Ảnh (Nguồn: laodong.vn)

Đó là những chiếc bánh có màu trắng đục chứ không trắng tinh, hình tròn kích thước từ 5cm, 7cm đến 9cm. Mặt bánh trang trí hình hoa hướng dương nhưng vì bột không mịn nên các góc cạnh của cánh hoa xù xì chứ không rõ nét như bánh mua từ chợ.  
Nó được ép ra từ hai bàn tay thô kệch xương xẩu quanh năm quen với công việc nặng nhọc hết ruộng đồng thì quay qua xúc tép câu cá, nhổ rau muống rau ngổ của bà ngoại tôi. Từ bàn tay chai sạn vì cầm kéo cắt vải, kim may của má tôi. Từ bàn tay non nớt chỉ biết sách bút của chúng tôi. 
Về hình thức nó có vẻ đẹp của cô thôn nữ chất phác đơn sơ so với sự mặn mà sắc sảo cô gái thị thành của bánh chợ qua bàn tay người thợ chuyên nghiệp nhào nặn.

Nhưng với tôi–tự ngày xa xưa ấy cho mãi tận bây giờ–đó là những chiếc bánh in ngon nhất cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng chưa có bánh nào đánh bại để giành ngôi.
Với tôi, nó vô giá. Mãi mãi!

Từ nhiều năm rồi tôi không có dịp sử dụng cuốn lịch có ngày âm nữa, mà chỉ xem ngày tháng theo dương lịch thôi. Vì vậy những lễ lớn đối với người Việt như Tết Nguyên Đán, rằm tháng giêng, Phật Đản, Vu Lan, Tết Trung Thu… tôi chỉ đoán mò hoặc nghe các bạn báo thì mới biết chính xác ngày. Lúc ấy có khi nó đã trôi qua rồi.  

Chỉ mấy năm sau nầy nhân dịp tết nguyên đán tôi có mua các loại trái cây cho vào cái dĩa to chưng lên trước bàn thờ Đức Phật (là tấm hình Đức Phật Thích Ca được tôi đóng khung treo trang trọng trên vách) phía dưới là ảnh ông bà ngoại, ba má, chồng và em gái tôi. Các bức hình được tôi lồng vào chung một tấm kính lớn, đặt trên cái bàn dùng cho văn phòng mà ta hay gọi tắt là bureau. 
Thế là Phật Chúa cùng ở cạnh nhau hoà bình êm ả. 

Chồng tôi đạo Thiên Chúa. Nhưng mấy chục năm sống chung chả bao giờ tôi thấy anh ấy đi lễ nhà thờ cả. Tuy vậy các bài thánh kinh anh ấy đều thuộc làu. Tôi cũng quên không hỏi vì sao anh không đi lễ, chỉ nghe kể lúc nhỏ ba mẹ chồng tôi gởi anh vào học trường dòng với các bà Sœurs. Mà các bà nghiêm khắc quá đáng, chỉ cần một lỗi nhỏ là phạt học trò bằng những hình phạt thể xác đau đớn, có lẽ vì thế khi lớn lên anh khó gần gũi với nhà thờ chăng?

Bây giờ là tháng 9 bắt đầu vào thu, tức nhằm tháng 8 âm lịch. Tự dưng nửa đêm thức giấc nhớ ra: A, tháng 8 âm lịch có Tết Trung Thu. Mà Tết Trung Thu là có bánh trung thu, bánh in, bánh pía, bánh dẻo… khiến tôi nhớ những chiếc bánh in do chính bàn tay của bà ngoại, má và chị em tôi làm mà gần 40 năm qua không còn được ăn nữa.
Ngày nay thức ăn thừa mứa, quần áo đầy tủ, trẻ con được hưởng mọi thứ nên chúng không thèm muốn ao ước gì. Cha mẹ còn phải năn nỉ hứa hẹn nếu chúng “chịu ăn, chịu mặc” thì sẽ cho phép chúng chơi game hay mua món đồ gì đó (mà chúng chỉ chơi chừng dăm phút rồi vất bỏ lăn lóc) chứ không như thời chúng tôi mỗi năm chỉ vào dịp tết và tựu trường mới được may quần áo mới, ăn bánh tét, mứt, hạt dưa…Tết Trung Thu mới có bánh đặc biệt dành cho mùa trung thu, đốt đèn lồng xanh đỏ xách đi chơi vòng vòng trong xóm. 
Vì vậy ngày xưa, mỗi một phong tục tập quán đều mang ý nghĩa thiêng liêng. Nhà nhà người người đều chờ đợi chào đón ngày lễ đến với sự chuẩn bị chu đáo trân trọng. Nhất là bọn trẻ con thì náo nức đếm ngược ngày, mong cho nó mau tới để được vui hưởng.

Tối qua, tự dưng tôi nhớ “như in” những chiếc bánh in mà ngày xưa mỗi dịp trung thu chúng tôi tự làm, lòng thấy bâng khuâng gì đâu! 
Tôi nhớ “như in” cái hương vị ngọt thơm của nếp–cũng do chính bàn tay của ông bà ngoại tôi trồng cây lúa-nếp–của nước cốt dừa của đường. Vì thế mà bánh in của chúng tôi mới ngon dẻo thơm đặc biệt. Có lẽ do cái tâm trạng hoài cổ đó mà đến bây giờ tôi vẫn còn mê 

bánh in (nhưng không phải bất cứ bánh in nào). Mỗi lần có dịp vào chợ VN đi ngang quầy bánh in, tôi thường hay tần ngần đứng lại ngắm nhìn rồi tắc lưỡi bỏ đi, nhớ lại hoá chất họ tẩm trong bánh mà mấy lần tôi mua về ăn thử, cắn một miếng liền nhả ra vì không sao chịu được cái mùi hương giả tạo. Cô bạn tôi ngạc nhiên nói:
–Không hiểu sao bồ lại thích cái bánh đó, bột khô ăn mắc nghẹn cổ họng chứ có ngon gì đâu. Mà thích sao không mua vậy? 
Tôi chối:
–Thích hồi nào đâu? Ai nói ta thích? 
–Cha, cái mặt hớn hở nhìn bánh không nháy mắt ai mà không đoán ra được. 
Bị bắt trúng tim đen tôi cười khúc khích, bạn tôi cũng cười nói thêm:
–Tao thương mầy là vì vậy. Cái tính của mầy đôi lúc ngây thơ giống con nít quá. 
–Tại ta nhớ lại những cái bánh in ngày xưa ngoại với má làm chớ bộ. Tôi chống chế.

Đúng vậy, đã nhiều năm rồi tôi không hề ăn bánh in mặc dù tôi rất thích, vì tôi biết chín phần mười mình sẽ thất vọng khi mua. Những chiếc bánh do ngoại, má tôi làm thì khác biệt. Đó là những chiếc bánh “cây nhà lá vườn” mà bây giờ ta gọi là bio hay organic, cách làm cũng hoàn toàn thủ công. 

Dạo đó mỗi lần Tết Trung Thu đến, trừ ít bánh trung thu, bánh in, bánh dẻo ngoại mua để cúng ông bà thì ngoại và má thường làm thêm vài ký bánh in cho chị em tôi ăn dần.(Bà ngoại tôi rất khéo tay và siêng năng, cứ vài ba ngày là ngoại làm bánh mỗi lần mỗi khác nhau cho cả nhà thưởng thức).
Bánh đựng trong mấy cái keo bằng thuỷ tinh lớn. Để càng lâu thì bánh càng thấm chất đường, đậu xanh, nước cốt dừa càng ngon dẻo béo. Đặc biệt là chị em chúng tôi được quyền tự lấy ăn mỗi khi thèm chứ không đợi cho phép như thói quen–vì là tết nhi đồng chúng tôi cơ mà.

Tôi vẫn còn hình dung ra được cảnh trước lễ vài tuần, tối tối chị hai chị ba sau khi ở trường về (trường Nguyễn Trung Trực), cơm nước xong xuôi thì các chị lôi cái thau đựng nếp mà bà ngoại tôi đã rang sẵn. Bắt “ghế một” ra ngồi cạnh cái cối đá nặng nề để xay bột. Tôi và em gái kế cũng xà vào. Không phải công việc xay bột lôi cuốn tôi mà mục đích chính là để hóng chuyện chị hai chị ba kể với nhau.

Cối được đục từ đá thiên nhiên nguyên khối, gồm hai phần thớt tròn chồng lên nhau. Thớt trên có đục lỗ đường kính chừng 3 cm để đổ gạo, đậu, hạt…vào. Hai bên hông có hai tai vuông gắn thanh gỗ để người xay bột nắm quay cho khối thớt chuyển động vòng tròn. Nhờ sự cọ sát với thớt đá nằm dưới có rạch nhiều rãnh sẽ nghiền nát gạo thành bột mịn.
Một chị lấy cái muỗng ăn canh múc phân nửa nếp rang cho vào lỗ cối, rồi mỗi người dùng một bàn tay nắm cái thanh gỗ tròn cắm bên hông cối mà quay từ từ nhẹ nhàng đều đặn nhiều vòng cho hạt nếp nát vụng rơi xuống rãnh cối dưới, làm dôi ra như máng xối hứng nước mưa, rồi múc nửa muỗng nếp khác cho vào quay tiếp. Hai bàn tay mềm mại nhỏ nhắn xoay tròn cái cối không có vẻ gì mệt nhọc mà giống như một trò giải trí cởi ngựa xem hoa vì mỗi đêm hai chị chỉ xay chừng non chén nếp là… ngưng, tối hôm sau mới lại tiếp tục.

Hai người vừa làm vừa thì thầm kể chuyện. Mặt mày rạng rỡ, đôi môi hàm tiếu cười duyên dáng mỗi khi đến đoạn thích thú. 
Những câu chuyện của “người mới lớn” xem chừng thu hút cái đứa tôi 13 tuổi hơn là em gái tôi. Vì vậy thường thì nó ngồi một lúc là lỉnh vào giường ngủ mất, chỉ có tôi lúc nào cũng nấn ná bên cạnh hai chị, nuốt từng lời chị hai kể cho chị ba nghe và ngược lại. Những chuyện về trường lớp thầy cô, ông giám thị, bạn bè nam nữ–hấp dẫn nhất là chuyện các anh lớp lớn, hay các ông sĩ quan theo tán tỉnh hai chị v..v…Hai người chỉ lợi dụng lúc cùng làm việc bếp núc chung, rửa chén… khi không có sự hiện diện của ông bà ngoại, ba má thì mới có cơ hội kể chuyện thầm kín. Tôi biết tỏng như thế nên hễ được dịp là nhảy lại nghe ké.
Có một ngày kia, tôi nghe chị hai nói với chị ba mà gương mặt lo âu nghiêm trọng: 

–Chết rồi B.T ơi, chắc chị có bầu rồi!
– Cái gì? Làm sao? Sao mà chị có được? Chị ba cũng xanh mặt.
–Hồi sáng đi học thầy giám thị kêu buổi trưa ở lại trường lên văn phòng tiếp cộng sổ điểm tháng cùng với anh Nam (cái anh học lớp đệ nhất vẫn hay theo tán tỉnh chị). Lúc thầy đi ra ngoài thì anh Nam nắm tay chị, chị giật lại mà ảnh cứ nắm chặt hồi lâu không chịu buông. Tới chừng nghe tiếng chân thầy lúc đó ảnh mới chịu tha ra. Chết rồi, chắc thế nào chị cũng có bầu.

Chị ba lúc đầu cũng giựt mình nhưng vì là người ngoại cuộc nên mau lấy lại bình tĩnh sáng suốt hơn, trấn an chị hai: 
– Chắc không có đâu, hổng lẽ bị con trai nắm tay là có bầu. Nếu như vậy thì khi mình đi sinh hoạt picnic toàn trường nam nữ cùng nắm tay nhau hát các bài du ca cũng có bầu hết sao. 
Tuy vậy, hai chị tôi cũng hồi hộp mà đâu dám hỏi ý kiến người lớn, vì còn ngây thơ cho rằng lúc nắm tay bạn trai học chung lớp là cái nắm tay tự nhiên trong sáng nó khác với người có ý nghĩ vẩn đục mờ ám trong đầu. Tôi kinh hoàng với ý nghĩ nếu như là sự thật thì không biết ba má sẽ “xử tội” chị hai thế nào, dù bình thường ba má rất nghiêm khắc không hề dùng bạo lực với con cái, nhưng chúng tôi rất sợ mỗi khi phạm lỗi.
Phải chờ vài tuần khi thấy “những ngày tế nhị” của con gái xuất hiện thì chị mới hoàn toàn yên tâm thoát nạn.
Thế đấy. Ngày xưa thanh niên thiếu nữ 15, 16 mà ngây thơ khờ dại đến độ. Chả bù với thời đại nầy, trẻ ranh 5,6 tuổi đã biết chút chút nầy nọ rồi. 

Độ 4,5 ngày trước tết trung thu mới đến giai đoạn ép bánh thì tôi được tham gia vào cùng với ngoại, má.
Bà ngoại cho dầu, đường, nước cốt dừa vắt thật kẹo hoà tan xong rây bột lên nhồi trộn thật lâu cho thấm đều. Nhà có ba cái khuôn, tôi giành làm cái khuôn nhỏ nhất. 

Đầu tiên ngoại cho bột vào đáy san phẳng đều, kế tiếp cho đậu xanh ngào đường vào chính giữa, lại phủ lớp bột nếp lên trên cùng xong dùng khuôn có khắc hoa hướng dương ụp vào

ép thật mạnh để bột bánh kết dính vào nhau. Dùng hai ngón tay cái vịn vào mặt gỗ đẩy xuống trong khi các ngón còn lại thì kéo cái khung kim loại bao quanh bánh ngược lên. Thế là cái bánh in hoa hướng dương xinh xắn xuất hiện trước mắt như thể phép lạ. Tôi rộn lên vì thích thú với kết quả. Tưởng tượng mình là cô tiên có thể biến hoá khối bột thành cái bánh in nhỏ nhắn diệu kỳ. Chúng tôi đặt bánh lên những tờ giấy pelure trắng tinh đã được cắt thành hình tròn vừa với mẫu. Chất vào keo chờ vài hôm cho bột nếp thấm đường cũng kịp tới rằm trung thu mang ra thưởng thức là vừa. Ôi, nó thơm tho ngon dẻo làm sao! Tôi cắn miếng bánh bằng cả sự trân trọng hạnh phúc vì do chính tay mình tạo ra.

Một kỷ niệm khác về mùa trăng mà đến nay tôi còn nhớ mãi. Là có một năm tôi khoảng 10 tuổi, sau khi đốt đèn lồng đi vòng vòng trong xóm, ăn bánh xong chúng tôi đi ngủ. Đến nửa khuya ngoại ba má đánh thức chúng tôi:
–Mấy đứa dậy nhanh nhanh chạy ra ruộng lượm trăng về kìa kẻo nó lặn mất. 
Đang mắt nhắm mắt mở nghe nói trăng rụng chúng tôi tỉnh hẳn. Tốc mùng chạy ra.
Từ ngoài sân, chúng tôi nhìn về phía ruộng toạ lạc phía sau hè.
Ô kìa, một mặt trăng tròn lớn vành vạnh, sáng vằng vặc nằm sát chân trời. Phía trên đầu tôi là mấy nhánh dừa buông lả lơi theo làn gió nhẹ mát. Có cảm tưởng như trăng treo đầu cành.
Ông bà ngoại, ba má cười bảo:
–Thấy trăng tròn đẹp không? Các con ra lượm mang về nhanh đi, kẻo nó lặn mất.
Trong trí óc non nớt, tôi tin là trăng rụng thật. Nhưng vì sợ ma không dám ra ruộng một mình nên đành chỉ đứng nhìn nàng trăng từ từ lặn xuống. Tôi ngơ ngẩn tiếc nuối vô cùng. Lớn lên, biết ngoại và ba má nói đùa nhưng tôi vẫn ao ước tại sao câu chuyện thần tiên ấy không là sự thật.
Đến năm 1977 trở về sau thì chúng tôi không còn được ăn những chiếc bánh in tự làm nữa. Năm ấy chúng tôi bị đuổi ra khỏi căn nhà đầy ắp tình yêu thương đoàn kết bốn thế hệ quây quần. Mọi vật dụng từ giá trị lẫn thông thường đều bị tước đoạt tất tần tật, kể cả chiếc cối đá quết bánh phồng, cối đá xay bột…Từ đó bà ngoại hết còn làm bánh in nữa.

Những chiếc bánh in ngày xưa trở thành vô giá bởi sự ngon thơm đã đành, mà còn bởi chắt chiu từ những bàn tay chăm chút của ngoại của má, sự vụng về của chị em tôi. Và kèm theo nó, còn là cả một chuỗi kỷ niệm êm đềm thời niên thiếu sẽ còn theo tôi mãi đến cuối đường đời.

Thanh Hà 

Mùa Trung Thu 2026

Xe Lam Ngày Xưa (Ảnh: Tác Giả gởi)

Hôm qua. Đến một TTTM, chợt thèm món quê, ghé quầy “đậu hũ”. Ha…ha…đậu hũ lại trưng bày trên chiếc Xe Lam. Thế rồi… con trai chụp ảnh, con gái đăng hình, còn kèm hai câu thơ quá là tự do:

      “Em không chê anh nghèo thì ngồi lên đây anh đèo

        Băng qua phố phường nhiều vấn vương, băng qua một mùa dài yêu thương”.

            Câu chuyện cũ chợt tái hiện. Kể nghe nhen. 

          Chúng tôi biết nhau từ năm 1968. Chỉ là “mày đưa mắt liếc” theo kiểu học trò… thời gian dài tiếp theo, đường ai nấy đi, thỉnh thoảng vẫn gặp lại nhau theo kiểu: chào hỏi bâng quơ. Chuyện tình của người ta, tôi biết. Chuyện bè bạn của tôi, họ cũng biết. Ấy vậy rồi không hiểu sao, năm 1978 người ấy lại quay về quê tôi công tác. Cuối tuần, vẫn gặp nhau, cơ bản là anh ta chỉ chơi với các em và Bà Nội tôi… lân la vậy, kể như thân thiết. Những khi gặp nhau, toàn nói chuyện mênh mông… Sau đó, tôi nhớ, nói chuyện tào lao hoài cũng chán. Tôi, khó lòng nói chuyện mà không có “cười”. Người gì mà vừa khô, mình đùa mà cứ “im re”, vừa khờ, mình chọc cũng chỉ im lặng. Nên tôi buồn bèn bày ra chuyện “bói bài”.   Vậy là anh ấy lân la xin “một quẻ”. Lòng mừng khấp khởi, sắp có chuyện vui đây. Bộ bài được đem ra, thầy xóc trước, rồi chìa bài, người xem quẻ xóc tiếp và “kinh”. Thầy xếp bài chuẩn bị “phán”. Ô hô, thật không phải lúc, khách đến, mà khách lại là “má ổng”. Đi đâu vậy trời? Là tìm má tôi. Quen mà. Vậy là tan chuyện bói bài. Nhưng dụ tôi:

                – Đàng nào anh cũng đi dạy. Để sáng anh qua chở em ra bến xe rồi anh đi lên trường, khỏi mất công tụi nhỏ. (Khi ấy, tôi xuống trường bằng xe lam, xe cất kỹ vì… không có xăng đi, mua chợ đen mắc đã đành, tôi không ngại nhưng bị góp ý là “tiểu tư sản” nên… ghét).

           Tôi hơi ngần ngừ rồi cũng gật đầu đồng ý. Chở được hai lần chớ mấy, tới hôm ấy sao là lạ. Đường cũng khá xa, mà cứ cắm cổ đạp, không nói gì. Buổi sáng, trời yên gió, đâu đến nổi “mệt” mà nói không ra hơi? Tôi cũng im luôn. Để xem “con tạo xoay vần đến đâu”(câu này của cụ Nguyễn Du, cho con mượn nghe). Ra đến bến xe lam, tắp xe đạp vào đuôi xe, chỗ để hành khách leo lên, tôi leo lên, đã ngồi yên vị nhưng… ủa, sao chưa chịu đạp xe đi cà? Tôi hơi lạ, chưa kịp nói gì, thì thấy tay “ảnh” run run rút từ túi áo một phong bì, dúi lẹ vào tay tôi giọng nói lại càng run hơn:

                   – Anh gửi em. Trả lời anh nghe. 

             Tôi hơi ngần ngại, nhưng cũng cầm, miệng còn nói thêm:

                  – Gì mà nghiêm trọng vậy? Mấy bữa nay sao không nói? Gặp hoài…

              Vậy rồi, trường ai nấy về. Hihi… tôi thật sự rất tò mò, không biết chuyện gì, nhưng xe đã đủ khách, sắp chạy. Xuống trường thì lo mà dạy… Trưa mới thoả dạ tò mò. Ha…ha…buồn cười quá. Chưa từng “tỏ tình”, chưa nói “yêu thương”, mà lại viết “thơ cầu hôn” còn dặn “…em trả lời sớm để anh lo liệu”. Mấy dzụ này mà biểu tui viết thơ thì kể như “ngàn năm mây bay”. Cho đến cuối tuần mới lại gặp nhau. “Ảnh” nhìn tôi chờ đợi. Tôi mở máy tốc hành: 

                  – Anh làm gì “ớn” vậy? Gặp hoài sao không nói, bày đặt viết thơ còn chờ ra bến xe lam mới đưa nữa. Đưa thơ mà cũng “run”. Còn hối trả lời gấp là sao? Gấp gì mà gấp, chưa nói gì mà biểu người ta ưng?

              Mắc cười, ảnh ngớ người, khai thiệt:

                  – Em nhớ hôm em bói bài cho anh không? Anh định “nắm tay” em “tỏ tình” thì bà già anh tới, sao nói nữa? Nên anh nghĩ viết thơ dễ hơn.

              Tôi trêu thêm:

                  – Vậy nếu bị trắc trở xem như tại má anh. Hôn nhân toại nguyện là nhờ chiếc xe lam?

             Trời ơi. Cũng chỉ đáp lại là sự “im lặng”. Sao đây ta? Người thì thích đùa, người thì không những không đùa mà cũng không biết đùa luôn. Nếu  kết hợp sẽ ra sao?

            Xe Lam trưng bày ở TTTM- Sài Gòn (Ảnh: Tác Giả)

Thôi thì, có ra sao cũng là duyên số. Hôm nay, gặp lại chiếc xe lam, nhớ chuyện cũ, chợt vui chi lạ. Ừ, con gái nói đúng: Tôi đã không chê nghèo, những ngày còn hò hẹn cho đến khi đã là vợ chồng chỉ đèo nhau bằng xe đạp; không chỉ băng qua phố phường mà cả đường quê sình lầy vì mưa gió và “một mùa dài yêu thương” là cả 45 năm chứ không phải “một mùa 3 tháng”. Chúng tôi đi qua, qua những chặng đường gian nan cay đắng, bỏ lại biết bao nhiêu mồ hôi và cả nước mắt để hôm nay cuộc đời xem như viên mãn; chúng tôi có một gia đình để thương yêu và được yêu thương. Xin cám ơn cuộc  đời. Cám ơn các con. 

Thai Ly

Có những tấm ảnh cũ, nhìn qua tưởng chẳng có gì đặc biệt. Một con đường. Một thân cây. Vài người lính. Một sạp hàng nhỏ nép dưới mái tôn. Những bảng hiệu đã bạc màu theo năm tháng.

Vậy mà chỉ cần nhìn lâu thêm một chút, bỗng nghe cả một thời xa xưa trở về.

Tôi tình cờ gặp lại tấm ảnh ấy trên mạng.

Pleiku. Đường Hoàng Diệu. Những năm 1970.

Tôi ngồi nhìn thật lâu.

Hơn nửa thế kỷ rồi còn gì.

Ngày ấy, Pleiku là một thành phố của chiến tranh. Lính nhiều hơn thường dân ở một vài góc phố. Những bộ quân phục, những đôi giày trận, những chiếc xe Jeep, GMC và đủ loại quân xa đi qua đi lại trên đường. Buổi sáng thành phố thức dậy trong cái lạnh cao nguyên, nhưng đâu đó vẫn nghe tiếng động cơ xe quân sự, tiếng trực thăng trên trời, tiếng người gọi nhau ngoài phố.

Chiến tranh ở gần lắm.

Nhưng cũng lạ, con người ta dù sống giữa chiến tranh vẫn phải sống một đời bình thường. Vẫn uống cà phê buổi sáng. Vẫn đi học. Vẫn yêu nhau. Vẫn nghe nhạc. Vẫn đọc sách, đọc báo. Những cô gái Pleiku vẫn đi qua phố với đôi má ửng hồng trong gió lạnh.

Để rồi có người đã viết nên một câu thơ mà chỉ cần nhắc tới là cả thành phố hiện về:

“Em Pleiku má đỏ môi hồng…”

Pleiku của tôi ngày ấy cũng ở đâu đó trong câu thơ ấy.

Và trong tấm ảnh cũ này.

Bên đường Hoàng Diệu có một sạp báo nhỏ.

Chỉ là một sạp gỗ đơn sơ nép bên lề phố, chẳng sang trọng gì. Vậy mà đối với tôi ngày ấy, nơi ấy giống như một ô cửa nhỏ mở ra cả thế giới.

Báo từ Sài Gòn được chuyển lên Pleiku. Mỗi ngày những tờ báo mới lại xuất hiện trên sạp, còn thơm mùi giấy và mực in.

Người ta ghé mua báo như một thói quen.

Thời ấy chưa có Internet, càng chưa có chiếc điện thoại nhỏ bằng bàn tay mà chỉ cần chạm nhẹ là biết chuyện xảy ra tận bên kia trái đất. Muốn biết hôm qua ở Sài Gòn có chuyện gì, ngoài chiến trường ra sao, giá cả thế nào, chính trường có biến động gì, người ta chờ báo.

Bởi vậy, mỗi tờ báo đến tay người đọc đều mang theo hơi thở nóng hổi của một ngày vừa qua.

Trang nhất thường dành cho những hàng tít lớn.

Tin chiến sự.

Tin chính trị.

Tin kinh tế.

Tin đời sống.

Có những ngày, người đứng quanh sạp báo chăm chú đọc những dòng chữ thật lớn trên trang đầu. Có người mua xong gấp tờ báo lại, kẹp dưới nách rồi bước vội đi. Có người đứng ngay bên đường mở báo đọc. Có người gặp bạn, chỉ vào một bản tin rồi bàn luận đôi câu.

Một thành phố nhỏ nhưng tin tức của một đất nước đang chiến tranh dường như ngày nào cũng dồn về đó.

Thế nhưng báo chí ngày ấy đâu chỉ có chiến tranh.

Điều tôi nhớ nhất lại là những trang bên trong.

Ngày ấy nhiều nhật báo đăng truyện dài nhiều kỳ. Mỗi ngày một đoạn, đến chỗ gay cấn lại dừng. Người đọc muốn biết nhân vật rồi sẽ ra sao thì phải chờ đến số báo ngày hôm sau.

Chờ một ngày thôi mà đôi khi thấy lâu.

Có khi đang đọc đến đoạn hai người yêu nhau sắp gặp lại, tác giả lại cho một biến cố xảy ra. Hết!

Ngày mai đọc tiếp.

Thế là hôm sau lại ghé sạp.

Có lẽ người làm báo ngày ấy hiểu tâm lý độc giả lắm. Một cuốn tiểu thuyết nếu in thành sách, người ta có thể đọc một mạch vài trăm trang. Nhưng truyện đăng báo thì cứ nhỏ từng giọt vào lòng người đọc. Một chút hôm nay, một chút ngày mai. Và chính sự chờ đợi ấy làm câu chuyện ở lại lâu hơn trong trí nhớ.

Rồi đến những trang cuối.

Tôi vẫn nhớ những ô nhỏ viền đen.

Tin buồn.

Tên một người vừa rời khỏi cõi đời.

Ngày giờ mất.

Ngày giờ an táng.

Lời phân ưu.

Những ô chữ đen đứng lặng lẽ trên trang báo như một lời nhắc về sự mong manh của kiếp người.

Nhưng cũng trên những trang báo ấy, đôi khi ngay bên cạnh lại là một tin khác:

Hỷ tín.

Một đôi trai gái báo tin thành hôn.

Một bên là người vừa đi khỏi cuộc đời.

Một bên là hai người vừa nắm tay nhau bước vào cuộc đời chung.

Ngày ấy còn trẻ, tôi đâu nghĩ nhiều.

Bây giờ nhớ lại mới thấy tờ báo nhỏ ngày xưa cũng giống như một kiếp nhân sinh thu gọn.

Sinh – lão – bệnh – tử. Gặp gỡ – yêu thương – chia lìa.

Tin buồn đứng bên tin vui.

Nước mắt đứng cạnh nụ cười.

Cuộc đời vốn vậy.

Có người vừa khép mắt thì đâu đó một đứa trẻ vừa cất tiếng khóc chào đời. Có một cuộc tình vừa tan thì một đôi tình nhân khác lại hẹn ngày cưới.

Thời gian chẳng bao giờ dừng lại vì nỗi buồn hay niềm vui của riêng một người.

Nhưng sạp báo Hoàng Diệu còn có một thế giới khác khiến tôi mê hơn cả.

Đó là những tạp chí văn chương.

Ngày ấy người trẻ đọc nhiều lắm.

Đọc văn.

Đọc thơ.

Đọc triết học.

Có những điều hiểu, có những điều chẳng hiểu bao nhiêu, nhưng vẫn đọc. Tuổi trẻ lạ lắm, càng gặp những câu chữ khó hiểu càng tưởng phía sau đó có một chân trời bí mật đang chờ mình khám phá.

Và rồi, giữa bao nhiêu sách báo dành cho người lớn, cứ đến kỳ lại có một tờ tạp chí mà đám thanh niên tuổi mới lớn mong chờ.

Tuổi Ngọc.

Chỉ hai chữ ấy thôi, bây giờ nhắc lại đã nghe lòng mình mềm xuống.

Một thời tuổi ngọc thật.

Tuổi của những rung động đầu đời.

Tuổi một ánh mắt cũng đủ nhớ cả buổi chiều.

Tuổi một tà áo đi ngang cũng khiến người con trai đứng ngẩn ngơ nhìn theo.

Tuổi viết thư tình mà viết xong chưa chắc dám gửi.

Tuổi thích một người nhưng gặp nhau chỉ biết cúi đầu.

Tuổi mà tình yêu còn rất xa với những toan tính của đời sống.

Tạp chí đến kỳ, tôi lại ghé sạp.

Tôi quen hai chị em bán báo ở đó.

Có lẽ thấy tôi mê đọc mà túi tiền tuổi trẻ chẳng dư dả gì, hai cô cũng dễ tính. Tôi đến, cầm tờ báo lên đọc ngay tại sạp.

Ngày ấy người ta gọi vui là:

“Đọc cọp.”

Đọc xong trả lại.

Không mua.

Nghĩ lại thấy cũng ngượng, nhưng đó lại là một trong những kỷ niệm dễ thương nhất của đời mình.

Hai cô chẳng đuổi.

Có khi còn để mặc cho tôi đứng đọc hết bài này sang bài khác.

Tôi đứng bên sạp báo, ngoài đường xe quân sự vẫn chạy. Những người lính đi ngang. Bụi đỏ Pleiku thỉnh thoảng cuốn lên theo bánh xe. Thành phố vẫn sống trong những ngày chiến tranh đầy bất trắc.

Nhưng tôi chẳng để ý.

Tôi đang ở trong một thế giới khác.

Thế giới của truyện ngắn.

Của thơ.

Của những mối tình học trò.

Của những cô gái tuổi ô mai.

Của những chàng trai mới biết buồn khi một người con gái quay lưng.

Có lẽ tuổi trẻ cần những nơi như vậy để trú ẩn.

Ngoài kia là chiến tranh.

Trong trang sách là tình yêu.

Ngoài kia người ta nói chuyện sống chết.

Trong trang báo, một chàng trai đang buồn vì cô gái mình thương không đến buổi hẹn.

Hai thế giới đứng cạnh nhau mà chẳng hề mâu thuẫn.

Bởi con người đâu thể chỉ sống bằng nỗi sợ.

Ngay giữa chiến tranh, người ta vẫn yêu.

Ngay giữa bất trắc, người ta vẫn mơ.

Và ngay giữa một thành phố đầy quân phục, Pleiku vẫn có những cô gái má đỏ môi hồng đi qua một thời tuổi trẻ.

Bây giờ nhìn lại tấm ảnh, tôi cố tìm sạp báo năm xưa.

Nó nhỏ quá.

Nhỏ đến mức nếu không có ký ức, có lẽ chẳng ai chú ý.

Người chụp bức ảnh năm ấy chắc cũng không nghĩ rằng hơn nửa thế kỷ sau, một người từng đứng nơi đó sẽ nhìn lại và bồi hồi đến vậy.

Tấm ảnh giữ được mái tôn cũ.

Giữ thân cây lớn bên đường.

Giữ những bảng hiệu.

Giữ những người lính đang đứng trên vỉa hè.

Giữ một lát cắt của đường Hoàng Diệu.

Nhưng có những thứ máy ảnh không chụp được.

Nó không chụp được mùi giấy báo mới.

Không chụp được mùi mực in.

Không chụp được cảm giác hồi hộp khi lật đến trang có truyện dài mình đang theo dõi.

Không chụp được ánh mắt của chàng trai trẻ đứng “đọc cọp” một số Tuổi Ngọc.

Và càng không thể chụp được tuổi thanh xuân của một con người.

Những thứ ấy chỉ có ký ức giữ lại.

Năm mươi sáu năm.

Nói ra chỉ bốn tiếng.

Nhưng năm mươi sáu năm là gần trọn một đời người.

Những người lính trong bức ảnh giờ ở đâu?

Hai chị em bán báo năm xưa giờ còn hay mất?

Những người từng ghé mua báo mỗi sáng, từng đứng bên sạp tranh luận một bản tin, từng háo hức chờ một kỳ truyện mới… giờ lưu lạc phương nào?

Không ai biết.

Chỉ biết thời gian đã đi qua con đường Hoàng Diệu ấy như một cơn gió dài.

Sạp báo mất rồi.

Những tờ nhật báo năm xưa cũng đã trở thành tư liệu cũ.

Những trang truyện dài đã khép lại.

Những ô “Tin buồn”, “Hỷ tín” ngày ấy đều đã ngả màu.

Và những chàng trai, cô gái từng đọc Tuổi Ngọc cũng đã đi gần hết một vòng đời.

Chỉ có một điều dường như vẫn còn nguyên:

nỗi nhớ.

Nỗi nhớ không già.

Con người già đi, nhưng ký ức nhiều khi vẫn đứng ở tuổi hai mươi.

Chỉ cần một bức ảnh vô tình hiện lên, tôi lại thấy mình của năm nào đang đứng bên sạp báo nhỏ trên đường Hoàng Diệu.

Ngoài kia, Pleiku đầy lính.

Một chiếc xe quân sự vừa chạy qua.

Gió cao nguyên thổi bụi đường bay lên.

Hai cô gái trong sạp báo vẫn lúi húi sắp những tờ báo mới.

Còn tôi đứng đó, cầm một tờ tạp chí trên tay, say mê đọc mà quên mất mình đang “đọc cọp”.

Tuổi trẻ đôi khi chỉ đơn sơ vậy thôi.

Một tờ báo không phải của mình.

Một góc phố chẳng còn nữa.

Một vài người đã thất lạc giữa cuộc đời.

Vậy mà hơn nửa thế kỷ sau lại trở thành gia tài của ký ức.

Chiều nay, tôi nhìn tấm ảnh cũ thêm một lần nữa.

Bỗng muốn hỏi thật khẽ:

Pleiku ơi, ngày ấy còn đâu?

Rồi lại thấy câu hỏi của mình thừa thãi.

Ngày ấy đâu có mất.

Nó vẫn nằm trong tấm ảnh này, trong con đường Hoàng Diệu cũ, trong sạp báo gỗ nhỏ bên lề đường, trong mùi giấy mực tưởng đã tan từ lâu.

Và nhất là, nó vẫn còn trong lòng một người đã đi qua hơn nửa thế kỷ mà đôi khi chỉ cần nghe lại câu:

“Em Pleiku má đỏ môi hồng…”

là bỗng thấy cả một trời tuổi trẻ trở về.

Ngoài cửa sổ, thời gian vẫn đi.

Còn trong tấm ảnh cũ, Pleiku vẫn đứng yên ở đó.

Một sạp báo nhỏ vẫn mở cửa.

Những tờ báo Sài Gòn dường như vừa mới được mang lên.

Và có một chàng trai trẻ vẫn đang đứng bên đường Hoàng Diệu, lật từng trang Tuổi Ngọc, say sưa “đọc cọp”…

Chàng trai ấy đâu biết rằng phải năm mươi sáu năm sau, một buổi chiều nào đó, chính mình sẽ ngồi nhớ lại và thương đến nao lòng.

Pleiku – mới đó mà đã một đời./.

Binh Phamvan

*bài do CTV/TVBH gởi.

Biếm họa Chóe – Nguyễn Hải Chí (Nguồn: vietnamnet.vn)

               Vơ vẩn nghĩ suy, chuyện vui, chuyện buồn, nỗi lo, nỗi nhớ… nhớ chi cái chuyện đã 42 năm. Chuyện kể rằng:

               Năm ấy, năm 1984, tôi đang mang bầu cháu thứ hai, tầm 4-5 tháng. Trời đang tiết Đông, gió nhiều mang theo khí lạnh, vườn rộng nên chiều đến là chẳng dám ra sân. Hôm ấy, ba cháu có tiệc liên hoan, tiễn thầy hiệu trưởng sang  Campuchia làm nghĩa vụ quốc tế. Cả tuần rồi, cứ mỗi chuyện này nói mãi, rằng:

                 -Anh sẽ về trễ…” 

          Tôi đã trả lời đủ bấy nhiêu lần:

                 – Đã nói trước, biết về trễ thì sẽ không lo lắng gì cứ đi…

          Tôi còn tính cả việc gửi cháu lớn lên nhà ngoại cho tôi đỡ vất vả… 

          Bữa cơm trưa, chỉ có hai vợ chồng, trong bữa ăn vẫn tỉ tê: 

                 – Chiều anh về trễ lắm, chắc cũng hơn 6g, em cứ đóng cửa, ở trong nhà, anh về tự vào…

          Thiệt tình, dặn như dặn con nít, nhưng cũng phải đáp:

                 – Nhớ rồi mà, anh sao vậy, có mỗi một chuyện mà dặn cả trăm lần…

          Vậy rồi, ba các cháu đi khi tôi còn say giấc trưa.

          Thức dậy, điều đầu tiên tôi thấy là “Bức thư ngỏ” viết trên mặt bàn, nói trên mặt bàn vì… Ổng ghi bằng phấn. Nội dung thật “mát rượi” đến lạnh toát toàn thân mà mồ hôi trán… nhỏ giọt. Lời rằng: 

                “Em yêu. Anh đi mà thấy em ngủ ngon quá, không nỡ gọi. Chiều Anh Về Trễ em đừng lo. Tiễn anh Hiến đi Campuchia nên không thể về sớm. Tạm biệt. Hôn em.”

             Trời đất ơi, tôi bủn rủn tay chân. Cái đầu hay suy nghĩ, tưởng tượng bắt đầu hoạt động ráo riết, tai ù đặc, tay chân lóng ngóng… Cớ sao cứ nói mãi chuyện này? Lại còn bày đặt viết thơ tạm biệt? Hoang mang cực độ. Cứ đọc đi, đọc lại bức thơ tình mà lo lắng, teo hết ruột gan. Tôi chờ trong tâm trạng vô cùng bất an… 5g; 5g30;… 6g….chưa thấy về. Bộ não bắt đầu hoạt động tích cực. Nỗi lo sợ như khối đá ngàn cân đè lên ngực khi mà… sự tưởng tượng lại rõ mồn một: 

         “Cách đó chưa tròn tháng, cô bạn đồng nghiệp tuy không dạy chung trường, nhà ở xóm dưới, chồng bị tai nạn giao thông, bỏ lại vợ con… tôi đến tận nơi an ủi, chia buồn. Cái cảnh tang tóc, đau thương khi vợ còn quá trẻ, quằn quại bên xác chồng, con còn thơ dại ngơ ngác bên xác cha… là nỗi đau đã ám ảnh tôi kinh khủng, cũng hơn 2 tuần… giờ mới nguôi thì lại lâm cảnh này. Tại sao đã dặn kỹ vậy còn viết thơ để lại? Một điềm báo ư? Đọc lại cái thư ngỏ ruột gan cồn cào, một phần cũng vì nội dung thư quá đỗi lâm ly, lẽ nào đó là một linh cảm? Nhìn đồng hồ… đã gần 7g. Tôi bắt đầu… khóc rồi kêu Trời, kêu Phật phò hộ cho “Ông chồng mất nết” được an lành, rồi lòng tự nhủ lòng: chắc về trễ chứ không sao đâu. Tôi lại chẳng có gì bấu víu. Con đã ở trên ngoại, nhìn ra sân, ra cổng, bóng tối mịt mùng, gió khua xào xạc, cây gãy cành rơi rào rào… một mình giữa căn nhà và cái vườn hơn 700m2 với bóng tối dày đặc… khóc và khóc… cái cảnh tượng “vợ khóc chồng” kia lại hiện lên mồn một…7g25-7g 40… Không động tịnh gì… vào thời điểm “không còn hy vọng” đó, tôi nghe một tiếng gọi thật dứt điểm “Em”, rồi chìm vào yên lặng. Trời ơi, phải “người” gọi không? Hay chỉ là… ảo giác? Bước vội ra cửa, nhìn ra cổng, cách cũng hơn 10m, trong bóng đêm tôi thấy có 3 người đang đứng tựa vào cổng. Dè dặt đi ra, nhìn rõ hơn thì là: Ba các cháu đứng giữa, người xiêu vẹo, tựa hẳn vào cái cửa ngõ, hai bên là hai thầy dìu đỡ, một thầy lại là thầy giáo cũ của tôi hồi cấp 3. Vừa mừng, vừa ngại, thêm tí… xấu hổ, tôi mở vội cổng, miệng chào thầy vừa xin lỗi… Ôi, hai thầy dìu mà ổng còn không bước nổi. Thôi thì lo mà đi cho vững, lại còn ân cần hỏi: 

                   – Em đâu rồi Con? 

            Ha…ha… rượu quả có sức mạnh phi thường, nó đã làm đảo lộn thứ bậc, tôn ti. Mắc cười, nhưng không thể cười vì thấy áy náy với thầy nên tôi chỉ trả lời: 

                   – Em ba nó đã gửi lên ngoại rồi. Con ở nhà một mình à…

            Kể từ đó, ổng không nói gì nữa…

            Cũng may, tôi có người chú thường say xỉn, nên cũng ít nhiều biết “hậu trường” của nó, nên sau khi hai thầy đưa được ổng vào giường, cho nằm xuống an ổn, tôi xin lỗi hai thầy lần nữa và “bắt đền” thêm: 

                  – Em cần có thùng nước nhưng em không thể mang vào nhà được, thầy giúp giùm. 

            Tôi nhờ “thầy bạn” chứ không dám nhờ thầy giáo cũ. Tiễn hai thầy ra cổng, tôi còn yêu sách thêm: 

                 – Hai thầy đứng thêm ở cổng chờ cho em vào nhà rồi hãy đi, em sợ lắm. 

              Yêu cầu được chấp nhận với sự cảm thông và đầy lo lắng của hai thầy khi thấy tôi đang bụng mang dạ chữa. 

                 Vào nhà, chờ hai thầy đi khuất, tôi tắt đèn sân, quay vào chuẩn bị giải rượu, thế là thau lớn, thau nhỏ, khăn mặt… được bày la liệt, cho ngâm chân, rồi xoa dầu, đắp nước ấm… tá lả. Say không sợ, sự sợ hãi chỉ lên đến tột độ khi mà ổng cứ nấc cụt… liên tục, vụ này dễ chết lắm đây. Nhưng biết làm sao, khi mà nhà chỉ mỗi một mình, phải như giờ đâu đầy đủ phương tiện để gọi người trợ giúp. Suốt mấy giờ đồng hồ cứ tình trạng ấy… tôi làm mọi cách mà mình biết được nhưng xem ra không hiệu quả, chỉ là cầu cứu đấng thiêng liêng thôi. Ngoài trời gió rít từng cơn, tôi mệt lả người, phần lo cứu người phần lo sợ cuống cuồng đã tiêu hao sức lực vốn không mấy khoẻ mạnh… gần 3g sáng, cơn nấc cụt dứt, cũng là lúc tôi lả người mê mệt…

                 Sáng ra, chính ba các cháu thức dậy trước. Ổng nhìn “bãi chiến trường” mất vía, hỏi vội: 

                      – Hồi hôm anh say dữ lắm hả? Anh về với ai vậy? 

                Hừ, sao không hát luôn “Hôm qua ai đưa anh về…” Cứ nhìn bãi chiến trường là biết ngay mà… Bây giờ, đến giờ của vợ rồi. Tôi mệt lắm, không ngồi lên nổi. Ba các cháu thái độ rất lo lắng, hối lỗi, ân cần nói: 

                     – Em nghỉ đi. Anh lo được. 

               Rồi tự hứa: 

                    – Anh thề với em, đây là lần đầu và cũng là lần cuối cùng, không bao giờ anh say nữa. Nhìn em xanh mét anh ân hận lắm. 

               Ổng quên mất “em còn gửi trên  ngoại. Tôi chỉ nhắc:

                    -Đi đón Em về. Ha…ha…

               Lời hứa đó là Danh Dự. Mãi đến sau này, giờ đã 42 năm, không một lần nào nữa. Hú hồn. Tôi sợ. Sợ thật sự cái cảnh say sưa… Đoạn kết của lần say duy nhất trong đời của ba tụi nhỏ có lẽ không vui vì “Thầy hiệu trưởng đi làm công tác quốc tế đã gặp nạn và trở thành liệt sĩ để lại trên đời mẹ goá con côi” mà dẫu nhiều đãi ngộ thì cuộc sống cũng chẳng thể nào vui. Cũng đành vậy thôi; đã nói “Trời không cho ai tất cả mà cũng không lấy đi tất cả mà”.

                    Thai Ly.

Nơi Thiền Định của khu Resort AMANOI (Ảnh: Tác Giả gởi)

         Ai nói gì thì nói. Còn tôi chỉ nói những gì tôi cảm nhận được bằng nghe, nhìn, bằng tất cả các giác quan của người lần đầu tiên đến đây Khu du lịch nổi tiếng đã vươn ra tầm Thế Giới: Vườn Quốc Gia Núi Chúa nơi Resort Amanoi tọa lạc. 

        Mới đây thôi, nhờ sự bảo trợ của người bạn học thời cấp 1& 2 của con gái tôi, gia đình 4 người được vào ăn sáng và cà phê, nhưng xét cho cùng, đó chỉ là phụ. Chính là được tham quan, mở rộng tầm nhìn, để có thể tự hào: quê mình, đất Phan Rang nổi tiếng là vùng bán sa mạc, với Gió như phang và Nắng như rang; để phần nào làm đẹp quê mình và thêm chút lãng mạn trên thực tế, tôi còn thêm:

          Phan Rang tôi, gió khô cát nóng, sóng biển dạt dào…

    Tuy vậy nhưng tất cả rất thật, bởi vì PR- một thành phố của tỉnh Ninh Thuận có vị thế thiên nhiên ưu đãi: tựa núi và nhìn ra biển… Tất cả những điều đó sẽ hiển hiện khi bạn đến đây: Amanoi. Giữa cảnh thiên nhiên bao la, trời nước mênh mông, giữa núi rừng xanh ngát màu xanh của lá rừng nguyên sinh, bạn sẽ được thả tầm mắt nhìn ra biển cả, Vịnh Vĩnh Hy với từng lớp sóng xô bờ, thật hiền hoà giữa khí trời trong trẻo… Thật thư thái cả tâm hồn. Giữa thiên nhiên thiên hình vạn trạng, biến thiên khôn lường… tôi không thể nào nói hết, bởi tôi không phải là nhà văn. 

       Giờ tôi xin giới thiệu về kiến trúc theo sự quan sát kết hợp với chút thông tin ít ỏi vừa nghe vừa ngắm, vừa chạy đua thời gian: cả nhà chỉ có khoảng 3 giờ đồng hồ cho cả việc: đi, nghe, ngắm… trong một phạm vi khá rộng.

      Ấn tượng đầu tiên là hồ bơi, mà thoạt nhìn mặt hồ phẳng lặng, hoàn toàn yên tĩnh, không một gợn sóng dù chỉ lăn tăn, nó thật sự như một mặt kính, ngồi sát xuống, ngắm thật kỹ, thấy cả mặt mình… người tham quan vẫn chưa tin: đó là mặt nước hồ mà là “kính”, nó phải là kính: nên đưa tay nhúng thử, rồi bằng tất cả sự ngạc nhiên lẫn thoả mãn, nói nhanh: nước. Thật buồn cười, hồ bơi mà sao không là nước chứ? Chẳng qua, mặt hồ trong tầm nhìn quả thật liền lạc với mặt biển và bầu trời nên dễ gây ngộ nhận. Bởi vì: đây là Hồ Trên Núi. 

     Sau đó, cả nhà được xe nội bộ đưa đi đến những khu vực khác. Quá rộng, đôi khi để thâm nhập và ngắm cảnh, cả nhà đi bộ, đường đi được trải bê tông, là đường giữa rừng, khi lên dốc, khi xuống dốc, cũng đuối chân lắm chứ chẳng chơi, nhưng “có sức chơi, có sức chịu”, tôi cố làm tỉnh, đưa mắt ngắm: hai bên là cây xanh, những cây thật quen thuộc: cao là cóc rừng, táo rừng, thấp là hoa ngũ sắc, có cả xương rồng… ấy vậy mà tôi chẳng thấy một chiếc lá nào trên lối đi. Mỗi khu vực là một quần thể nhà nghỉ, với đầy đủ công năng, cả hồ bơi. Khu nhà nghỉ, dù được HDV chỉ rõ nhưng vì sự biệt lập và gần gũi thiên nhiên nên phải nhìn thật kỹ mới thấy: khu nhà chìm khuất giữa rừng cây. Quan trọng là vô cùng yên tĩnh.

       Cả nhà được đến tham quan khu vực dành cho khách có nhu cầu Thiền Định, một không gian tĩnh lặng đến vô cùng. Ngôi nhà được thiết kế gần như giữa hồ nước, theo phong cách Nhật Bản… Ôi, tôi mê quá… vì xa xa, ven hồ bên kia còn có cả vạt sen đang trổ hoa, những chiếc hoa màu hồng dưới tán lá xanh… Không gian tạo cảm giác vô ưu, tâm hồn như lắng đọng. 

        Rời nơi đây, cả nhà lại đến nơi khác, cũng khá “tâm linh”: khu vực riêng để người Chăm làm lễ theo phong tục của họ theo từng thời điểm. Rất riêng biệt. Tiếp đến là cây Bồ Đề cũng vài trăm năm, mọc lẻ loi trên tảng đá lớn… Xa hơn, chúng tôi còn được ngắm cây Phát Tài Núi, cành nhánh vươn cao, trên ngọn là những dé hoa vàng rực rỡ thật nổi bật giữa nên trời xanh dịu mát… Tiếc là dù rất thích, tôi cũng không kịp chụp ảnh vì khu vực tham quan còn nhiều lắm. Đó là, từ trên núi, giữa cảnh rừng xanh, núi đá chập chùng, tôi lại được nhìn ngắm Vịnh Vĩnh Hy với nhiều góc độ khác nhau, quả thật thỏa lòng người hâm mộ, tuy biển cả với tôi nào có xa lạ gì… Điều khiến tôi có chút lưu luyến là chưa được sử dụng Viễn Vọng Kính, dù ở đây có bố trí sẵn hẳn một khu vực, ôi, thật là thích nếu mình được ngắm dải Ngân Hà… Tiếc mà có dám hẹn đâu. 

       Giờ mới trở lại phòng ăn sáng, tại đây, du khách có thể vừa ăn vừa uống cà phê, vừa phóng tầm nhìn theo cách: ở trên ngó xuống ngắm biển trời mênh mông, là khu vực ăn uống, khách kẻ ra người vào nhưng vô cùng yên tĩnh, không hạt bụi trên sàn; đây là nơi ăn sáng, ăn trưa ở khu vực khác… Hoá ra, đến đây du khách sẽ được phục vụ tối đa. Tất cả thật tinh tươm và đáng giá, bởi vì cái giá không hề nhẹ, không nhẹ mà lại vô cùng xứng đáng, nghe đâu giá giao động từ 1000$ đến 1200- 1500$… và hơn thế nữa. Ôi, với mình thì không thể nhưng tôi thật sự mãn nhãn và mãn nguyện khi:

       Quê mình, một tỉnh gần như nghèo nhất VN lại có một khu Resort ngang tầm Quốc tế. Trước đây nghe ở trong Top 10. Bây giờ là bao nhiêu tôi không biết. Không biết thì không dám nói. 

       Mình chưa được thâm nhập để là du khách thật sự, dù Vườn Quốc Gia Núi Chúa là tên gọi bấy lâu mình muốn biết, khu du lịch Amanoi là cái tên có nhiều hấp lực, mình mong một lần được đến dù chỉ ở vòng ngoài để cà phê, ngắm cảnh thôi, giờ cũng đã toại nguyện rồi. Ôi, cái ngày cuối tuần vô cùng ý nghĩa. Tôi tự nguyện thay mặt cặp đôi U80, cám ơn cậu bạn của con tôi, xin gọi là HDV đã dành cả buổi sáng để đưa gia đình tham quan gần như hầu hết các điểm nhấn của Resort. Cám ơn hai con đã đưa ba mẹ đi tứ phương hưởng lạc. Quá toại nguyện.

Thai Ly.

                 Ảnh (Tác Giả gởi)

Từ quê nhà Phan Rang theo con vào đến Sài Gòn, vẫn còn nguyên chiều và tối chủ nhật, hai con cho ba mẹ dạo một vòng TTTM nhưng điểm chính là vào cửa hàng Takashiyama xem áo dài thêu. Món tôi vô cùng say đắm. Toàn những mẫu hoa đẹp, hoa thêu mà chúng như biết nói. Bởi nó được thêu tay, bằng chỉ tơ tằm, mịn màng, óng ánh, từng cánh hoa, từng cái gai li ti trên cuống lá thật sinh động, khó có thể lơ mắt… Mê thiệt tình. Trong tất cả các mẫu, tôi chú mục vào mẫu hoa Anh Túc, tuy không chọn nó, áo tôi chọn là Hoa Sen, loại hoa luôn gợi cho tôi cảm giác bình an, nhưng Anh Túc lại gợi cho tôi một câu chuyện hầu như đà quên lãng, nó ẩn thật sâu trong ký ức vốn đã già nua theo tuổi tác. 

      Vào những năm còn trẻ trung, năm nào vợ chồng tôi cũng đèo nhau đi Đà Lạt bằng chiếc Cup 50, chẳng sang trọng gì, ở là nhà nghỉ, ăn ngoài chợ hoặc hàng quán nào đó tươm tất tí, khi ấy thật sự rất yên tâm vì không có nạn chặt chém, cò mồi. Chỗ chơi là ra Vườn Hoa ĐL, hoặc Vườn Hoa Bích Câu, chạy vòng quanh Hồ Xuân Hương, dạo chợ… chứ các Dinh thì đã đi cả rồi. Sáng hôm ấy, bọn tôi ra vườn hoa ĐL, tôi vốn thích hoa nên không bao giờ chán. Ngày ấy không như bây giờ: điện thoại cầm tay, thích là bấm mà phải nhờ thợ chụp. Tôi đang đắm đuối chỗ bồn hoa Anh Túc với những cánh hoa mỏng tang, màu sắc rực rỡ, đang ru mình theo gió, càng ngắm càng thương thương lạ, bởi nó quá mong manh. Tôi có ý định chụp ảnh với khóm hoa này. Gần như tức khắc, có anh phó nhòm sãi chân đi tới với dáng dong dỏng cao, trong bộ kaki màu vàng, đầu đội chiếc nón “cao bồi”, đồ nghề quàng quấn trên vai, cầm trên tay… vẻ khá nhanh nhẹn, người chưa đến mà “lời” đã đến:

            – Chụp đi, cô chụp đi. Cảnh này đẹp lắm, tui sẽ chọn “phông” cho cô, góc chụp vô cùng lý tưởng. Chụp xong, ra ảnh, cô không thích thì không lấy. Bao luôn…

       Ôi, anh ta nói cả tràng, thường trong những tình huống này, càng nói nhiều, tôi sẽ càng phân vân… Nhìn miệng anh ta nói thôi, tôi bỗng có một liên tưởng, liên tưởng đến cái tên gì đó, tuy chưa biết nhưng tôi tin chắc phải có vần…”eo”. Thiệt là kỳ khôi, tôi cũng chẳng hiểu sao lại vậy? Đột nhiên, tôi nghe tiếng ông chồng tôi “Ủa, ủa…” khá lớn, rồi anh phó nhòm cũng “ủa, ủa…” đầy ngạc nhiên, những tiếng “ủa” kéo dài, rồi tiếp theo là những câu hỏi và trả lời, mà toàn là “xừ” qua, rồi “xừ” lại, chứ chẳng gọi tên nhau, trong khi tôi dõng tai chỉ chờ nghe nhiêu đó. Hai người bá vai, mừng rỡ, hỏi chuyện nhà cửa, vợ con các thứ, khi ấy tôi mới chính thức được giới thiệu, nãy giờ tôi chỉ chú mục nhìn “cái miệng anh ấy” và cái vần “eo” tai quái kia vẫn cứ chập chờn, rồi hai người hỏi thăm về gia đình và cả bà, cả mẹ… câu chuyện cũng dài cho thấy họ rất thân thiết, vậy chớ mà tuyệt nhiên chẳng “gọi tên nhau”- dẫu có thể xem là gặp lại cố nhân. Sau phút giây cuồng nhiệt, tôi được chụp mấy tấm ảnh cả chung và riêng. Bọn tôi chào nhau…

       Khi chỉ còn hai vợ chồng, tôi mới thổ lộ:

            – Hai người xem ra thân nhau dữ. Vậy mà suốt buổi chẳng nghe “gọi tên nhau” trong khi em rất tò mò về cái tên của ổng. Không biết tại sao, nhìn thần thái và cái miệng của bạn anh em chợt nghĩ tên ổng phải có vần “eo” phía sau. 

       Ông chồng tôi chợt cười thành tiếng, chuyện này kể như “hiếm”, rồi nói:

           – Em nghĩ sao mà hay vậy? Nó tên Kéo. Gốc phan Rang, nhà ở dưới Nại, anh có xuống nhà chơi rồi. 

      Ôi, đến lượt tôi cười thả ga. Lạ thật, tại sao cái tên lại có ảnh hưởng đến nhân dạng hoặc ngược lại đến lạ kỳ; đây không phải lần thứ nhất mà tôi đã gặp, đây là lần thứ ba rồi. 

      Đoạn cuối câu chuyện thật buồn. Hai năm sau, vợ chồng tôi tái xuất ĐL, dẫu năm nào cũng đi nhưng lần này chợt nhớ bạn. Quyết định ghé thăm thì hỡi ơi, bạn đã không còn tại thế. Cái câu “sinh nghề tử nghiệp” là có; nghề chụp ảnh ngày càng khó, các anh phải chạy đón khách từ rất xa, dưới đèo Preen hoặc xa hơn… Lần ấy, anh Kéo xuống tận Finom, ôm cua sao đó bị chẹt xe, tai nạn xảy ra, cướp đi sinh mạng của anh. Hai vợ chồng tôi thật sự bàng hoàng… Chỉ còn lại chút lòng thương nhớ bạn qua nén hương trầm… Nay, cầm mầu hoa Anh Túc thêu trên tay, câu chuyện cũ chợt hiện về vô cùng sống động.

                                 Thai Ly.

(Ảnh: Tác Giả gởi)

“Có những lá thư không còn nguyên vẹn, nhưng từng dòng chữ vẫn hằn sâu trong tim. Có những cuộc tình đã khép lại, nhưng sợi tơ của kỷ niệm vẫn quấn chặt lấy tâm hồn. Con tằm đến thác vẫn còn vương tơ… Con người, có lẽ cũng vậy.”

Tôi không nhớ rõ là gia đình chúng tôi đã về lập nghiệp ở xã Tăng Nhơn Phú này bao lâu rồi. Dần dà, những cây sầu riêng trong vườn cũng lớn hơn nhiều. Mỗi năm đã có thể kêu người đến bán “mão”. Họ ngắm nghía, ước lượng xong rồi trả giá. Đến mùa trái chín đều, họ cho xe, cho người đến hái và chở đi. Cứ đến mùa này là nhà tôi rộn rã, tưng bừng, tiếng cười, tiếng nói. Dĩ nhiên mẹ tôi là người sung sướng nhất vì bà sẽ nhận được một bó bạc mặt “to bằng cái bắp vế”.

Tôi cũng đã quen với những tiếng cười nói rộn ràng, không phải từ những lái thương, mà từ các chàng sinh viên sĩ quan tinh nghịch của trường Bộ Binh Thủ Đức đi thực tập hành quân ngang qua và tìm dịp ghé vào vườn nhà chúng tôi.

Mẹ con chúng tôi ở đây đã lâu nên biết rõ thời khóa biểu, lịch trình “hành quân” của những khóa học nối tiếp nhau, năm này qua năm khác. Mỗi năm, dễ đến cả ngàn người mới vào và cũng cả ngàn người tốt nghiệp, rời trường.

Trong những lần ghé thăm vườn của các chàng thanh niên tinh nghịch vô tư ấy, có một hôm, tư nhiên linh cảm cho tôi biết rằng, trong những anh chàng này, có một anh sinh viên đã chiếm một chỗ đứng đặc biệt trong tim tôi.

Anh tên là Dzương, có vẻ ít nói nhất, hơi bị lạc lõng vì anh là người duy nhất trong đám bạn là người Bắc, nói giọng Bắc và không biết ăn sầu riêng. Tội nghiệp, có một lần bị bạn bè thách thức, trong nước mắt nước mũi dàn dụa, anh cố nuốt trôi miếng sầu riêng để không thua cuộc với đám bọn bạn tinh quái.

Cũng lạ, từ đó trở đi, anh lại biết thưởng thức sầu riêng và lần nào ghé thăm, cũng phải có được một vài múi. Được cái, đây là món đặc sản của Tăng Nhơn Phú, lại cây nhà lá vườn, dễ có và dễ “chiều”.

Câu chuyện từ từ thành sự thực. Anh Dzương hay tìm cách đến vườn sầu riêng nhà tôi nhiều hơn. Khi bắt đầu mang “con cá” trên ngực áo trận, từ “huynh trưởng” đến “đại huynh trưởng”, anh lại càng có nhiều cớ, dẫn khóa đàn em đi thực tập ở trên đồi Tăng Nhơn Phú. Anh có nhiều cơ hội để ghé vườn nhà tôi.

Có lẽ đây cũng là lúc mối tình của chúng tôi đậm đà mùi sầu riêng hơn. (Ủa, mình có nói yêu nhau bao giờ đâu mà mơ mộng vậy cà?)

Thỉnh thoảng, chúng tôi trao đổi vội vàng một lá thư viết tay vì những nhung nhớ không thể nói ra. Thư trao đi rồi bắt đầu trông đợi hồi âm. Dù cũng chỉ là những đối đáp bâng quơ nhưng có lẽ người viết cũng như người nhận, đều thổn thức như nhau. (Mình đang mơ mộng và tưởng tượng quá đây chăng?)

Có một lần, trong bức thư viết tay của mình, tôi nhớ tôi có hỏi “phải hôn anh?” Đối với học trò con gái người Miền Nam, chữ “hôn” ở đây chỉ là chữ “không”, phải không anh? Thế mà cu cậu tưởng bở, trong thư trả lời mình, “dám” nói “phải hôn em”. Ông này quá lắm rồi. Không khù khờ như mình tưởng. Mình hạch tội rồi nguýt cho một cái, “nghiêng thùng đổ nước”. Cũng tội nghiệp, chỉ vì một chút khác biệt của ngôn ngữ. Anh chàng trông khổ sở vị bị “mắng vốn” không đâu.

Một lần khác, chàng khen tôi có mái tóc mượt mà, thơm thoang thoảng nhưng không biết đó là mùi gì. À thì đây là cơ hội để “điều tra” xem chàng có gia đình chưa! Tôi cho biết đó là mùi thơm của dầu dừa. Con gái người Nam, người nào cũng thích dùng dầu dừa này. Vừa có mùi thơm trinh nguyên, vừa giúp mái tóc óng ả. Tôi đưa chai dầu dừa và nói:

– Anh đem về tặng cho vợ! Anh chàng dãy nẩy, “mới học xong là bị động viên liền, đã làm gì có vợ”?

Mẹ tôi cũng có vẻ ưng bụng với chàng sinh viên sĩ quan này nên đã có lần bà nói:

– Mai mốt thằng Dzương lấy con Út nhà này, tao cho một “bó bạc to bằng cái bắp vế”! Tôi mắc cở chín người, hét ầm lên:

– Má, sao má nói kỳ dzậy? Con không chịu đâu.

Thời gian cứ thế trôi đi. Sẽ đến ngày mãn khóa. Chàng sẽ tốt nghiệp và sẽ xa rời Tăng Nhơn Phú. Cứ nghĩ đến đây là lòng tôi quặn đau. Nước mắt cứ thế mà tuôn rơi.

Một hôm, tôi bạo dạn hỏi Dzương về dự tính của anh sau khi ra trường. Anh cũng thành thật, chậm rãi giải thích cho tôi rằng một sĩ quan mới ra trường, với cấp bậc chuẩn úy, chưa biết số phận sẽ đưa đẩy về đâu. Ra tiền tuyến có khi “ngồi” chưa nóng chỗ thì đã leo lên bàn thờ. Bây giờ đâu đã tính gì được?

Tôi cũng cảm nghiệm được điều này nhưng vẫn muốn dò hỏi ý định của chàng. Tôi chỉ biết thẫn thờ ngồi cạnh chàng cho đến hết buổi chiều. Chàng vô tình nói:

– Buổi chiều trên đồi Tăng Nhơn Phú đẹp chi lạ. Chiều nay tôi không thấy đẹp như mọi khi. (Chàng không biết nói điều gì khác với tôi hay sao?)

Còn hai tuần nữa là chàng ra trường. Tôi muốn có dịp ở cạnh chàng lâu hơn và nhân thể, giới thiệu chàng với một người bà con bên mẹ tôi có sạp bán cơm tấm ngoài chợ Biên Hòa.

Chúa nhật đó, chàng không đi phép về Sài Gòn, ra nhà tôi thay bộ quần áo “xi vin” và đi cùng tôi ra chợ Biên Hòa. Hôm đó, tôi đã “diện” bộ cánh mới: quần Mỹ A đen và một chiếc áo bà ba màu tím nhạt. Tôi cũng không quên trang điểm nhẹ. Trông thấy tôi, mắt chàng reo vui. Chàng như ngỡ ngàng nhìn thấy tôi khác mọi khi, hơi lúng túng, có vẻ muốn nói gì đó rồi lại thôi.

Tôi đã có dịp bán chính thức giới thiệu “người trai thời chiến” với bà dì tôi. Tôi được sống trọn vẹn một ngày với anh.

Về đến nhà, lòng tôi nặng trĩu vì biết rằng thời gian ở bên nhau sắp hết, không có cách nào kéo dài hơn được. Trong khi chờ chàng thay lại bộ đồ trận, tôi sửa soạn sẵn chiếc khăn tay tôi thêu tặng chàng, có hai chữ D và H quấn vào nhau.

Khi chia tay, có lẽ cả hai đều linh cảm đây là lần cuối cùng gần bên nhau. Cả hai chúng tôi đều bịn rịn, không rời. Tôi mạnh dạn nắm chặt tay chàng, trao vội chiếc khăn tay, có gói sẵn vài trăm đồng cho chàng dằn túi rồi chạy vội vào nhà, không cầm được nước mắt cứ lã chã tuôn rơi.

Bộ quần áo xi vin chàng để lại đã được giặt ủi tử tế và được treo trong tủ áo của tôi.

Thế rồi một tuần, hai tuần, ba tuần. Rồi một tháng, hai tháng, ba tháng… chàng vẫn biệt tăm, chưa một lần về thăm lại Tăng Nhơn Phú (thăm tôi thì đúng hơn).

Sau này, một tai nạn đã xảy ra cho đại đội cũ của chàng ngay sau cổng trường Thủ Đức khiến cho mấy sinh viên và một sĩ quan cán bộ bỏ mình tại chỗ.

Năm đó, tôi không thi đậu tú tài hai nên giấc mộng về học trường Văn Khoa để có cớ và có thì giờ đi tìm lại “người trong mộng” cũng tiêu tan. Nghe chàng nói là cha mẹ và gia đình chàng sinh sống ở khu trường Đắc Lộ, Ngã Tư Bảy Hiền.

Mãi cho đến cả năm sau, tôi mới nguôi ngoai, buổi tối không còn đẫm nước mắt trong giấc ngủ chập chờn.

Anh ơi, em nghĩ về anh như một mối tình vô vọng. Em chỉ là người bên kia ảo ảnh. Anh có thể là kẻ bạc tình đến thế sao?

Dù sao, em vẫn không dám trách anh vì người trai thời loạn, mấy ai ra đi có thể hẹn ngày về?

Cổ lai chinh chiến kỷ nhân hồi? Em còn nhớ ngày xưa anh đã nói “chỉ sợ sau này, cầm một trung đội, đi gỡ mìn trên các tuyến xe đò lục tỉnh, có khi lon chưa khô mà đã sớm lên bàn thờ ngồi”. Em không biết tin tức gì về anh từ hôm ấy và cũng không cách gì để dò hỏi tin tức của anh.

Em oán trách định mệnh ngang trái đã đưa anh đến với em rồi lại mang anh vĩnh viễn ra khỏi cuộc đời em. Em chỉ còn biết cầu mong anh được bình an và còn nhớ đến em.

Em bắt chước nhà thơ Nguyễn Nhược Pháp, viết tặng anh bốn câu thơ:

Em cầu em với Dzương,

Mãi mãi bước chung đường,

Xin Phật Trời chứng giám,

Nguyện muôn kiếp còn thương.

Em, Trần Thị Huệ.

Nguyễn Kỳ Dzương

Ảnh (Tác Giả gởi)

          Nói đầy đủ là “Trái Ổi” hoặc “Cây Ổi”. Và chuyện tôi muốn kể là Cây Ổi.  Hôm nay, đã U80 rồi chớ, mà thấy ảnh Cây Ổi lại nhớ chuyện hồi nhỏ. 

          Cũng đã quá lâu, quá xưa, khi tôi chỉ là con bé hơn mười tuổi. Nhà còn khoảng sân rộng, trên đó Ông tôi trồng các cây: mãng cầu, mận, có cả cây chùm ngây (lá dùng nấu canh chung với các loại lá khác, thường gọi món Canh Tập Tàng- mà do tôi không thích nên chỉ tôi gọi là Canh Dập Tàng: vừa tàng vừa dập.) trong đó, ấn tượng nhất với tôi là cây Ổi Sẻ.

          Nói là “Ổi Sẻ” nhưng cây cao lắm, tàng lá rậm xanh um; trái sai, tuy nhỏ xíu nhưng thơm ngon cực kỳ, tôi đánh đu gần như cả ngày trên cây, trái nào cũng đầy “dấu móng tay” bấm thử của tôi, đố ai dám tự tiện hái, không biết thì thôi, tôi mà biết thì “trời long đất lở” nhất là khi Ông Nội còn tại thế. Thà để tôi tự hái, tự phân phát, chứ tôi ăn sao hết, dẫu có ngon đến mấy: trái tròn, hơi nhọn phần cuống, vỏ dày giòn ngọt, ruột ửng hồng khi trái chín, tôi chỉ thích nhìn cái màu hồng phơn phớt ấy… Để mọi người tự do hái kể như trái mới chớm già, sao tôi được nhìn cái màu hồng hơi pha tí vàng, mà ngày ấy với tôi nó là tác phẩm nghệ thuật rất tuyệt vời. Chẳng những vậy, cây ổi còn là nơi tôi trụ trì những trưa nắng nóng, đố ai tìm ra tôi khi tôi đã “trốn”. Một chiếc võng gai nhỏ được cột trên hai nhánh cây lớn, dưới nhìn lên, lá che kín, trên nhìn xuống mát rượi vì cũng lá ken đầy, đủ che ánh mặt trời vô cùng rực rỡ của cái xứ nổi danh là “bán sa mạc”. Đó là nơi tôi học bài, những bài Học Thuộc Lòng đầy thách thức với tôi, con nhỏ chỉ chuyên suy diễn rồi nói tự do, không thể thuộc được thứ gì? Nhờ chỗ “tu luyện” này, tôi đã giành được giải ba trong đợt thi theo khối lớp bài Bệnh Đau Mắt Hột, xét ra công của tôi nhiều hơn gấp mấy. Khổ lắm chớ bộ… Nói sơ vậy để các bạn hình dung được cái giang sơn của tôi. Ở trên ấy, tôi có biết bao điều thú vị: Tôi “ăn quả mà không cần hái trái”, ngồi trên cao, vắt vẻo, đung đưa, mắt đảo quanh trên các cành gần đó, có trái nào chín, là tôi chồm tới, nhắm mắt hít lấy hít để mùi thơm nhẹ nhưng đầy khuyến dụ, ngắm, ngửi chán chê, tôi mới kề miệng, cắn một miếng bắt đầu nhai, giòn rụm, vị ngọt pha chút chua chua lan toả, võng đung đưa, ổi cũng đung đưa theo gió, hết miếng trong miệng, tôi chồm người cắn tiếp…Thật hả hê, thích thú làm sao… Cho đến một hôm…

       “Cả nhà tá hoả vì đã chạng vạng rồi, tối đến nơi rồi, trời đã tối đen mù mịt rồi, kêu cũng mỏi miệng rồi mà tôi vẫn bặt tăm như đã mất tích. Có tiếng hỏi:

                – Nó đi đâu? Bữa cơm không thấy mặt? Ở đâu? Có khi nào bị “ma giấu” không chứ đi lạc là không thể. Bốn bề, bóng tối đã trùm phủ…

       Tôi choàng tỉnh khi có ánh đèn Pin, ánh sáng rất mạnh quất ngang qua mặt, loại đèn Pin của Mỹ, to như cái bắp vế; phía dưới sân tiếng người xôn xao, đầy lo lắng vang lên rõ mồn một, dụi mắt nhìn quanh, quanh tôi đen kịt, bóng lá chập chờn theo ánh điện và đèn Pin. Bỏ chân xuống, một khoảng trống lớn, chân tôi không hề chạm đất. Tôi phát hoảng, la lớn, hình như không chỉ la mà có khóc nữa. 

            – Con đây nè, trên đây nè, tối thui à…

     Giọng ba tôi vang lên, nhưng hình như ông đã định hướng được, nên ngó vội lên cây ổi hỏi:

           – Mày ở đâu?

     Tôi nói nhanh: 

           – Con trên cây ổi nè. Hu… hu… con không xuống được. Tối thui, làm sao leo xuống? Làm sao đây, làm sao đây? Tiếng khóc chừng như “dài theo năm tháng”, bởi trong trí tôi: chẳng thế cứu được.

       Một màn “giải cứu con yêu nhỏ” được thi hành: ba tôi rọi đèn Pin lên cây, chú Cựu vạch lá, leo lên, túm chân tôi, từng chân một, lần lượt đặt lên cành cây, tay thì dìu đỡ cho tôi bước dần xuống, miệng không ngừng đay nghiến, chừng như đây là cơ hội duy nhất chú ấy được quyền như vậy. Chưa bao giờ leo cây mà tôi biết run, nhưng lần này lại khác, hic…hic… chân vừa chạm đất, tôi lả người chực xỉu. May mà thần kinh khá vững tuy thể lực chẳng khá khẩm gì. Đưa tôi vào nhà, dưới ánh đèn, ai cũng thấy rõ: tôi tái xanh, tay chân còn run nhè nhẹ… Ôi, chắc trong đó có chút “đói”, tôi học bài thì ít mà ngủ thì từ trưa tới tối mà… 

       Không nói hẳn các bạn cũng biết rằng: Cái võng bị triệt tiêu. Nhưng cây ổi vẫn do tôi quản lý. Ai cũng tưởng lần này “nó” đã đủ sợ và chừa, nhưng không, “bà nhỏ” đó còn một lần “Leo Núi” nữa…

                              Thai Ly.

Ảnh chụp tác giả Nguyễn Kỳ Dzương và đạo diễn Thanh Tâm tại thành phố San Jose (2025)

Có những sợi tơ của cuộc đời tưởng như đã đứt, nhưng thật ra vẫn âm thầm nối kết những tấm lòng với nhau.

Đã gần một năm kể từ ngày tôi tạm rời xa mạng xã hội. Trong khoảng thời gian ấy, tôi chọn cho mình sự lặng lẽ để làm việc, để suy ngẫm và để hoàn thành những điều còn dang dở. Thế nhưng, càng sống trong sự tĩnh lặng, tôi càng nhận ra rằng mình vẫn còn mang một món nợ ân tình với bằng hữu, với cộng đồng và với những người đã luôn dõi theo, khích lệ tôi trên từng chặng đường.

Hôm nay, tôi xin được trở lại. Không phải để tìm kiếm điều gì cho riêng mình, mà chỉ mong được tiếp tục chia sẻ những câu chuyện đẹp, những con người đáng ngưỡng mộ và những giá trị mà tôi tin rằng xứng đáng được lan tỏa.

Bài viết đầu tiên trong lần trở lại này, tôi xin được dành để giới thiệu một người em mà tôi vô cùng yêu quý và trân trọng: cô đạo diễn Trần Hoàng Thanh Tâm.

Ở Thanh Tâm, tôi không chỉ nhìn thấy một đạo diễn điện ảnh đầy tài năng, mà còn nhìn thấy hình ảnh của một người phụ nữ Việt Nam kiên cường, bản lĩnh và giàu nghị lực. Trên hành trình theo đuổi nghệ thuật, cô đã phải đối diện với không ít thử thách, những hy sinh thầm lặng và cả những lúc tưởng chừng phải dừng bước. Thế nhưng, bằng một niềm tin mãnh liệt vào lý tưởng của mình, cô vẫn bền bỉ tiến về phía trước, vượt qua mọi rào cản để biến ước mơ thành hiện thực.

Có lẽ, chính những con người như Thanh Tâm đã nhắc chúng ta rằng: thành công không chỉ được đo bằng những gì đạt được, mà còn bằng lòng can đảm để không bao giờ bỏ cuộc.

Xin trân trọng giới thiệu đến quý bạn câu chuyện về người đạo diễn ấy, cũng như tác phẩm mà cô đã dồn biết bao tâm huyết để thực hiện. Tôi tin rằng, sau khi biết đến hành trình của Thanh Tâm, quý vị sẽ không chỉ cảm phục một người làm nghệ thuật, mà còn thêm yêu quý một tấm lòng luôn cháy bỏng với quê hương, với con người và với những giá trị nhân bản.

Đạo diễn Trần Hoàng Thanh Tâm là một nhà làm phim tài liệu người Canada gốc Việt, đồng thời là người sáng lập Lunar Village Productions. Các tác phẩm của cô chú trọng vào việc ghi lại và lưu giữ một phần nào lịch sử của Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa, hành trình của người Việt tị nạn sau năm 1975, cùng những đóng góp của cộng đồng người Việt tại hải ngoại.

Tác phẩm mới nhất của cô, Từ Tro Tàn Chiến Tranh (From the Ashes of War), là một phim tài liệu lịch sử quy mô lớn nhằm ghi lại những ký ức và lời kể của các nhân chứng từng trải qua biến cố năm 1975. Bộ phim đặc biệt chú trọng đến những nỗi đau khổ, đắng cay của các cựu quân nhân Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa, các tù nhân trong các trại cải tạo, những người vượt biên tìm tự do, cũng như thân nhân của họ.

Theo những gì tôi được biết từ người chủ trương, dự án được dự trù với kinh phí khoảng một triệu đô la Mỹ và thời gian hoàn tất sẽ mất khoảng 18 tháng. Bộ phim được khởi xướng trước dịp tưởng niệm 50 năm biến cố 30 tháng 4 năm 1975, (khi anh em chúng tôi gặp nhau) với mục tiêu lưu giữ những lời kể của các nhân chứng khi họ vẫn còn có thể chia sẻ câu chuyện của mình giúpcho các thế hệ mai sau hiểu rõ hơn về một giai đoạn đau đớn trong lịch sử thời cận đại của Việt Nam.

Trước cuốn phim này, đạo diễn Thanh Tâm đã thực hiện bộ phim tài liệu Thuyền Nhân: Hành Trình 50 Năm (Boat People:50-Year Journey), đã được trình chiếu tại nhiều cộng đồng người Việt ở Bắc Mỹ và Úc Châu. Trong suốt thời gian thực hiện bộ phim này, cô đã phỏng vấn nhiều nhân chứng, và những cuộc phỏng vấn đó tiếp tục trở thành nền tảng cho bộ phim Từ Tro Tàn Chiến Tranh.

Nguyên tắc làm phim của đạo diễn Thanh Tâm thiên về loại phim tài liệu lịch sử truyền khẩu (oral history), kết hợp các cuộc phỏng vấn nhân chứng với hình ảnh lưu trữ, tài liệu lịch sử và hình ảnh cá nhân nhằm trình bày lại những biến cố của một giai đoạn lịch sử đau đớn.

Mục tiêu của cô là góp phần bảo tồn chứng tích lịch sử của một thế hệ đã trải qua chiến tranh, những năm tháng trong các trại cải tạo, cuộc hành trình vượt biên và hành trình xây dựng lại cuộc sống mới nơi hải ngoại. Cô mong muốn những tác phẩm của mình sẽ được lưu giữ như một di sản lịch sử Việt Nam dành cho các thế hệ tương lai.

Bây giờ cũng phải “khoe” thêm một chút: Khi gặp nhau trong lễ tưởng niệm 50 năm ngày Miền Nam Việt Nam bị rơi vào tay cộng sản, tôi có tặng cô Thanh Tâm  cuốn hồi ký của tôi, cuốn Lao Tù Cải Tạo & Những Phần Đời Của Định Mệnh, cô đem về Canada, nghiền ngẫm từng trang sách của tôi. Một chi tiết trong đời tù đầy rẫy những đau đớn của tôi đã khiến cô cảm động và muốn đưa vào cuốn phim của cô. Hiện nay, cuốn phim đang được lưu chiếu tại nhiều nơi trên thế giới (tuy vậy, tôi vẫn chưa thể tiết lộ chi tiết thêm về sự xuất hiện của tôi trong phim này!)

Cũng như nhiều phim tài liệu về cuộcchiến tại Việt Nam, Từ Tro Tàn Chiến Tranh biểu hiện trung thực góc nhìn của các cựu quân nhân Việt Nam Cộng Hòa và cộng đồng người Việt tỵ nạn. Vì vậy, người xem có thể tham khảo nhiều nguồn tư liệu và quan điểm lịch sử khác nhau để có cái nhìn toàn diện hơn về cuộc chiến và những hệ quả của nó.

Để giúp quý bạn giải tỏa tạm thời những tò mò về cuốn phim Từ Tro Tàn Chiến Tranh, mọi người có thể vào Internet, tìm trang chủ của ttphims.net, sẽ xem được những trích đoạn của cuốn phim cùng lịch trình chiếu phim vòng quanh thế giới và sẽ được chiếu tại Nam Cali vào tháng Mười Một năm nay.

Nguyễn Kỳ Dzương

Khi nhắc về những mỹ nhân tuyệt sắc của nền điện ảnh miền Nam trước 1975, nhiều người không thể quên được tài tử Kim Vui, người được mệnh danh là một “Elizabeth Taylor của Việt Nam.”

Nếu nói về vẻ đẹp “bốc lửa” nhất của các minh tinh điện ảnh Sài Gòn thì người được cho là nóng bỏng nhất chính là tải tử điện ảnh Kim Vui, cũng là người phụ nữ Miền Nam Việt Nam đầu tiên mặc “bikini” xuất hiện trên màn ảnh lớn.

 Kim Vui đóng phim không nhiều. Cả sự nghiệp điện ảnh của cô chỉ xuất hiện trong một vài cuốn phim nên chưa có thể sánh với những minh tinh danh tiếng như Kiều Chinh, Thẩm Thuý Hằng, Thanh Nga hay Kim Cương.

Tuy nhiên, theo nhà nghiên cứu Lê Hồng Lâm, thì chỉ cần một vai nữ ca sĩ nhạc “Jazz” luỵ tình trong phim “Chân Trời Tím” xuất hiện bên cạnh Hùng Cường, tên tuổi của Kim Vui đã toả sáng rực rỡ.

Kim Vui đã đoạt giải nữ diễn viên xuất sắc nhất của giải thưởng Văn học nghệ thuật năm 1970 của phủ Tổng thống tổ chức, và đích thân Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu đã trao tặng Kim Vui tượng vàng trong đêm liên hoan trao giải tại dinh Độc Lập.

Kim Vui có một nhan sắc và thân hình quyến rũ và cũng được so sánh với cô đào khả ái người Ý là Sophia Loren. Giới ký giả Sài Gòn cũng gọi Kim Vui là “Người phụ nữ hấp dẫn nhất của Sài Gòn thập niên 60-70.”

Vì học vũ “Ballet” từ nhỏ, rồi sau đó chuyển sang “Belly Dance” nên thời trẻ Kim Vui đã có được một vóc dáng gợi cảm và quyến rũ. Năm 17 tuổi, cô tham gia cuộc thi hát ở đài Pháp Á và sau đó được giám đốc là ông Hoàng Cao Tăng mời hợp tác với đài.

Cô chính thức trở thành ca sĩ và nhanh chóng nổi tiếng. Ngoài hát nhạc Việt. Kim Vui còn hát nhạc Anh, Pháp, Ý. Mỗi tối đi diễn ở 10-12 phòng trà khác nhau, tên tuổi Kim Vui nổi lên như một hiện tượng đợt sóng mới của tân nhạc.

Về giọng hát của Kim Vui, nhà văn Hồ Trường An nhận xét:

“Kim Vui có giọng tốt, làn hơi mượt mà, kỹ thuật già dặn, cách ngân nga tuyệt vời. Đó là một giọng hát trong trẻo, thanh tao.”

Có lẽ trong hàng ngũ các nữ ca sĩ, các nữ kịch sĩ, các nữ minh tinh màn bạc, Kim Vui đẹp bốc lửa nhất và đa tài đa diện nhất.”

Nhà văn Hồ Trường An cũng nói về ngoại hình của cô như sau:

“Kim Vui mặc áo dài thì áo dài phải mang ơn chị, vì nhờ chị mà áo mới đạt được cái đẹp trong công việc nâng ngực bó eo người mặc, với lồng lộng những nét tròn mê hoặc. Kim Vui mặc áo đầm hở vai mầu đỏ, và mang găng đen dài quá khửu tay, trông chị bốc lửa như Rita Hayworth trong phim Gilda.”

Từ sau lĩnh vực ca hát, Kim Vui bắt đầu dấn thân vào lĩnh vực sân khấu và điện ảnh, tuy có hơi muộn. Ban đầu cô đóng một vài vai phụ trong những vở thoại kịch của đoàn kịch Kim Cương, nhưng không để lại nhiều ấn tượng.

 Đến cuối thập niên 1960, Kim Vui mới thử sức với lĩnh vực điện ảnh trong các bộ phim “Thương Hận,” “Phản Bội,” “Cúi Mặt”… nhưng vẫn không để lại nhiều tiếng tăm. Một cơ may đến với Kim Vui khi cô được đạo diễn Lê Hoàng Hoa mời đóng vai chính trong phim “Chân Trời Tím” cùng với Hùng Cường.

Có người nói rằng ban đầu đạo diễn đã mời Thẩm Thuý Hằng, nhưng người đẹp này từ chối vì không muốn đóng chung với một kép cải lương là Hùng Cường, nên Kim Vui được chọn để thay thế. Cũng từ bộ phim này, Hùng Cường và Kim Vui đều trở thành một hiện tượng mới rất rầm rộ trong làng điện ảnh Miền Nam đầu thập niên 1970.

Trong phim “Chân Trời Tím,” dù thời lượng của Kim Vui xuất hiện trong phim không nhiều bằng Hùng Cường, nhưng cô lại nhận được nhiều lời khen ngợi hơn do lối diễn xuất tự nhiên và chân thật. Một điều thú vị là Kim Vui và Hùng Cường từng là bạn học trường đạo từ thuở còn nhỏ. Phim “Chân Trời Tím” khởi chiếu năm 1970 và gây nên một cơn sốt với số vé vào cửa bán được rất hiếm có tại Miền Nam.

Tuy nhiên sau thành công với phim này, Kim Vui lại giã từ điện ảnh vì bận việc kinh doanh. Lúc đó cô phải lo lắng cho những người con đang tuổi ăn học nên không có thời gian quan tâm đến sự nghiệp riêng.

Không như phần lớn ca sĩ hay minh tinh tài tử khác trong làng nghệ thuật, thu nhập chủ yếu từ ca hát và diễn xuất, thì Kim Vui rất giỏi trong việc kinh doanh. Vừa là mẹ đơn thân lo cho con, lại phải lo kinh doanh cho hãng thu thanh riêng mang tên Kim Vui và cả công việc ở nhà in. Cô đành từ chối các lời mời đóng phim.

 Ngoài ra, trong cùng năm 1971, Kim Vui lên xe hoa lần thứ 2 cùng với một người Mỹ tên là Robert E. Henry. Năm 1972, Kim Vui theo chồng sang sinh sống và kinh doanh ở đảo Guam; Ở đây thỉnh thoảng cô cũng đi hát ở một vài “Night Club” cho đỡ nhớ nghề, nhưng cũng chỉ là công việc văn nghệ cho vui.

Sau tháng 4 năm 1975, Kim Vui chuyển sang sinh sống tại Mỹ, rồi sang châu Phi kinh doanh, làm chủ một hãng xuất nhập cảng gỗ. Cô nói rằng phải bận rộn công việc kinh doanh như vậy vì muốn lo cho con cái thành đạt:

“Tôi kiếm được rất nhiều tiền nhưng cũng rất gian khổ. Đàn bà có lẽ không ai muốn làm như vậy cả, nhưng vì con cái thì khổ mấy tôi cũng không từ nan…”

(Kim Vui – Trích trong cuốn “Người Tình Không Chân Dung” – tác giả Lê Hồng Lâm)

Về cuộc sống hiện nay ở tuổi ngoài 80 tại Hoa Kỳ, Kim Vui đang sống cùng với người chồng hiện tại là người ngoại quốc, một nhà văn, và là cựu điệp viên CIA tên là Frank, người đã có mối tình kéo dài nhiều năm với cô, nhưng họ chỉ vừa mới cưới được vài năm.

 Kim Vui kể rằng họ gặp nhau năm 1963 khi cô đi hát ở một phòng trà Mỹ ở Đà Lạt, rồi yêu nhau nhưng không thành, vì công việc của một điệp viên khi đó rất phức tạp, di chuyển nhiều và bí mật nhân thân.

 Phải hơn 50 năm sau đó, ông Frank tình cờ tìm được số điện thoại của Kim Vui và đã nối lại tình xưa khi cả hai đã trở lại thành người độc thân.

Kim Vui kể về những tháng ngày hiện tại như sau:

“Giờ đây, tôi đi nhà thờ vào mỗi cuối tuần để cầu nguyện cuộc sống cuối đời bình yên và ra đi nhẹ nhàng bên cạnh Frank. Tôi không luyến tiếc hay mơ ước gì nữa.”

Đông Kha

*bài do CTV/TVBH gởi.

*Chú thích (của TV&BH): Năm 2022, nữ tài tử Kim Vui đã cho xuất bản quyển tự truyện: Love Found and Lost: The Kim Vui Story (NXB Texas Tech University).

Sách có bán ở Amazon (Amazon.com: Love Found and Lost: The Kim Vui Story: 9781682830918: Vui, Kim: Books)