Khoảng Cách Của Sự Xấu Hổ: Những gì Hội nghị G7 hé lộ về năng lực lãnh đạo, sự phô diễn kệch cỡm và những người Mỹ đã không còn nhận ra sự khác biệt giữa hai điều đó

Tuần này, khi theo dõi Hội nghị Thượng đỉnh G7, tôi không ngừng tự hỏi có bao nhiêu điều mình đang chứng kiến sẽ được chấp nhận nếu nó xảy ra cách đây hai hay ba thập niên.

Hội nghị quy tụ các nhà lãnh đạo của một số nền dân chủ lớn nhất thế giới để thảo luận về an ninh kinh tế, bất ổn địa chính trị, trí tuệ nhân tạo, các chuỗi cung ứng chiến lược và danh sách ngày càng dài những thách thức mà các xã hội dân chủ đang phải đối mặt. Đó đều là những vấn đề nghiêm trọng với những hệ quả nghiêm trọng. Thế nhưng, một lần nữa, phần lớn sự chú ý lại rời xa những cuộc thảo luận ấy và đổ dồn về Donald Trump.

Khoảnh khắc thu hút nhiều sự chú ý nhất xảy ra khi Trump đến muộn một phiên họp và tuyên bố: “Tôi là sếp,” ngay khi bước vào phòng. Những người ủng hộ ông cho rằng đó chỉ là một câu đùa. Có thể là vậy. Nhưng điều đó không phải trọng tâm vấn đề. Câu nói ấy trở thành tin tức bởi nó phản ánh một điều đã định hình hình ảnh công chúng của ông suốt nhiều thập niên: bản năng biến bản thân thành tâm điểm của câu chuyện, bất kể hoàn cảnh nào.

Sự việc đáng chú ý hơn lại liên quan đến Thủ tướng Ý Giorgia Meloni. Sau khi Trump tuyên bố rằng bà Meloni về cơ bản đã nài nỉ ông chụp ảnh cùng, bà công khai bác bỏ câu chuyện đó. Điều đáng lẽ chỉ là một cuộc gặp ngoại giao bình thường lại biến thành một cuộc tranh cãi không cần thiết giữa Tổng thống Hoa Kỳ và nhà lãnh đạo của một trong những đồng minh thân cận nhất của nước Mỹ. Sau đó, nhiều nguồn tin cho biết Ngoại trưởng Ý đã hủy một chuyến thăm dự kiến tới Hoa Kỳ giữa lúc tranh cãi đang diễn ra.

Đáng lẽ đó phải là một câu chuyện lớn hơn nhiều so với mức độ chú ý mà nó nhận được.

Mục đích của những hội nghị thượng đỉnh như thế này không chỉ đơn thuần là đưa ra các tuyên bố chính sách. Chúng tồn tại bởi vì các mối quan hệ có ý nghĩa. Sự tin cậy có ý nghĩa. Uy tín có ý nghĩa. Các quốc gia hợp tác hiệu quả hơn khi các nhà lãnh đạo đối xử với nhau bằng sự tôn trọng và khi các đồng minh tin rằng họ có thể dựa vào nhau. Những điều đó rất khó xây dựng nhưng lại dễ dàng bị tổn hại một cách đáng kinh ngạc.

Điều khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất không phải là hành vi của Trump. Đến lúc này, không ai có thể, một cách hợp lý, mà nói rằng họ bị bất ngờ nữa. Ông ấy vẫn là con người như vậy suốt nhiều năm qua. Điều khiến tôi chú ý là phản ứng dành cho những hành vi ấy lại quá ít ỏi. Nhiều người Mỹ đã quen thuộc đến mức với kiểu chính trị này, đến nỗi những khoảnh khắc từng bị xem là đáng xấu hổ giờ đây hầu như không còn tạo ra phản ứng nào đáng kể.

Đó chính là điều tôi gọi là “khoảng cách của sự xấu hổ.” (The Embarrassment Gap)

Đó là khoảng cách giữa những gì nhiều người Mỹ từng kỳ vọng ở một vị tổng thống và những gì họ ngày nay chấp nhận như một điều bình thường. Đó là khoảng cách ngày càng rộng giữa phụng sự công chúng và trình diễn cá nhân; giữa việc đại diện cho một quốc gia và việc quảng bá bản thân.

Những gì vừa xẩy ra ở Hội nghị G7 không phải là một cuộc khủng hoảng. Nó cũng không phải là một vụ bê bối sẽ làm thay đổi dòng chảy lịch sử. Và theo nhiều phương diện, chính điều đó mới khiến nó đáng để suy ngẫm.

Đó chỉ là một ví dụ bình thường của một điều đã trở nên quá đỗi quen thuộc.

Một hội nghị thượng đỉnh nữa.

Một sự xao lãng nữa.

Một cuộc tranh cãi không cần thiết nữa.

Một khoảnh khắc nữa mà sự chú ý lại rời khỏi những vấn đề thế giới đang phải đối mặt để quay trở về với người đàn ông đang đứng giữa sân khấu.

Khi theo dõi tất cả những điều đó diễn ra, tôi cứ liên tục quay lại với một câu hỏi rất đơn giản:

Liệu chúng ta đã quá quen với những màn trình diễn ấy đến mức không còn nhận ra đó là một màn trình diễn nữa hay không?

Bởi vì điều đáng xấu hổ nhất của Hội nghị G7 không phải là những gì Donald Trump đã nói.

Mà là việc có quá nhiều người Mỹ dường như không còn nhận ra điều đó nữa.

Murry Evans

[T.Vấn biên tập và hiệu đính; ChatGPT chuyển ngữ)

Có những bức ảnh lưu lại lịch sử. Cũng có những cái miệng biến một bức ảnh thành khủng hoảng ngoại giao.

Có một quy tắc trong ngoại giao. Khi các nguyên thủ quốc gia đứng cạnh nhau trước ống kính, bức ảnh đó không thuộc về cá nhân họ. Nó mang tính quốc gia.

Bởi vậy, chẳng có tổng thống, thủ tướng, hay nguyên thủ nào muốn người dân nước mình nghe rằng lãnh đạo của họ phải “van xin” để được chụp hình với người khác.

Thế nhưng Trump lại vì cái tôi của mình mà nói đúng như vậy.

Ông nói, bà Thủ tướng Ý, Giorgia Meloni đã nài nỉ xin được chụp ảnh cùng với ông. Và ông đồng ý vì thấy bà tội.

Hay ông Trump nói điều này để lấy lòng, mua một nụ cười của bà đệ nhất phu nhân ở nhà?

Không cần chờ lâu. Meloni lập tức đăng video đáp trả. Bà gọi câu chuyện đó là “hoàn toàn bịa đặt”. Bà nói tiếp một câu ngắn, nhưng đại diện cho cả một quốc gia.

“Tôi và nước Ý không bao giờ đi van xin.”

Bà còn mỉa mai rằng thật đáng tiếc khi Trump không thể hiện sự quyết liệt như vậy với những đối thủ của phương Tây.

Thái độ của bà Meloni không phải là phản ứng của một người phụ nữ. Đó là phản ứng cần thiết của một nguyên thủ.

Sự việc không dừng lại ở đó, Bộ trưởng Ngoại giao Ý, Antonio Tajani hủy luôn chuyến thăm Mỹ đã được lên lịch. Ông tuyên bố những lời của Trump không chỉ xúc phạm Thủ tướng Meloni mà xúc phạm cả nước Ý.

Đến lúc này từ Trump, Nhà Trắng đến các quan chức chính quyền Mỹ vẫn im lặng. Một sự im lặng còn nặng hơn cả lời giải thích.

Phản ứng của phía Ý cho thấy khác biệt giữa tư duy của một nguyên thủ và tư duy của một ngôi sao trong con người Trump.

Trong ngoại giao, đứng chung trong một bức ảnh là biểu tượng của sự tôn trọng.

Trong thế giới showbiz, một bức ảnh lại là bằng chứng cho thấy ai nổi tiếng hơn.

Có lẽ Trump dù làm tổng thống nhiệm kỳ thứ hai vẫn chưa quen với việc mình là nguyên thủ mà thích thế giới của những ngôi sao.

Ông vẫn quen với logic của người nổi tiếng. Ai gọi trước. Ai xin gặp. Ai muốn chụp hình với mình. Với ông, mọi tương tác đều là thước đo độ nổi tiếng, không phải quan hệ quốc gia.

Trong không ít cuộc gặp gỡ ngoại giao Trump xem mình như một ông chủ.

Không ít MAGA cũng học theo cách kể đó. Mỗi cuộc gặp đều giống như một chiếc cúp để nâng thần tượng và hạ thấp đối phương.

Nhưng nguyên thủ quốc gia không phải người hâm mộ. Họ đại diện cho chủ quyền của đất nước. Hạ thấp một nguyên thủ trước công chúng cũng là hạ thấp quốc gia mà họ đại diện.

Kinh Thánh dạy, “Ai tôn mình lên sẽ bị hạ xuống.” Nhưng đây có lẽ không phải là câu Trump muốn nhớ.

Thật ra đây cũng không phải lần đầu Trump tin vào sự nổi tiếng cá nhân để tự cho mình nhiều đặc quyền hơn người khác.

Nên cũng chẳng phải quá lạ, khi vào 10/2016, đã lộ ra một đoạn ghi âm chính miệng Trump nói về việc mình có thể hôn và đụng chạm vào phụ nữ vì là người nổi tiếng.

“Khi là người nổi tiếng, họ để anh làm vậy. Anh có thể làm bất cứ điều gì, dù túm lấy bộ phận sinh dục của họ.”

Có lẽ vì quen với sự nổi tiếng và thích được tung hô nên Trump quên mất mình đang đứng trên diễn đàn ngoại giao, đại diện cho quốc gia.

Với ngoại giao, trong một bức ảnh không phải là cái tôi được vuốt ve, mà là phẩm giá của quốc gia. Và đó là thứ mà có lẽ Trump chưa bao giờ hiểu một cách đầy đủ.

Rứa hỷ!

Võ Ngọc Ánh

*Bài do CTV/TVBH gởi

Đọc Thêm:

Italy’s Meloni says Trump ‘made up’ story that she ‘begged’ him for photo at G7

Donald Trump không vươn lên nắm quyền vì người Mỹ bỗng nhiên phát hiện ra một nhà lãnh đạo có trí tuệ xuất chúng, phẩm chất đạo đức vượt trội hay tầm nhìn dân chủ phi thường. Ông ta thành công vì đã hiểu được một điều đen tối hơn về nước Mỹ vào đúng thời điểm thích hợp: hàng triệu người Mỹ đang giận dữ, lo sợ và khao khát có một ai đó nói với họ rằng những cảm xúc ấy không phải là điểm yếu, mà là những đức tính đáng tự hào.

Đối với nhiều người ủng hộ, Trump mang lại điều còn mạnh mẽ hơn cả chính sách. Ông ta mang lại sự xác nhận. Ông trấn an những người cảm thấy bất an trước những thay đổi văn hóa rằng sự bất bình của họ là hoàn toàn chính đáng. Ông nói với những người nghi ngờ giáo dục, chuyên môn, báo chí và các thể chế rằng chính sự hoài nghi ấy khiến họ sáng suốt hơn những kẻ tự cho mình là tinh hoa.

Trump đã biến sự bất mãn thành bản sắc và biến cơn giận dữ thành cảm giác thuộc về một cộng đồng.

Đó là lý do tại sao sự thật thường tỏ ra bất lực trước ông ta.

Trump có thể công khai tự mâu thuẫn với chính mình, lặp đi lặp lại những tuyên bố đã bị bác bỏ vô số lần và đưa ra những phát biểu sụp đổ ngay dưới sức nặng của những bằng chứng hiển nhiên. Thế nhưng phần lớn phong trào chính trị của ông vẫn không hề dao động, bởi nền tảng của phong trào đó chưa bao giờ thực sự được xây dựng trên sự thật.

Nó được xây dựng trên lòng trung thành mang tính cảm xúc, trên bản sắc bộ lạc chính trị và trên cảm giác bất mãn chung đối với những kẻ thù mà họ cùng chia sẻ.

Điều khiến thời đại này trở nên đáng lo ngại không chỉ là sự thiếu trung thực hay thô lỗ của Trump. Trong lịch sử nước Mỹ luôn tồn tại những kẻ mị dân, những chính trị gia cơ hội và những nhân vật tham nhũng.

Điều khác biệt ngày nay là mức độ mà hàng triệu người công khai ngưỡng mộ những phẩm chất mà các thế hệ trước hẳn sẽ coi là đáng xấu hổ đối với một nhà lãnh đạo quốc gia.

Sự tàn nhẫn được ca ngợi như biểu hiện của sức mạnh.

Sự thiếu hiểu biết được bảo vệ như dấu hiệu của tính chân thực.

Lòng cảm thông bị chế giễu như một sự yếu đuối.

Bắt nạt trở thành hình thức giải trí.

Và các chuẩn mực dân chủ chỉ được xem là chính đáng khi chúng tạo ra kết quả chính trị mong muốn.

Đến một lúc nào đó, đất nước này phải đối diện với một câu hỏi khó chịu:

Ai là những người nghe tất cả những lời lẽ ấy, chứng kiến tất cả sự hỗn loạn ấy, nhưng vẫn quyết định rằng đây chính là người mà họ muốn lãnh đạo nước Mỹ?

Bởi Trump không tạo ra những khuynh hướng đó từ hư vô.

Ông ta chỉ phơi bày chúng.

Ông nhận ra mức độ sâu sắc mà sự bất mãn và những nỗi bức xúc về văn hóa đã bén rễ trong một bộ phận đời sống nước Mỹ, và ông xây dựng toàn bộ bản sắc chính trị của mình bằng cách khuếch đại chúng.

Không một nền dân chủ lành mạnh nào có thể tồn tại lâu dài khi cơn thịnh nộ trở thành một bản sắc thường trực và khi sự thật bị đặt xuống hàng thứ yếu sau lòng trung thành bộ lạc.

Lịch sử hiếm khi phán xét những thời kỳ như vậy một cách khoan dung.

Và khi các sử gia tương lai nhìn lại giai đoạn này, có lẽ họ sẽ không kết luận rằng Donald Trump đã nâng cao phẩm chất đạo đức hay trình độ trí tuệ của quốc gia.

Khả năng cao hơn là họ sẽ kết luận rằng ông đã hạ thấp chuẩn mực chung — và thuyết phục được hàng triệu người Mỹ tự hào bước theo ông xuống dưới chuẩn mực ấy.

Murry Evans

(Bài do T.Vấn biên tập và hiệu đính; ChatGPT chuyển ngữ)

Một thỏa thuận nhằm thiết lập quỹ trị giá 1,8 tỷ USD để bồi thường cho những người được cho là đã bị tổn hại bởi sự “vũ khí hóa” của chính phủ, đồng thời trao các ưu đãi thuế cho Tổng thống Trump, gia đình ông và các doanh nghiệp của ông, đã được dàn xếp bởi một nhóm luật sư thân cận.

The NYT: Inside the Deal to Drop Trump’s $10 Billion Suit Against the I.R.S.

Tác Giả: Alan Feuer, Andrew Duehren, Glenn Thrush, Ben Protess và Maggie Haberman

(ChatGPT chuyển ngữ. T.Vấn biên tập và hiệu đính)]

Bên Trong Thỏa Thuận Hủy Bỏ Vụ Kiện Đòi 10 Tỷ USD Của Trump Chống Lại Sở Thuế Vụ (IRS)

Các cuộc thảo luận giữa một nhóm luật sư trung thành với tổng thống được giữ kín chặt chẽ. Một số quan chức cao cấp trong Tòa Bạch Ốc được cho là đã hoàn toàn bất ngờ khi thỏa thuận dần thành hình.

Thời gian không còn nhiều.

Tổng thống Trump đã kiện Sở Thuế vụ Hoa Kỳ (IRS) đòi bồi thường 10 tỷ USD, trong khi một thẩm phán liên bang đang gây sức ép buộc Bộ Tư pháp phải giải thích làm thế nào cơ quan này có thể xây dựng được một sự bảo vệ độc lập cho IRS trước người cuối cùng lại chính là người kiểm soát cơ quan đó.

Đằng sau hậu trường, nhiệm vụ giải quyết vấn đề nan giải về cách dàn xếp vụ kiện đã được giao cho một nhóm luật sư gắn bó chặt chẽ với nhau, tất cả đều có lòng trung thành với ông Trump.

Một bên của cuộc đàm phán là Bộ Tư pháp do Todd Blanche điều hành. Ông Blanche hiện là quyền Bộ trưởng Tư pháp và trước đây từng là luật sư bào chữa hình sự cho ông Trump.

Bên còn lại là các luật sư riêng của tổng thống, trong đó có Boris Epshteyn, người từng là thân chủ của ông Blanche. Theo nhiều người am hiểu sự việc, ông Epshteyn đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy thỏa thuận chấm dứt vụ kiện, điều phối và tổ chức các cuộc trao đổi giữa tất cả các bên liên quan: ông Trump, đội ngũ luật sư cá nhân của tổng thống và các quan chức Bộ Tư pháp.

Các cuộc thảo luận được giữ kín đến mức một số quan chức cấp cao của Tòa Bạch Ốc nói với đồng nghiệp rằng họ hoàn toàn bị bất ngờ, chỉ biết đến các cuộc thương lượng khi thỏa thuận gần như đã hoàn tất.

Cuối cùng, giải pháp mà các luật sư đưa ra không mang lại cho ông Trump điều mà đơn kiện của ông yêu cầu ban đầu, tức là đơn giản chuyển tiền từ Bộ Ngân khố vào túi riêng của ông.

Tuy nhiên, thỏa thuận đạt được vẫn là một chiến thắng lớn đối với tổng thống và các đồng minh của ông.

Thỏa thuận này thiết lập một quỹ trị giá 1,8 tỷ USD để bồi thường cho những người được cho là đã bị tổn hại bởi cái gọi là sự “vũ khí hóa” của chính phủ — có thể bao gồm hàng trăm người tham gia vụ tấn công Điện Capitol ngày 6 tháng 1 năm 2021 và đã bị truy tố hình sự.

Đồng thời, thỏa thuận cũng giải phóng ông Trump và các doanh nghiệp của ông khỏi những cuộc kiểm toán thuế của IRS vốn có thể gây tốn kém đáng kể.

Bài viết này được xây dựng dựa trên các cuộc phỏng vấn với hơn một chục người đã tham gia hoặc biết về các cuộc thảo luận nội bộ liên quan đến vụ kiện chống IRS. Những người này chỉ đồng ý phát biểu với điều kiện được giấu tên.

Tòa Bạch Ốc không phản hồi các yêu cầu bình luận.

Ông Epshteyn từ chối bình luận.

Một phát ngôn viên của Bộ Tư pháp cho biết bất kỳ ai tin rằng mình là nạn nhân của sự “vũ khí hóa” của chính phủ đều có thể nộp đơn xin nhận tiền từ quỹ này. Người phát ngôn cũng khẳng định rằng rất nhiều người đã trở thành nạn nhân dưới thời chính quyền Biden.

Hiện vẫn còn nhiều điều chưa được biết rõ về cách thức thỏa thuận này được hình thành.

Tuy nhiên, kế hoạch do một nhóm đồng minh của ông Trump soạn thảo đã làm nảy sinh những xung đột lợi ích đáng chú ý, ngay cả đối với một chính quyền vốn đã bị bao phủ bởi rất nhiều tranh cãi về vấn đề này.

Khi những câu hỏi ngày càng gia tăng về bản chất của thỏa thuận này, Thẩm phán Williams — người giám sát vụ kiện — đã có một bước đi bất thường vào ngày thứ Sáu (29/5/2026) khi quyết định xem xét lại toàn bộ vụ việc và đặt câu hỏi liệu các bên có đánh lừa bà hay không.

Khi các chi tiết của thỏa thuận lần đầu tiên được tiết lộ cách đây hai tuần, các nghị sĩ Dân chủ cùng nhiều cựu quan chức chính phủ đã lên tiếng cáo buộc đây là hành vi tham nhũng và tư lợi.

Ngay cả một số thành viên Đảng Cộng hòa cũng phản ứng bằng sự hoài nghi và chế giễu.

Một số thượng nghị sĩ Cộng hòa tức giận đến mức từ bỏ kế hoạch phê chuẩn một dự luật nhằm cấp kinh phí cho chiến dịch siết chặt nhập cư của chính quyền.

Chỉ vài ngày sau khi thỏa thuận được công khai — và trước cả khi thẩm phán nêu ra các nghi vấn — các quan chức cấp cao trong chính quyền đã bắt đầu chuẩn bị loại bỏ quỹ bồi thường này trước làn sóng phản ứng dữ dội.

Những cuộc thảo luận đó trước đây đã được tờ The Wall Street Journal đưa tin.

Tuy nhiên, dù thỏa thuận có vẻ như xuất hiện một cách đột ngột, nó thực chất kết hợp hai ý tưởng đã tồn tại nhiều năm trong vòng tròn thân cận của ông Trump: mong muốn của ông Trump và gia đình tránh các cuộc kiểm toán thuế kéo dài và tốn kém; và khát vọng của các đồng minh ông được nhận bồi thường tài chính cho những thiệt hại pháp lý mà họ cho là đã phải chịu dưới thời chính quyền Biden.

Về tổng thể, kế hoạch này phù hợp với nhiều động thái khác của ông Trump.

Trên cương vị tổng thống, ông thường sử dụng các đòn bẩy quyền lực trong tay để phục vụ lợi ích cá nhân vào thời điểm ông vẫn kiểm soát bộ máy chính phủ.

Một ví dụ là việc Hoa Kỳ chấp nhận chiếc máy bay phản lực hạng sang trị giá 400 triệu USD do Qatar tặng — chiếc máy bay mà ông có thể sử dụng khi làm tổng thống và dự định giữ lại sau đó.

Tuy nhiên, trong việc thành lập một quỹ liên quan đến hàng tỷ đô la tiền thuế của người dân, thỏa thuận này là trường hợp chưa từng có.

Bản thân ông Trump hầu như không nói gì về cách thỏa thuận được hình thành hoặc những ai đã đóng vai trò giải quyết vụ kiện liên quan đến việc IRS bị cáo buộc làm rò rỉ thông tin thuế của ông cho The New York Times trong nhiệm kỳ đầu tiên.

Điều gần nhất mà ông đề cập đến là một bài đăng trên mạng xã hội gần đây, trong đó ông tuyên bố mình đã từ bỏ “rất nhiều tiền” bằng việc “cho phép” quỹ này được thành lập.

Ông Trump viết:

“Tôi hoàn toàn có thể dàn xếp vụ kiện của mình — bao gồm việc công khai trái phép hồ sơ khai thuế của tôi và cuộc đột nhập bất hợp pháp tương tự vào Mar-a-Lago — để nhận một khoản tiền khổng lồ.

Thay vào đó, tôi đang giúp những người khác, những người đã bị chính quyền Biden độc ác, tham nhũng và vũ khí hóa đối xử tệ hại, cuối cùng cũng nhận được CÔNG LÝ!”

Trump kiện Trump

Khi vụ kiện của ông Trump chống lại IRS được chuyển đến Bộ Tư pháp vào cuối tháng Giêng, nó đã gây ra một sức chấn động lớn.

Đến đầu mùa xuân, các luật sư của bộ đã phải vật lộn với một tình thế pháp lý nan giải mà đơn kiện của tổng thống tạo ra.

Rốt cuộc, để bảo vệ IRS trước yêu cầu của ông Trump, Bộ Tư pháp sẽ phải chống lại một vị tổng thống đương nhiệm — người trên danh nghĩa lại chính là người lãnh đạo cơ quan này và là người đòi hỏi sự trung thành tuyệt đối từ các cấp dưới của mình.

Các luật sư của Bộ Tư pháp không phải là những người duy nhất nhận ra vấn đề đó.

Thẩm phán Kathleen M. Williams, người được Tổng thống Obama bổ nhiệm và hiện làm việc tại Miami, cũng tập trung vào điểm này. Bà đặt câu hỏi liệu thực sự có tồn tại một tranh chấp pháp lý cần được xét xử hay không, khi ông Trump trên thực tế lại đứng ở cả hai phía của vụ kiện.

Vụ kiện lập luận rằng IRS đã không làm đủ trách nhiệm để ngăn chặn Charles Littlejohn — một nhà thầu làm việc cho cơ quan này — tiết lộ cho báo chí hàng loạt thông tin thuế của ông Trump, cùng với hồ sơ khai thuế của hàng trăm người Mỹ rất giàu khác trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của ông.

Mặc dù ông Littlejohn đã bị chính quyền Biden truy tố và bị kết án năm năm tù giam, ông Trump vẫn cho rằng IRS phải bồi thường cho ông 10 tỷ USD.

Ban đầu, trong nội bộ Bộ Tư pháp có hy vọng rằng các luật sư sẽ xử lý vụ kiện bằng một biện pháp thủ tục nhằm tránh hoặc trì hoãn việc xét xử.

Một phương án mà các luật sư của bộ âm thầm thảo luận là đề nghị Thẩm phán Williams tạm đình chỉ vụ kiện cho đến khi ông Trump rời nhiệm sở.

Tuy nhiên, điều đó đã không xảy ra.

Và điều này khiến ông Todd Blanche cùng đội ngũ của mình rơi vào thế khó.

Theo những người hiểu rõ suy nghĩ của họ (Blanche và đội ngũ – ghi chú của T.Vấn) , họ không muốn Bộ Tư pháp ra tòa để chống lại vụ kiện như thông lệ, nhưng cũng không muốn dàn xếp bằng cách trả tiền trực tiếp cho ông Trump.

Việc kết thúc vụ kiện bằng cách chuyển tiền thuế của người dân thẳng vào tay tổng thống bị họ xem là điều không thể chấp nhận được về mặt chính trị.

Một số quan chức của bộ thậm chí còn lo ngại rằng nếu làm như vậy, dưới một chính quyền Dân chủ trong tương lai, họ có thể phải đối mặt với một cuộc điều tra hình sự về hành vi âm mưu lừa đảo chính phủ.

Việc kết thúc vụ kiện bằng cách chuyển tiền thuế của người dân trực tiếp cho tổng thống bị họ xem là không thể chấp nhận được về mặt chính trị. Một số quan chức của bộ thậm chí còn lo ngại rằng nếu làm như vậy, dưới một chính quyền Dân chủ trong tương lai, họ có thể phải đối mặt với một cuộc điều tra hình sự về hành vi âm mưu lừa đảo chính phủ.

Bên trong IRS, vụ kiện nhìn chung vẫn được xử lý như một công việc bình thường, dù nguyên đơn chính là tổng thống Hoa Kỳ.

Các luật sư của cơ quan này tuân thủ những quy trình thông thường để phản hồi các khiếu kiện và đã chuẩn bị một bản ghi nhớ dài 25 trang gửi cho Bộ Tư pháp, trình bày quan điểm của họ về vụ việc.

Trong bản ghi nhớ đó, IRS khuyến nghị Bộ Tư pháp yêu cầu tòa bác bỏ vụ kiện, dựa trên hai vấn đề chính:

• Đơn kiện được nộp quá thời hạn cho phép;
• Và đơn kiện đã quy trách nhiệm sai cho IRS đối với các hành động của Charles Littlejohn.

Các quan chức IRS đã gửi bản ghi nhớ này cho các đồng nghiệp tại Bộ Ngân khố, nhưng hiện vẫn chưa rõ liệu các quan chức Bộ Ngân khố có chuyển nó tiếp cho Bộ Tư pháp hay không.

Thực tế, không một luật sư nào của chính quyền Trump phản hồi chính thức đối với vụ kiện của tổng thống — thậm chí cũng không xuất hiện trên hồ sơ tố tụng của tòa án.

Điều cuối cùng khiến Thẩm phán Williams phải hành động là một yêu cầu được nộp ngày 17 tháng 4 bởi Alejandro Brito, một trong các luật sư riêng của ông Trump — chứ không phải bởi một luật sư của chính phủ.

Ông Brito đề nghị hoãn toàn bộ tiến trình tố tụng của vụ án trong ba tháng.

Một tuần sau đó, thẩm phán trên thực tế đã yêu cầu Bộ Tư pháp phải cho bà biết liệu cơ quan này có ý định bảo vệ IRS hay không, đồng thời ấn định hạn chót đến ngày 20 tháng 5 để đưa ra câu trả lời.

Áp lực từ thời hạn đó đã dẫn đến một cuộc chạy đua khẩn cấp.

Các luật sư ở cả hai phía của vụ kiện bắt đầu tìm kiếm một giải pháp nhằm dàn xếp vụ việc và tránh sự giám sát sâu hơn từ phía thẩm phán.

Theo những người hiểu rõ các cuộc thương lượng, một nhân vật giữ vai trò trung tâm trong quá trình đàm phán là Trent McCotter — cấp phó cao cấp của ông Blanche và là một ngôi sao đang lên trong Bộ Tư pháp.

Ông McCotter đóng vai trò là một trong những đầu mối liên lạc chính của chính quyền với các luật sư cá nhân trong vòng thân cận của ông Trump.

Trong số đó có Daniel Epstein, người thường xuyên làm việc cùng Boris Epshteyn và từng giữ chức trợ lý đặc biệt cho ông Trump trong nhiệm kỳ đầu tiên tại Tòa Bạch Ốc.

Cuối cùng, các cuộc thảo luận về việc dàn xếp vụ kiện chống IRS đã được gộp chung với các cuộc thương lượng nhằm giải quyết hai yêu cầu bồi thường bất thường khác từng được đệ trình trước đó bởi Daniel Epstein, người đang làm việc cho America First Legal, tổ chức bên ngoài do Stephen Miller — cố vấn đầy quyền lực của Tổng thống Trump tại Tòa Bạch Ốc — đồng sáng lập vào năm 2021.

Hai yêu cầu này đòi Bộ Tư pháp phải bồi thường cho tổng thống khoảng 230 triệu USD vì cuộc điều tra về các mối liên hệ có thể có giữa Nga và chiến dịch tranh cử năm 2016 của ông Trump, cũng như cuộc khám xét nổi tiếng của FBI tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago của ông để tìm kiếm tài liệu mật vào năm 2022.

Ý tưởng cuối cùng được hình thành là một thỏa thuận dàn xếp toàn diện cho tất cả các yêu cầu này, qua đó đưa ông Trump tránh xa nỗ lực có thể gây tổn hại chính trị là nhận tiền bồi thường cho cá nhân mình.

Thay vào đó, thỏa thuận sẽ thành lập một quỹ dành cho các đồng minh và người ủng hộ ông — bao gồm cả những người tham gia vụ bạo loạn ngày 6 tháng 1 đã được ân xá — những người tin rằng họ đã bị đối xử bất công trong hệ thống tư pháp dưới các chính quyền Dân chủ trước đây.

Theo những người biết về đề xuất này, ông McCotter đã đưa ra một ý tưởng mang tính biểu tượng và đậm màu sắc yêu nước: ấn định giá trị của quỹ ở mức 1,776 tỷ USD, con số gợi nhớ đến năm 1776 — năm Hoa Kỳ tuyên bố độc lập.

Tuy nhiên, đây không hoàn toàn là một ý tưởng mới.

Vào giữa năm 2025, Ed Martin — một người ủng hộ lâu năm cho các bị cáo ngày 6 tháng 1, khi đó đang lãnh đạo Văn phòng Ân xá của Bộ Tư pháp và một nhóm công tác đặc biệt nhằm chống lại điều mà ông gọi là sự “vũ khí hóa” của chính phủ — đã đề xuất một kế hoạch nhằm giải quyết những gì ông tin là sự đối xử bất công đối với những người ủng hộ Trump trong hệ thống pháp luật.

Theo những người am hiểu vấn đề, ông Martin hình dung một dạng “ủy ban sự thật” có nhiệm vụ xem xét các cáo buộc sai phạm của Bộ Tư pháp và có thể chi trả tiền bồi thường cho những người được xác định là xứng đáng.

Ông thậm chí còn trình bày ý tưởng này với các quan chức cao cấp trong chính quyền như Robert F. Kennedy Jr., Bộ trưởng Y tế và Dịch vụ Nhân sinh, người từ lâu đã chỉ trích phản ứng của chính phủ đối với đại dịch Covid-19 và cho rằng nhiều người Mỹ đã bị tổn hại bởi các chính sách đó.

Theo một người có hiểu biết trực tiếp về cuộc trao đổi này, ông Todd Blanche — người thường xuyên bất đồng với ông Martin — đã bác bỏ đề xuất đó.

Tuy nhiên, khi thời hạn ngày 20 tháng 5 đang đến gần, Bộ Tư pháp, theo sự thúc đẩy của ông McCotter, đã xây dựng kế hoạch riêng nhằm bù đắp cho những tổn thất mà họ cho rằng những người ủng hộ tổng thống từng phải gánh chịu.

Kế hoạch này dựa rất nhiều vào một vụ kiện thời chính quyền Obama mang tên Keepseagle kiện Vilsack, một vụ kiện tập thể đã dẫn đến việc hàng trăm triệu đô la được chi trả cho các nông dân người Mỹ bản địa để giải quyết các cáo buộc phân biệt đối xử của chính phủ.

Ông McCotter đã trình bày ý tưởng này với Văn phòng Cố vấn Pháp lý (Office of Legal Counsel), cơ quan chuyên tư vấn pháp lý cho lãnh đạo Bộ Tư pháp.

Văn phòng này, do T. Elliot Gaiser — cựu thư ký luật cho Thẩm phán Tối cao Pháp viện Samuel A. Alito Jr. — đứng đầu, đã chấp thuận đề xuất, đồng ý rằng vụ Keepseagle có thể được sử dụng làm mô hình tham chiếu.

Khi kế hoạch được công bố, nó đã vấp phải làn sóng chỉ trích dữ dội.

Luật sư trưởng của Bộ Ngân khố — một người do ông Trump bổ nhiệm — đã từ chức.

Trong số những người chỉ trích gay gắt nhất có các cựu luật sư Bộ Tư pháp từng tham gia vụ Keepseagle. Họ chỉ ra rằng thỏa thuận Keepseagle được giám sát bởi một thẩm phán liên bang sau nhiều năm tranh tụng và sau quá trình đánh giá kỹ lưỡng các yêu cầu cũng như chứng cứ.

Ngược lại, việc giải quyết vụ kiện của ông Trump chống IRS được thực hiện hoàn toàn riêng tư bởi các luật sư trung thành với tổng thống và không có bất kỳ sự giám sát nào từ tòa án.

Trong một cuộc phỏng vấn trên CNN những ngày gần đây, ông Blanche được hỏi trực tiếp ai là người đưa ra các điều khoản của thỏa thuận.

Ông trả lời rằng đã có các cuộc thương lượng giữa đội ngũ “luật sư bên ngoài” của ông Trump và Bộ Tư pháp.

Nhưng ngay sau đó, ông nhanh chóng nói thêm:

“Không phải tôi.”

Miễn trừ rộng rãi khỏi các cuộc kiểm toán thuế

Nhưng đó chưa phải là tất cả.

Trong khi hai bên đang thương lượng về cấu trúc của quỹ bồi thường, họ cũng đồng thời thảo luận về một thỏa thuận thứ hai nhằm chấm dứt vụ kiện: một kế hoạch trao cho gia đình Trump và các doanh nghiệp của họ sự bảo vệ rộng rãi trước các cuộc điều tra và kiểm toán của Sở Thuế vụ Hoa Kỳ (I.R.S.) đối với những hồ sơ khai thuế mà họ đã nộp.

Thỏa thuận miễn trừ thuế này giống một chiến dịch giải cứu hơn là một dàn xếp pháp lý chính thức. Theo đó, I.R.S. sẽ xóa bỏ mọi cuộc kiểm toán mà ông Trump và các doanh nghiệp của ông đang phải đối mặt — bao gồm cả cuộc tranh chấp kéo dài nhiều năm với cơ quan thuế, vốn có thể khiến vị tổng thống phải trả hơn 100 triệu đô la.

Cuộc tranh chấp này bắt nguồn một phần từ khoản hoàn thuế mà ông Trump đã yêu cầu và nhận được vào khoảng năm 2010. Ông biện minh cho khoản hoàn thuế đó bằng cách khai báo các khoản thua lỗ kinh doanh rất lớn, bao gồm cả các khoản lỗ liên quan đến tòa tháp của ông ở Chicago.

Đầu nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của ông Trump tại Nhà Trắng, vấn đề này đã bị tạm hoãn. Tuy nhiên, trước khi ông rời nhiệm sở, vụ việc lại được khơi dậy.

Gần đây hơn, công ty của ông đã bước vào các cuộc đàm phán dàn xếp với cơ quan thuế, tạo tiền đề cho một giải pháp tiềm năng, theo một người có hiểu biết về vấn đề này.

Giờ đây, dường như cuộc kiểm toán đó sẽ biến mất hoàn toàn.

Người đóng vai trò cổ vũ mạnh mẽ cho toàn bộ kế hoạch, bao gồm cả thỏa thuận thuế, là Boris Epshteyn — cố vấn pháp lý bên ngoài hàng đầu của ông Trump, người đã có quan hệ thân cận với ông trong khoảng một thập niên, cả khi ông còn tại nhiệm lẫn khi đã rời Nhà Trắng.

Theo nhiều người am hiểu sự việc, ông Epshteyn giữ vai trò đáng kể trong việc thúc đẩy các đề xuất này. Ông đã thảo luận vấn đề với ông Trump và lưu hành các bản dự thảo thỏa thuận thuế cho các cố vấn của cựu tổng thống.

Mặc dù nguồn gốc của kế hoạch miễn trừ thuế này vẫn còn khá mơ hồ, Bộ Tư pháp đã bắt đầu đánh giá đề xuất khoảng một tuần trước thời hạn ngày 20 tháng 5 do Thẩm phán Williams đặt ra, theo những người quen thuộc với vấn đề.

Một trong những câu hỏi được đặt ra là liệu việc trao cho gia đình Trump sự bảo vệ khỏi sự giám sát của I.R.S. có vi phạm luật liên bang cấm cơ quan thuế chấm dứt các cuộc kiểm toán theo chỉ đạo của tổng thống hoặc các trợ lý của ông hay không.

Đề xuất thuế cuối cùng đã không xuất hiện trong văn bản ban đầu tuyên bố vụ kiện đã được giải quyết và mô tả các chi tiết của quỹ bồi thường.

Văn bản đó được ký bởi Stanley Woodward Jr., quan chức cấp ba của Bộ Tư pháp, người từng làm việc cùng Todd Blanche trong nhóm luật sư bào chữa cho ông Trump và cũng từng đại diện cho nhiều trợ lý thân cận của tổng thống trong các cuộc điều tra khác nhau.

Trong một diễn biến khá kỳ lạ, phụ lục về thuế đã được đăng tải âm thầm trên trang web của Bộ Tư pháp chỉ một ngày sau khi các điều khoản của thỏa thuận chính được công bố.

Đó là một văn bản khó hiểu, chứa đầy những câu văn dài lê thê với vô số mệnh đề phụ, cùng cách sử dụng chữ viết hoa theo phong cách quen thuộc của ông Trump.

Chỉ có ông Blanche ký vào văn bản này; không có bất kỳ đại diện nào của I.R.S. ký tên.

Các chi tiết của quỹ bồi thường cũng khá khó diễn giải.

Mặc dù Bộ Tư pháp đã tuyên bố rõ ràng rằng Trump Organization và gia đình Trump không đủ điều kiện nhận tiền từ quỹ, một điều khoản mơ hồ trong văn bản dường như vẫn để ngỏ khả năng họ có thể nộp đơn yêu cầu bồi thường.

Thực tế, theo những người biết rõ sự việc, các quan chức của Trump Organization đã từng thảo luận ngắn gọn về việc liệu có nên nộp đơn hay không.

Tuy nhiên, không có quyết định nào được đưa ra.

Vào thứ Sáu, một thẩm phán liên bang tại bang Virginia đã tạm thời đình chỉ hoạt động của quỹ này.

Xin Bấm Vào Đây:

The New York Times – The President’s Taxes – HỒ SƠ THUẾ CỦA VỊ TỔNG THỐNG

Chú Thích: Nhân một thỏa thuận vừa được “sắp xếp giữa vị tổng thống đương nhiệm Donald Trump và bộ Tư Pháp của ông ta về việc DOJ “vĩnh viễn” chặn IRS khỏi việc xem xét hay truy thu bất kỳ hồ sơ thuế nào của Trump, gia đình ông và Trump Organization đối với các năm thuế trước ngày 18/5/2026. Dư luận cho rằng hẳn hồ sơ thuế của Trump và gia đình ông ta phải có điều gì khuất tất nên mới có hành động “lạm quyền” như vậy, nhất là thỏa thuận này bắt nguồn từ việc “Donald Trump cá nhân” đã đệ đơn kiện “Donald Trump chính phủ” về “tội” sở thuế IRS (Tháng 10/2018 – thời gian nhiệm kỳ 1 của Trump – 2017-2021) tiết lộ hồ sơ thuế của “Donald Trump cá nhân” và gia đình ra ngoài, dẫn đến việc tờ The New York Times công bố loạt bài điều tra gây chấn động dư luận vào tháng 8 năm 2020. Chúng tôi cho đăng lại loạt bài nói trên qua phần chuyển ngữ của T.Vấn (một chuyên viên thuế – Tax Advisor- đã có gần 10 năm làm việc cho hãng thuế HR&Block Hoa Kỳ). Loạt bài nhiều kỳ này được gom lại thành một tập sách dày 155 trang, dạng PDF mang tên: The President’s Taxes – HỒ SƠ THUẾ CỦA VỊ TỔNG THỐNG

T.Vấn & Bạn Hữu

Lời Người Dịch:

Hồ sơ thuế của tổng thống Donald Trump là một đề tài nổi trội từ nhiều năm nay, nổi cộm nhất là từ năm 2015 khi ông cho biết ý định sẽ ra tranh cử năm 2016. Trong suốt thời gian 5 năm qua, từ quốc hội liên bang cho đến các viên chức công tố của tiểu bang New York (nơi Donald Trump là một cư dân thâm niên cho đến mới đây – Nov. 1, 2019 – ông chọn Florida làm quê hương mới) tìm mọi cách để có được những hồ sơ này, nhưng phần lớn đều thất bại vì những rào cản pháp lý mà các luật sư của tổng thống viện dẫn hầu giữ kín những bí mật về tài chính của thân chủ.

Khi được hỏi lý do tại sao không công bố hồ sơ thuế của mình như tất cả các vị tổng thống tiền nhiệm đã làm trước khi ra tranh cử, Donadl Trump trả lời rằng hồ sơ thuế của mình đang bị sở thuế (IRS) truy vấn (audit) nên không thể đưa chúng ra công chúng được. Nhưng sở thuế Hoa Kỳ xác nhận việc họ audit hồ sơ thuế một người không hề cản trở người ấy bạch hóa hồ sơ thuế của mình. Tháng 5 năm 2019, Hạ Viện Hoa Kỳ yêu cầu sở thuế cung cấp hồ sơ thuế của tổng thống, nhưng Trump đã ra lệnh cho bộ trưởng Ngân Khố Mnuchin không cho phép sở thuế làm việc này với lý do yêu cầu của quốc hội ‘thiếu mục đích có tính cách pháp lý”.

Nhiều bản phân tích kết luận rằng hẳn Donald Trump phải có điều gì dấu diếm nên mới cố tìm mọi cách để ngăn không cho chúng được bạch hóa. Ở Mỹ, thuế là thứ mà một người phải sống với nó cho đến ngày nhắm mắt, nên ai cũng phải đóng thuế và khai thuế hàng năm, vừa để làm nhiệm vụ một công dân vừa để hưởng những phúc lợi xã hội mà mức thu nhập (thấp) của mình có thể được nhận hưởng. Và khi cần, vẫn phải gởi bản khai thuế của mình đến các cơ quan chức năng theo yêu cầu. Vì thế, sự khăng khăng của Donald Trump khiến nhiều người nghi ngờ sự trung thực của một trong những tỉ phú ầm ĩ nhất nước Mỹ.

Trong tình hình như vậy, báo chí chính dòng nước Mỹ không thể bỏ qua, nhất là với một tờ báo có chiều dày lịch sử và uy tín như tờ The New York Times. Tháng 10, 2018, nhóm phóng viên tài chính của họ đã tiết lộ một số bí mật về thực trạng thuế của Trump với nguồn cung cấp được giữ kín như thường lệ (Cuối tháng 7 năm 2020, Mary Trump – người cháu ruột gọi Donald Trump bằng chú – đã xuất bản quyển hồi ký “Too Much and Never Enough”, tiết lộ chính bà là người đã cung cấp cho tờ NYTimes tài liệu thuế nói trên). Tiết lộ của tờ Thời Báo đã cho thấy một chút đầu mối biện minh cho sự nghi ngờ của giới thạo việc.*

Ngày 27 tháng 9 năm 2020, với nguồn cung cấp vẫn còn được giữ kín (như thường lệ), nhóm phóng viên của tờ NYTimes công bố một bản điều tra cho biết, họ hiện nắm trong tay hầu như toàn bộ hồ sơ khai thuế của Donald Trump trong khoảng thời gian gần hai thập kỷ, bản điều tra mang tên:  The President’s Taxes.

Đây là một tài liệu nhiều người mong đợi, không chỉ riêng những đối thủ chính trị của Trump, giới ký giả, các bình luận gia mà tất nhiên, những cử tri sẽ góp tiếng nói của mình trong kỳ bầu cử ngày 3 tháng 11 sắp tới. Họ cần biết để hỗ trợ cho việc quyết định lá phiếu của mình. Bản điều tra có những chi tiết khá bất ngờ (kể cả với giới thạo việc, các ký giả) về tình trạng tài chính của vị tổng thống được xem là giàu có nhất trong lịch sử 45 đời tổng thống của nước Mỹ.

Vì nội dung của bản điều tra có nhiều chi tiết rất chuyên môn trong lĩnh vực thuế má và tài chính, lẽ dĩ nhiên kèm theo đó là những thuật ngữ khá xa lạ với người đọc bình thường, cộng thêm với bộ luật thuế của nước Mỹ khá phức tạp nên bản chuyển ngữ tiếng Việt sẽ phải uyển chuyển, không thể dựa cứng ngắc vào nguyên tác Anh ngữ, để người đọc Việt bình thường dễ lĩnh hội.

Kinh nghiệm nhiều năm làm việc cho hãng thuế Mỹ H&R BLOCK với nhiệm vụ một Tax Advisor, phải giải thích cho thân chủ những thắc mắc về thuế của họ, chúng tôi nhận ra rằng, ngay đối với một người Mỹ bình thường cũng không dễ dàng hiểu được chính xác những khái niệm về thuế được áp dụng vào tình hình tài chính của chính họ, nói gì đến nội dung một bản điều tra về những phức tạp trong hồ sơ khai thuế của một thương nhân làm chủ cả trăm cơ sở kinh doanh thương mại như Donald Trump.

Nhưng với một số thuật ngữ quen thuộc như “Audit”, “Credit”, “Refund” chúng tôi sẽ luôn luôn  kèm theo tiếng Anh trong ngoặc đơn, vì với những trường hợp như vậy, chữ tiếng Anh lại dễ hiểu hơn là dịch sang tiếng Việt (cho người Mỹ gốc Việt).

Bài điều tra của tờ NYTimes khá dài, chúng tôi gởi đến độc giả TV&BH qua nhiều kỳ liên tiếp. Nay chúng tôi chuyển toàn bộ bản Việt ngữ sang PDF thành một tập sách dầy 155 trang để độc giả quan tâm dễ theo dõi. Mục đích của công việc chúng tôi làm không có gì khác hơn ngoài việc cung cấp cho độc giả Việt Nam những thông tin cần biết (nếu quan tâm) về một nhân vật gây khá nhiều tranh cãi trong cộng đồng người Việt, trong nước cũng như hải ngoại. Người đọc ủng hộ TT Trump, nếu tạm gác qua một bên chính kiến của mình, cũng có thể biết được nhiều điều cần biết, nên biết qua loạt bài điều tra này. Trong trường hợp có người vẫn khư khư cho rằng tờ NYTimes là một tờ báo “thổ tả”, là bọn “fake news” thì cũng là quyền biểu đạt ý kiến của mỗi người, chúng tôi xin không có ý kiến. Chỉ xin đừng buộc cho chúng tôi tội “nối giáo cho giặc”, “phản bội người Việt Quốc Gia” v..v…

Mong được chia sẻ trong tinh thần cởi mở, phóng khoáng của những người biết đọc, biết viết, và nhất là biết suy tưởng.

Ngày 28 tháng 9 năm 2020

T.Vấn

*Phóng Sự Điều Tra về Thuế của Donald Trump đã nhận được giải thưởng Pulitzer Prize for Explanatory Reporting năm 2019.

Tổng quát

Năm Donald Trump thắng cử tổng thống (2016), ông chỉ trả có $750 thuế lợi tức liên bang (Federal Income Tax). Năm sau (2017), năm đầu tiên cư ngụ tại tòa Bạch Ốc, ông cũng chỉ trả $750 thuế lợi tức liên bang.

Song song với việc phát động chiến dịch tái tranh cử (mà kết quả các cuộc thăm dò cho thấy ông đang gặp nguy cơ thất cử), vị tổng thống Hoa Kỳ đương nhiệm còn phải chịu những áp lực nặng nề về tình hình tài chính tồi tệ của cá nhân, bủa vây bởi những lỗ lã, những món nợ hàng trăm triệu đang tới kỳ đáo hạn mà chính ông đã đem tên tuổi mình ra cam kết thanh tóan. Đó là chưa kể đến việc ông phải trả lời những cật vấn của sở thuế (IRS – Internal Revenue Service) từ hơn 10 năm nay liên quan đến tính hợp pháp của các hồ sơ thuế mà ông khai báo và đã nhận về tổng số $72.9 triệu tiền refund. Khỏan tiền trả lại này có được do bởi ông khai trong hồ sơ thuế là các công việc kinh doanh của mình đã bị lỗ lã trầm trọng. Nếu các cuộc truy vấn của sở thuế kết luận rằng Donald Trump đã man khai nhằm trốn thuế, thì khỏan tiền ông phải trả lại sẽ lên đến hàng trăm triệu (bao gồm số tiền 72.9 triệu đã nhận về và các khỏan tiền phạt lẫn tiền lời phát sinh từ số 72.9 triệu nói trên).

Những hồ sơ thuế cá nhân mà Donald Trump từ bấy lâu nay cố tìm mọi cách che giấu đã tiết lộ một nội dung, về cơ bản,  hòan tòan khác hẳn với những gì ông tuyên bố trước  công chúng về tình hình kinh doanh và tài sản của mình. Những bản khai thuế mà Donald Trump gởi đến sở thuế bộc lộ bộ mặt thật một thương gia thu về hàng trăm triệu mỗi năm qua các họat động kinh doanh của mình, nhưng khi khai thuế lại sử dụng mọi phương cách để chứng minh mình bị lỗ lã triền miên hầu tránh không phải trả thuế cho lợi tức mình kiếm được.

Giờ đây, với những gánh nặng tài chính trĩu trên vai, những dữ liệu thực tế cho thấy vị tổng thống của chúng ta ngày càng bị lệ thuộc vào việc tìm lợi tức từ những họat động kinh doanh, vốn tự bản chất, đặt ông ở vị trí có tiềm năng đối nghịch trực tiếp với những nhiệm vụ của một tổng thống mà ông đang đảm nhiệm.

Tờ NYTimes đã nắm được trong tay hồ sơ thuế của Donald Trump trải dài suốt hơn hai thập kỷ vừa qua cùng với những dữ liệu liên quan đến hàng trăm công ty lớn nhỏ nằm trong quỹ đạo kinh doanh của ông, cùng với những chi tiết tài chính trong thời gian hai năm đầu tiên ông nắm quyền. Trong số này, sẽ không bao gồm những chi tiết của hai năm 2018 và 2019. Lọat bài điều tra này trình bày tổng quát những gì nhóm phóng viên tìm thấy được. Trong những tuần kế tiếp, nhiều kết quả điều tra khác sẽ tiếp tục được công bố.

Những hồ sơ khai thuế của Donald Trump, theo các tài liệu lưu trữ mới đây được nhiều người quan tâm, là một trong vài đối tượng được săn tìm nhất, và cũng được bàn tán suy diễn nhiều nhất. Trong thời gian gần 4 năm qua khi Donald Trump nắm quyền – cùng với hàng thập kỷ không ngừng khoe khoang về mình với công chúng – các ký giả, các công tố viên, các chính trị gia đối lập và kể cả những người theo thuyết âm mưu, đã tìm mọi cách để đào xới những bí ẩn trong thế giới tài chánh của ông, nhưng phần lớn không có mấy thành công. Do vậy, ngay từ bản chất, những hồ sơ khai thuế của Donald Trump sẽ có nhiều câu hỏi không thể trả lời được, nhiều câu hỏi có câu trả lời nhưng sẽ không làm thỏa mãn người hỏi. Những hồ sơ này chỉ gồm những gì Donald Trump khai báo với sở thuế, chứ không phải là kết quả những xem xét từ một cuộc điều tra tài chính độc lập. Thêm nữa, qua những hồ sơ khai thuế này, người ta chỉ biết rằng Donald Trump sở hữu những tài sản trị giá hàng trăm triệu, chứ không thấy được sự giàu có thực sự của ông và cũng không cho thấy những mối quan hệ trước đây ông đã có với người Nga.

……

(Xin mời độc giả theo dõi chi tiết thiên phóng sự điều tra qua tập sách HỒ SƠ THUẾ CỦA VỊ TỔNG THỐNG)

The NYT: Trump Just Took Us Somewhere the Country Has Never Been Before

Tác Giả: Noah Shachtman

TRUMP VỪA ĐƯA CHÚNG TA ĐẾN MỘT NƠI MÀ ĐẤT NƯỚC NÀY CHƯA TỪNG ĐẶT CHÂN TỚI

Nguyễn Trường Uy (chuyển ngữ)

Donald Trump đã suy nghĩ rất nhiều về việc ghi tạc vị trí của ông ta vào lịch sử nước Mỹ. Theo các bài báo gần đây từ báo The Atlantic và The New York Times, đó là một trong những lý do tại sao ông ít chú ý đến mức độ tín nhiệm trong dân chúng với ông ta đang sụt giảm nghiêm trọng, mà tập trung phần lớn vào việc định hình lại Washington theo cách của chính ông. Nhưng không có khải hoàn môn nào đủ cao, không có phòng khiêu vũ nào dát vàng đủ để làm lu mờ ngọn núi tham nhũng to lớn mà ông ta đang xây nên.

Thông báo trong tuần này về một quỹ đen của chính phủ trị giá 1,8 tỷ USD đã bảo chứng cho điều đó. Bề ngoài là dành cho những người mà ông Trump gọi là nạn nhân của việc “vũ khí hóa luật pháp” của Bộ Tư pháp thời Joe Biden, nhưng gần như chắc chắn số tiền đó được định sẵn cho các đồng minh của ông. Trump có thể khát khao được xếp cùng đẳng cấp với Napoleon hay Alexander Đại đế, nhưng ông đang có nguy cơ tự biến mình thành hình ảnh tiếp theo của Mobutu Sese Seko của Congo hoặc Mohamed Suharto của Indonesia là hai nhà lãnh đạo nức tiếng độc tài và tham nhũng. Đó là hình ảnh của nhà tài phiệt trị vì bằng tham nhũng, được nhớ đến không phải vì tư tưởng, không phải vì quyền lực, mà vì lòng tham vô đáy.

Ông Trump đã dành phần lớn nhiệm kỳ thứ hai của mình để làm giàu cho bản thân và gia đình bằng các nguồn quỹ nước ngoài và tư nhân: các thương vụ tiền điện tử, các giao dịch cổ phiếu chớp nhoáng, chiếc Boeing 747 mà ông nhận được như một món quà từ Qatar. Nhưng cho đến gần đây, vẫn chưa có bằng chứng nào cho thấy những phi vụ táo tợn nhất của ông có liên quan đến việc trực tiếp, chủ động lấy tiền từ bạn và tôi. Điều đó bây giờ đã thay đổi, khi ông, hai người con trai của ông và tập đoàn gia đình Trump kiện chính phủ Mỹ đòi 10 tỷ USD vì vụ rò rỉ hồ sơ thuế của ông và gia đình ông.

Ông Trump với tư cách là một công dân đang kiện Tổng thống Trump, người đứng đầu nhánh hành pháp. Ông thậm chí không thèm giả vờ rằng điều đó là hợp lý mà nói toạc ra. “Tôi có nhiệm vụ phải tự dàn xếp một thỏa thuận với chính mình”, ông nói đùa với các phóng viên. Thật bất ngờ làm sao, thỏa thuận đó thực sự rất ngọt ngào. “Quỹ chống vũ khí hóa” trị giá 10 chữ số này là một vết trượt dài mới: Ông Trump thọc bàn tay đầy tì vết của mình vào các tài khoản công và moi tiền ra.

Những người ủng hộ Trump bị kết án về các tội danh liên quan đến cuộc bạo loạn ngày 6 tháng 1 giờ đây có thể nhận được những phần tiền lớn. Nhưng gia tộc Trump xem ra mới là những người hưởng lợi lớn nhất: Theo một phần của thỏa thuận, chính phủ Mỹ từ nay bị cấm truy tố hoặc kiểm toán thêm về thuế của gia đình Trump hoặc tập đoàn của họ. Điều đó giúp gia đình Trump tiết kiệm được các khoản phạt mà một số người ước tính có thể lên tới 100 triệu USD hoặc hơn thế nữa. Quan trọng hơn, thoả thuận này đặt gia đình Trump ra ngoài tầm với của pháp luật trong các vụ án thuế. Theo quyền Bộ trưởng Tư pháp Todd Blanche, lệnh này được dự định sẽ kéo dài MÃI MÃI.

Khi các chi tiết của thỏa thuận được công bố, luật sư hàng đầu của Bộ Tài chính, một cựu trợ lý của Thẩm phán Tòa án Tối cao Clarence Thomas, đã từ chức.

“Chỉ xét về mặt số tiền thuần túy, đây là hành động tham nhũng nhất trong lịch sử nước Mỹ”, Brendan Ballou, một cựu cố vấn đặc biệt của Bộ Tư pháp, cho biết. Ông đang đại diện cho hai sĩ quan cảnh sát bị thương trong cuộc bạo loạn tại Điện Capitol, những người đang kiện lên tòa án liên bang để ngăn chặn quỹ này. “Đây có thể là điều tai tiếng nhất mà Donald Trump làm ngoài sự kiện ngày 6 tháng 1 năm 2021”, Baillou nhận định.

Ông Trump là nhân vật chính trị định hình nước Mỹ thập kỷ qua. Nhưng dù tầm ảnh hưởng to lớn, ông ít có thành tựu mang tính di sản. Như nhà bình luận Ezra Klein của báo The New York Times đã lưu ý, ông Trump thích không ban hành các chính sách sâu rộng, đặc biệt là trong nhiệm kỳ thứ hai này, mà thực hiện các thỏa thuận nhỏ lẻ, đặc biệt là nếu những món hời đó đòi hỏi phía bên kia phải quỳ gối phục tùng. Ông đã bắt nạt các trường học thay đổi chương trình thay vì tái cấu trúc hệ thống giáo dục; ông cắt giảm các thỏa thuận với một vài nhà bán lẻ thuốc thay vì định hình lại mối quan hệ của chính phủ Mỹ với các tập đoàn Dược phẩm lớn (Big Pharma). Ông vẫn chưa thể phá vỡ NATO, ít nhất là chưa. Và thật may mắn, chính quyền của ông còn lâu mới thực hiện được hàng triệu vụ trục xuất dân nhập cư như kế hoạch của ông ta. Cho đến nay, chỉ có các bổ nhiệm của ông Trump vào Tòa án Tối cao và những phán quyết méo mó của họ mới tạo nên những thay đổi mang tính lịch sử thực sự.

Nhưng việc kiếm tiền một cách công khai từ chiếc ghế tổng thống mới là một sự “sáng tạo” thực sự của Trump. Bạn phải quay lại ít nhất một trăm năm trước, thời chính quyền của Warren Harding hoặc Ulysses Grant, để tìm mà không thấy có bất kỳ điều gì tương tự. Chưa từng có ai cáo buộc Tổng thống Harding đúc tiền ảo. “Đây không phải là kiểu tham nhũng như một cái giá phải cho việc phục vụ công cộng, mà đó là hành vi trộm cắp vặt”, Jamelle Bouie của báo The New York Times viết như vậy.

Ông Trump đã ân xá cho các tội phạm bị kết án sau khi nhận được các khoản quyên góp từ họ. Giám đốc điều hành xe điện Trevor Milton đã quyên góp gần một triệu USD cho một nhóm ủng hộ Trump trước khi nhận được tin vui. Đơn xin ân xá thành công của Paul Walczak, một kẻ lừa đảo thuế bị kết án, đã trích dẫn việc mẹ ông gây quỹ cho ông Trump. Trong khi đó, một “ngành công nghiệp gia đình” đã mọc lên bao gồm những tay sai của Trump, những kẻ tận dụng quyền tiếp cận tổng thống để thay mặt cho những người đang tìm kiếm sự ân xá hoặc giảm án của tổng thống. Giám đốc điều hành giải trí hàng đầu Tim Leiweke đã được ân xá sau khi người dẫn chương trình của Fox News, Trey Gowdy, và một luật sư của ông Leiweke đưa vụ việc của ông Leiweke ra thảo luận trong một trận chơi golf với tổng thống.

Quỹ đen mới này — được thiết lập với các rào chắn bảo vệ tối thiểu, thậm chí không có định nghĩa cụ thể “vũ khí hóa” là gì — có thể lấy tất cả các thảm họa đạo đức của thị trường ân xá và nhân nó lên 1,8 tỷ lần. Hãy thử nghĩ xem mọi người có thể sẵn sàng làm gì để có được số tiền này, và ông Trump có thể nhận lại được những gì.

Quỹ này sẽ thể chế hóa thảm họa đạo đức đó. Hãy quên đi những thỏa thuận một lần hoặc những cái bắt tay ở lỗ golf thứ 18. Điều này sẽ biến chủ nghĩa bè phái thành một chức năng chính thức của chính phủ liên bang, một Cơ quan Tham nhũng Mỹ.

Những người trung thành với phong trào MAGA như Mike Lindell, giám đốc điều hành của MyPillow (người phủ nhận kết quả bầu cử) và đặc vụ chính trị Michael Caputo đã bày tỏ sự quan tâm đến tiền từ quỹ này. Một số người ủng hộ nguy hiểm nhất của ông Trump có khả năng sẽ nhảy vào ngay sau họ.

“Rủi ro chính là số tiền này sẽ được sử dụng để tài trợ cho các tổ chức bán quân sự trung thành với tổng thống”, ông Ballou nói. “Sự hỗ trợ tài chính cho bạo lực, đó sẽ là điều quan trọng nhất, và nó hoàn toàn mới và khác biệt so với, ví dụ như, chiếc máy bay phản lực của Qatar tặng cho ông Trump”.

Điều đó có thể bao gồm năm thành viên của nhóm Proud Boys, những người đã kiện chính phủ đòi 100 triệu USD vào năm ngoái, tuyên bố bị đàn áp chính trị sau khi bị kết án vì vai trò của họ trong cuộc bạo loạn ngày 6 tháng 1 khiến 140 nhân viên thực thi pháp luật bị thương. Nó cũng có thể bao gồm các thủ lĩnh của Oath Keepers, một nhóm có lịch sử bạo lực dài.

Kẻ tự xưng là “khủng bố người Mỹ” Andrew Paul Johnson đã bị kết án vì vai trò của mình trong các cuộc bạo loạn tại Điện Capitol, được Trump ân xá và sau đó bị kết tội sàm sỡ hai đứa trẻ. Để bịt miệng các nạn nhân, ông ta được cho là đã hứa cho họ một phần trong số hàng triệu USD mà ông ta nói rằng mình sắp nhận được từ chính phủ liên bang vì là một “người của sự kiện ngày 6 tháng 1”.

Vào hôm thứ Ba, các thượng nghị sĩ Đảng Dân chủ đã yêu cầu ông Blanche đảm bảo rằng một tội phạm bạo lực lạm dụng như ông Johnson hoặc một nhóm cực đoan như Oath Keepers sẽ bị cấm nhận các khoản thanh toán từ quỹ 1,8 tỷ USD. Ông Blanche đã từ chối, nói rằng quyết định sẽ tùy thuộc vào một ủy ban gồm năm người. Ông Blanche lưu ý rằng cả năm thành viên sẽ do ông bổ nhiệm, và ông Trump có quyền sa thải bất kỳ ai tùy ý!

Nếu bạo lực chính trị nhân danh tổng thống không chỉ được dung túng mà còn được ban thưởng một cách cố ý như vậy, nó có thể đưa những tháng ngày vốn đã ảm đạm này của nước Mỹ đến một nơi nào đó tăm tối hơn nhiều.

Điều có thể ngăn cản một kịch bản như vậy xảy ra là tất cả những điều này đều đáng ngờ về mặt pháp lý. Như cựu phó trợ lý bộ trưởng tư pháp, Harry Litman, đã chỉ ra, các vụ kiện liên bang đòi hỏi phải có sự xung đột giữa hai bên, một rào cản mà sự “xung đột” giữa cá nhân ông Trump và Tổng thống Trump dường như không thể vượt qua. Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp cấm chính phủ trả “bất kỳ khoản nợ hoặc nghĩa vụ nào phát sinh để hỗ trợ cho cuộc nổi dậy hoặc bạo loạn chống lại Mỹ”, điều này dường như cấm các khoản thanh toán cho những người đã tấn công Điện Capitol trong nỗ lực lật ngược một cuộc bầu cử. Tu chính án Hyde năm 1997 cho phép những người thắng kiện trước các cáo buộc ác ý của chính phủ được kiện và thu hồi tiền, nhưng “nó không thể áp dụng cho những kẻ nổi loạn, những người đều đã bị kết án một cách đúng đắn”, Jason Manning, một cựu công tố viên Bộ Tư pháp, người đã xét xử cả vụ án ngày 6 tháng 1 và các vụ án lừa đảo cho biết. Do đó, ông Manning nói cái lợi đối với ông Trump là “một quỹ đen đứng ngoài luật pháp.”

Có thể âm mưu này sẽ bị các tòa án chặn lại. Nhưng dù thế nào, các âm mưu của ông Trump sẽ định nghĩa ông và gia đình ông. Khi ông rời nhiệm sở, cái tên Trump rất có thể sẽ bị xóa khỏi Trung tâm Kennedy. Những đồng tiền mà ông gắn lên cửa Nhà Trắng chắc chắn sẽ bị gỡ bỏ. Những trang trí vàng choé của ông cho Phòng Bầu dục có thể sẽ được sửa sang lại để biến mất. Tất cả những gì còn lại sẽ là tai tiếng của ông. Ông Trump đã làm cho cái tên của ông đồng nghĩa với sự tham nhũng, MÃI MÃI.

Bản tiếng Anh: https://www.nytimes.com/…/corruption-trump-slush-fund.html 

(Bài do CTV/TVBH gởi).

Ngày xưa, dân Mỹ thường thích bầu tổng thống có dáng dấp “quốc phụ”. Người thì cao bồi như Ronald Reagan, người thì quý tộc như John F. Kennedy, người thì lạnh như thép như Richard Nixon.

Dù thích hay ghét, thiên hạ vẫn tin rằng bước vô Nhà Trắng là bước vô nơi có chút đạo lý quốc gia, chút danh dự cường quốc, chút trách nhiệm với thế giới.

Rồi nước Mỹ bầu ra một người bước vô chính trường bằng thang máy mạ vàng, nói chuyện như cò đất Florida, suy nghĩ như chủ casino Atlantic City, và điều hành siêu cường số một địa cầu theo kiểu bán sạp ngoài chợ trời.

Thiên hạ mới khám phá: à, hóa ra Đệ nhất Cộng hòa Hoa Kỳ cũng có ngày bị quản trị như tiệm cầm đồ.

Trong đầu Donald Trump, thế giới không có đồng minh, chỉ có khách hàng. Không có lý tưởng, chỉ có hóa đơn. Không có bạn bè quốc tế, chỉ có con nợ chưa trả đủ tiền bảo kê.

Ông nhìn NATO như nhìn hội chơi hụi thiếu tháng tiền hụi. Ông nhìn Japan và South Korea như hai tiệm tạp hóa còn thiếu tiền thuê mướn vệ sĩ. Còn Taiwan thì giống một món hàng đặt giữa chợ trời Á châu: ai trả giá cao hơn thì tính tiếp.

Ngày xưa, Mỹ nói chuyện “bảo vệ tự do”. Thời Trump, Mỹ nói chuyện “anh đóng bao nhiêu?”

Thiệt cũng tài.

Mấy chục năm nay, người Mỹ bỏ ra hàng ngàn tỷ đô la xây dựng hình ảnh “lãnh đạo thế giới tự do”. Từ sau Thế chiến II, Washington dựng lên một mạng lưới đồng minh khắp địa cầu. Họ làm chuyện đó không phải vì từ thiện, mà vì hiểu một điều căn bản: đế quốc muốn tồn tại thì phải có uy tín. Uy tín cho đồng đô la Mỹ. Nó tin, tao thiếu, tao cứ in giấy ra mà xài!

Uy tín không mua bằng tiền. Uy tín là lời hứa được giữ đúng lúc khó khăn.

Nhưng với Trump, uy tín là thứ có thể đem lên bàn cân. Hôm nay hứa, mai đổi ý. Hôm nay đòi đánh thuế, mai kêu gọi đầu tư. Hôm nay chửi Trung Quốc ăn cắp công nghệ, mai dắt CEO công nghệ Mỹ qua Bắc Kinh bán chip.

Người ta nhìn chính sách đối ngoại của ông ta mà nhớ mấy tay chủ hụi miền chợ cũ: sáng nói một giá, chiều đổi giá khác, tối thì tuyên bố “ai có lợi thì làm”.

Cái đáng sợ không phải Trump tham tiền. Chính trị gia nào mà chẳng mê tiền và quyền? Cái đáng sợ là ông đem nguyên triết lý con buôn vô vận hành siêu cường quân sự lớn nhất thế giới.

Con buôn chân chính còn giữ chữ tín để làm ăn lâu dài. Còn kiểu buôn bán bất lương thì chỉ nhìn món lời trước mắt. Bán được cái gì thì bán. Gạt được ai thì gạt. Ký được hợp đồng thì ký. Hậu quả mười năm sau mặc xác thiên hạ.

Bởi vậy mới có cảnh đồng minh Mỹ ngồi run như gà mắc mưa mỗi khi Trump gặp Xi Jinping.

Họ không sợ hai ông gây chiến. Họ sợ hai ông… làm ăn với nhau.

Bởi khi hai tay lái buôn gặp nhau, món hàng đầu tiên bị mang ra mặc cả thường là kẻ vắng mặt.

Lịch sử thế giới đầy chuyện như vậy rồi.

Năm 1938, Anh và Pháp đem Czechoslovakia đặt lên bàn hội nghị Munich để đổi lấy “hòa bình”. Kết quả là Adolf Hitler nuốt luôn cả Châu Âu.

Năm 1945, các cường quốc chia nhau phạm vi ảnh hưởng tại Yalta Conference. Các nước nhỏ ngồi ngoài cửa, chờ số phận mình được quyết định bởi người khác.

Địa chính trị vốn tàn nhẫn như vậy.

Cho nên khi Trump nói kiểu “Đài Loan ở xa quá”, dân Đài Bắc lạnh xương sống không phải vô cớ. Họ hiểu rằng trong đầu một nhà buôn, mọi thứ đều có giá.

Nếu cần Trung Quốc giúp chuyện Iran, ai dám chắc Trump không đem Đài Loan ra đổi chác?

Nghe đau nhưng hợp logic kiểu thương lái.

Trump điều hành nước Mỹ như chủ casino: miễn bảng điện tử còn xanh, cổ phiếu còn tăng, báo chí còn đăng hình bắt tay thì coi như thắng lớn. Còn hậu quả chiến lược mười năm sau? Đó là chuyện của đời tổng thống kế tiếp.

Bởi vậy mới có cái nghịch lý kỳ quái: nước Mỹ càng giàu cho Trump và phe cánh, đồng minh Mỹ càng bất an.

Thị trường chứng khoán có thể nhảy múa vì Boeing bán được máy bay hay Nvidia bán được chip. Nhưng giới an ninh ở Tokyo hay Seoul thì nhìn mấy bản hợp đồng đó như nhìn giấy báo nợ tương lai.

Ngày xưa Mỹ cấm Trung Quốc tiếp cận công nghệ chiến lược. Giờ vì lợi nhuận quý sau, người ta bắt đầu nới tay. Chuyện này chẳng khác gì ông chủ tiệm khóa cửa nhà rất kỹ suốt mười năm, rồi một hôm bán luôn chìa khóa vì được trả giá cao.

Con buôn bất lương luôn có một đặc điểm: bán cả thứ lẽ ra không được bán.

Bán lời hứa. Bán uy tín. Bán đồng minh. Bán luôn tương lai.

Điều buồn cười là nhiều người Mỹ trong đó Mít MAGA vẫn khoái kiểu đó. Họ nhìn Trump như tay “deal maker” thiên tài. Họ mê cái giọng nói ngang tàng, thích nghe chuyện ép nước khác trả tiền, thích cảm giác có người “biết làm ăn” lên cầm quyền.

Nhưng quốc gia không phải casino.

Siêu cường không phải công ty gia đình.

Ngoại giao không phải chợ cá.

Khi anh điều hành quốc gia như một phi vụ địa ốc, anh sẽ bắt đầu nghĩ rằng quân đội là đội bảo kê, đồng minh là khách thuê, và chiến tranh chỉ là đòn ép giá.

Đó là lúc nguy hiểm bắt đầu.

Bởi sức mạnh lớn nhất của Mỹ chưa bao giờ chỉ là tàu sân bay hay bom nguyên tử. Sức mạnh thật sự của Mỹ nằm ở chỗ thiên hạ tin Mỹ sẽ giữ lời.

Một khi niềm tin đó mất đi, đế quốc bắt đầu mục ruỗng từ bên trong.

Roman Empire không sụp chỉ vì man di mạnh hơn. Nó sụp vì chính tầng lớp lãnh đạo La Mã bắt đầu xem đế quốc như món hàng để chia chác.

Lịch sử thường chết theo kiểu đó: không phải bằng tiếng đại bác, mà bằng tiếng máy tính tiền.

Cho nên cái nguy hiểm nhất của thời Trump không phải vài câu nói ngông cuồng hay vài màn đấu khẩu trên mạng xã hội. Cái nguy hiểm là việc biến đạo lý quốc gia thành cuộc mặc cả liên tục.

Hôm nay bán đồng minh nhỏ để đổi hợp đồng lớn.

Ngày mai bán nguyên tắc để đổi vài phần trăm tăng trưởng.

Ngày mốt bán luôn vị thế lãnh đạo thế giới để đổi một nhiệm kỳ nữa.

Đến lúc đó, nước Mỹ vẫn còn giàu, vẫn còn mạnh, vẫn còn tàu chiến đầy biển Thái Bình Dương.

Nhưng thiên hạ sẽ bắt đầu hiểu rằng ông chủ Nhà Trắng không còn là lãnh đạo thế giới tự do nữa.

Chỉ là một con buôn đang đứng giữa chợ địa chính trị, tay cầm bảng giá, miệng hỏi câu lạnh như tiền:

“Bao nhiêu?

Đối với Trump liêm sĩ, danh dự, tự trọng trả đúng giá là Trump bán luôn huống gì nước Mỹ?!

Đoàn Xuân Thu.

Melbourne.

*Bài do CTV/TVBH gởi.

Granlund cartoon (Nguồn: www.onlineathens.com)

“BẮT THÓP” DONALD TRUMP: ĐIỀU ÔNG TA THẬT SỰ KHAO KHÁT KHÔNG PHẢI CHỈ LÀ QUYỀN LỰC, MÀ LÀ QUYỀN LỰC TUYỆT ĐỐI

Trong dân gian Việt Nam có một thành ngữ rất hay: “bắt thóp”. Nghĩa là nhìn thấu điểm yếu, ham muốn hay ý đồ thật sự của một con người đằng sau những lời nói và màn trình diễn bên ngoài.

Nếu dùng ngôn ngữ hiện đại hơn, người ta gọi đó là “đọc vị” hay “đoán đúng động cơ quyền lực”. Và có lẽ không khó để “bắt thóp” Donald Trump khi quan sát cách ông ta nhìn Vladimir Putin, Tập Cận Bình hay Kim Jong Un.

Điều Trump thật sự ngưỡng mộ ở những nhà lãnh đạo ấy không phải chủ nghĩa cộng sản, cũng không phải ý thức hệ Nga hay Trung Quốc.

Trump không phải người của học thuyết chính trị. Điều khiến ông ta bị hấp dẫn là một thứ nguyên thủy và bản năng hơn nhiều: quyền lực tuyệt đối của một cá nhân đứng trên toàn bộ quốc gia.

Trump lớn lên trong nền dân chủ Mỹ nhưng lại luôn thể hiện sự khó chịu với chính những giới hạn của nền dân chủ ấy.

Ông ta ghét báo chí phản biện. Ghét các thẩm phán độc lập. Ghét bầu cử khi mình thất bại. Ghét các nghị sĩ không tuyệt đối trung thành. Ghét việc bị kiểm chứng sự thật. Ghét các cuộc biểu tình phản đối mình.

Nói cách khác, Trump không ghét hỗn loạn; ông ghét việc bản thân không được quyền kiểm soát tuyệt đối.

Và đó là lý do vì sao ông ta thường dành sự tôn trọng đặc biệt cho các lãnh đạo độc tài mạnh tay.

Trump nhìn Putin và thấy một con người có thể cầm quyền hàng chục năm mà không phải đối mặt với nguy cơ bị truất phế bởi lá phiếu dân chúng.

Ông nhìn Tập Cận Bình và thấy một lãnh đạo có thể sửa hiến pháp để ở lại quyền lực vô thời hạn.

Ông nhìn Kim Jong Un và thấy cả một dân tộc phải khóc, phải cúi đầu, phải đứng nghiêm hàng giờ dưới chân lãnh tụ như thần dân trước một vị hoàng đế thời phong kiến.

Đó mới chính là thứ Trump thật sự bị mê hoặc.

Không phải ngẫu nhiên mà Trump từng phát biểu với sự thích thú khi nói về việc Tập Cận Bình trở thành “chủ tịch suốt đời”, rồi đùa rằng: “Có lẽ một ngày nào đó chúng ta cũng nên thử như vậy.”

Nhiều người nghĩ đó chỉ là trò đùa. Nhưng trong tâm lý quyền lực, những “trò đùa” thường là nơi con người vô thức để lộ ham muốn thật của mình.

Trump không muốn làm một tổng thống bình thường trong cơ chế cộng hòa Mỹ. Ông ta muốn trở thành trung tâm tuyệt đối của quốc gia.

Muốn mỗi lời mình nói lập tức trở thành chân lý đối với hàng triệu người. Muốn được tung hô như một vị cứu tinh. Muốn lịch sử chỉ nhắc đến mình như nhân vật vĩ đại nhất.

Muốn có những tượng đài, thư viện mang tên mình, sân bay mang tên mình, những đám đông hò reo tên mình như các thần dân tung hô quân vương.

Điều khiến Trump bị hấp dẫn ở Bắc Hàn không phải chủ nghĩa Juche. Điều ông ta thích là hình ảnh hàng chục ngàn người đồng loạt khóc trước lãnh tụ.

Là những đoàn quân diễu hành tuyệt đối phục tùng. Là hệ thống truyền thông chỉ có một giọng nói ca ngợi người đứng đầu. Là cảm giác bản thân không bị ai thách thức.

Trump từng nói về Kim Jong Un với giọng đầy thích thú rằng khi Kim phát biểu thì “mọi người đứng nghiêm chú ý”. Đó không phải lời khen ngoại giao bình thường. Nó phản ánh sự ngưỡng mộ đối với khả năng khiến cả quốc gia tuyệt đối phục tùng một cá nhân.

Vấn đề nằm ở chỗ nước Mỹ được sinh ra để chống lại chính kiểu quyền lực ấy.

Toàn bộ Hiến pháp Mỹ được xây dựng trên nỗi sợ về một “vị vua mới”. Những người lập quốc Mỹ từng nổi dậy chống nền quân chủ Anh nên họ cố tình tạo ra một hệ thống khiến không ai được quyền quá mạnh: tam quyền phân lập, báo chí tự do, bầu cử định kỳ, giới hạn nhiệm kỳ, quyền biểu tình và quyền phản kháng của công dân.

Nhưng Trump lại thường xuyên hành xử như thể những giới hạn ấy là sự xúc phạm cá nhân đối với mình. Khi tòa án chống lại ông, ông công kích thẩm phán.

Khi báo chí điều tra ông, ông gọi họ là “kẻ thù của nhân dân”. Khi bầu cử thất bại, ông tuyên bố bị “đánh cắp”. Khi nhân viên chính quyền không trung thành tuyệt đối, ông xem họ là phản bội.

Đó không phải tâm lý của một người xem mình là công chức dân cử trong nền cộng hòa. Đó là tâm lý của một cá nhân muốn lòng trung thành với bản thân đứng cao hơn lòng trung thành với hiến pháp.

Điều nghịch lý là nhiều người ủng hộ Trump lại tin rằng ông ta đang chống độc tài cộng sản. Nhưng thật ra, về mặt tâm lý quyền lực, Trump thường thể hiện sự ngưỡng mộ với chính những yếu tố cốt lõi của các chế độ độc tài: quyền lực tập trung, sự sùng bái cá nhân, tính phục tùng tuyệt đối và khả năng đứng trên luật pháp.

Trump không thật sự muốn trở thành Putin hay Kim Jong Un theo nghĩa ý thức hệ. Ông ta muốn sở hữu cảm giác mà những con người ấy có được: cảm giác cả quốc gia xoay quanh bản thân mình.

Đó là lý do Trump đặc biệt say mê những nghi thức quyền lực: quốc yến xa hoa, thảm đỏ, đội danh dự, những tràng pháo tay bất tận, những cuộc mít tinh nơi hàng ngàn người mặc áo in tên ông như tín đồ tôn giáo. Đối với Trump, chính trị không chỉ là quản trị quốc gia. Nó là sân khấu của cái tôi quyền lực.

Và có lẽ điều ông ta thèm muốn nhất không phải tiền bạc. Trump đã có tiền từ lâu. Điều ông ta khao khát là thứ mà mọi nhà độc tài trong lịch sử đều nghiện: cảm giác bất tử trong quyền lực. Được người đời nhắc tên mãi mãi. Được thần dân cúi đầu. Được sống như quân vương trong thời đại hiện đại.

Nhưng cũng chính tại đây xuất hiện nghịch lý lớn nhất của Donald Trump: ông ta sinh ra trong một nền cộng hòa được tạo ra để chống lại những con người như mình.

Và đó là lý do Trump luôn xung đột với chính các thiết chế dân chủ Mỹ. Bởi những thiết chế ấy liên tục nhắc ông rằng ở nước Mỹ, tổng thống không phải là vua.

Hoài Linh Ngọc Dương

*Bài do CTV/TVBH gởi.

Bản khắc chân dung của Phineas T. Barnum – một nhà tổ chức biểu diễn, chính trị gia, tác giả, nhà xuất bản và nhà từ thiện người Mỹ đến từ Bethel, Connecticut – năm 1870. Nguồn: Thư viện Công cộng New York. / Smith Collection/Gado/Getty Images

The real reason Trump talks like an idiot: Author

Tác Giả: Catherine Bouris, The Daily Beast Podcast

(ChatGPT chuyển ngữ. T.Vấn biên tập và hiệu đính)]

Nhà báo và tác giả nổi tiếng Kurt Andersen cho rằng ông đã tìm ra chìa khóa lý giải thành công của Tổng thống Donald Trump.

Trong cuộc trò chuyện với Joanna Coles trên podcast của The Daily Beast, khi bàn về các hành động đối ngoại của Trump—gần đây nhất là liên quan đến Iran—Andersen nhận định rằng Trump “hoàn toàn không hiểu gì” về lịch sử Iran cũng như khu vực Trung Đông.

“Ông ta là một kẻ ngớ ngẩn. Từ trước đến nay vẫn vậy. Và sự ngu dốt của ông ta là một yếu tố ít được chú ý, ít được nhắc tới. Bên cạnh việc nói dối, bên cạnh những rối loạn tâm lý, thì sự ngu dốt đó là điều rất quan trọng.”

The Daily Beast cho biết họ đã theo dõi kỹ những dấu hiệu suy giảm rõ rệt của tổng thống kể từ khi ông quay lại Nhà Trắng, bao gồm cả việc phỏng vấn các chuyên gia y tế—những người cho rằng sự suy giảm nhận thức này có thể bắt nguồn từ một biến cố nghiêm trọng như đột quỵ. Ngoài ra, 61% người Mỹ tin rằng Trump ngày càng trở nên thất thường hơn theo tuổi tác.

Tuy nhiên, Andersen cho rằng sự “kém hiểu biết” của Trump—vốn đã tồn tại từ trước khi có những dấu hiệu suy giảm gần đây—lại chính là yếu tố thu hút một bộ phận lớn cử tri.

Nhắc đến cuốn sách năm 2017 của mình, Fantasyland: How America Went Haywire; A 500-Year History, được viết trước khi Trump đắc cử, Andersen lập luận rằng nước Mỹ có một “điểm yếu cố hữu: dễ bị lừa.”

Ông cho rằng lịch sử tôn giáo của Mỹ đã góp phần định hình tính cách quốc gia, đặc biệt là niềm tin rằng: “Tôi có thể tin điều mình muốn, bởi vì nó là sự thật—và vì tôi cảm thấy nó đúng.”

“Tất cả những điều đó không phải chỉ riêng nước Mỹ mới có,” Andersen nói, “nhưng lại là đặc trưng của nước Mỹ. Mỹ từ lâu đã dẫn đầu thế giới về kiểu tư duy yếu kém này—một ranh giới mơ hồ giữa thực tế và hư cấu.”

Coles nhắc đến P. T. Barnum, kẻ lừa đảo nổi tiếng trong lịch sử mà Andersen cũng đề cập trong sách. Theo bà, Barnum thành công nhờ khiến khán giả “biết là bị lừa nhưng vẫn chấp nhận.”

Bà dẫn ví dụ về việc Barnum từng quảng bá một phụ nữ 161 tuổi—rõ ràng là không có thật—từng làm vú nuôi cho George Washington. Dù biết là bịa đặt, người ta vẫn xếp hàng đến xem.

“Đó chính là sự tinh vi của Barnum,” Coles nói. “Ông ta khiến khán giả biết mình đang bị lừa, nhưng vẫn sẵn sàng trả tiền để xem.”

Andersen đồng tình: “Ông ta không hề che giấu. Ông ta không khẳng định đó là sự thật. Ông ta chỉ nói: ‘Làm sao bạn biết nó không phải là thật?’ Nếu không chứng minh được điều ngược lại, và mọi người vẫn thích, thì đó chính là giải trí.”

Andersen cho rằng câu hỏi liệu Trump có tin vào những điều mình nói hay không là “câu hỏi cốt lõi—với tất cả những nhân vật kiểu này.”

Ông nhận định rằng, xét đến cùng, bản chất sâu xa của Trump là một kiểu hoài nghi cay độc về con người. Tuy nhiên, “có khả năng là ông ta tin vào những điều mình nói nhiều hơn trước đây.”

Theo Andersen, bài học lớn từ Barnum là: điều quan trọng không phải sự thật, mà là sự chú ý. Và chính cách tiếp cận này đã được Trump—cũng như những người đưa ông lên vị trí quyền lực—áp dụng triệt để.

“Đây thực sự là một câu chuyện rất ‘Mỹ’,” Andersen nói về con đường vươn lên của Trump. “Sự pha trộn giữa niềm tin tôn giáo—có thể là chân thành—và kiểu buôn bán lừa lọc. Đó là một phần lịch sử nước Mỹ, và cũng là cách Trump xuất hiện, dù bản thân ông ta không hề sùng đạo.”

“Nhưng những người ủng hộ trung thành nhất của ông ta lại là các tín đồ Tin Lành,” ông nói thêm. “Bởi khi một xã hội cho phép người ta tin bất cứ điều gì họ muốn và bác bỏ những điều là sự thật, thì mọi thứ đều có thể xảy ra.”

Andersen lưu ý rằng hiện tượng này không phải lúc nào cũng như vậy: “Nó vốn đã tồn tại phần nào trong lịch sử Mỹ, nhưng trong khoảng 60 năm trở lại đây, nó vượt khỏi tầm kiểm soát—và cùng với internet, đã tạo ra Donald Trump.”

Catherine Bouris, The Daily Beast Podcast

Donald Trump as pope© Screen shot/Donald J. Trump/Truth Social (Nguồn: Trích lại từ: www.msn.com)

(Công luận thế giới vẫn chưa hết bàn tán và khó chịu với hình ảnh Donald Trump xuất hiện tại tang lễ của Giáo hoàng Francis vào tuần trước, trong bộ vest xanh không theo truyền thống và bị nhìn thấy đang nhai kẹo cao su trong suốt buổi lễ thì hôm nay trên mạng xã hội Truth Social, anh hề thế kỷ lại cho đăng một hình ảnh của chính mình do AI tạo ra trong trang phục của giáo hoàng: mặc đồ trắng, đội mũ giáo hoàng, còn gọi là mũ tế, với một cây thánh giá lớn đeo quanh cổ. Và, không thể tin được, tối ngày thứ Sáu 2 tháng 5, lúc 10:07pm, Tòa Bạch Ốc đã cho đăng trên mạng xã hội X (tức Twitter) bức hình như dưới đây:

Và cũng rất kịp thời, nhà văn Trần Kiêm Đoàn có bài phân tích dưới đây. Xin mời độc giả cùng theo dõi, dù biết rằng, làm như vậy là chúng ta đã tự mình làm hỏng mất một ngày vui cuối tuần với gia đình và bạn bè. Xin thứ lỗi! TV&BH)

HIỆN TƯỢNG HIỂN THÁNH HOA KỲ

Khi Donald Trump lên Giáo Hoàng và Elon Musk thành Phật

***

30- 4- 2025

Nhân kỷ niệm 100 ngày đầu lên làm TT. Mỹ nhiệm kỳ 2 của Trump và bộ trưởng Dodge của Musk, hai nhân vật thời đại nầy đã đồng thời vùng lên làm thánh khi những dữ kiện Trong 100 ngày đầu đầy biến động của nhiệm kỳ thứ hai, Tổng thống Donald Trump và cố vấn cấp cao Elon Musk đã thực hiện nhiều chính sách gây tranh cãi, dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng về kinh tế, xã hội và chính trị.

TUYÊN NGÔN… HÓA THÁNH

Truyền thông trong nước Mỹ và toàn thế giới đã ghi nhận là:

1. Kinh tế suy thoái và chính sách thuế quan gây tranh cãi. Việc áp đặt hàng loạt thuế quan mới đã gây ra sự bất ổn trong nền kinh tế toàn cầu, khiến các doanh nghiệp lo ngại và dẫn đến sự suy giảm trong hoạt động kinh tế.

(The Verge)

2. Chính sách nhập cư cứng rắn và phản đối từ công chúng:

Các cuộc biểu tình trên toàn quốc vào ngày 1 tháng 5 đã phản đối chính sách nhập cư của Trump, đặc biệt là việc giam giữ người nhập cư một cách bất công và cắt giảm Medicaid.

(Reuters)

3. Suy giảm uy tín và sự ủng hộ từ công chúng:

Tỷ lệ ủng hộ của Trump đã giảm xuống còn 44%, mức thấp nhất trong 100 ngày đầu tiên của bất kỳ tổng thống nào trong 80 năm qua, do các chính sách gây tranh cãi về kinh tế, an ninh biên giới và quyền dân sự.

(Vanity Fair)

Elon Musk và DOGE: Tham vọng cải cách thất bại:

1. Mục tiêu cắt giảm ngân sách không đạt được

Musk thừa nhận rằng DOGE không đạt được hiệu quả như mong đợi, chỉ tiết kiệm được 160 tỷ USD so với mục tiêu ban đầu là 2.000 tỷ USD.

(ABC News)

2. Cách tiếp cận gây tranh cãi và phản đối từ các cơ quan liên bang

DOGE đã tiếp cận hệ thống thanh toán nội bộ của Bộ Tài chính và tìm cách truy cập dữ liệu người nộp thuế, gây lo ngại về quyền riêng tư và sự giám sát quá mức.

3. Ảnh hưởng tiêu cực đến Tesla và danh tiếng cá nhân

Giá cổ phiếu của Tesla đã giảm mạnh, doanh thu ô tô giảm 20%, và thu nhập ròng giảm 57% kể từ năm 2023, do sự phản đối của người tiêu dùng đối với sự liên kết chính trị của Musk. (Business Insider)

Những chính sách và hành động trong 100 ngày đầu tiên của Trump và Musk đã dẫn đến sự suy giảm kinh tế, phản đối từ công chúng và cộng đồng quốc tế, cũng như sự thất bại trong việc đạt được các mục tiêu đề ra. Sự kết hợp giữa chính trị và doanh nghiệp đã không mang lại kết quả như mong đợi, mà ngược lại, đã gây ra nhiều hệ lụy tiêu cực cho nước Mỹ.

Kết luận rằng: 100 ngày đầu tiên thì đa số dân Mỹ cho là thất bại; trong khi TT Trump và nội các trung thành cho là thành công nhất từ trước tới nay.

Công luận chẳng rõ là phải chăng vì chán cách đánh giá tiêu cực của quần chúng về sự thất bại trong môi trường hiện thực nên “cặp bài trùng Nhà Trắng” Trump-Musk có vẻ như chán chơi với người thường mà toan leo lên chơi với Phật Thánh.

Vào ngày 29 tháng 4 năm 2025, trong một buổi họp báo tại Nhà Trắng, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nói rằng ông muốn trở thành Giáo hoàng tiếp theo sau khi Giáo hoàng Francis qua đời. Ông nói: “Tôi muốn làm giáo hoàng. Đó sẽ là lựa chọn số một của tôi” . Mặc dù đây là một lời nói đùa, nhưng phát biểu này đã thu hút sự chú ý rộng rãi từ truyền thông và công chúng. Phát biểu của ông Trump được cho là nhằm thu hút sự chú ý và thể hiện sự hài hước, nhưng cũng gây ra nhiều tranh cãi và phản ứng trái chiều trong cộng đồng đạo Công giáo và giới truyền thông.

Theo ý kiến quần chúng, câu nói tưởng như một lời đùa vô hại ấy của Trump, thực chất đã bộc lộ hai điều đáng hổ thẹn: Sự thiếu kiến thức cơ bản nhất về Giáo hội Công giáo và một thái độ coi thường các giá trị tâm linh thiêng liêng của hàng tỷ người có đức tin vì những lí do sau đây:

1. Giáo hoàng không phải là một “chức vụ tranh cử”

Việc tự nhận muốn làm Giáo hoàng cho thấy Trump không hiểu hoặc cố tình xuyên tạc bản chất của chức vị lãnh đạo tối cao trong Giáo hội Công giáo. Giáo hoàng không phải là một “ghế quyền lực” có thể tranh đoạt, cũng không phải là một vai diễn chính trị mà người ta có thể “ứng cử” hay “vận động hành lang”.

Giáo hoàng là người kế vị Thánh Phêrô – một chức danh được các hồng y bầu chọn thông qua mật nghị, sau sự dẫn dắt của Thánh Linh. Việc một chính trị gia thế tục, có tiền sử phát ngôn kỳ thị, dối trá và vô đạo đức, đòi trở thành Giáo hoàng là sự phỉ báng thần thánh dưới vỏ bọc ngạo mạn chính trị.

2. Một sự phạm thượng với niềm tin Công giáo

Câu nói của Trump không chỉ thiếu nghiêm túc mà còn mang tính xúc phạm đức tin. Đối với hàng triệu tín hữu Công giáo, Giáo hoàng là biểu tượng linh thiêng của tình yêu, lòng khiêm cung và sự phục vụ vô điều kiện – điều hoàn toàn đối lập với hình ảnh kiêu ngạo, phân biệt và thực dụng mà Trump đại diện.

3. Việc so sánh chính mình với Giáo hoàng – người được xem là đại diện Chúa Kitô trên trần gian – chẳng khác gì một hành vi báng bổ thần thánh, và coi thường nền thần học sâu xa mà Giáo hội gìn giữ suốt hai thiên niên kỷ.

“Nếu phát ngôn ấy là lời đùa, thì nó là một trò đùa bệnh hoạn và thô lỗ. Nếu là thật, thì đó là biểu hiện của một tâm lý hoang tưởng quyền lực cực đoan.” (The Hills)

Tôn giáo không phải là công cụ để đánh bóng tên tuổi. Chức vị Giáo hoàng không phải là “ghế ngồi cao” cho những kẻ ngạo mạn quyền lực. Và đức tin không phải là trò hề để ai muốn làm gì thì làm.

TT. Donald Trump đã tự làm lộ bản chất vô minh và ngạo mạn của mình, khi đem tôn giáo thiêng liêng ra làm chiêu trò chính trị. Và chính điều đó mới là một sự phạm thượng nghiêm trọng nhất trong vai trò lãnh đạo tối cao của một quốc gia.

Nửa kia của “Cặp bài trùng” tại Nhà Trắng bên cạnh Trump là nhân vật “buôn vua” Lã Bất Vi – Elon Musk, kẻ tự ví mình như “đức Phật” và bộ hiệu quả DODGE do đương sự đứng đầu là tương đương với Phật giáo – là “một cách sống” (way of life) đã gây ra nhiều phản ứng trên toàn thế giới, từ giới truyền thông đến dư luận công chúng.

PHẢN ỨNG TRUYỀN THÔNG QUỐC TẾ

Các trang lớn như The Daily Beast và Business Insider đưa tin khá chi tiết, mô tả phát ngôn của Musk là gây sốc và mang tính triết lý vịt què khập khiễng. Nhất là việc Musk tuyên bố vung vít là DOGE có thể tiếp tục tồn tại mà không cần ông giám sát, tương tự như Phật giáo vẫn tồn tại sau khi Đức Phật nhập diệt.

Một số nhà phân tích cho rằng đây là chiêu trò truyền thông manh động bằng cách sử dụng biểu tượng tôn giáo để tạo hiệu ứng lan truyền cho sáng kiến đang gặp khó khăn của Musk (DOGE chỉ đạt 160/2000 tỷ USD mục tiêu cắt giảm ngân sách).

Trên các diễn đàn như Debate Politics, nhiều người chỉ trích rằng Musk đã quá tự cao, và việc so sánh một cơ quan chính phủ với một tôn giáo sâu sắc như Phật giáo là khiên cưỡng và thiếu tôn trọng. Nhất là Musk muốn gỡ bí và đỡ mất mặt khi cố nói theo lối ẩn dụ một cách vụng về rằng: DOGE là một lối ứng xử cải cách triệt để, giống như con đường cứu khổ theo cách Phật giáo là hướng đến giải thoát con người khỏi khổ đau. Đây không chỉ là một so sánh sai lầm, mà còn là một hành động xúc phạm tinh thần và bản chất tôn giáo của Phật giáo – vốn là một hệ thống triết lý sâu sắc, vượt xa mọi khái niệm quyền lực thế tục và chủ nghĩa thành công.

NGỤY BIỆN ĐỘI LỐT GIÁC NGỘ

Elon Musk có thể là một thiên tài công nghệ, nhưng chỉ là một loại vịt què chính trị và gà mờ tôn giáo, Phật giáo. Việc ông tự ví mình như Đức Phật – một bậc Giác ngộ đã xả bỏ ngai vàng, vương vị, và cả chính quyền để tìm con đường giải thoát khỏi khổ đau – là một sự ngộ nhận trầm trọng về bản chất của cụm từ “way of life” trong đạo Phật.

DOGE, một cơ quan nhà nước do Musk khởi xướng nhằm cắt giảm ngân sách liên bang, vốn được vận hành bằng logic của quản trị và hiệu suất. Ngược lại, Phật giáo là con đường gíac ngộ – tự giác giác tha; vượt thoát khỏi vô minh, đoạn trừ ái dục và bản ngã – điều mà chính Elon Musk, với cái Tôi vô minh và ám ảnh quyền lực của mình, rõ ràng có bơi ngập đầu với Starlink hay phóng vô lượng Space X vệ tinh cũng không thể chạm đến.

Trong thời đại công nghệ tôn thờ vật chất, sùng bái đường lối thực dụng, mê muội với chủ nghĩa cá nhân, việc Musk hý luận tự đưa mình lên ngang hàng với Đức Phật là một hành vi lạm dụng hình tượng tôn giáo để tô vẽ cho một dự án chính trị thất bại do áp dụng quyết sách què quặt và bất nhân, điển hình cụ thể là DOGE đã không đạt được mục tiêu cắt giảm ngân sách 2.000 tỷ USD, chỉ mới dừng lại ở con số 160 tỷ mà đã tạo ra hàng vạn người thất nghiệp, bao nhiêu chuyên viên liên bang bị lọai trừ ta thán, dẫn tới cảnh bao nhiêu gia đình điêu linh… vậy mà đương sự vẫn dám gọi đó là “một lối sống Phật pháp” chăng?

Đây là cái nghịch lý trơ tráo “spiritual capitalism” – chủ nghĩa tư bản khoác áo tâm linh – nơi mà những biểu tượng thiêng liêng bị lợi dụng để hợp thức hóa tham vọng cá nhân. Phật giáo không thể so sánh, ví von hay suy diễn theo khuynh hướng bị lợi dụng như một công cụ truyền thông để đánh bóng tên tuổi hay tuyên truyền cho các chính sách chính trị hoặc hành chính vốn đi ngược với bản chất trong sáng và giải thoát của đạo Phật: Đức Phật không phải là CEO. Niết-bàn không phải là ngân sách.

Với lối phát ngôn bất chấp và cách so sánh què quặt này, Musk không chỉ xúc phạm cộng đồng Phật tử toàn cầu, mà còn thể hiện một sự ngạo mạn tri thức. Lý luận của Musk trở thành hý luận khi chỉ căn cứ vào những giá trị kỹ thuật và mô thức tổ chức đang còn trong quá trình thăm dò và thử nghiệm để tự cho mình quyền so sánh một bộ máy hành chính hay vận hành vật dụng khoa học với một nền minh triết đã soi sáng cho hàng triệu người qua hơn 25 thế kỷ.

Khi ngạo mạn thế tục va chạm với ánh sáng tỉnh thức trí tuệ thì đen trắng càng thêm phân minh: Phật giáo dạy về vô ngã, từ bi và giải thoát; còn Musk lại đại diện cho ngã mạn, chủ nghĩa cá nhân cực đoan và tham vọng quyền lực. Việc ông đặt mình trong cùng một bàn cân với Đức Phật không chỉ là một sự xúc phạm tôn giáo, mà còn là hình ảnh phản chiếu bi hài của một thời đại đánh mất phương hướng tâm linh.

Nếu Elon Musk thực sự muốn học hỏi từ Đạo Phật, có lẽ điều đầu tiên ông nên làm là buông bỏ ảo tưởng về chính mình như thế giới phương Tây Âu Mỹ đã khiêm tốn học hỏi và thực hành trong nửa thế kỷ qua:

Rất nhiều nhân vật nổi tiếng ở Âu – Mỹ, bao gồm triết gia, nghệ sĩ, nhà khoa học, doanh nhân và chính khách, đã theo học hoặc chịu ảnh hưởng sâu sắc từ Phật giáo, đặc biệt là các pháp môn thiền định và chánh niệm (mindfulness). Dưới đây là một số tên tuổi tiêu biểu:

TRIẾT GIA – HỌC GIẢ HÀNG ĐẦU PHƯƠNG TÂY HỌC PHẬT

Alan Watts

– Triết gia người Anh, người tiên phong giới thiệu Thiền (Zen) và Đạo Phật phương Đông đến thế giới phương Tây qua sách và diễn thuyết.

Jack Kornfield

– Nhà tâm lý học, đồng sáng lập Insight Meditation Society, một trong những trung tâm thiền chánh niệm lớn nhất ở Mỹ.

Jon Kabat-Zinn

– Nhà sinh học và sáng lập chương trình MBSR (Mindfulness-Based Stress Reduction), giúp chánh niệm trở thành phương pháp chữa lành tâm lý và y khoa ở phương Tây.

Giới nghệ sĩ – văn hóa

Leonard Cohen

– Nhạc sĩ, thi sĩ Canada. Ông từng sống nhiều năm trong chùa Thiền ở California, trở thành thiền sư tập sự (Zen monk) với pháp danh Jikan.

Tina Turner

– Ca sĩ huyền thoại. Bà là Phật tử theo phái Nichiren (Nam-mô Diệu Pháp Liên Hoa Kinh) và thường xuyên tụng kinh hàng ngày.

Richard Gere

– Diễn viên nổi tiếng Hollywood, đệ tử của Đức Đạt Lai Lạt Ma và nhà hoạt động nhân quyền cho Tây Tạng.

Keanu Reeves

– Diễn viên gốc Canada. Dù không công khai quy y, nhưng ông nghiên cứu sâu về Phật giáo và thường thực hành thiền định.

Doanh nhân – người ảnh hưởng

Steve Jobs

– Đồng sáng lập Apple, chịu ảnh hưởng lớn từ Thiền Tông Nhật Bản (Zen Buddhism). Ông từng đến Ấn Độ tìm đạo, sống như một thiền sinh, và ứng dụng tinh thần “Thiền” trong thiết kế sản phẩm Apple.

Marc Benioff

– CEO của Salesforce. Ông từng mời Thiền sư Thích Nhất Hạnh đến hướng dẫn chánh niệm cho nhân viên tại tập đoàn.

Oprah Winfrey

– Biểu tượng truyền thông Mỹ. Bà thường giới thiệu các chương trình liên quan đến thiền định, tâm linh và các sách Phật giáo trên sóng truyền hình.

Chính khách – nhà hoạt động xã hội

Barack Obama

– Cựu tổng thống Mỹ, từng nhiều lần phát biểu về sự kính trọng đối với Thiền sư Thích Nhất Hạnh, và ủng hộ thực hành chánh niệm trong giáo dục.

Greta Thunberg

– Nhà hoạt động môi trường trẻ tuổi, từng chia sẻ cô thực hành thiền định và tĩnh lặng để giữ sự tỉnh thức trong hành trình đấu tranh.

Nhân ngày đại lễ Phật Đản 2569 (2025) đang tới.

Thời điểm Đại hội Hồng y (Mật nghị Hồng y – Conclave) đang chọn tân Giáo Hoàng của Giáo hội Công giáo Rôma, sau khi Giáo hoàng Francis vừa qua đời:

Kính mừng Phật Đản An lạc.

Kính chúc lành Đại hội Hồng Y thành công.

Mong thế giới hoà bình và chúng sanh an lạc.

Sacramento, Mùa Phật Đản 2069 (2025)

Trần Kiêm Đoàn

*Bài do CTV/TVBH gởi.