóng gió &#8211; đặc biệt là thi ảnh): Chất khôi hài từ những thi ảnh tuyệt vời tạo khoái cảm rất mạnh, độc giả vừa đọc, vừa cười thầm suốt cả 4 đoạn. Đây là điểm nổi bật của bài thơ.</p>



<p>&nbsp;<strong>Cảm Xúc Tầng 2</strong>&nbsp;(đến từ bố cục, thế trận chữ nghĩa): Khá mạnh.</p>



<p>&nbsp;<strong>Cảm xúc tầng 3</strong>&nbsp;(đến từ tâm thế cao hứng): Không có, vì tác giả làm thơ lúc tỉnh táo, tâm “bình lặng”. Hơn nữa, bài thơ lại ngắn, tứ thơ phân mảnh đứt đoạn, không có dòng chảy, không tạo được cao trào.</p>



<p>&nbsp;<strong>Kết Luận Chung Cuộc:</strong></p>



<p>&nbsp;Nhận xét Thi Pháp (kỹ thuật thơ) chú trọng kỹ thuật nên tính khách quan rất rõ nét. Nhưng khi dựa vào những nhận xét kỹ thuật đó để thẩm định giá trị nghệ thuật của bài thơ thì người thưởng thức thơ sành điệu hoặc người bình thơ sẽ đưa cái chủ quan của mình vào – coi trọng “phương tiện thẩm mỹ” này, coi nhẹ “phương tiện thẩm mỹ” kia. “Cái chủ quan” đó sẽ dẫn đến việc đánh giá mức độ Hay, Dở của bài thơ khác nhau.</p>



<p>Đây là cách thưởng thức thơ, bình thơ bài bản, tiếp cận bài thơ toàn diện.</p>



<p>&nbsp;Nếu là bài bình thơ tôi sẽ dùng “cái chủ quan” của mình nhào nắn, tổng hợp những “phương tiện thẩm mỹ” ở phần nhận xét thi pháp để đưa ra quyết định về giá trị nghệ thuật, nói nôm na là cho điểm bài thơ. “Điểm số” (bằng lời) trao tặng bài thơ chỉ có từ 5 đến 10% là từ “cái chủ quan” khi tổng hợp, còn 90 đến 95% là từ những nhận xét thi pháp mang tính kỹ thuật hiển hiện rất rõ ràng trên văn bản của bài thơ.</p>



<p>&nbsp;Nhưng ở đây, trong khung cảnh một bài Nhận Xét Thi Pháp, kết luận chung cuộc tôi xin để tùy độc giả thẩm định.</p>



<p>&nbsp;Tiếp theo là bài thơ À Ra Thế của tôi cũng viết về Thằng Cu Tý lúc tuổi già.</p>



<p>&nbsp;<strong>À RA THẾ</strong></p>



<p>&nbsp;Mấy đứa con tưởng tôi hà&nbsp;<strong>tiện&nbsp;</strong>&nbsp;7</p>



<p>sợ tốn&nbsp;<strong>điện</strong>,&nbsp;hao&nbsp;tiền&nbsp;&nbsp;&nbsp;5</p>



<p>thật ra không phải&nbsp;<strong><em>vậy&nbsp;</em></strong>&nbsp;&nbsp;5</p>



<p>&nbsp;.</p>



<p>Thuở<strong><em>&nbsp;ấy</em></strong>&nbsp;&nbsp;2</p>



<p>bụng tôi rất&nbsp;<strong>săn</strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;4</p>



<p>chỉ hơi lên&nbsp;<strong>gân</strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;4</p>



<p>sáu cục nổi lên cuồn&nbsp;<strong><em>cuộn</em></strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;6</p>



<p>phía dưới&nbsp;<strong><em>bụng</em></strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;3</p>



<p>Thằng Cu Tý hùng dũng hiên&nbsp;<strong>ngang</strong>&nbsp;&nbsp;7</p>



<p>tư thế sẵn&nbsp;<strong>sàng</strong>&nbsp;chiến đấu&nbsp;&nbsp;&nbsp;6</p>



<p>&nbsp;.</p>



<p>Tắm xong đứng trước&nbsp;<strong><em>gương</em></strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;5</p>



<p>càng nhìn càng thấy&nbsp;<strong><em>thương</em></strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;5</p>



<p>cành nhìn càng hãnh diện&nbsp;&nbsp;&nbsp;5</p>



<p>&nbsp;.</p>



<p>Bẵng đi mấy chục&nbsp;<strong>năm</strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;5</p>



<p>một hôm đang tắm chợt nhìn lại&nbsp;<strong>mình</strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;8</p>



<p>bụng không còn sáu&nbsp;<strong><em>cục</em></strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;5</p>



<p>mà phình ra cao hơn&nbsp;<strong><em>ngực</em></strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;6</p>



<p>phía dưới bụng&nbsp;&nbsp;&nbsp;3</p>



<p>Thằng Cu Tý gầy yếu, xanh xao&nbsp;&nbsp;&nbsp;7</p>



<p>gục đầu ủ&nbsp;<strong>rũ</strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;4</p>



<p>càng nhìn càng thấy buồn&nbsp;&nbsp;&nbsp;5</p>



<p>càng nhìn càng tủi&nbsp;<strong>hổ</strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;5</p>



<p>&nbsp;.</p>



<p>Từ&nbsp;<strong>đó</strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;2</p>



<p>tôi có thói&nbsp;<strong><em>quen</em></strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;4</p>



<p>tắm đêm, không mở&nbsp;<strong><em>đèn</em></strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;5</p>



<p><strong>Nhận Xét Thi Pháp</strong></p>



<p><strong>&nbsp;Bố Cục:</strong></p>



<p>&nbsp;À Ra Thế được chia làm 3 đoạn:</p>



<p>&nbsp;1/</p>



<p>&nbsp;“Mấy đứa con tưởng tôi hà tiện</p>



<p>sợ tốn điện, hao tiền</p>



<p>thật ra không phải vậy”</p>



<p>&nbsp;Bóng gió nói đến cách hành xử “kỳ cục” khiến mấy đứa con tưởng là hà tiện.</p>



<p>&nbsp;2/</p>



<p>&nbsp;“Thuở ấy … gục đầu ủ rũ”</p>



<p>&nbsp;Trạng thái của Thằng Cu Tý ở 2 giai đoạn của cuộc đời: a/ hùng dũng hiên ngang và b/ gục đầu ủ rũ.</p>



<p>&nbsp;3/</p>



<p>&nbsp;“Từ đó</p>



<p>tôi có thói quen</p>



<p>tắm đêm, không mở đèn”.</p>



<p>&nbsp;Đây là cách hành xử “kỳ cục” khiến mấy đứa con (và độc giả) tưởng là ông bố hà tiện (bóng gió nói đến ở đoạn đầu).</p>



<p>&nbsp;Tuyệt Chiêu Liên Hoàn:</p>



<p>&nbsp;Đoạn đầu bóng gió nói đến một cách hành xử “kỳ cục” khiến mấy đứa con tưởng mình “hà tiện, sợ tốn điện, hao tiền”. Phần sau của thân bài phơi bày trạng thái “gục đầu ủ rũ” của Thằng Cu Tý để có lý do “bật mí” cách hành xử “kỳ cục đó:</p>



<p>&nbsp;“Từ đó</p>



<p>Tôi có thói quen</p>



<p>tắm đêm, không mở đèn”.</p>



<p>&nbsp;Đây chính là kết luận độc đáo của bài thơ.</p>



<p>&nbsp;Nhận biết được cách hành xử “kỳ cục” này mấy đứa con (và cả độc giả) mỉm cười gật gù nói thầm “À Ra Thế”! Cái Tựa của bài thơ được phát sinh một cách điệu nghệ và đậm tính khôi hài.</p>



<p>Có thể nói lối phối hợp này là một tuyệt chiêu liên hoàn của kỹ thuật thơ.</p>



<p>&nbsp;<strong>Tứ Thơ:</strong>&nbsp;“Nỗi buồn” khi thấy Thằng Cu Tý lúc về già.</p>



<p>&nbsp;<strong>Thể Thơ:</strong>&nbsp;Thơ Mới biến thể, nhất khí liền mạch.</p>



<p>&nbsp;<strong>Dòng Chảy Của Tứ Thơ:</strong>&nbsp;Ngoại trừ mấy câu nhập đề (có vẻ như đứt đoạn nhưng phối hợp với đoạn kết và tựa đề sẽ tạo thành một tuyệt chiêu liên hoàn về kỹ thuật thơ) phần còn lại của tứ thơ liền lạc từ câu đầu đến câu cuối.</p>



<p>&nbsp;<strong>Câu Cú, Ngôn ngữ:</strong>&nbsp;Câu cú chắc gọn, hoàn chỉnh về mặt ngữ pháp; ngôn ngữ đơn giản, dễ hiểu</p>



<p>&nbsp;<strong>Thi Ảnh:</strong>&nbsp;Khá đẹp, gợi cảm</p>



<p>&nbsp;<strong>Số Chữ Trong Câu:</strong>&nbsp;Thay đổi tùy tiện với biên độ rộng; câu ngắn nhất 2 chữ, câu dài nhất 8 chữ.</p>



<p>&nbsp;<strong>Vần:</strong>&nbsp;Cước vận liên tiếp từ đầu đến cuối. Có 2 chỗ thoát vận để thoải mái diễn đạt tứ thơ nhưng không ảnh hưởng độ ngọt của vần và dòng chảy của âm điệu. Ngoài ra, cũng có 2 chỗ sử dụng yêu vận khá có duyên:</p>



<p>&nbsp;1/</p>



<p>&nbsp;Mấy đứa con tưởng tôi hà&nbsp;<strong>tiện</strong></p>



<p>sợ tốn&nbsp;<strong>điện</strong>,&nbsp;hao&nbsp;tiền</p>



<p>&nbsp;2/</p>



<p>&nbsp;“Thằng Cu Tý hùng dũng, hiên&nbsp;<strong>ngang</strong></p>



<p>tư thế sẵn&nbsp;<strong>sàng</strong>&nbsp;chiến đấu”</p>



<p>&nbsp;<strong>Độ Ngọt Của Vần:</strong>&nbsp;Ngọt đậm nhưng không nhàm chán.</p>



<p>&nbsp;Lý do:</p>



<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;a/ Bài thơ ngắn.</p>



<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;b/ Có 2 chỗ thoát vận + 2 chỗ yêu vận.</p>



<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;c/ Số chữ trong câu thay đổi với biên độ rộng.</p>



<p>&nbsp;<strong>Dòng Âm Điệu:</strong>&nbsp;Không du dương như thơ Lục Bát nhưng tương đối trơn tru, dẫn người đọc đi từ đầu đến cuối bài không ngừng nghỉ.</p>



<p>&nbsp;<strong>Nhịp Điệu:</strong>&nbsp;Nhờ số chữ trong câu thay đổi với biên độ rộng nên nhịp điệu sinh động chứ không đều đều, tẻ nhạt.</p>



<p>&nbsp;<strong>Độ Dài Của Bài Thơ:</strong>&nbsp;Bài thơ có 123 chữ, vẫn còn ngắn, chưa đủ để cảm xúc có “sóng sau dồn sóng trước” tạo hồn thơ.</p>



<p>&nbsp;<strong>Tâm Thế Của Thi Sĩ:</strong></p>



<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;b/ Đối với hình thức thơ:&nbsp;Đã thoát khỏi trói buộc từ những luật tắc gò bó của Thơ Mới, đặc biệt là cách gieo vần phóng khoáng.</p>



<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;b/ Đối với tứ thơ:&nbsp;Nhắc đến Thằng Cu Tý “xưa và nay” như nhắc đến một kỷ niệm đẹp, một cách khôi hài ý nhị. Tâm thế có thể xem là “bình lặng”, “nỗi buồn” thực sự không có.</p>



<p>&nbsp;<strong>Cao Trào</strong>&nbsp;(điểm nhấn của tứ thơ): Tứ thơ có dòng chảy nên bài thơ có cao trào</p>



<p>&nbsp;“Thằng Cu Tý gầy yếu xanh xao</p>



<p>gục đầu ủ rũ</p>



<p>càng nhìn càng thấy buồn</p>



<p>càng nhìn càng tủi hổ”</p>



<p>&nbsp;Đây là lúc “nỗi buồn” lên cao ngất. Nhưng “nỗi buồn” ở đây được trưng ra chỉ để làm nổi bật chất khôi hài của bài thơ. Viết đến đây tác giả chẳng cảm thấy xót xa, nuối tiếc gì mà đang cười thầm trong bụng.</p>



<p>&nbsp;<strong>Dòng Cảm Xúc:</strong>&nbsp;Có dòng chảy tứ thơ, có dòng âm điệu nên bài thơ cũng có dòng cảm xúc. Có điều bài thơ viết về “nỗi buồn” mà từ đầu đến cuối cứ vừa viết vừa cười thầm (lòng không xao động) thì dòng cảm xúc không thể có sóng. Dòng cảm xúc không có sóng thì không thể có cảm xúc tầng 3 (tức là hồn thơ). Hơn nữa, bài thơ lại ngắn nên nếu cứ “gọi là có” thì cũng không đáng kể.</p>



<p>&nbsp;<strong>Cảm Xúc Tầng 1</strong>&nbsp;(đến từ câu chữ, biện pháp tu từ): Mạnh</p>



<p>&nbsp;<strong>Cảm Xúc Tầng 2</strong>&nbsp;(đến từ bố cục, thế trận chữ nghĩa): Mạnh.</p>



<p>&nbsp;<strong>Cảm Xúc Tầng 3</strong>&nbsp;(đến từ tâm thế cao hứng của thi sĩ): Không đáng kể.</p>



<p>&nbsp;<strong>Nhận Xét Chung Cuộc:</strong></p>



<p>Tôi đã đưa ra nhận xét về những tiêu chí chính để thẩm định giá trị của bài thơ. Nhận xét chung cuộc HAY hay DỞ &#8211; sẽ đậm tính chủ quan &#8211; xin nhường cho bạn đọc.</p>



<p>&nbsp;<strong>BÀN RỘNG THÊM</strong></p>



<p>&nbsp;Bài thơ<strong>&nbsp;The Penis Poem</strong>&nbsp;của Willie Nelson thuộc thể loại phân mảnh, đứt đoạn, tứ thơ không liên tục chảy thành dòng mà chỉ là 4 hố thơ riêng biệt. Không có dòng chảy của tứ thơ nên không có dòng âm điệu và dĩ nhiên, không có dòng cảm xúc. Cơ hội để có cảm xúc tầng 3 (hồn thơ) gần như là Zero.</p>



<p>&nbsp;Bởi vậy, từ khi nhận ra “điểm yếu quá lớn” của thể thơ này, lúc&nbsp;vung&nbsp;bút làm thơ, tôi đã chạy theo nắm áo cô em &#8220;nhất khi liền mạch&#8221;.</p>



<p>&nbsp;<strong>Cái Nền Kỹ Thuật Của Bài Thơ “À Ra Thế”</strong></p>



<p>&nbsp;<strong>1/&nbsp;Thể Thơ:</strong>&nbsp;Thơ Mới Biến Thể, nhất khí liền mạch.</p>



<p>&nbsp;<strong>2/ Dòng Chảy Của Tứ Thơ:</strong>&nbsp;Do thể thơ nhất khí liền mạch nên có dòng chảy của tứ thơ.</p>



<p>&nbsp;<strong>3/ Vần:</strong>&nbsp;Gieo vần tự do phóng túng, cước vận liên tiếp là chính.</p>



<p>&nbsp;<strong>4/ Dòng Âm Điệu:</strong>&nbsp;Do cước vận liên tiếp là chính nên bài thơ có dòng âm điệu.</p>



<p>&nbsp;<strong>5/ Số Chữ Trong Câu:</strong>&nbsp;Số chữ trong câu thay đổi với biên độ rộng (2-8) đã hóa giải:</p>



<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;a/ Hội chứng nhàm chán vần (nếu có)</p>



<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;b/ Cảm giác đều đều tẻ nhạt của nhịp điệu.</p>



<p>Nhờ 2 điểm này dòng âm điệu đã thông thoáng, trơn tru.</p>



<p><strong>6/ Dòng Cảm Xúc:</strong>&nbsp;Khi có dòng chảy của tứ thơ và dòng âm điệu thì cảm xúc từ “cơn cao hứng” cũng sẽ bám vào đó chảy thành dòng.</p>



<p>&nbsp;<strong><em>7/ Độ Dài Của Bài Thơ:</em></strong>&nbsp;Bài thơ không đủ độ dài để cảm xúc lớn mạnh, có “sóng sau dồn sóng trước”, tạo hồn thơ.</p>



<p><strong><em>&nbsp;8/ Tâm Thế Của Thi Sĩ:</em></strong>&nbsp;“Nỗi buồn” được tính khôi hài hóa giải nên tâm thế của thi sĩ có thể xem là “bình lặng”.</p>



<p>&nbsp;Với cái nền kỹ thuật (gồm 8 điểm) như trên mà&nbsp;bài thơ đủ độ dài&nbsp;và&nbsp;tâm thế của thi sĩ lại thuộc loại yêu thương nồng cháy, buồn bã thê lương, căm ghét điên cuồng, ham muốn cực điểm…&nbsp;hoặc ít ra cũng có chút ít “hỷ nộ ái ố” gì đó trước cảnh đời thì hồn thơ sẽ xuất hiện.</p>



<p>&nbsp;TÓM LẠI</p>



<p>Trong hai bài thơ về Thằng Cu Tý thì bài The Penis Poem của Willie Nelson, với Kỹ Thuật Thơ (Thi Pháp) như&nbsp;đã phân tích&nbsp;ở trên, sẽ chỉ có khả năng diễn đạt suy nghĩ, tâm tình của tác giả chứ không thể tạo hồn thơ.</p>



<p>Bài À Ra Thế có được 6 trong 8 điểm của cái nền kỹ thuật (thất bại ở hai điểm 7 và 8) nên xem có vẻ nhỉnh hơn bài The Penis Poem nhưng vẫn thiếu cái quý nhất là hồn thơ.</p>



<p>&nbsp;<strong>Bài Thơ Đã Đến Đích</strong></p>



<p>&nbsp;&nbsp;Có một bài thơ đã đến đích, cảm xúc dâng tràn, hồn thơ lai láng, đã cho thi sĩ và độc giả giao tiếp với nhau bằng Tiếng Người Chân Thật, đó là bài Say Đi Em của Vũ Hoàng Chương.&nbsp;</p>



<p>Mời&nbsp;độc giả&nbsp;đọc bài Bình Thơ dưới&nbsp;đây&nbsp;để hy vọng sẽ cảm nhận&nbsp;được sự khác biệt&nbsp;đó.</p>



<p><strong>SAY ĐI EM</strong></p>



<p>Tác giả: Vũ Hoàng Chương.</p>



<p>&nbsp;1/</p>



<p>&nbsp;Khúc nhạc hồng êm ái</p>



<p>Điệu kèn biếc quay&nbsp;<strong>cuồng</strong></p>



<p>Một trời phấn&nbsp;<strong>hương</strong></p>



<p>Đôi người gió&nbsp;<strong>sương</strong></p>



<p>Đầu xanh lận đận, cùng nhớ&nbsp;<strong>thương</strong>, càng xót&nbsp;<strong>thương</strong>…</p>



<p>&nbsp;.</p>



<p>Hoa&nbsp;xưa&nbsp;tươi, trăng xưa ngọt, gối xưa kề, tình nay sao<strong><em>&nbsp;héo</em></strong>?</p>



<p>Hồn ngả lâu rồi nhưng chân còn&nbsp;<strong><em>dẻo</em></strong></p>



<p>Lòng trót nghiêng mà bước vẫn du&nbsp;<strong>dương</strong></p>



<p>Lòng nghiêng tràn hết yêu&nbsp;<strong>thương</strong></p>



<p>Bước chân còn nhịp Nghê&nbsp;<strong>Thường</strong>&nbsp;lẳng&nbsp;<strong><em>lơ</em></strong></p>



<p>2/</p>



<p>&nbsp;Ánh đèn tha&nbsp;<strong>thướt</strong></p>



<p>Lưng mềm não&nbsp;<strong>nuột</strong>&nbsp;dáng&nbsp;<strong><em>tơ</em></strong></p>



<p>Hàng chân lả&nbsp;<strong>lướt</strong></p>



<p>Đê mê hồn gửi cánh tay&nbsp;<strong><em>hờ</em></strong></p>



<p>Âm ba gờn gợn nhỏ</p>



<p>Ánh sáng phai phai&nbsp;<strong>dần</strong>…</p>



<p>Bốn tường nghiêng điên đảo bóng giai&nbsp;<strong>nhân</strong></p>



<p>Lui đôi vai, tiến đôi&nbsp;<strong>chân</strong></p>



<p>Riết đôi tay, ngả đôi&nbsp;<strong>thân</strong></p>



<p>Sàn gỗ trơn chập chờn như biển&nbsp;<strong><em>gió</em></strong></p>



<p>Không biết nữa màu xanh hay sắc&nbsp;<strong><em>đỏ</em></strong></p>



<p>Hãy thêm say, còn đó rượu chờ&nbsp;<strong>ta</strong></p>



<p>Cổ chưa khô đầu chưa nặng mắt chưa<strong>&nbsp;hoa</strong></p>



<p>Tay mềm mại bước còn chưa chuếnh&nbsp;<strong><em>choáng</em></strong></p>



<p>Chưa cuối xứ Mê Ly chưa cùng trời Phóng&nbsp;<strong><em>Đãng</em></strong></p>



<p>Còn chưa say hồn khát vẫn thèm&nbsp;<strong>men</strong></p>



<p>3/</p>



<p>Say đi&nbsp;<strong>em</strong>! Say đi&nbsp;<strong>em</strong>!</p>



<p>Say cho lơi lả ánh&nbsp;<strong>đèn</strong></p>



<p>Cho cung bậc ngả&nbsp;<strong>nghiêng</strong>, điên rồ xác&nbsp;<strong><em>thịt</em></strong>!</p>



<p>Rượu, rượu nữa! Và quên, quên&nbsp;<strong><em>hết</em></strong>!</p>



<p>Ta quá say&nbsp;<strong>rồi</strong></p>



<p>Sắc ngả màu&nbsp;<strong>trôi</strong>…</p>



<p>Gian phòng không đứng vững</p>



<p>Có ai ghì hư ảnh sát kề&nbsp;<strong>môi</strong></p>



<p>Chân rã&nbsp;<strong>rời</strong></p>



<p>Quay cuồng chi được&nbsp;<strong><em>nữa</em></strong></p>



<p>Gối mỏi gần&nbsp;<strong>rơi</strong>!</p>



<p>Trong men cháy giác quan vừa bén&nbsp;<strong><em>lửa</em></strong></p>



<p>Say không còn biết chi&nbsp;<strong>đời</strong></p>



<p>4/</p>



<p>Nhưng em&nbsp;<strong>ơi</strong></p>



<p>Đất trời nghiêng&nbsp;<strong><em>ngửa</em></strong></p>



<p>Mà trước mắt Thành Sầu chưa sụp&nbsp;<strong><em>đổ</em></strong></p>



<p>Đất trời nghiêng&nbsp;<strong><em>ngửa</em></strong></p>



<p>Thành Sầu không sụp&nbsp;<strong><em>đổ</em></strong>, em&nbsp;<strong>ơi</strong>!</p>



<p><strong>Lời Nói Đầu:</strong></p>



<p>Nhiều năm trước tôi đã viết lời bình cho bài thơ đặc biệt này với tựa đề Say Đi Em &#8211; Một Bài Thơ “Tới Bến”. Đó là kiểu bình thơ “bài bản, trường lớp” &#8211; tiếp cận, phân tích toàn diện bài thơ – như một bài Luận Văn (Essay) ở bậc đại học.</p>



<p>&nbsp;Lần này, nhân dịp mở trang Blog Lý Thuyết Thơ tôi “Thăm Lại Bài Thơ” để nhấn mạnh vài “phương tiện thẩm mỹ” mà thi sĩ Vũ Hoàng Chương đã sử dụng một cách điệu nghệ để đưa bài thơ lên đỉnh cao chót vót của nghệ thuật thi ca.</p>



<p>Những “phương tiện thẩm mỹ” đó là:</p>



<p>&nbsp;1/ Bố cục dàn ý hợp lý</p>



<p>2/ Nối kết các ý khi chuyển đoạn khéo léo.</p>



<p>3/ Sử dụng vần điệu nghệ &#8211; vị ngọt rất đậm nhưng không ngán</p>



<p>4/ Nhịp điệu sống động</p>



<p>5/ Dòng tứ thơ, dòng âm điệu, dòng cảm xúc – 3 dòng nhập một, chảy rất mạnh.</p>



<p>6/ Đoạn kết tuyệt vời</p>



<p>7/ Tạo được cao trào và kết thúc ở cao trào/ hồn thơ lênh láng</p>



<p><strong>Thành Sầu Của Vũ Hoàng Chương</strong></p>



<p>&nbsp;VHC ngoài việc bắt buộc phải theo Tây học để tiến thân, còn cắn phải miếng mồi “ru ngủ” của người Pháp. Ông cũng lao vào những thú vui trác táng – rượu, thuốc phiện, nhảy đầm và cả gái nữa. Về điểm này, Trong Thi Nhân Việt Nam, Hoài Thanh đã có một đoạn khá đầy đủ:</p>



<p>&nbsp;Người say đủ thứ: Say rượu, say đàn, say ca, say tình đong đưa. Người lại còn “hơn” cổ nhân những thứ say mới nhập cảng: Say thuốc phiện, say nhảy đầm. Bấy nhiêu say sưa đều nuôi bằng một say sưa to hơn mọi say sưa khác: Say thơ. (3)</p>



<p><em>&nbsp;</em>Như vậy, “thành sầu” của VHC là nỗi sầu đất nước bị ngoại bang đô hộ, dân tộc bị chúng làm tha hóa, băng hoại bằng đủ mọi âm mưu thâm độc.</p>



<p>&nbsp;Trớ trêu thay, chính ông lại góp tay, giúp sức cho bộ máy cai trị ấy, chính ông lại lậm vào những cuộc chơi trác táng do chúng đặt ra, không những tự làm hỏng mình mà còn làm gương xấu cho lớp trẻ, rường cột của tương lai dân tộc.</p>



<p>&nbsp;Ông cảm thấy tội lỗi, tủi nhục, uất ức và chất ngất buồn sầu.</p>



<p><strong>Tứ Thơ</strong></p>



<p>Trong một đêm đi nhảy ở vũ trường, gặp “bạn nhảy cũ”, tác giả mời nàng đối ẩm, có ý muốn mượn rượu để giải sầu, nhưng uống đến mức “say không còn biết chi đời” mà nỗi sầu vẫn sừng sững như một bức tường thành, không sụp đổ.</p>



<p><strong>Bố Cục Dàn Ý</strong></p>



<p>&nbsp;Bài thơ có thể chia làm 4 đoạn:</p>



<p>&nbsp;1/ Đoạn mở đầu 10 câu, thiết lập khung cảnh của bài thơ: Đến vũ trường, gặp người tình cũ đang là ca ve ở đấy. Tình đã héo nhưng chân còn “ngứa ngáy” nên xáp lại.</p>



<p>&nbsp;2/ Đoạn hai 16 câu: Cảm giác “Đê mê hồn gửi cánh tay hờ” khi đang dìu em trên sàn nhảy lúc rượu đã ngà ngà.</p>



<p>&nbsp;3/ Đoạn ba 13 câu: Mời em cùng uống cho đến khi “say không còn biết chi đời”.</p>



<p>&nbsp;4/ Đoạn kết 5 câu: Nỗi sầu vẫn còn đó – sừng sững như một bức tường thành, không sụp đổ.</p>



<p><strong>Vần Và Dòng Chảy Của Tứ Thơ</strong></p>



<p>&nbsp;Về hình thức, tác giả sử dụng thể Thơ Mới, nhưng không phải lối thơ Trường Thiên (mỗi đoạn 4 câu) mà là thể thơ nhất khí liền mạch – một hơi từ câu đầu đến câu cuối. Nhưng cũng không phải như Nhớ Rừng của Thế Lữ – cứ 8 chữ một câu với vần liên tiếp, đọc lên nghe rất ngán.</p>



<p>Có thể tạm gọi đây là một loại Thơ Mới Biến Thể.</p>



<p>“Say Đi Em” rất phóng khoáng. Có đôi chỗ ngừng là do tác giả muốn chuyển ý, đổi vần chứ không phải do đòi hỏi của luật thơ. Ông cũng tạo ra một số thay đổi, vừa tránh được trói buộc của luật tắc, vừa có thể nhấn mạnh điểm chính của tứ thơ.</p>



<p><strong>1/</strong>&nbsp;<strong>Số câu trong bài không giới hạn</strong>, viết hết ý, hết hứng thì thôi.</p>



<p><strong>2/</strong>&nbsp;<strong>Số chữ trong câu thay đổi</strong>&nbsp;(với biên độ rộng) một cách tùy tiện, tùy hứng. Câu ngắn nhất 3 chữ&nbsp;(Chân rã rời), câu dài nhất 13 chữ (Hoa xưa tươi, trăng xưa đẹp, gối xưa kề, tình nay sao héo<em>)</em>. Nhờ thế, nhịp điệu thơ thay đổi liên tục.</p>



<p><strong>3/</strong>&nbsp;<strong>Vần rất đậm</strong>, nhưng không có hội chứng nhàm chán vần, đọc lên không thấy ngán. Câu sau nối tiếp câu trước, tứ thơ và cảm xúc cứ thế tuôn chảy thành dòng. Lý do: Nhịp điệu thay đổi cộng với sự giúp sức của mấy đoạn gieo vần gián cách:</p>



<p>Ánh đèn tha<strong>&nbsp;thướt</strong><br>Lưng mềm não<strong>&nbsp;nuột</strong>&nbsp;dáng&nbsp;<strong><em>tơ</em></strong><br>Hàng chân&nbsp;lả&nbsp;<strong>lướt</strong></p>



<p>Đê mê hồn gửi cánh tay&nbsp;<strong><em>hờ</em></strong></p>



<p>Và:</p>



<p><em><br></em>Chân rã&nbsp;<strong>rời</strong><br>Quay cuồng chi được&nbsp;<strong><em>nữa</em></strong><br>Gối mỏi gần&nbsp;<strong>rơi</strong>!<br>Trong men cháy giác quan vừa bén&nbsp;<strong><em>lửa</em></strong><br>Say không còn biết chi&nbsp;<strong>đời</strong></p>



<p>Thêm vào đó, để thay đổi không khí, còn có hai câu thơ lục bát mượt mà ở đoạn đầu:</p>



<p>Lòng nghiêng tràn hết yêu thương</p>



<p>Bước chân còn nhịp Nghê Thường lẳng lơ</p>



<p>và sự phối hợp một cách tài tình điệp ngữ, điệp vận với vần ôm ở đoạn kết.</p>



<p>Nhưng&nbsp;<strong>em ơi</strong><br><strong><em>Đất trời nghiêng ngửa</em></strong><br>Mà trước mắt Thành Sầu&nbsp;<strong><em>chưa sụp&nbsp;đổ</em></strong><br><strong><em>Đất trời nghiêng ngửa</em></strong><br>Thành Sầu&nbsp;<strong><em>không sụp&nbsp;đổ</em></strong>,&nbsp;<strong>em ơi</strong>!</p>



<p>&nbsp;Ở thời điểm trước năm 1940 mà đã sử dụng vần phóng khoáng và điệu nghệ như vậy thì thật đáng nể phục.</p>



<p><strong>4/ Chuyển đoạn ăn khớp:&nbsp;</strong>Cũng xin nói đến một điểm nổi bật về kỹ thuật thơ của VHC là sự chuyển đoạn ăn khớp, khéo léo – từ ý này bước qua ý khác rất ngọt.</p>



<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; a/ Đoạn 1 qua đoạn 2</p>



<p>Từ:</p>



<p>Lòng nghiêng tràn hết yêu thương</p>



<p>Bước chân còn nhịp Nghê Thường lẳng lơ.</p>



<p>qua:</p>



<p>Ánh đèn tha thướt</p>



<p>Lưng mềm não nuột dáng tơ</p>



<p>Hàng chân lả lướt</p>



<p>Đê mê hồn gửi cánh tay hờ.</p>



<p>Vừa nói “hết yêu nhưng còn mê nhảy” đã chuyển qua cảnh ôm em trên sàn nhảy. Sự kết nối thật tương hợp.</p>



<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; b/ Đoạn 2 qua đoạn 3</p>



<p>Từ:</p>



<p>Còn chưa say, hồn khát vẫn thèm men</p>



<p>qua:</p>



<p>Say đi em! Say đi em!</p>



<p>Đều nói đến rượu, kết nối hợp lý.</p>



<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; c/ Đoạn 3 qua đoạn 4</p>



<p>Từ:</p>



<p>Say không còn biết chi đời</p>



<p>qua:</p>



<p>Nhưng em ơi</p>



<p>Đất trời nghiêng ngửa</p>



<p>Vừa thú nhận “Say không còn biết chi đời” đã thấy “Đất trời nghiêng ngửa”. Mối liên hệ nhân quả, không một kẽ hở.</p>



<p>Nhờ sự chuyển đoạn khéo léo như vậy nên tứ thơ thông thoáng, bài thơ nhất khí liền mạch, cảm xúc lớn mạnh nhanh chóng.</p>



<p><strong>Điệp Vận Ở Phần Sau Đoạn 3 – Nói Về Cơn Say</strong></p>



<p>Ta quá say&nbsp;<strong>rồi</strong><br>Sắc ngả màu&nbsp;<strong>trôi</strong>…<br>Gian phòng không đứng vững<br>Có ai ghì hư ảnh sát kề&nbsp;<strong>môi</strong><br>Chân rã&nbsp;<strong>rời</strong><br>Quay cuồng chi được&nbsp;<strong><em>nữa</em></strong><br>Gối mỏi gần&nbsp;<strong>rơi</strong>!<br>Trong men cháy giác quan vừa bén&nbsp;<strong><em>lửa</em></strong><br>Say không còn biết chi&nbsp;<strong>đời</strong></p>



<p>Có 9 câu thơ ngắn mà đến 6 lần vần ôi (hoặc ơi) – điệp vận đến mức thoạt nhìn qua là đã mất cảm tình. Nhưng thật lạ! Đọc lên không những không thấy ngán mà còn thấy hồn mình như bị dính chặt vào ý thơ – cơn say thực sự, “say không còn biết chi đời<em>”&nbsp;</em>– của tác giả.</p>



<p>Với cơn say ở đỉnh điểm như vậy, không còn chỗ cho lý trí và con đẻ của nó là sự dối trá, bám víu. Năm câu sau của đoạn kết đúng là tiếng lòng chân thật.</p>



<p>Điệp vận kiểu ấy, theo tôi, nếu là người làm thơ tỉnh táo, chắc là sẽ tránh xa. VHC, trong lúc lạc lần trí, đã hiên ngang bước vào “bãi mìn” ấy. Nhưng nhờ thế, đã tạo được một đoạn thơ độc đáo, có giá trị như một con dấu chứng nhận sự chân thật cho đoạn kết, góp phần hết sức quan trọng vào sự thành công của thi phẩm Say Đi Em.</p>



<p><strong>Đoạn Kết Tuyệt Vời</strong></p>



<p>Sau khi đã uống đến “Say không còn biết chi đời” thi sĩ đã cho tuôn ra đoạn thơ:</p>



<p>Nhưng&nbsp;<strong>em ơi</strong>!<br><em>Đất trời nghiêng ngửa</em><br>Mà trước mắt Thành Sầu&nbsp;<strong><em>chưa sụp đổ</em></strong><br><em>Đất trời nghiêng ngửa</em><br>Thành Sầu&nbsp;<strong><em>không sụp đổ</em></strong>,&nbsp;<strong>em ơi</strong>!</p>



<p>Đoạn thơ hay cả về ngôn ngữ, thi ảnh, cấu trúc, âm điệu và nhịp điệu. Đặc biệt điệp ngữ ở hai cụm từ “em ơi” và “Đất trời nghiêng ngửa” cho độc giả như tôi cái cảm giác đang nghe CODA kết thúc một bản nhạc, được viết rất khéo bởi một nhạc sĩ tài ba.</p>



<p>Thành sầu của ông như đang chịu một trận động đất mạnh đến mức “đất trời nghiêng ngửa” mà vẫn “chưa sụp đổ<em>”</em>&nbsp;và đã chuyển từ chỗ “chưa sụp đổ” – còn chờ đợi, còn một chút hy vọng mong manh – đến chỗ “không sụp đổ” – nghĩa là đã hoàn toàn tuyệt vọng.</p>



<p>Nỗi buồn sầu đã dâng lên đến đỉnh điểm. Chữ “<strong>không</strong>” ở câu cuối “đắt” như kim cương và ẩn dụ của cả đoạn thơ thật tuyệt vời.</p>



<p><strong>Cảm Xúc Dâng Tràn – Hồn Thơ Lai Láng</strong></p>



<p><strong>Cảm xúc tầng 1:</strong></p>



<p>Theo tôi, VHC thành công trong việc trao tặng độc giả những cảm giác khoái trá ở tầng 1. Ngôn ngữ thơ của ông chắt lọc, trau chuốt, hình tượng đẹp một cách lộng lẫy, kiêu sa, câu thơ mạch lạc, trong sáng. Nói theo ngôn ngữ bóng đá, kỹ thuật cá nhân của các cầu thủ trong Say Đi Em điêu luyện, thuộc đẳng cấp cao, nhìn qua là thấy có cảm tình và nể phục.</p>



<p><strong>C</strong><strong>ảm xúc tầng 2:</strong>&nbsp;&nbsp;</p>



<p>Trong Say Đi Em thế trận chữ nghĩa được dàn trải hợp lý, tạo hiệu quả tối đa cho việc chuyển tải tứ thơ. Vần và nhịp điệu giúp dòng chảy của tứ thơ thông thoáng. Độc giả như được xem một trận bóng đá mà đội phe mình công thủ, lên xuống nhịp nhàng, đấu pháp toàn đội kín kẽ, hoàn hảo.</p>



<p><strong>Cảm xúc tầng 3:</strong></p>



<p>Là thứ cảm xúc cao cấp nhất trong thơ – nếu đến mức dâng tràn, ta có hồn thơ lai láng. Để có hồn thơ lai láng bài thơ cần mấy điều kiện sau đây:</p>



<p>1/&nbsp;<strong><em>Tứ thơ không phân mảnh đứt đoạn</em></strong>&nbsp;mà phải được dàn trải sao cho ý này nối tiếp ý kia, không ngừng nghỉ.</p>



<p>2/&nbsp;<strong><em>Thể thơ phải như con kênh thông thoáng</em></strong>&nbsp;để khi câu chữ từ tứ thơ tuôn xuống có thể thành dòng thơ. Trong Say Đi Em, chỉ mới bước vào đầu đoạn 2 là men rượu đã ngấm, cảm xúc quyện lấy tứ thơ và âm điệu để cùng chảy một dòng. Đến đoạn 3, với hiệu ứng đặc biệt của dòng âm điệu, dòng thơ chảy rất nhanh và rất mạnh.</p>



<p>3/&nbsp;<strong><em>Thi&nbsp;sĩ phải nổi điên&nbsp;để cảm xúc sôi lên phủ mờ lý trí</em></strong>. Trường hợp Say Đi Em, bắt đầu đoạn 3 là lý trí đã trốn chạy khá xa, đến cuối đoạn thì lý trí đã biệt tăm, biệt tích, thi sĩ đã “<em>Say không còn biết chi đời</em>”. Hơn nữa, nội dung bài thơ lại thuộc loại “ngược dòng” nên “cơn điên” phải cực mạnh và “nhiệt độ sôi của cảm xúc” phải rất cao mới có thể phủ mờ lý trí để&nbsp;vượt&nbsp;qua nỗi Sợ Xấu, Sợ Nhục với người đời&nbsp;của&nbsp;VHC.</p>



<p>4/&nbsp;<strong><em>Phải kết hợp để khi cảm xúc lên đến đỉnh điểm (cao trào) thì cũng là lúc thi sĩ tuôn ra điểm cốt yếu của tứ thơ.</em></strong>&nbsp;Đó sẽ là tiếng lòng chân thật của ngài. Ở Say Đi Em là đoạn 3 và đoạn 4.</p>



<p><strong>Kết Luận</strong></p>



<p>Say Đi Em không những có đủ 4 điều kiện trên mà điều kiện nào cũng đạt đến mức hoàn hảo nên hồn thơ cực mạnh.</p>



<p>Hơn nữa, bài thơ lại kết thúc ở cao trào nên hồn thơ không những cực mạnh lại còn có sức ngân vang trong tâm hồn người đọc mặc dù bài thơ đã hết.</p>



<p>Tôi cho rằng cùng với thi phẩm Say Đi Em của mình, Vũ Hoàng Chương không những đã có thể&nbsp;<strong>bước vào Bến Bờ Thi Ca</strong>&nbsp;mà còn xứng đáng&nbsp;<strong><em>ngồi vào hàng ghế trang trọng nhất.</em></strong></p>



<p>PHẠM ĐỨC NHÌ</p>



<p><a href="https://www.blogger.com/blog/post/edit/6389194267367323013/5228039973558098317" target="_blank" rel="noreferrer noopener">nhidpham@gmail.com</a></p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>ĐẶNG XUÂN XUYẾN: &#8220;ĐAU ĐẾN LƠ NGƠ&#8221; CÙNG NGUYỄN ĐỨC HẠNH</title>
		<link>https://t-van.net/dang-xuan-xuyen-dau-den-lo-ngo-cung-nguyen-duc-hanh/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Đặng Xuân Xuyến]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 27 Jul 2024 06:08:05 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Góc Văn]]></category>
		<category><![CDATA[bình thơ]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://t-van.net/?p=73208</guid>

					<description><![CDATA[Cầu Gia Bảy (Thái Nguyên) Xưa và Nay &#8211; Ảnh (Nguồn): Báo Thái Nguyên * Đọc bài thơ &#8220;Thái Nguyên Ngày Mưa Vỡ&#8221; của nhà thơ, nhà giáo Nguyễn Đức Hạnh, bên cạnh những câu thơ lạ về tứ, mới về ngôn từ và độc, lạ, đẹp về thi ảnh khiến người đọc thích thú: [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-large is-resized"><a href="https://eqhsih9ofx5.exactdn.com/2024/07/gia-bay.jpg?strip=all&w=2560"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="1024" src="https://eqhsih9ofx5.exactdn.com/2024/07/gia-bay-1024x1024.jpg?strip=all" alt="" class="wp-image-73209" style="width:508px;height:auto" srcset="https://cdn.t-van.net/2024/07/gia-bay-300x300.jpg 300w, https://eqhsih9ofx5.exactdn.com/2024/07/gia-bay-1024x1024.jpg?strip=all 1024w, https://cdn.t-van.net/2024/07/gia-bay-150x150.jpg 150w, https://cdn.t-van.net/2024/07/gia-bay-768x768.jpg 768w, https://cdn.t-van.net/2024/07/gia-bay-1536x1536.jpg 1536w, https://eqhsih9ofx5.exactdn.com/2024/07/gia-bay.jpg?strip=all 2048w" sizes="(max-width: 800px) 100vw, 800px" /></a></figure></div>


<p class="has-text-align-center"><em>Cầu Gia Bảy (Thái Nguyên) Xưa và Nay &#8211; Ảnh (Nguồn): Báo Thái Nguyên</em></p>



<p class="has-text-align-center"></p>



<p class="has-text-align-center">*</p>



<p>Đọc bài thơ &#8220;<strong><em>Thái Nguyên Ngày Mưa Vỡ</em></strong>&#8221; của nhà thơ, nhà giáo Nguyễn Đức Hạnh, bên cạnh những câu thơ lạ về tứ, mới về ngôn từ và độc, lạ, đẹp về thi ảnh khiến người đọc thích thú: &#8220;<em>Tôi về cắn giọt em vừa qua phố / Mưa ngàn năm nhuộm trắng mái đầu</em>&#8220;, &#8220;<em>Dốc Nhà Bò, núi Cô Kê, quán Ba Trăm lay mòn sách cũ / Bao người đẹp thành bà cụ đi bộ toàn vấp gió</em>&#8220;, &#8220;<em>Người tôi yêu thành giọt mưa vỡ / Lăn trăm năm trong một tiếng thở dài&nbsp;</em>…&#8221;&#8230; thì 2 câu thơ: &#8220;<em>Cầu Gia Bảy nứt vì bom Mĩ / Vá víu rồi còn đau đến lơ ngơ</em>&#8221; được tác giả sắp xếp câu chữ như viết rất chân chất tự nhiên lại làm người đọc phải chùng lòng bởi sự ám ảnh:</p>



<p><strong>THÁI NGUYÊN NGÀY MƯA VỠ</strong></p>



<p><em>.</em></p>



<p><em>Cà phê Xưa chỉ còn ly đầy gió&nbsp;</em></p>



<p><em>Giọt ngày xưa rơi đắng bây giờ&nbsp;</em></p>



<p><em>Cầu Gia Bảy nứt vì bom Mĩ&nbsp;</em></p>



<p><em>Vá víu rồi còn đau đến lơ ngơ&nbsp;</em></p>



<p><em>.</em></p>



<p><em>Sông Cầu qua đây e thẹn</em></p>



<p><em>Giấu xoáy ngầm gọi tím Bằng Lăng&nbsp;</em></p>



<p><em>Yêu là thế! Tôi về cắn giọt em vừa qua phố</em></p>



<p><em>Mưa ngàn năm nhuộm trắng mái đầu&nbsp;</em></p>



<p><em>.</em></p>



<p><em>Dốc Nhà Bò, núi Cô Kê, quán Ba Trăm lay mòn sách cũ&nbsp;</em></p>



<p><em>Bao người đẹp thành bà cụ đi bộ toàn vấp gió&nbsp;</em></p>



<p><em>Những xinh tươi vào Di chúc cả rồi&nbsp;</em></p>



<p><em>Quả Sim nào lăn tím ngắt thơ tôi?</em></p>



<p><em>.</em></p>



<p><em>Về đến ngõ. Rung ngực. Thái Nguyên ơi&nbsp;</em></p>



<p><em>Áo Chàm rơi thành Hồ Núi Cốc&nbsp;</em></p>



<p><em>Người tôi yêu thành giọt mưa vỡ&nbsp;</em></p>



<p><em>Lăn trăm năm trong một tiếng thở dài …</em></p>



<p>*.</p>



<p><strong>NGUYỄN ĐỨC HẠNH</strong></p>



<p>Viết về nỗi đau hậu cuộc chiến giữa 2 miền Nam Bắc đã có quá nhiều nhà văn nhà thơ khai thác theo chủ đề xuyên suốt tác phẩm nhưng với &#8220;<strong><em>Thái Nguyên Ngày Mưa Vỡ</em></strong>&#8221; của Nguyễn Đức Hạnh thì không thế, chỉ là ông vô tình chợt thấy di chứng của cuộc chiến mà nỗi đau ám ảnh vào thơ. Cả bài 16 câu chỉ có 2 câu thơ: &#8220;<em>Cầu Gia Bảy nứt vì bom Mĩ / Vá víu rồi còn đau đến lơ ngơ</em>&#8221; gợi lại ký ức buồn về một chặng đường lịch sử của dân tộc với những chữ giản dị, mộc mạc như tự bật ra từ lồng ngực, từ trái tim nhà thơ, nhà giáo Nguyễn Đức Hạnh.</p>



<p>Hai chữ &#8220;<em>vá víu</em>&#8221; đã lột tả thực trạng tâm, tầm và lực của lối suy nghĩ và cách hành xử của các cơ quan chức năng có trách nhiệm với &#8220;<em>Cầu Gia Bảy nứt vì bom Mĩ</em>&#8220;, rộng ra là với cuộc sống của người dân và với hiện trạng của đất nước.</p>



<p>Hai chữ &#8220;<em>lơ ngơ</em>&#8221; diễn tả nỗi đau khó nói thành lời với những chất vấn không hiểu tại sao lại có cuộc chiến 2 miền Nam Bắc? Tại sao di chứng chiến tranh lại để mãi kéo dài?&#8230; Hỏi đấy mà không thể có câu trả lời thỏa đáng vì những lý do đưa ra &#8220;<em>không thể tin được</em>&#8220;, &#8220;<em>không thể hiểu được</em>&#8220;&#8230; càng khiến người “chất vấn” thấy lạ lẫm, ngớ ngẩn đến khó hiểu! Nếu nhà thơ Nguyễn Đức Hạnh thay 2 chữ &#8220;<em>lơ ngơ</em>&#8221; bằng các chữ khác như:&nbsp;<em>ngẩn ngơ</em>,&nbsp;<em>xót xa</em>,&nbsp;<em>quặn thắt</em>,&nbsp;<em>đắng lòng</em>,&#8230; thì câu thơ thật bình thường, không có gì để bàn vì câu thơ dễ trôi tuột, không để lại ám ảnh với người đọc!</p>



<p>Tôi thích cách dùng câu chữ chân chất tự nhiên ở 2 câu thơ này. Bốn chữ &#8220;<em>vá víu</em>&#8220;, &#8220;<em>lơ ngơ</em>&#8221; diễn tả được thật nhiều nỗi niềm!</p>



<p>*.</p>



<p><em>Hà Nội, ngày 25 tháng 07-2024</em></p>



<p class="has-text-align-left"><strong>ĐẶNG XUÂN XUYẾN</strong><strong></strong></p>



<p class="has-text-align-left"></p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>

<!--
Performance optimized by W3 Total Cache. Learn more: https://www.boldgrid.com/w3-total-cache/?utm_source=w3tc&utm_medium=footer_comment&utm_campaign=free_plugin

Page Caching using Disk: Enhanced 

Served from: t-van.net @ 2026-11-18 07:47:33 by W3 Total Cache
-->