Ảnh (Tác Giả gởi)

[Nguyệt Quỳnh kể chuyện Sử]

Có một dòng sông đã hơn một lần chôn vùi giấc mộng xâm lăng của một đế chế  phương Bắc hung hãn. Vâng, bạn biết không, không chỉ một, không chỉ hai, mà đến ba lần.

Những đội quân hùng mạnh nhất châu Á. Các chiến binh dũng mãnh của các triều đại Nam Hán, Tống, Nguyên đã từng vùi xác nơi này bởi dòng nước, bởi bùn lầy, và trí tuệ con người.

Dòng sông ấy mang tên Bạch Đằng Giang.

Ngày xưa, sông được gọi bằng cái tên hoang dã – sông Rừng. Tôi muốn dùng cái tên này để nhắc đến truyền thuyết về 38 chàng trai làng Gia Viễn (Hải Phòng). Bởi phía sau sông Rừng là cả một ký ức về những con người bình dị, những chàng trai vạm vỡ, bơi lội giỏi như loài rái cá, sống dọc theo dòng sông. Một ngày, khi đất nước gọi tên, họ theo gót hai thanh niên trong làng, Nguyễn Tất Tố và Đào Nhuận, tự vũ trang xin theo Ngô Quyền đi phá giặc.

Sông thường nổi sóng bạc đầu, vì thế mới có tên gọi khác là Bạch Đằng Giang. Sông Rừng ngày ấy là một vùng cửa biển hiểm yếu. Sông rộng, nhiều nhánh đổ về, hai bên là núi non, rừng cây um tùm. Địa hình cùng với chế độ thủy triều lên xuống mạnh, đã tạo nên một chiến trường đặc biệt. Và Ngô Quyền, người am hiểu địa thế, đã khởi xướng và biến dòng sông thành một trận địa thiên nhiên.

Cuối mùa đông năm 938, một đoàn binh thuyền hùng hậu của quân Nam Hán do Vạn Thắng Vương Hoằng Thao chỉ huy vượt biển tiến vào nước ta. Quân giặc khi ấy không hề hay biết rằng chúng đang bước vào một trận địa không có lối về. Phía dưới mặt nước yên bình, những hàng cọc gỗ lớn đã được đóng ngầm xuống lòng sông. Khi thủy triều dâng, quân ta dùng những chiến thuyền nhỏ ra khiêu chiến rồi giả thua, từng bước, nhử đội thuyền Nam Hán tiến sâu vào trận địa.

Đây là trận đánh lịch sử đầu tiên trên sông Bạch Đằng mà cái chết của Thái tử Hoằng Thao đã làm tàn lụi giấc mơ xâm lược của Nam Hán Cao Tổ. Người anh hùng Ngô Quyền đã chấm dứt thời kỳ Bắc thuộc kéo dài nhiều thế kỷ, và mở đầu cho một kỷ nguyên độc lập lâu dài trên đất nước ta.

Nhưng câu chuyện của sông Rừng chưa dừng lại ở đó.

Bốn mươi ba năm sau, năm 981, một lần nữa quân Tống tiến vào Đại Việt. Vua Lê Đại Hành thân chinh trực tiếp cầm quân chống giặc. Vùng cửa sông Bạch Đằng lại là nơi quân dân Đại Cồ Việt phát huy lợi thế địa hình và thủy triều để chống quân xâm lược. Quân dân ta đã đánh một trận oai hùng đuổi bốn vạn quân Tống ra khỏi bờ cõi.

Gần ba thế kỷ sau, lịch sử lại một lần nữa gọi tên dòng sông.

Năm 1288, trận chiến trên sông Bạch Đằng là trận chiến khốc liệt chống lại đội quân hùng mạnh của đế chế Nguyên. Đại Đế Hốt Tất Liệt, người được giới sử học quốc tế đánh giá là một trong những nhà chinh phạt vĩ đại nhất lịch sử. Với ý định nghiền nát Đại Việt để trả hận cho hai lần chiến bại, cuộc động binh lần này của quân Mông Cổ được chuẩn bị kỹ lưỡng với một dàn danh tướng dày dạn chiến trường.

Quân ta dưới sự lãnh đạo của Quốc công Tiết chế Trần Hưng Đạo, một lần nữa các loại gỗ lim, gỗ táu được đốn ngã trên rừng rồi kéo về bờ sông. Ở đây, chúng được đẽo nhọn cắm xuống lòng sông ở các cửa dẫn ra biển, làm thành những bãi chông ngầm lớn. Đây là một trận thủy chiến đầy gian nan nhưng cũng là một chiến thắng vinh quang nhất trong lịch sử dân tộc.

Ba lần Bạch Đằng dậy sóng, ba lần những đội quân xâm lược hùng mạnh phải bỏ lại giấc mộng chinh phục trên dòng sông này. Với những chiến tích ấy, sông Rừng đã đi vào lịch sử, và là điểm hội tụ linh khí của non sông, như lời danh sĩ đời Trần, Phạm Sư Mạnh:

Kỳ quan của vũ trụ là mặt trời lên tại hang Dương Cốc,

Khí thiêng của núi sông đọng lại ở chốn Bạch Đằng.

Trương Hán Siêu, người từng trải qua các cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông, đã nhắc lại hào khí ấy trong Bạch Đằng giang phú:

Đây là chiến địa buổi Trùng Hưng Nhị Thánh bắt Ô Mã,

Cũng là bãi đất xưa, thuở trước Ngô chúa phá Hoằng Thao.

Ngày nay, những cọc lim, cọc táu của những trận thủy chiến năm xưa đã chìm sâu dưới lớp bùn đất. Nhưng dường như lịch sử chưa bao giờ thực sự chìm xuống. Nó vẫn trở về trong tiếng nước, trong những con sóng bạc đầu và trong câu thơ của người xưa. Vua Trần Minh Tông, vị vua thứ năm đời Trần, từng đứng trước Bạch Đằng mà viết:

Non sông này xưa nay đã hai lần mở mắt,
Cuộc hơn thua giữa Hồ và Việt thoáng qua như một lúc dựa vào lan can.
Nước sông chan chứa rọi bóng mặt trời buổi chiều đỏ ối,
Còn ngỡ là máu chiến trường thuở trước chưa từng khô.

Sông Rừng không chỉ là dòng sôngmà còn là nơi thời gian dường như lắng lại, để ta nhận ra bóng dáng của những con người từng gắn bó với nơi này. Lịch sử được viết bởi sông Rừng mới đẹp làm sao, nó đơn sơ như cọc lim, cọc táu và bình dị như những người con vô danh của làng Gia Viễn. Khi đất nước gọi tên, họ sẵn sàng có mặt; khi tan can qua, họ lại bình lặng trở về bên dòng sông. Chính họ là lịch sử, là những vần thơ để sông Rừng còn mãi âm thầm gìn giữ những tháng ngày vinh quang.

Nguyệt Quỳnh

Ảnh (Tác Giả gởi)

Thuở người ta tin vào trời đất, coi lời thề có trọng lượng như sinh mạng. Thuở danh dự gắn liền với sự tồn vong của một quốc gia và niềm tin tâm linh gắn liền với quyền lực chính trị.

Một ngày cuối năm 1427, mây trên cổ thành Thăng Long và nước dưới sông Nhị Hà đã in dấu một sự kiện ngàn năm có một: một hội thề được thành lập giữa nghĩa quân Lam Sơn và quân xâm lược nhà Minhtại phía nam thành Đông Quan.

Khởi đi từ những ngày tụ nghĩa ở Lũng Nhai, những người trai áo vải Lam Sơn như Lê Lai, Lê Nhân Chú… bước chân vào kháng chiến không chắc rằng mình sẽ có mặt tại điểm cuối. Sau mười năm gian khổ, ngày hôm ấy, họ được tận mắt chứng kiến kẻ xâm lược phải cúi đầu, giải giáp trước anh linh sông núi nước nhà.

Đầu năm 1426, Lê Lợi và Nguyễn Trãi dời đại bản doanh về bến Bồ Đề, bờ bắc sông Nhị, đối diện kinh thành ở bờ nam để vây hãm thành Đông Quan.Nghĩa quân vừa công thành, vừa dụ hàng giặc. Kế sách “tâm công” của Lê Lợi và Nguyễn Trãi được triển khai: đánh vào ý chí giặc thay vì chỉ đánh vào thành lũy.

Lúc này, nghĩa quân Lam Sơn đã lớn mạnh, trong khi quân Minh sức cùng lực kiệt, chỉ còn cố thủ chờ viện binh.

Tháng 11 năm 1427, viện binh của giặc từ phương Bắc hối hả kéo xuống, mang theo hy vọng cứu vãn một Đông Quan đang hấp hối. Nhưng họ không ngờ rằng mình đang bước vào một thế trận đã được định sẵn.

Tại Ải Chi Lăng, nơi địa hình núi đá khép lại như một chiếc bẫy, nghĩa quân ta đánh gãy mũi tiến công, đội viện binh của Liễu Thăng tan vỡ giữa khe núi.Tàn quân vội dồn xuống Xương Giang, mong tìm được đường sống, nhưng nơi ấy đã trở thành chiếc túi khép kín. Thành bị vây, đường bị cắt, mọi hy vọng tắt lịm.

Từ Chi Lăng đến Xương Giang,số phận quân xâm lược đã được định đoạt.

Trong thành Đông Quan, Tổng binh Vương Thông lòng nóng như lửa đốt, ngóng chờ tin viện binh. Chợt nghe cấp báo: Bình Định Vương Lê Lợi cho áp giải các tướng giặc là Đô đốc Thôi Thụ, Thượng thư Hoàng Phúc đến trước cổng thành. Cùng với đó là cờ trống, vũ khí và cả song hổ phù của Liễu Thăng, có cả hai ấn Thượng thư bằng bạc của Lý Khánh và Hoàng Phúc.

Với nhân chứng vàdi vật rành rành đã gây chấn động mãnh liệt, từ tổng binh Vương Thông cho đến quân lính trong thành đều hết sức khiếp sợ.

Biết rằng mọi con đường sống đã khép lại, Vương Thông đành nuốt lệ xin giảng hòa. Ngày 16 tháng 12 năm 1427, bên bờ sông Nhị, hội thề lịch sử được thành lập.

Giữa không khí còn vương khói lửa chiến tranh, hai bên đứng trước nhau, cùng đọc bài Văn hội thề do Nguyễn Trãi soạn. Theo đó, Vương Thông cam kết rút toàn bộ quân về nước, không chờ viện binh, trên đường rút quân không cướp bóc dân chúng, và không bao giờ xâm phạm Đại Việt nữa. Phía ta, Bình Định Vương bảo đảm cho quân địch được toàn mạng trở về, đồng thời sẽ làm biểu cầu phong với triều Minh.

Tham dự hội thề, Ngoài Lê Lợi còn cócác tướng: Trần Nguyên Hãn, Lưu Nhân Chú, Phạm Vấn, Lê Ngân, Phạm Văn Xảo, Bùi Bị, Trịnh Khả, Nguyễn Chích, Nguyễn Lý, Phạm Bối, Lê Văn An, Bế Khắc Thiện, Ma Luân.

Phía quân Minh, dẫn đầu là Tổng binh Vương Thông và các tướng Sơn Thọ, Mã Kỳ, Trần Trí, Lý An, Phương Chính, Trần Tuấn, Trần Hựu, Chu Kỳ Hân, Quách Vĩnh Thạnh, Dực Khiêm, Lục Quảng Bình, Hồng Bỉnh Lương, Lục Trinh, Dương Thời Tập, Quách Đoan.

Sau đó Lê Lợi hạ lệnh: Số giặc về bằng đường thuỷ thì cấp cho 500 chiếc thuyền giao cho Phương Chính và Mã Kỳ nhận lãnh. Số giặc về bằng đường bộ thì cấp thêm lương thảo giao cho Sơn Thọ, Hoàng Phúc nhận lãnh. Riêng số giặc bị bắt hoặc đầu hàng từ trước, tổng cộng hơn hai vạn người cùng với hơn hai vạn con ngựa thì giao cho Mã Anh nhận lãnh và cho tướng quân Trần Tuấn đem quân trấn thủ đi theo.

Tất cả quân Minh đều kéo nhau tới dinh Bồ Đề để lạy tạ mà về. Tướng giặc là Phương Chính phần xúc động, phần hổ thẹn mà rơi cả nước mắt.

Sử gia Trung Quốc, Cốc Vĩnh Thái trong Minh sử kỷ sự bản mạtcó lời bình về việc nhà Minh ra lịnh bãi binh ở Đại Việt như sau:

Vương Thông lực yếu mà phải xin hoà, Liễu Thăng lại sang rồi bị thua chết. Sau đó lại xuống chiếu sai sứ sang giao hảo và rút quân về, nhục nhã thực bằng Tân, Trịnh hội thề dưới chân thành, hổ thẹn ngang với Kính Đường cắt đất giảng hoà vậy.

Ngày 29-12-1427, Vương Thông bắt đầu cho quân rút lui, đến ngày 3-1-1428 thì đất nước ta sạch bóng quân thù.

Mười năm kháng chiến của một dân tộc nhỏ bé đã khép lại bằng lời thề trước anh linh tiền nhân tại Hội Thề Đông Quan – một chiến thắng vớibiểu tượng của lòng nhân nghĩa: “Đem đại nghĩa để thắng hung tàn,Lấy chí nhân để thay cường bạo.”

Nhiều năm sau, bản “Bình Ngô Đại Cáo” của Nguyễn Trãi vẫn khiến một số học giả Trung Quốc khó chịu, họ chỉ trích rằng bản văn mang “lời lẽ ngỗ nghịch”. Tuy nhiên, nhiều học giả Trung Quốc thời nay đã phải công nhận rằng “Bình Ngô Đại Cáo” không chỉ là một văn kiện lịch sử giá trị, mà còn là một áng “thiên cổ hùng

văn”.

Nguyệt Quỳnh

( kể chuyện Sử)

 

Hai Bà Trưng – (Nguồn: www.pinterest.com)

                                 Một thế hệ ngoảnh mặt lại với lịch sử là một thế hệ

không có quá khứ – và cũng không có tương lai

(Robert A Heinlein)

Là một học sinh từng say mê môn sử, tôi không thể tưởng tượng được, có một ngày môn học đó bị khai tử!

Sử bị giết chết không phải vì cái quyết định của Bộ Giáo Dục năm 2013, khi thông báo rằng môn sử sẽ không được đưa vào môn thi tốt nghiệp PTTH. Nó chết qua hình ảnh các em học sinh trường PTTH Nguyễn Hiền (Sài Gòn) đã nhảy cẫng lên, ôm nhau mừng rỡ khi nhận thông báo. Nó chết bởi sự hăm hở, vui sướng, vô tội của các em khi hùa nhau xé đề cương ôn thi môn sử ném xuống sân trường.

Một em sinh viên chia sẻ rằng đa số các học sinh trung học rất chán ghét môn sử. Chỉ nghe tới hai chữ lịch sử thôi là các em đã “rùng mình”. Nghe các chuyện này, tôi thấy đau lòng ghê gớm. Đau lòng vì thấy những gì mình yêu quý bị rẻ rúng, vì niềm tự hào của tôi bị đụng chạm, vì các vị anh hùng của tôi bị xem nhẹ, và sau cùng là ngậm ngùi vì không tìm thấy mình trong các em.

Nghĩ đến sử, đến những bản đề cương về môn sử rách tan nát, nằm lẫn trong đám lá khô trên sân trường, dưới bàn chân các em bước qua; và rồi từ đây dưới gót chân của thời gian mà hối tiếc!

Không lẽ nào chúng ta lại cô đơn đến thế, đáng trách đến thế khi không nối kết được quá khứ với tương lai. Nghĩ đến đó tôi lại nhớ đến bố tôi. Ông chỉ là một người lính với cấp bậc bình thường nhưng ông đã gieo vào tôi niềm tự hào sâu xa về lịch sử đất nước mình.

Làm thế nào mà một cô bé mới lên chín lại say mê lịch sử đến thế! Ở cái tuổi miệng còn ê a những bài học thuộc lòng, nhưng trong cái đầu bé nhỏ ấy vẫn mường tượng đến hình ảnh oai phong của vua Trần trong trận đánh với danh tướng Toa Đô. Trận đánh ấy có thái tử cùng vua cha ra trận. Nhà vua cưỡi ngựa đi trước xông pha tên đạn.

Chính bố tôi cũng không hề biết rằng cái thước phim hùng tráng do ông truyền đạt cứ còn in mãi trong đầu cô con gái nhỏ của ông. Để rồi sau này, khi lớn lên một chút, tôi đâm mê những bài thơ lịch sử. Có lần tôi say mê kể về sử Việt, về Hai Bà Trưng cho một người bạn ngoại quốc. Tôi đọc nguyên cả bài thơ về giấc mơ của thi sĩ Bắc Phong cho ông nghe. Bắc Phong mơ thấy mình sống ở những năm bốn mươi trước công nguyên, ông là một viên quan quản tượng của Hai Bà. Cứ sáng sáng nhiệm vụ của ông là dắt voi trận đi tắm. Trong một bài thơ khác ông lại viết:

Gặp nhau từ khởi nghĩa Mê Linh

Đứa giữ voi trận đứa tiền binh

Cùng đứng trên bờ ôm nhau khóc

Khi Nhị Trưng sông Hát trầm mình

Thấy tôi như đang sống trong cảm xúc của những ngày sông Hát dậy sóng, lại vừa loay hoay dịch nghĩa những câu thơ. Người bạn chớp mắt cảm động, anh chỉ đáp vỏn vẹn: “tôi hiểu, tôi hiểu, tôi nghe cô”.

Tôi yêu những câu thơ trong “Sử Mai” của Lê Bi:

Máy chém giặc không thể cắt đứt hồn lịch sử

Nên một trăm năm đất nước vẫn không ngừng những kẻ đánh thực dân

Tiếp nối kế thừa như màu xanh cây cỏ…

Ôi! Những câu thơ cho ta đi nhón chân trên thời gian để nhìn ngắm lịch sử đất nước mình. Cho ta ngẩn ngơ vì nét đẹp của nó; tựa như từng nét khắc bài thơ của vị vua trẻ trên vách núi Truyền Đăng.

Không thể nào nói trẻ con không yêu sử. Hãy hỏi cậu bé Lưu Quang Vũ đi, Vũ sẽ say mê nói cho bạn nghe về hồn phách con sông Hồng và tiếng mài gươm đêm đêm trên cát. Không thể nào nói trẻ con không yêu sử, nếu bạn biết được ước mơ của một cô bé chín tuổi, ngồi nhìn lá rụng trên sân trường mà mơ về lịch sử.

Trước 1975, một số trường tiểu học ở miền nam, cứ vào khoảng 10 giờ sáng, nhà trường buộc các học sinh phải phải xếp hàng đi uống sữa. Sữa là loại sữa bột viện trợ, khuấy với nước sôi và được rót sẵn trong các ly nhựa. Tôi rất sợ phải uống sữa nhưng lại mê nghe chương trình “Phát Thanh Học Đường”. Uống sữa xong, cô giáo cho chúng tôi ngồi lại ở sân trường để nghe chương trình phát thanh. Có hôm là câu chuyện cổ tích “Ăn Khế Trả Vàng”, hôm khác là “Sự Tích Trầu Cau”, hay “Thạch Sanh Lý Thông”, …  Riêng tôi, con bé mê lịch sử, thì vừa nghe vừa ước mơ giá mà nhà trường cho phát thanh những câu chuyện về lịch sử.

Sử sẽ không bao giờ là một môn học chính trị. Chỉ tại lãnh đạo CS cứ muốn biến môn sử thành môn học chính trị, và một khi sử trở thành môn giáo dục tuyên truyền, họ đã giết chết sử. Cái kết của môn học “dị dạng” này đã cho ra hàng loạt những nhận thức ngô nghê như – Lê Lợi là người anh hùng chống thực dân Pháp, hay “em học trường Nguyễn Du mà Nguyễn Du chính là ông Quang Trung”,…

Trước khi Bộ Giáo dục đi tới cái quyết định loại hẳn môn sử ra khỏi kỳ thi THPT thì sử cũng đã mờ nhạt trong nhận thức của các em rồi! Thậm chí, năm 2005, điểm thi THPT của học sinh về môn sử đã khiến báo chí trong nước đồng loạt ta thán bằng những từ ngữ  “thê thảm”, “bàng hoàng”, … Có đến gần 14 ngàn thí sinh chỉ đạt được điểm 1 trong môn thi này.

Ở đây, chúng ta không nhằm phân tích hay tìm hướng đi cho môn sử, hãy để những nhà sử học làm công việc của họ, và hãy để Bộ Giáo dục làm cái trách nhiệm nhổ cỏ dại từ những hạt giống họ đã gieo trồng. Bài viết này chúng tôi chỉ muốn nói lên những suy tư, những thiết tha của học sinh một thời về môn sử.

***

Ngày nay khi đã có tuổi, tôi vẫn nhớ giàn bông giấy trổ hồng trước cửa, nhớ cái ngăn kéo trong chiếc tủ gỗ bạc màu nơi góc nhà. Ngăn kéo có những cuốn sử nhỏ bằng bàn tay do bố tôi mang về. Những cuốn sử nằm lẫn lộn với những con búp bê, với ly, với chén, xoong, chảo bé tí tẹo, … những đồ hàng chơi của một bé gái.

Sử đã đến với tôi nhẹ nhàng như thế, nó khiến cái trái tim bé nhỏ ấy khóc cười theo những vinh quang, cay đắng mà tiền nhân đã nếm trải. Sử đối với chúng tôi là sự tiếp nối, kế thừa của con dân Việt trong cách nghĩ, cách sống và cách đối diện với những tai ương của đất nước. Nó khiến trái tim ta đập cùng nhịp với những con người đã từng có mặt, từng sống chết cho mảnh đất này hàng nghìn năm trước. Đối với thế hệ học sinh chúng tôi, lịch sử chưa bao giờ ngừng lại, và cái hồn của lịch sử cũng chưa bao giờ mất đi.

Như một món quà được ấp ủ từ một sân trường tiểu học, xin được gởi định kỳ đến quí bạn đọc loạt Youtube “Thở Hồn Sử Việt” do nhóm “Nguyệt Quỳnh và bạn hữu” thực hiện. Xin chân thành cám ơn nỗ lực vực dậy hồn sử của quý anh chị trong nhóm Viettoon, các em trẻ trong nhóm Đuốc Mồi, … cùng nhiều lời khích lệ của các bậc thức giả. Chúng tôi cũng xin kính lời cám ơn đến các quý vị đã cho phép chúng tôi mượn hình ảnh và những thước phim minh hoạ giúp THSV thêm phần sinh động … và cũng xin được bỏ quá cho chúng tôi nếu chưa liên lạc được để xin phép.

Và đây là “Chiến Thắng Đống Đa phần 1” :

https://youtu.be/t0D2xVzjun0

Nguyệt Quỳnh

©T.Vấn 2020