Tịnh Không – Tranh: Mai Tâm

Chẳng cầu giác ngộ

Bà la mật, bà la môn
Ta chừa cửa Phật, ta chôn cửa tình
Mặc người lộng ngữ lộng kinh
Ngàn câu Pháp Cú hành trình bao xa?
Chạy vòng quanh cõi ta bà
Mười năm tập kiểu kiết già chưa xong
Chút sân si giữ trong lòng
Ngày sau giác ngộ hay không chẳng cầu.

No desire for enlightenment

Pāramitā, Brāhmanya
Avoiding the temple, burying the passions
I let others blaspheme with their pseudo-knowledge of sutras
Thousand Dhammapada verses won’t take them far
In the maze of the world
Ten years practice of Yogi stance in vain
Bound by passions and resentments
Whether I would reach enlightenment one day, is irrelevant

Phạm Doanh

(Tác giả tự chuyển sang Anh ngữ)

©T.Vấn 2021

Trăng sông quê – Tranh: Mai Tâm

Hồi tâm, nghiệm cõi ta bà – Chung khúc

Ngồi đây hát,
ngồi đây hát,
vỗ mạn thuyền
vỗ mạn thuyền

Bóng trăng hư ảo, một miền tiêu dao
Mái chèo khuấy động ánh sao
Vỡ tan,
vỡ tan rồi lại tụ vào lung linh
Sá gì một kiếp phù sinh
Đáng gì là những mối tình lãng du

Mặc thuyền trôi,
Mặc thuyền trôi,
hướng trung lưu
hướng trung lưu

Nào tâm bất định, nào ưu tư cùng
Lụy phiền một túi cho chung
Thả theo dòng nước đến vùng giác minh
Dù không câu kệ lời kinh
Huệ tâm cảm nhận thể hình vô biên

Thoát thân tục,
nhập chân thiền
Con đường là đạo tự nhiên bất cầu
Chẳng mong về đến nơi đâu …

(Bản Anh Ngữ – Tác giả chuyển dịch)

Contemplating the world in self-reflection – Closing Sutra

Drumming on the boat rail and singing
Glimmering moon in nirvana like settings
The paddle disturbs the reflection of twinkling stars
Destroyed but instantly recovered 
Not worth hanging on to this ephemeral life
Not worth remembering the passionate loves

The boat floats to the mid-river
Unsteady mind and perturbation
and anxiousness together into a bag
let them go with the stream to the enlightened zone
Although without sutras, without prayers
The lotus heart perceives the endless being

Escaping the fleshly one to enter Zen
The true Tao is natural, not enforced
and requires no destination.

Ta, người chưa diệt chữ Tình

Bản buôn miền Thượng tìm sư
Trên đường ngửa mặt trầm tư chín lần
Bờ vai bám trắng bụi trần
Muôn ngàn tiếng gọi xa gần cõi ma
Chứng nhân chẳng có,
mình ta
Lần theo vách núi,
xuống phà,
về Kinh
Ta, người chưa diệt chữ Tình
Mong gì ngộ,
giác,
giữa thinh không này.

(Bản Anh Ngữ – Tác giả chuyển dịch)

I, a captive of passions, of love

On the search of masters in highland villages
I stopped nine times, looking skyward, contemplating
My shoulders covered with white dust
Thousand demonic hails near and far
All by myself and no witnesses
I sloped off the mountain, returned by ferry to the urban area
How could I, a captive of passions, of love,
expect enlightenment under the sky.

Phạm Doanh

©T.Vấn 2021

Gió – Tranh: Mai Tâm

Tiếng thở dài nén lại

Cánh lông tơ hoàng hạc
Trận bão cuốn mù khơi
Cuốn đi niềm hoan lạc
Có đến được chân trời ?

Thân cây nằm bên suối
Lá xanh đã úa rồi
Và kiếp người ngắn ngủi
Như lá …
ngập ngừng rơi

Ta ôm đầu nín lặng
Tình cho hết đi rồi
Tiếng thở dài nén lại
Cho đến cuối cuộc chơi

Ta về trầm tích thạch
Quên lòng dạ nhỏ nhoi

Vui cùng loài ốc biển
Và quên cả con người .

The suppressed sigh

The flamingo down

Gone with the storm

Gone is the joy

To the horizon?

The trunk at the stream

Green leaves now withering

And the short human life

Like the leaves ….

Reluctantly falling.

Holding my head silently

All my love is given away

Just the suppressed sigh

Remains in the bitter end

I returned to fossil rocks

Forget narrow minds

Seeking joy in the sea conches

Forgo the humans.

We are non existent

Phạm Doanh

(Tác giả chuyển ngữ)

©T.Vấn 2021

Thủy Mặc – Tranh: Mai Tâm

1. Khắc Khoải

Có cuộc tình lẻ loi
Có con đường tăm tối
Những tiếng giầy vang dội
Đi về một mình thôi

Có cô gái bán hương
Tiếp kẻ lạ qua đường
Lấy men say khói thuốc
Mong lấp nỗi chán chường

Có thiếu nữ mồ côi
Khóc tình quân vừa mất
Nấm mộ vẫn mùi vôi
Đời không còn chủ nhật

Có con thuyền vượt sóng
Người lái thuyền chân không
Trên vai đeo một dép
Độ người khổ qua sông .

1. Anxiety

There is the unrequited love

And the dark roads

Of the lonesome one

Where the steps echo

There is the harlot

Entertaining unknown by-passers

Getting high and drunk

To suppress despair

There is the young widow

Weeping for her gone lover

Whose tomb is still wet

Life has no more sunny days

There is a boat riding the waves

The boatman is bare-footed

Carrying a sandal over his shoulder (*)

Salvaging people’s souls

(*) Bodhidharma

2.Diện bích

Khoanh tay diện bích vô hình
Lạc vùng không tự ngỡ mình thoát thai
Đẩu vân chẳng vượt ra ngoài
Bàn tay diệu pháp trên đài Thích Ca
Hồi tâm, nghiệm cõi ta bà
Có không?
Không có!
Cũng là có không!

2. Facing the wall

Facing the invisible wall, with crossing arms

Got lost in the nameless world of reincarnation

Riding the clouds, though unable to escape

The magical hands of Siddhārtha

On contemplating the world

Existence or non-existence blur in each other.

Resulting in non-existence.

3. Trong ngờ vực ta

Lạc hồn ngơ ngác mù khơi
Cánh buồm không gió về nơi không thiền
Chắn ngoài chân đạo nhất nguyên
Một vùng nhật nguyệt, một miền hoang sơ
Đêm đêm trăng tắm trong hồ
Trần truồng ta tắm trong ngờ vực ta .

3. In self-doubt

My lost soul is surrounded by fog

The windless sails reached the Zen-less  zone

Beyond the true Tao of Oneness

Sun and moon mingled into primitive desert

Night after night the moon bathes in the lake

Nakedly I bathe in self-doubt.

Phạm Doanh

(Tác giả chuyển ngữ)

©T.Vấn 2021

Trên Đỉnh – Tranh: Mai Tâm

Nếu mai từ biệt cõi đời

Nếu mai từ biệt cõi đời
Chẳng cần chi cả, chỉ mồi lửa thiêu
Hành trang cũng chẳng mang nhiều
Áo quan để chứa bao điều đắng cay
Đặt tôi nằm sấp xuôi tay
Để tôi khỏi thấy những bày thú hoang
Đốt xong còn nắm tro tàn
Cho theo ngọn gió ngút ngàn chân mây .

When one day I depart

When one day I depart this world
I’d need nothing except the flame
I’d take very few with me
A casket full of bitter disappointments
Lay me face down
I’d not want to see the coyotes
Take my ashes after the burning
And disperse them to the wind.

Thiền không

Bên hồ con vạc kiếm mồi
Lưỡi câu không móc
người ngồi an nhiên
Công danh chẳng vướng muộn phiền
Cá
lăn tăn lội
cảnh
thiền như thơ
Nước trong, trong vắt đáy hồ
Một ngày lắng đọng, một giờ quên trôi
Nhạt dần ánh nắng sau đồi
Giật mình,
điếu thuốc trên môi
lửa tàn.

A moment of Zen

The crane looking for food at the lakeshore

Fishing line with no hook

Fisher with no worry

No concerns for wealth or glory

Swimming fish, idyllic Zen settings

The bottom of the lake well visible through the

crystal clear water

A day condensed to a fleeting hour

Sunlight faded behind the hill

Suddenly awaken to the cigarette extinguished on the lips

Thoát

Hình như đời mất thăng bằng
Càng ôm kinh điển càng gần lối mê

Người ơi còn chi nữa mà chưa về ẩn dật
Còn đam mê mải miết mộng công hầu
Đã bao năm dòng nước chảy qua cầu
Và mái tóc trên đầu giờ nhuộm muối

Thành trung nhật tịch ca chung khởi (*)
Dạ bán chung thanh đáo khách thuyền (**)
Năm canh nằm trăn trở giấc không yên
Có chợp mắt lại hoang vu ngàn dị mộng

Người tháo ấn, từ quan, rời ảo vọng
Rồi khuất vào mây núi giữa miền cao
Không màng câu hỏi vì sao.

Escape

His life seemed to be out of balance

The more books he read the closer he was to the ignorance

What is worth hanging on to

Compared to retirement?

Why still blinded by glory and wealth

All the years the water runs under the bridge

And his hairs are now dotted white

In the fortress the drums and gongs are silent

The bell echoes to the boat at midnight

No sleep through five night watches

When he does fall asleep at all, he’s tormented by nightmares

The man returned his embossing stamp,

resigned the mandarin position, with all delusions.

Then disappeared in the clouds of the highland

Not caring for the question “Why?”.

Pham Doanh

(tự chuyển sang Anh ngữ)

©T.Vấn 2021

Giấc mơ hoa bướm – Tranh: Hoàng Thanh Tâm

Giấc mơ hóa bướm

I.

Ừ, biết trần gian đã bạc lòng
Ừ, ta về tắm ánh trăng cong
Thân hình trần tục phà hơi khói
Chiếc bóng vô thường động nước trong
Nhắm mắt chối xua ngàn ảo giác
Trầm mình gột rửa vạn tà dâm
Tỉnh lai giữa đám người di động
Hồ điệp cơn mơ chợt đứt dòng.

II.

Chập chờn bay, bướm chập chờn bay
Ngất ngưởng say, người ngất ngưởng say
Hồ điệp phiêu du đời lãng tử
Triết nhân ngờ vực giấc mơ ngày
Bồn vang trầm vọng ru hồn lạc
Đàn gẩy tình tang vỗ dáng gầy
Quên cả lời kinh, quên tụng niệm
Sóng bồi cát lở, mỏi bàn tay .

III.

Ánh đèn thoi thóp cạn dầu, lay
Đom đóm vu vơ chấm phá thay
Trong cổ quan tài người trá tử (*)
Trên bàn hương án khói không bay
Người: nằm mộng ngỡ thành thân ấy
Bướm: lạc hồn nghi hóa phận này? (*)
Ta: bỏ không màng công án nữa
Vang rền tiếng vỗ một bàn tay .

(*) Trang Tử giả chết và tự vấn
——————————————————————————-
Ta,
Người chưa diệt chữ tình
Mong gì ngộ giác
Giữa thinh không này .

The butterfly’s dream

I.

Oh yes, escaping from an unfaithful world
I’m bathing under the crescent moonlight
The worldly body disperses warm steam
The ephemeral shadow disturbs the crystal clear water
I close my eyes, repeal thousand of illusional sensations
Submerge to cleanse myself from lechery
Suddenly I woke up among moving people
My butterfly’s dream abruptly disrupted!

II.

Flapping, the butterfly is flapping its wings
Totally inebriated is the man
The butterfly flutters around with no pattern
The philosopher is doubtful of his day dream (*)
The deep sound of the drum lullabies the lost soul
The lute is soothing to the gaunt body
All sutras, all prayers forgotten
As sandy shores are eroded by the waves, so weary are my hands.

III.

The flickering light of the oil lamp is about to extinguish
The fireflies twinkling and dotting aimlessly
In the casket the man feigns his death (**)
On the altar the incenses stop vaporizing
The man dreams of transforming into a butterfly (*)
While it thinks it might be that man (*)
I cease to try to resolve the Koan
So thunderous is the one-hand clapping.

Pham Doanh

(*) Zhuang Zhou dreamt that he was a butterfly, a freely fluttering butterfly, and his feeling was that he completely content, and he did not know that he was Zhou! Suddenly he awoke then there he was, self-aware as Zhuang Zhou. He did not know whether he was Zhuang Zhou who had dreamt of being a butterfly or was a butterfly who was dreaming of being Zhuang Zhou. There must be some distinction between Zhuang Zhou the man and a butterfly, and the existence of this distinction is what is behind the idea of the transformation of things.
(**) Zhuang Zhou feigned his death to test his wife’s fidelity, who wanted his heart to make medication for her lover, but unaware that the latter was also Zhuang Zhou himself in disguise.
——————————————————————
How could I, a captive of passions, expect to attain enlightenment in this life

©T.Vấn 2021

Lặng lẽ – Tranh: Hoàng Thanh Tâm

Còn dư chất người

Ngồi đây đếm lại nợ nần
Có phần trả được, có phần còn đeo
Có phần bỏ lại sau đèo
Quay lưng dấu mặt chạy theo ảo huyền
Mây mù che mắt triền miên
Chút tâm tưởng để lạc miền hoang vu
Suốt đời là giấc mộng du
Tỉnh ra nhìn lại còn dư chất người .

Compassion remains

Sitting here, recollecting my life’s debts
Some were paid, some not
And some left behind the mountain pass
I turned my back, covered my face to pursue illusions
Dark clouds obfuscate my eyes
The little bit of conscience was lost in the desert
All my life has been a sleep walk
Waking up, all that remains is the compassion.

Cần chi

Có băn khoăn cũng thế thôi
Một lần đi lạc, một đời quanh co
Ngổn ngang trăm mối tơ vò
Ngồi đây tháo gỡ trong giờ hăm lăm
Rượu cần đã hết sủi tăm
Bụi tre già đã hết mầm lá non
Những điều ước vọng không tròn
Gom vào một chỗ, tưới cồn …
…
bật diêm.

No Desire

Brooding is useless
Once the way is lost, a lifetime of dissipation follows
Trying to untie hundreds of knots in the twenty-fifth hour
The wine is no longer effervescent
The old bamboo bush brings no new shoots
All unfulfilled desires put into a pyre
Drench with alcohol then … set afire.

Hội Ngộ và Phân Kỳ

Như hạt mưa trên chiếc lá xanh
Vỡ tan theo ngọn gió rung cành
Một chút tư duyên vừa lắng đọng
Chỉ còn vệt nước thoáng mong manh

Mây vương đầu núi chẳng dừng lâu
Nên lúc chia tay chẳng biết sầu
Trong mây đã chứa mầm ly biệt
Hội tụ rồi phân tán nơi đâu

Trong ngàn bong bóng nước mưa trôi
Có bao nhiêu chiếc hợp thành đôi
Và bao nhiêu chiếc còn đơn độc
Dù có đi chung đến cuối đời.

Encounter and Farewell

Like the raindrops on a green leaf
Dispersed by the wind.
From the short karmic encounter remains
Only a glittering trace of water

The cloud stays fleetingly at mountain top
Feels no sorrow when departing
The seeds of separation are already in the clouds
Unite here and leave for where?

Among thousand of rain bubbles
How many can merge?
How many stay lonesome?
Despite going together until the bitter end.

Phạm Doanh

(Tác giả chuyển ngữ)

Chập chờn – Ảnh: Lưu Na

Ma trận

Người từ ma trận vào đời
Quẩn quanh cũng chẳng thoát rời sợi dây
Phải chăng thực thể là đây
Hay ngàn ảo giác giăng đầy thần kinh
Đôi khi ngờ vực chính mình
Có hay không có, tâm linh mịt mùng
Suốt đời mong một tiếng cồng
Rền trong trí não, giải công án này.

The Matrix

Emerging from the Matrix

One can’t escape the umbilical cord

Is it the reality?

Or deception of the senses?

Sometimes one is doubtful of oneself

in the obscured consciousness

Do I exist or do I not ?

All my life I’ve been waiting for the gong strike

Thunderous gong strike to solve this Koan.

Tà Niệm

Xếp chân làm bộ như thiền
Mà nghe tà niệm còn nguyên đáy lòng
Bóng hồ ly, gió lạnh phòng
Thướt tha áo mỏng ngực trần lả lơi
Bài kinh học mãi quên lời
Vòng tay thèm một thân người mảnh mai
Hình như trời sáng bên ngoài
Nhắm hay mở mắt cũng hoài công tu.

Lecherous Mind

The legs folding in lotus seat I pretend to meditate

But feel lecherous in the bottom of my mind

Cold wind fills the room, as do succubi’s shadows

In gossamer robes seductively bare-breasted

Make me forget the sutra wordings

My arms yearn for the slender body

It’s probably dawn outside now

With open or closed eyes, meditation is fruitless!

Ta từ đâu, ta về đâu

Ta từ vô ý đất trời
Ngẫu nhiên cha mẹ, vào đời láo lơ
Năm mươi năm lẻ đến giờ
Trong từng hơi thở nghi ngờ bản thân
Cuối đời viễn mộng phù vân
Ngẫm ra mọi sự chỉ ngần ấy thôi
Bụi tro, tro bụi tái hồi.

Where am I from, where do I go to?

From accidental collision of heaven and earth

And my parents’ joining, I came into the world, unaware

Fifty odd years until today

In every breath I’m doubtful of myself

Now at the end of a fleeting life full of delusions

I reckon that everything comes down to

“Dust to dust, ashes to ashes”

Phạm Doanh

(Tác giả chuyển ngữ)

©T.Vấn 2021

Hoa Diên Vỹ – Tranh: Mai Tâm

(TV&BH xin trân trọng giới thiệu một số bài thơ trong tập The Wild Iris (Hoa Diên Vỹ Dại) của nhà thơ đoạt giải thưởng văn chương Nobel 2020, do cây bút thơ song ngữ quen thuộc Phạm Doanh phụ trách chuyển ngữ).

Lời phi lộ: Những khó khăn người chuyển ngữ gặp phải về nhân vật đại danh từ.

Trong tiếng Việt nhân vật đại danh từ rất đa diện và quan trọng, nó nói lên tương quan của người đối thoại và mức độ đẳng cấp xã hội. Ngược lại tiếng Anh cũng như đại đa số ngôn ngữ Tây phương, nhân vật đại danh từ rất hạn chế và xúc tích khó có thể chuyển sang Việt ngữ dễ dàng nếu không có những chi tiết rõ ràng. Thí dụ “I love you” dịch là gì? “Anh yêu em” hay “Em yêu anh”, “Mẹ thương con”, “Con yêu Chúa”, “Tôi yêu bà”, “Tôi yêu ông” hay 1 trăm cách khác tùy tương quan nhân sự. Ngay cả khi không có nhân vật đại danh từ tiếng Việt vẫn có thể gây khó khăn cho người dịch: “Go away!” = “mời ông/bà/anh/chị/cô/chị/bác đi cho” hay “Cút xéo”/”Cút con bà mày đi”.

Thơ Louise Glueck rất nhiều đối thoại xử dụng “I và you”, nhiều bài có vẻ như đối thoại với Chúa hay Thượng đế, trường hợp ấy xin dịch là “Con và Người / Ngài” (nói với Chúa? TĐ) hay “Ta và (các) ngươi” (Lời Chúa/TĐ nói). Khi tương quan giữa hai bên đối thoại không rõ rệt thì người dịch đành dùng “Tôi và bạn” rất chung chung vậy.

Ngoài ra “we/us” là chúng tôi hay chúng ta?

Nếu chỗ nào dịch không chuẩn về cách dùng nhân vật đại danh tự xin được nhận góp ý và phê bình của bạn đọc.

Cuối cùng nhiều loại hoa không biết tên tiếng Việt là gì dù có tra cứu wikipedia tiếng Việt và botanyvn.com (Trung Tâm Dữ Liệu Thực Vật Việt Nam). Người dịch hoan nghênh mọi chỉ dẫn.

Phạm Doanh

November 2020