Chân Dung Tự Họa (1972) – Tranh: Pablo Picasso (Nguồn: www.photography10kh.com)

1/-

Đôi khi trộm nhìn em

Xem dung nhan đó bây giờ ra sao

Em có còn đôi má đào như ngày nào…

  (Trộm Nhìn Nhau, nhạc Trầm Tử Thiêng)

“Xem dung nhan đó bây giờ ra sao” là câu hỏi đầu tiên qua điện thoại mà bạn Sơn đã mượn của nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng trước khi hội ngộ với cô bạn học Tường Vi sau gần 40 năm.Tường Vi cười cười:

–Chờ khi gặp, anh tự nhận xét.

Một nhóm bạn học cũ: Kẻ ở lại, người về từ bên kia bờ Đại Tây Dương, Thái Bình Dương không hẹn mà tình cờ tái ngộ trên mảnh đất quê nhà. Mừng vui, bồi hồi ôn lại chuyện xưa, kể chuyện đời từ lúc rời trường xa bạn, hầu hết đều lênh đênh ba chìm bảy nổi. Giờ có người đạt được sự an bình viên mãn, có người vẫn còn bôn ba, có người bệnh tật giày vò triền miên kéo lê theo ngày tháng, chờ giây phút trở về cát bụi.

Vừa gặp, mọi người hỏi ngay:

–Sao? Bạn Sơn có còn nhận ra Tường Vi của ngày xưa không?

–Tất nhiên rồi. Tường Vi vẫn y hệt thuở nào, vẫn trẻ trung không ngờ, từ cách nói năng, tính tình cho đến gương mặt, ngoại trừ một điểm hơi khác nhưng Sơn vẫn nhận ra.

–Là điểm nào khác? Mọi người tò mò kể cả Tường Vi.

–Hồi xưa Tường Vi có cặp lông mày vòng nguyệt, mà bây giờ thì khác rồi.

Tường Vi cười thầm. Không ai nhận ra mà anh nầy tinh ý thế. Tự nhiên liên tưởng tới chuyện kiếm hiệp của Kim Dung “Ỷ Thiên Đồ Long Ký” nhân vật Trương Vô Kỵ vẽ lông mày cho vợ là nàng Triệu Mẫn (Triệu Minh) dù hai trường hợp chả ăn nhập gì với nhau. Cô định nói: “Giờ đây đâu còn Trương Ca mỗi sáng vẽ lông mày cho Triệu Muội nên mới ra nông nổi” nhưng ngăn lại được, kẻo bạn lại suy đoán nầy kia thì nguy.

Sau nầy mỗi dịp họp mặt, Sơn cứ đem chuyện cặp lông mày Tường Vi khác xưa, nhấn mạnh vào hai chữ “vòng nguyệt” có vẻ nuối tiếc cho một cái gì đã mất.

Tường Vi thấy vui vui, cố tình hỏi khó:

–Vậy giờ anh thất vọng khi gặp lại Tường Vi lắm hở?

–Không, anh đâu có nói là anh thất vọng, vì em vẫn hệt như ngày xưa mà. Chỉ vì em có hàng lông mày đặc biệt nên anh nhớ mãi, thế thôi.

Bạn chối. Từ nhận xét ấy, Tường Vi rút ra kết luận:

–Khi ta nghĩ về một người quen từ 20,30,40… năm không gặp. Trong ta là hình ảnh người ấy của thời 20,30,40 năm xưa. Đến chừng gặp lại, ký ức vẫn khư khư ôm giữ hình bóng cũ chứ không chịu chấp nhận cái nhân ảnh thực tế mà thời gian làm biến đổi. Rồi đâm thất vọng sao họ không giống như ta “bắt” họ phải giống.

Không nói đến con người, chỉ nhìn đoá hoa đủ biết. Từ lúc còn là nụ, e ấp thẹn thùng. Nở xoè cánh khoe hương sắc thu hút bướm ong lượn quanh chực chờ hút mật. Rồi sắc màu phai, nhuỵ úa tàn…

2/-

Có dịp coi video phỏng vấn các nhạc sĩ ngày xưa. Họ kể nhiều giai thoại rất thú vị trong trường hợp nào mà họ sáng tác các bản nhạc lãng mạn, in dấu sâu đậm vào hàng triệu trái tim–trong đó có Tường Vi–hơn nửa thế kỷ sau mọi người vẫn còn yêu thích và ngân nga. Tâm hồn người nghệ sĩ rất nhạy cảm. Chỉ cần một hình ảnh hoặc một cảm xúc thoáng qua cũng đủ để nhạc sĩ hay thi sĩ viết thành bài ca hay bài thơ bất hủ. Tất nhiên hầu hết các ca khúc thường nói về tình yêu đôi lứa. Không thể thiếu bóng dáng người thiếu nữ, có khi chỉ là một mái tóc dài xõa chấm lưng, một đôi mắt đen tuyền ngơ ngác, một nụ cười duyên khoe hàm răng trắng ngà, đôi bàn tay thon muốt, một tà áo dài trắng tung bay theo làn gió, một vành nón lá nghiêng nghiêng, một chiếc áo bà ba ngồi bên cầu ao giặt giũ…

Thế nhưng hết tám trên mười nhạc sĩ đều kết luận rằng: Họ ước chi đừng gặp lại người con gái mấy chục năm trước đã khiến họ thất điên bát đảo, để họ giữ hoài hình ảnh đẹp của “người trong mộng”. Gặp làm chi để thất vọng não nề vì người đàn bà hiện tại đã giết chết người con gái năm nào.

Ảo ảnh vụt tan…

Thực tế trần trụi quá. Giờ họ không còn gì để mà tương tư mà ảo tưởng nữa.

Có dịp đem đề tài nầy ra bàn, thì các anh chị bạn cùng thế hệ Tường Vi đều biểu đồng tình với các thi, nhạc sĩ là:chớ dại dột tìm gặp cố nhân nếu muốn giữ mãi  hình ảnh đẹp của nàng (hay chàng) để còn có lý do mà tiếp tục ôm mơ dệt mộng cho quãng đời còn lại.

3/-

Huguette là người đàn bà quí phái thanh lịch, gần 80 tuổi gương mặt tuy đã xuất hiện nhiều nét nhăn nhưng vẫn còn vương đọng vẻ đẹp thời xuân sắc.

Nếu giờ còn tại thế thì bà cũng khoảng 90.

Mái tóc dài muối tiêu được búi lên gọn ghẽ. Bà rất năng động, thích tự chăm sóc vườn cây quanh nhà, hoàn toàn khoẻ mạnh. Chồng chết nhiều năm có hai con trai, chồng là ông chủ hãng chế tạo đồng hồ, thương hiệu khá nổi tiếng của Thuỵ Sĩ. Thử tưởng tượng người đàn bà đẹp, bản tính khiêm nhượng, lại thừa hưởng tài sản to tát…tất nhiên thu hút bao nhiêu ong bướm, nhưng bà không tái giá. Bà kể với vợ chồng Tường Vi rằng không phải là bà chung thuỷ với người chồng quá cố đến độ không muốn đi bước nữa. Vấn đề là bà không tìm thấy ai làm cho trái tim bà rung động như chồng đối với bà. Những người bạn chung của hai người, có người hoặc goá vợ hoặc ly dị ngỏ ý với bà, nhưng bà đã trót trước giờ xem họ như bạn thuần tuý nên nay không biến thể qua tình yêu được.

Tường Vi quen biết bà qua Daniel–bạn của vợ chồng Tường Vi– cũng trở thành bạn tâm giao trong mấy năm cuối đời của bà.

Tiếc thay người bạn này không mang lại hạnh phúc mà chỉ toàn thất vọng, nhưng vì lòng nhân hậu bà vẫn không bỏ rơi ông ấy.

Một hôm Huguette cảm thấy đau lưng âm ỉ. Khám nghiệm mới phát giác bà bị ba loại ung thư ở giai đoạn cuối. Bác sĩ nói bà chỉ còn sống nhiều nhất ba tháng.

Bà bình tĩnh như không. Về tìm luật sư thu xếp nhà cửa, tài sản cho hai người con trai. Rồi xin vào dưỡng đường dành cho những người bịnh không cơ may chữa khỏi, bình thản chờ tử thần đến đón.

Trước khi đi, bà gặp từ giã hết bạn bè thân thuộc, mọi người đều cám cảnh cho bà tìm câu để khích lệ an ủi. Bà mỉm cười, vẻ mặt an nhiên:

–Các bạn đừng lo lắng gì cho tôi, bởi trước sau gì ai cũng đi qua con đường này. Tôi đã sống một cuộc đời hạnh phúc, viên mãn tinh thần lẫn vật chất, nay ra đi đâu có gì để tiếc nuối. 

Trong thời gian ngắn ngủi ở dưỡng đường, bà dặn ban quản trị là bà không muốn ai đến thăm ngoại trừ hai người con và Daniel. Bà muốn mọi người giữ lại hình ảnh bà lúc khoẻ mạnh xinh tươi chứ không phải là một bà lão tàn héo nhăn nhúm vì đau bịnh.

Một buổi chiều chồng không có nhà, Tường Vi nhận được cú điện thoại, giọng quen thuộc nhưng yếu ớt:

–Bonjour T.Vi. C’est Huguette. Comment allez-vous? Je suis très fatiguée, je vais partir. Je vous téléphone pour dire à toi et ton mari: “Adieu mes amis, je vous aime beaucoup”.

*Dịch: “Chào T.V, tôi là Huguette. Các bạn khoẻ không? Tôi rất mệt, sắp ra đi. Tôi gọi điện chào từ biệt, để nói với các bạn rằng tôi rất yêu mến các bạn”.

Tường Vi xúc động quá chỉ bày tỏ vài lời rằng chúng tôi cũng rất yêu mến bà và đau buồn bởi bất lực không thể làm được gì. Bà an ủi ngược lại. Lát sau chồng cô về, gọi lại bà để chào vĩnh biệt. Không nói nhiều vì bà cho hay đã mấy ngày không ăn, ngay cả nuốt nước cũng rất khó nên lưỡi bị khô cứng.

Hai ngày sau bà mất. Lời trăn trối để lại là không muốn bất cứ ai đưa tang ngoại trừ hai người con và Daniel.

Tường Vi còn nhớ rất lâu về Huguette. Hết một kiếp người đôi lúc sao quá đơn giản.

Tiễn một người đang sống về bên kia thế giới mà chỉ giống như tiễn biệt người đi xa, chứ không phải là không bao giờ còn gặp lại. Có khi đơn giản vậy lại tránh được bi thương.

Trong thời buổi nhiều thiên tai, dịch bệnh xảy ra thình lình, hầu như các đám tang đều tương tự. Có khi còn vô tình hơn nữa, vì ngay cả gia đình đông người cũng đâu được nhìn nhau hay tiễn đưa nhau trước giờ sinh tử.

Đó là câu chuyện được cô bạn Tường Vi của tôi kể lại.

4/-

Có lần tôi viết một bài cảm nghĩ về tuổi già, đăng được mấy hôm thì các bạn phương xa tới tấp tìm tôi qua online.

Bởi họ hết hồn thấy tôi mô tả tôi-bây-giờ với tôi-ngày-xưa khác biệt tựa trời cao và vực thẳm. Chẳng hạn: già khù, nhăn nheo, da lốm đốm đồi mồi, mái tóc thề giờ lưa thưa trắng nhiều hơn đen, xơ xác nằm hờ hững trên bờ vai. Chân chim chân sư tử ngoặc đơn ngoặc kép in hằn trên mặt..v.v..

Một bạn mách bảo là nên hái lá dược thảo– tên gì tôi không nhớ– giã ra vắt lấy cốt uống, còn phần xác thì đắp mặt nạ, như thế da mặt sẽ mịn màng tươi trẻ. Tôi cám ơn nhưng cười thầm trong bụng: Trời ơi, ở Thuỵ Sĩ làm gì có cây ấy.

Còn bạn kia thì tuy chúng tôi vẫn thường xuyên gọi điện hoặc nhắn tin qua lại, nhất định bắt tôi phải mở camera cho bạn ấy xem mặt.

Bạn khác thì nhắc đi nhắc lại là tôi hãy selfie và gởi hình cho bạn ngay lập tức.

Thắc mắc. Ủa sao kỳ vậy ta? Sao tự dưng các bạn lại muốn xem dung nhan tôi bây giờ ra sao vậy? Cũng chìu lòng. Sau khi nhìn gần nhìn xa tôi chán chê ở mọi góc cạnh, bạn kết luận:

–Bạn vẫn y hệt vậy, có đổi khác gì đâu.

–Sao tự dưng nghĩ là tôi đổi khác? Mới gặp cách nay một năm thôi mà. Tôi nói.

–Thì bạn tự kể trong bài viết chớ ai nữa. Toàn phóng đại làm tôi tưởng thật. Đồ quỉ.

A thì ra thế. Tôi kể đúng chứ phóng đại gì. Có điều là chân dung tôi trong tương lai 10 năm, 20 năm nữa.

Thời gian có sức tàn phá trên mọi sinh vật tuy thầm lặng nhưng ghê gớm, không phép mầu nào ngăn được. Chỉ là không nói rõ ràng khoảng cách thời gian giữa các tấm hình thôi. Tôi so sánh mấy tấm hình tôi lúc 20 tuổi, 30 tuổi với tôi hiện tại, cách nhau cả một thế hệ cơ mà. Chả phải tôi quá già quá xấu so với ngày xưa còn gì.

Kim thời gian vạch đường trên trán

Rồi đó tuổi già ta bắt đầu (Th.H)

Tôi thỉnh thoảng hay tự trào không kiêng cữ chuyện tốt xấu, quên rằng có nhiều người tin dị đoan tránh nói chuyện gỡ. Hồi đợt dịch covid lần đầu, một bạn đang du lịch ghé cảnh qua Đài Loan lúc quốc gia ấy có lịnh bế quan toả cảng nên không thể quay về quê hương thứ hai được. Mà quê mẹ cũng bị cấm cửa nên bất đắc dĩ bị kẹt ở đó nhiều tháng, có liên lạc với tôi trao đổi tin tức.

Lúc ấy mọi người đều hoang mang trước viễn ảnh đen tối. Trước khi ngưng đàm thoại tôi nói đùa:

–Chúc bạn luôn bình an khoẻ mạnh, hẹn ngày tái ngộ nếu lúc ấy tôi còn sống sót qua con trăng này.

Bạn hoảng hồn:

–Trời! bạn có bệnh gì không vậy? Đừng nói vậy làm tôi sợ.

–Đâu có, tôi vẫn khoẻ như từ xưa tới nay mà. Sao hỏi thế?

–Vậy sao nói kiểu gì nghe buồn buồn.

Tôi cười giòn:

–Đùa cho vui có gì mà buồn. Sợ tôi chết hả?

–Sợ chớ.

Nghĩ thầm: Thời buổi dịch bệnh, môi trường ô nhiễm, thực phẩm tẩm hoá chất. Chuyện nầy dễ thôi.

Thanh Hà

     Cảnh Người Xa Người… luôn tạo sự nhớ thương, càng cách trở, nỗi thương nhớ kia càng thêm sâu đậm và nhất là với những “Đôi lứa yêu nhau” nhưng vì lý do này hay duyên cớ khác đành chia phôi vĩnh viễn nhưng lòng vẫn luôn NHỚ về nhau! Chắc chắn, không ai quên câu:

            “Chim xa rừng còn thương cây nhớ cội

             Người xa người tội lắm người ơi!”

Và vì vậy, đây cũng là cơ hội để Những Bài Thơ Tình, những cánh thư hồi âm làm tốt nhiệm vụ của mình: là cầu nối cho tâm tình này! 

       Hôm nay, một ngẫu hứng chợt về, tôi xin viết lại chút tâm tình của “đôi lứa” đã chia xa… có lẽ là vĩnh viễn! Được viết sau khi đọc bài thơ của Thi Sĩ Trần Vấn Lệ. 

Bài Thơ Khi Làm Rồi

“Sáng. Mở cửa sổ. Sương tràn vào từng khối vuông. Khép lại cửa sổ buồng, sương tản ra như khói. Em ơi, anh nói: “Anh Nhớ Em”.

Bài thơ mới một chữ, làm thêm, Cũng chỉ là chữ “Nhớ”. Thế là bài thơ dang dở sao vẫn nhớ tràn đầy? Anh chúc em hôm nay, không ngoài một chữ “Đẹp”.”

Bài thơ không chấm hết dù một chữ, ngộ ghê. Tại em đó thôi hà, anh nhớ em biết mấy! Hỡi những dòng sông chảy chắc không bao giờ ngừng, bởi trái đất chưa nổ tung và khi trái tim anh còn đập? Anh nhớ em cùng khắp từng sợi tóc trên đầu, từng chút màu sương khói…

Anh nói, anh đang nói bên tai em phải không? Thương quá má em hồng. Thương hoa đào Đà Lạt. Hoa quỳ vàng tháng Chạp ôi áo dài em bay… Chúng mình đang đâu đây, đầu non hay cuối biển?

Bao giờ chim én liệng trên thành phố ngày xưa? Một thành phố như mơ buổi mai sương trắng phủ. Anh đi luồn trong rú, anh đi tìm trái sim, đói lòng ăn nửa em, đói lòng anh ăn hết…Và, rồi, thì, anh chết: Một Người Lính Vô Danh!

Hồi đó, anh tóc xanh, bây giờ, anh, tóc bạc, anh, nhớ quá, Đà Lạt, anh nhớ quá, em, ơi! Bài thơ anh làm rồi… cũng chỉ một chữ Nhớ!”

       Anh à, 

    “Nhớ” như anh nói, em chợt liên tưởng đến bản nhạc “Ở Hai Đầu Nỗi Nhớ” của NS Phan Huỳnh Điểu… “… đã mấy triệu hạt rồi mà chưa vơi nỗi nhớ…”. Với anh, e rằng còn hơn thế nữa; anh đã chẳng từng nói: 

    Mình xa nhau đã năm mươi năm, năm mươi năm là trải 2 thế kỷ- hai thế kỷ mình xa. Hai thế kỷ em hát mỗi bài Tình Xa và anh thì nghe mãi… Bài hát xuyên Đại Dương mà chắc chắn không lạc vào biển cả, bởi vì: 

   “Bài thơ không chấm hết dù một chữ, ngộ ghê. Tại em đó thôi hà, anh nhớ em biết mấy! Hỡi những dòng sông chảy chắc không bao giờ ngừng, bởi trái đất chưa nổ tung và khi trái tim anh còn đập? Anh nhớ em cùng khắp từng sợi tóc trên đầu, từng chút màu sương khói… “ 

    Ôi! Là chữ Nhớ chớ gì! Anh nhớ Đà Lạt, nhớ Thông xanh, nhớ phấn thông vàng, nhớ những tà áo trắng của học trò, của em… Và cả những đau buồn, bất hạnh… Nhớ từ thuở tóc còn xanh và cho cả đã nhuốm màu sương khói! Một Tình Yêu không giới hạn! Vượt không gian và bất chấp cả thời gian… Em biết sao mà đáp tạ cho vừa…

“Anh nói, anh đang nói bên tai em phải không? Thương quá má em hồng. Thương hoa đào Đà Lạt. Hoa quỳ vàng tháng Chạp ôi áo dài em bay… Chúng mình đang đâu đây, đầu non hay cuối biển?”

Là “đầu non- là cuối biển” và nỗi nhớ mênh mông- vời vợi, khắc khoải xuyến xao… Mà không chỉ riêng ai- là cả anh, cả em cơ mà…

Anh à, thời gian vô tư và vô tình lắm! Nó vẫn trôi, cứ trôi… ai xanh tóc, ai bạc đầu cũng mặc, chỉ mỗi tấm lòng son mình giữ mãi. Lại sắp rồi, mùa Xuân mới sẽ về! Để đáp lời anh hỏi: 

“Bao giờ chim én liệng trên thành phố ngày xưa? Một thành phố như mơ buổi mai sương trắng phủ. Anh đi luồn trong rú, anh đi tìm trái sim, đói lòng ăn nửa em, đói lòng anh ăn hết…Và, rồi, thì, anh chết: Một Người Lính Vô Danh!”

Nhưng nghe buồn biết mấy! Ăn chi cho hết trái sim, rồi đòi chết? Một nửa thôi, nhớ giùm “một nửa” để còn phần người ta với! 

“Hồi đó, anh tóc xanh, bây giờ, anh, tóc bạc, anh, nhớ quá, Đà Lạt, anh nhớ quá, em, ơi! Bài thơ anh làm rồi… cũng chỉ một chữ Nhớ!”

Biết rồi, bài thơ cũng chỉ Nhớ- một chữ NHỚ mà thôi! Mình chia đôi anh nhé! 

         Bây giờ, chuyện “trái sim xẻ nửa hay ăn hết” e chẳng còn quan trọng khi sáng nay bè bạn nhận tin: Thi Sĩ vừa qua cơn bệnh ngặt! Theo như tin từ anh T.Vấn, đã được chính Thi Sĩ chia sẻ trên FB:

“BIẾT ƠN Anh T.VAN 

email từ Texas:

T.Vấn

​You​

Kính chúc anh TVL vượt qua mọi thử thách.

Anh không thua đâu. 

Anh tin tôi đi!

Những thi sĩ không bao giờ ra khỏi đời này.

T.Vấn”

Chuyện “Trái Sim” ăn hết… cho qua đi, thì hôm nay tình cờ tôi đọc tiếp bài:

   “NGÀY XUÂN KHÔNG NẮNG” cũng của TS Trần Vấn Lệ.

Có lẽ từ hôm em có vẻ không vui khi nói với anh rằng:  “Mùa Xuân là của chung thiên hạ, riêng với em thì…mùa giá băng!”.

Em ngước đầu lên, em hất tóc.  Ngày Xuân không nắng tóc không xanh mà xanh vầng trán em hiu hắt, mà tím bàn tay nỗi bực mình!

Em cúi đầu đi suốt dọc hiên.  Cành soan lộc nở gió đơm nghiêng, em không ve vuốt mùa Xuân mới mà hứng mưa tung những hạt huyền…

Cũng ngộ, năm nay, năm rất ngộ, tháng Ba giờ đổi, có gì đâu!  Bảy giờ sáng vẫn còn trăng hiện như tháng Giêng, Hai, lạnh, tối mù!

Ờ nhỉ năm này năm địa chấn,  rung trời chuyển đất động tâm can. Em buồn gậm nhấm câu thời tiết, anh cũng nghe lòng anh xốn xang…

Có lẽ từ hôm Tết tới giờ, anh làm không được một bài thơ!  Em chờ em đợi em ngao ngán, mình mất niềm vui như ước mơ…

Tôi xin được góp lời:

“Có lẽ từ hôm em có vẻ không vui khi nói với anh rằng:  “Mùa Xuân là của chung thiên hạ, riêng với em thì…mùa giá băng!”.

Cớ sao mà em nói như vậy? Thi Sĩ liệu có tìm chăng “cái nguyên nhân”?! 

Nguyên nhân có phải tại khúc này:

“Có lẽ từ hôm Tết tới giờ, anh làm không được một bài thơ!  Em chờ em đợi em ngao ngán, mình mất niềm vui như ước mơ…”

Thiệt chớ, không buồn mới lạ, Thi Sĩ mà sao đứt nguồn thơ?! Có khi đây cũng đồng nghĩa với việc “Thi Nhân hơi bất an!” Chắc là không khoẻ rồi chăng?! 

Điều nghi ngờ ấy, mới sáng nay đã được anh T.Vấn giải đáp bằng một tin gửi cho Thầy Trần Vấn Lệ và được Thầy đưa lên FB với lời cám ơn! Trong Email ấy, tôi tâm đắc nhất câu nhắn gửi cuối cùng: 

      …

“Anh tin tôi đi!

Những thi sĩ không bao giờ ra khỏi đời này.”

Mong vậy lắm thay! Nhưng thật sự, trong tôi vẫn vương vấn nỗi đắn đo: Liệu câu “Những thi sĩ không bao giờ ra khỏi đời này.” có hàm chứa cái nghĩa sâu xa nào chăng?! Đời người ai chẳng qua Sinh, Lão, Bệnh, Tử, hai chữ Vô Thường có chừa một ai đâu! Qua bài viết này, tôi cũng xin chân thành gửi đến Thầy, đến Thi Sĩ Trần Vấn Lệ lời cầu chúc Bình An, Phước Như Đông Hải- Thọ Tỷ Nam Sơn! 

                         Thai Ly.

Thanha, Rathi, Raga (Greed, Lust, Desire) (Sri Lanka)- Tranh: Manu Fine Art

Một góc trần gian  bừng lên trong muôn sắc gấm hoa. Đất trời rực rỡ mùa vàng lên. Không gian sáng lạn bởi nắng trời thắp lên trong phiến lá. Lá bay lả tả trong không trung, lớp lớp lá xào xạc trên đường mòn, từng bựng lá reo đùa cuốn theo cơn gió trên đường phố. Lá vàng reo như thể con trẻ nô đùa, tiếng cười trong trẻo làm cho hồn mình ngây ngất trong hạnh phúc vô biên.

Đời dẫu nhọc nhằn vất vả mưu sinh. Đời đầy thị phi yêu – ghét. Đời quả là nhiều khổ đau nhưng trong cái khổ ấy mình vẫn có được những phút giây an lạc như thế này, tại đây và ngay bây giờ.

Mùa vàng lên, lá rơi, đi tung tăng trong nắng gió Thu man mác mà ngỡ bồng bềnh trong mây bay. Mình chưa đến cõi địa đàng nên không biết địa đàng đẹp và hạnh phúc ra sao nhưng cái cảm giác đi trong biển lá muà Thu thì cứ ngỡ địa đàng là đây, chính nơi này, ngay bây giờ. Quá khứ đã qua, quá khứ dù có đen tối hang huy hoàng cũng không còn. Tương lai chưa đến, tốt đẹp hay xấu thì vẫn chẳng có chi chắc chắn. Sống hết mình ngay trong phút giây này, cháy hết mình trong khoảnh khắc này thì vui biết là bao, mình có khác gì chiếc lá vàng kia.

Đạp trên lá vàng xào xạc, lòng mơ hồ như Trang Châu chẳng biết mình hóa ra bướm hay bướm hóa thành mình? Cái khoảnh khắc ảo diệu này giá có nằm trên lớp lá vàng kia mà hóa thì nhẹ nhàng, thanh thản và đẹp biết bao nhiêu. Khi xác thân này không còn hơi thở nữa thì nó cũng như chiếc lá vàng kia. Nó sẽ hóa mùn, nước lại bốc hơi, hơi thở hòa vào gió, tất cả sẽ hòa vào đất mẹ thiên nhiên. Mọi việc vốn đơn giản và đẹp vậy, hà cớ gì đem cái xác bỏ vào những cỗ quan tài to lớn, đặt trong những hầm mộ đồ sộ? Vô minh làm sao cứ phô trương sắc màu lòe loẹt, âm thanh rềng rang cho cái xác vô tri! Thật tội nghiệp cho linh hồn của những cái xác bị “giam vô thời hạn” trong hộp kiếng hay dưới những khối đá nặng nề kia. Những linh hồn bị “cầm tù “ trong những lăng mộ to lớn để làm trò cười cho thiên hạ.

Mùa vàng lên, bọn du tử tha hồ thưởng ngoạn bữa đại tiệc sắc màu, no nê con mắt, choáng ngợp tâm hồn. Bởi vậy mà có không biết bao  nhiêu bài thơ, áng văn, bản nhạc, bức tranh…ca tụng Thu vàng. Dân văn chương chữ nghĩa nói riêng, dân nghệ thuật nói chung không thể nào không nhắc đến thần Apollo, vị thần chủ mệnh của thơ ca, nhạc họa, văn chương. Nếu đời có những vị được phong là tổ nghiệp thì trong nghệ thuật thần Apollo chính là tổ nghiệp vậy. Thần Apollo chơi đàn lyre thì không có thần hay người nào có thể chơi hay hơn. Thần Apollo bắn cung thì bá phát bá trúng và xa hơn hết thảy thần và người, nói theo kiểu ngày nay là văn võ song tòan. Apollo là con của vị thần chúa tể Zeus và nữ thần Leto, đẹp trai nhất, “gia thế” hiển hách nhất, tài giỏi nhất…Ấy chính là hình ảnh:”con nhà giàu, đẹp trai, học giỏi” đây! Những tưởng ngon lành thế thì sẽ chiếm trọn con tim các em chân dài. Nào ngờ thần Apollo cũng từng thảm bại trong tình trường. Tán hoài mà nàng Daphne chẳng rung động. Tình yêu nó kỳ diệu như vậy, đừng tưởng cứ con nhà giàu, đẹp trai, học giỏi là tán đâu đổ đó à nha! Tình yêu nó có lý do riêng của nó, khối óc hổng hiểu dược con tim đâu! Nàng Mỵ Nương cao sang quyền quý, xinh đẹp… đâu có thèm yêu mấy anh con nhà giàu, đẹp trai, học giỏi. Nàng lụy ngay cái anh chàng khố rách áo ôm. Công chúa Tiên Dung cũng thế, quốc sắc thiên hương, cành vàng lá ngọc lại vớ ngay anh Chử Đồng Tử nghèo mạt rệp, nghèo đến nỗi hai cha con xài chung một cái khố! Thấy cái gương của thần Apollo tự dưng mình được an ủi vô cùng. Mình con nhà nghèo, xấu trai, học dốt… nên tán gái hổng xong cũng là chuyện thường tình, đâu có gì phải thất tình điên đảo để rồi nhảy cầu, treo cổ hay dùng chó lửa đòm một phát vào đầu!

Người Hy Lạp cổ đại tổ chức đại hội Olympic để vinh danh thần Apollo, để các lực sỹ thi tài. Hy Lạp còn có đại hội Pythion để các chàng du tử thi thơ ca nghệ thuật. Thần Apollo là chủ mệnh của thơ ca và nghệ thuật bảo trợ cho cuộc thi Pythion này. Apollo siêu đẳng như vậy nhưng tán không được nàng Daphne, thậm chí nàng còn chạy trốn và nhờ cha hóa phép biến thành cây nguyệt quế (để tránh mặt Apollo). Apollo sầu khổ, đau đớn lấy lá nguyệt quế tết thành vương miện đội đầu để luôn tưởng nhớ nàng Daphne. Cũng từ đây mà những người chiến thắng Olympic, Pythion được vinh hạnh đội vòng nguyệt quế. Apollo thương nhớ nàng Daphne mà đội vòng nguyệt quế, hổng biết mấy ông đội vợ lên đầu có họ hàng dây mơ rễ má gì với thần chăng?

Nhân chuyện vòng nguyệt quế mình lại nhớ đến cuộc thi lên đỉnh Olympia xứ quỡn. Cuộc thi hay, bổ ích, khuyến khích tài năng trẻ, tìm ra những tài năng trẻ rất xuất sắc…Tuy nhiên có một điều là cái tên của chương trình sai. Olympia là đồng bằng, làm gì có đỉnh mà leo lên? Vậy mà năm nào cũng cứ leo lên đỉnh, thế mới chết! Đã có nhiều người góp ý kiến nhưng ban tổ chức “nhất định, kiên quyết giữ vững lập trường” không sửa sai, không nghe thấy, vẫn bắt các em học sinh leo lên cái đỉnh không có. Thần Apollo và các vị thần ngự trên đỉnh Olympus chắc cũng ngao ngán với cái đám “kiên quyết, nhất định” chịu ngu chứ không chịu sửa sai.

Thần Apollo đẹp trai, phong độ, con nhà gia thế, là thần chủ mệnh của âm nhạc, thơ ca, văn chương… Ngoài ra thần Apollo còn là thần bảo trợ cho khai hoang và di dân. Con người ở thế gian này từ cổ đại đến giờ luôn di chuyển đi tìm đất sống, tìm nguồn nước, đất lành. Thế gian này muôn sự của chung, con người và muôn loài cộng sinh với nhau.Hành tinh này là cho muôn loài chứ chẳng phải của riêng bất cứ một dân tộc nào. Tuy nhiên các quốc gia và các dân tộc có quyền chiếm hữu một khoảnh và trong một thời gian nào đó mà thôi. Tất cả vốn vô thường mà, việc hình thành và tàn lụi của các quốc gia, các nền văn minh đã và đang xảy ra, tiếp tục xảy ra. Chuyện sinh tử hiện hữu trong từng phút giây. Hiện tại có một quốc gia được mệnh danh là đất mơ (dreamland), đất tự do (freedomland) luôn bao dung với hàng triệu nạn nhân của chiến tranh, thiên tai, kỳ thị (chính trị, tôn giáo, giới tính, đẳng cấp…) và cả những người chỉ đơn giản là tìm đến một nơi sống sung túc hơn. Vậy mà giờ đây bọn cực hữu thượng đẳng đem quân đội, vệ binh quốc gia để khủng bố, truy lùng, bắt bớ như thể tội phạm. Thật không một ai có thể tưởng tượng xứ Cờ Hoa lại có cái ngày tệ hại như hôm nay. Thần Apollo trên đỉnh Olympos chắc cũng rơi lệ và chắc chắn sẽ ghi nhớ việc này để tính sổ về sau.

Có một điều không sao hiểu nổi là những di dân gốc Mít, họ cũng từng là nạn nhân chạy trốn cường quyền, đói nghèo, bất công xã hội… vậy mà họ lại đi ủng hộ kẻ ác đàn áp và trục xuất di dân. Nếu những kẻ cuồng gốc Mít kia mà đến xứ Cờ Hoa vào thời điểm này thì liệu họ có cuồng chăng? Hay giả sử thời điểm họ đến Mỹ mà gặp phải lão già du côn kia cầm quyền thì họ có còn cuồng phò không?

Đời nhiều thị phi ấm ớ đến khó ngờ, bọn Ma Gà cuồng bên ngoài và lũ bò đỏ bên trong sao mà giống hệt nhau. Chúng chửi bới, mạ lỵ, tấn công bất cứ ai không đồng với chúng. Chúng dùng từ ngữ thô tục, vô văn hóa để chửi người bất kể trẻ – già, nam – nữ, trí – ngu. Chúng hung hăng, hồ đồ tung ra vô số luận điệu vu khống và chụp mũ giấy, nón cối lên đầu bất cứ ai mà chúng không vừa lòng.

Đời đầy thị phi oái oăm, chuyện chữ nghĩa cũng lắm hệ lụy, ngày xưa chỉ một chữ phạm húy, một câu đụng đến vua là có thể mắc họa sát thân diệt tộc như chơi. Ngày nay thì có khá hơn, tuy nhiên dưới những chế độ độc tài toàn trị thì cũng dễ bị khủng bố, bắt bớ, tù đày, triệt đường sống…Chữ nghĩa ngày nay cũng nguy hiểm lắm, nói thật viết thật rất dễ chuốc lấy oán thù. Nhà cầm quyền chỉ cho phép nói và viết những gì mà họ cho phép. Văn, thơ, nhạc, họa… chỉ được đi một hướng theo ngón tay chỉ đường, cứ hình dung xa lộ một chiều là biết ngay thôi! Nhà cầm quyền của xứ độc tài là thế! nhưng bây giờ, ngay cả xứ tự do bọn cuồng cũng tự cho mình cái quyền như nhà cầm quyền độc tài. Bọn họ có thừa nón cối, mũ giấy để chụp lên đầu bất cứ ai dám nói thật, viết thật mà không theo ý bọn họ.

Với thời đại hôm nay thì thần Apollo có hiện thân xuống thế gian này chắc ngài cũng dậm chân xuống đất mà khóc ba tiếng, ngửa mặt lên trời mà cười khàn chứ còn biết làm gì hơn!

Ờ mà cũng có công chuyện cho thần Apollo đây, thời đại hôm nay là thời đại kim tiền, chủ nghĩa vật chất. Con người tôn thờ tiền, mê tiền như điên. Đẹp trai, con nhà giàu, học giỏi thì giờ tán đâu dính đó, thậm chí không cần tán cũng có cả đám trai xinh gái đẹp bu theo. Ngày xưa thần Apollo tán không xong nàng Daphne thì ngày nay, với cái xã hội này thì thần Apollo chẳng cần tán nữa, cứ hưởng tới bến thôi!

                                                                  o0o

Mùa vàng lên rực rỡ, đất trời đẹp nên thơ. Mình đi trong đất trời ngỡ đi trong giấc mơ, nắng gió Thu vàng có dư để hong thơ, quá phủ phê để cho mình sống trong cái khoảnh khắc kỳ diệu của cuộc đời

Lãng Thanh

Thiếu Nữ mùa Xuân – Tranh: Nguyễn Sơn

Sáng nay vườn ta nở  những đóa thủy tiên đầu tiên, trời ơi cái màu vàng rực rỡ, màu trắng tinh khiết thanh tân. Đất trời đông giá mà sao thấy sắc xuân long lanh trên đầu ngọn cỏ. Những đóa thủy tiên nở sớm là dấu hiệu của mùa xuân đang đến.

Thưa rằng xuân xanh vẫn son sắc vĩnh hằng, có đi đến bao giờ! Nhựa xuân âm ỉ chảy trong từng thớ gỗ, mạch lá. Sắc xuân ngủ trong củ hoa chỉ đợi khi trời ấm thì bừng lên. Xuân không đi không đến. Xuân vẫn ngụ giữa trời đông, ẩn trong vô số nụ và chồi. Xuân có ngay giữa hạ với sắc lá xanh biếc. Xuân hòa trong muôn hồng nghìn tía của mùa thu. Xuân ở trong đất mẹ, vi vu cùng làn gió vô tận đất trời. Xuân ấm áp tia nắng và dĩ nhiên róc rách lưu chuyển trong dòng nước miên viễn kia. Xuân chan hòa khắp nhân gian, sáng rực rỡ dung thông ba cõi mười phương.

Mùa xuân đã không sanh không diệt, không đến không đi, không tăng không giảm…Cớ sao ta lại bảo xuân về? Thưa rằng cái tâm cảm em ơi! Vì chúng ta chấp vào cái tướng mà không thấy cái tánh ấy thôi. Phần nữa vì thế gian này là thế giới đối đãi, thế giới nhị nguyên. Vì chúng ta thô nên mới sanh tâm ra vậy.

Năm xưa Lục tổ Huệ Năng đã từng thốt lên “Ưng vô sở trụ nhi sanh kỳ tâm”. Cái tâm (soul, spirit, mind, thought…) khi không trụ vào bất cứ vật gì, việc gì… thì nó trở nên kỳ diệu vô cùng, diệu dụng không sao nói hết được! Hầu hết mọi người chúng ta tâm trụ vào tiền bạc của cải, nhan sắc sắc dục, danh tiếng, ăn uống, ngủ nghỉ chơi bời. Trụ vào sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp nên tâm chúng ta không thể dụng được cái diệu. Tâm chúng ta trụ vào ngũ dục lục trần nên mới sanh tâm xấu – đẹp, đến – đi, tăng –giảm… và từ đó mới có xuân khứ, xuân lai, xuân đáo, xuân này hơn xuân kia…và dĩ nhiên không thể thấy đóa hoa mai ngoài sân trong đêm tối như ngài thiên sư Mãn Giác. Càng không thể “ngộ” đóa hoa sen như ngài Ca Diếp.

Mùa xuân đất trời, mùa xuân đời người còn không mất thì mùa xuân chánh pháp cũng không thể diệt, dù rằng quy luật thịnh -suy vẫn có đấy. Quy luật thành – trụ – hoại – không vẫn tồn tại. Sở dĩ vĩnh viễn son sắc xuân xanh là vì nhân duyên, nhân duyên vốn không nên son sắc xuân xanh cũng không sanh không diệt. Sanh diệt là cái tướng, tướng có tánh không. Có lẽ cũng từ đây mà đời có gã du tử mới làm thơ mùa xuân son sắc vĩnh hằng:

Dẫu vô thường thật

                             hãy còn

Mong manh cái đẹp sắc son xuân về

Ùn lên khí vị bốn bề

Đất trời cao rộng

                           chưa hề thịnh suy

Mùa xuân son sắc vĩnh hằng, dù là thời gian này vốn vô thường. Chúng ta đến đi vô số lần rồi em hỡi và sẽ còn tiếp tục như thế. Thời gian vô thủy vô chung, quốc vận và thế vận thịnh suy liên lỉ. Vậy thì mình hãy vui trong phút giây hiện tại này, bây giờ và ở đây.

Mùa xuân đẹp lắm em ơi! Mùa xuân muôn hoa đua nở, hương sắc ngọt ngào, bướm ong vờn quanh, chim ca ríu rít…Đã là xuân thì hẳn nhiên thế. Em về trẩy hội xuân, tha thướt tà áo dài, lên chùa lễ Phật. Nói chuyện sắc – không hay Bát Nhã e cao xa quá. Mọi người chỉ cần cầu quốc thái dân an, binh đao chẳng động, sống chan hòa tương thân tương ái là tốt lắm rồi. Cầu cho cha mẹ sống đời an lạc, gia đạo thuận hòa là thiết thực nhất ha em. Nếu mình khá hơn chút thì cầu và làm theo lời Phật “Không làm các điều ác/ làm các điều lành/ giữ tâm ý trong sạch…” (Kinh Pháp Cú). Làm được nhiêu đây thì mùa xuân sẽ đẹp biết bao, bốn mùa đều đẹp, trọn đời đẹp làm sao! Đây cũng là bổn hoài chư Phật ba đời mười phương. Mọi người ở thế gian này không làm các điều ác, làm các điều lành, tâm ý thanh tịnh thì thế giới này là tịnh độ rồi còn gì và khi ấy thì vĩnh viễn son sắc xuân xanh.

Mình sống trong trời đất, vay mượn dưỡng khí từ không khí để duy trì làn hơi. Ánh sáng và hơi ấm mặt trời, cơm gạo từ đất mẹ. Mình có hình hài này từ tinh cha huyết mẹ, mình nên người nhờ thầy cô. Mình biết sống đời thiện lành nhờ Phật pháp soi đường. Mình sống ở vùng lãnh thổ tiếp nhận những người thất cơ lỡ vận. Mình sống ở quốc độ nào thì  nhờ ơn quốc độ đó. Nước Việt của mình từ bao đời nay là nơi nương thân của tộc Việt. Để có được mảnh đất này thì tổ tiên đã đổ ra biết bao xương máu, mồ hôi và sinh mạng để tài bồi. Mùa xuân dân tộc cũng nhiều bận thăng trầm. Có những mùa xuân tang tóc đau thương và cũng có những mùa xuân hào hùng biết mấy. Ba trăm năm trước, vua Quang Trung với áo bào vàng nhuộm đen bởi khói súng đã hiên ngang cỡi voi vào thành Thăng Long. Có lẽ đây là mùa xuân hiển hách nhất, rực rỡ nhất của tộc Việt ta:

Em về trẩy hội tháng giêng
Cờ đào phất phới trống chiêng rộn ràng
Ngày xưa vua mặc áo vàng
Nhuộm đen khói súng khải hoàn hoan ca

Em ơi! Mình có mùa xuân dân tộc, mùa xuân cố quận nhưng thật sự thì tộc Việt vẫn chẻ chia Bắc – Nam, nghi kỵ trong – ngoài, kỳ thị sang – hèn, phân biệt trí – ngu…giá mà mình có được mùa xuân thống nhất, mùa xuân cảm thông, mùa xuân an lạc, mùa xuân yêu thương… thì hay biết mấy. Ấy là chưa nói đến mùa xuân tỉnh thức, mùa xuân chánh pháp…Một mai có được thì không chỉ tộc Việt mới an lạc thái hòa mà sức ảnh hưởng, sóng từ trường sẽ lan tỏa đến với mọi người ở thế gian này.

Em biết không? Giữa mùa đông hải ngoại các vị sư đi bộ vì hòa bình, dẫn đầu bởi sư Tuệ  Nhân (Bhikkhu Pannakara) đã thực hiện hành trình đi bộ vì hòa bình đi xuyên qua lòng nước Mỹ. Các sư đã làm cho nhân duyên khởi sắc một mùa xuân Phật pháp ở quốc độ này. Sức ảnh hưởng lan rộng, hình ảnh ảnh các nhà sư lay động lòng người. Thông điệp của cuộc đi bộ vì hòa bình đã làm nên mùa xuân yêu thương, mùa xuân cảm thông, mùa xuân hy vọng, mùa xuân tỉnh thức trong lòng nước Mỹ.

Các nhà sư đi bộ vì hòa bình đã làm nên một sự kiện có  một không hai ở quốc độ này. Toàn bộ các đài truyền thông chính thống đưa tin. Tất cả mạng xã hội đu trend ăn theo…Tất cả tràn ngập hình ảnh của quý sư, đưa tin từng phút, dõi theo từng bước chân trên hành trình của các sư. Ấy vậy mà người cố quận mình không mấy ai biết. Các cơ quan truyền thông trong nước đều im lặng. Cố quận mình đã vào xuân, mùa xuân thiên nhiên chứ chưa hưởng được mùa xuân tự do, mùa xuân cảm thông, mùa xuân yêu thuơng và mùa xuân hy vọng, và dĩ nhiên cũng chưa hưởng được nùa xuân an lạc nảy nở theo từ những bước chân vì hòa bình của quý thầy.

Mùa xuân son sắc vĩnh hằng, dù rằng đời có thế nào đi nữa, dù quốc độ có thịnh – suy, dù rằng lòng người có chẻ chia…nhưng mùa xuân vẫn là mùa xuân.

Đóa mai vàng của thiền sư Mãn Giác vẫn nở trong đêm trường. Cành đào của Thôi Hộ vẫn vĩnh hằng cười trong gió đông. Cành hoa sen mà đức Thế Tôn giơ lên trong pháp hội Linh Sơn vẫn mãi mãi trong tâm trí mọi người chúng ta dù có là mùa xuân hiện hữu hay không hiện hữu.

Tiểu Lục Thần Phong

Ất Lăng thành, 0226

Hồi Ức – Tranh: Quan Le (Nguồn: www.singulart.com)

(Tưởng nhớ 100 ngày cậu Sáu đến cõi khác)

1-

Gió. Cát. Gió quét qua ký ức. Để lại, hằn in, trên môi người vị mặn của muối. Và những hạt cát trú ẩn ở những con mắt đỏ.

Tôi về. Trở về ngồi ở nơi này. Trong tù hãm của không gian máy lạnh và hương hoa nhân tạo.

Tôi cố tìm lại hơi thở của đất. Đất thừa tự. Nhưng chỉ chạm phải những bức tường giả đá khô khốc.

Trong ký vãng đã xa, nơi đây là khoảng trời xanh như một bài thơ an nhiên giữa cõi đoạ đày.

Bây giờ, bài thơ ấy đã bị gạch xoá bởi những con số và những chữ ký không có hồn người.

2-

Vườn nho của cậu Sáu khi ấy là nơi tạm lánh cho những tâm tình ngộ nạn. Những người thừa kế mảnh đất cằn khô còn phảng phất mùi binh lửa và sự thù hận phi nhân.

Tán lá xanh che một mặt trời hung bạo. Những người đàn ông ngồi đó. Nhân dạng như có như không trong khói thuốc phù du.

Cậu Sáu ngồi đó. Với cái chân què. Chứng tích của sự khước từ. Cậu đã tự bắn vào máu thịt chính mình để khỏi phải bắn vào đồng loại. Để giữ cho tâm hồn trong lành, cuối một thời đại sắp thua cuộc, sắp bỏ trốn.

Chú Sơn-bạn vong niên của cậu Sáu, người lãng tử có đôi bàn tay nhân ái, tạo nên những âm thanh vỡ vụn từ cây đàn guitar loang lỗ những vết xước. Những vết xước như đời người. Như đất nứt nẻ. Như cây rừng trơ trụi.

Chú Sơn bỏ lại sân trường đại học. Ngôi trường thơ mộng ngày nào đã bị chém sâu, xẻ dọc bởi những khẩu hiệu u mê, sáo rỗng.

Chú về đây, ngồi đó. Ẩn cư trên mảnh đất thừa tự để hát những câu thơ buồn bay theo gió cát.

Cậu Thông- bạn cùng lớp của cậu Sáu, ngồi đó. Nặng trên vai những bản vẽ không do tâm trí của cậu. Mà do lệnh truyền từ những bộ não cuồng si dục vọng, không tình nghĩa. Những kế hoạch được kẻ bằng vạch đỏ xuyên thủng qua tim người.

Cậu Thông nói, mà mắt nhìn vào hư không: đau đớn nhất là kẻ tự đổ bê tông lên chính linh hồn mình.

Cậu Út, em ruột của cậu Sáu, người nhỏ tuổi nhất. Khi hết chiến tranh cậu còn là đứa trẻ thơ ngây. Cậu ngồi đó. Già nhiều hơn tuổi. Cậu ít nói. Không biết cậu có đắn đo gì không. Chỉ biết cậu sẽ bỏ mảnh đất thừa tự này. Từ chối làm người thừa kế.

Đi. Cậu sẽ đi. Sẽ cận kề với cái chết để tìm sinh khí cho cuộc đời.

Cậu Út đã nói với tôi: chúng ta đang chìm trong vũng lầy. Mà, muốn tồn tại, phải tự tay rứt những phần thiêng liêng của người. Vứt đi.

Tôi làm sao quên, trước đêm ly hương, cậu Út âm thầm trồng một cây khế dưới mái hiên nhà. Rồi đem theo một nắm đất-đất thừa tự, và ít hạt giống.

Tôi làm sao quên trong bóng tối của những chiều tàn tuyệt vọng, tiếng guitar của chú Sơn như tiếng thở dài:

Đất không nói, chỉ có người tự huyễn

những cột vôi chia cắt cả chân trời

chúng ta nắm giữ những di sản mất linh hồn

khi thức tỉnh, thấy bàn tay không còn ngón.

3-

Trong những bức thư gởi về, Cậu Út viết: hạt giống cậu đem theo đã nhiều lần đơm hoa kết trái. Người ở đó nói khế ngọt lạ lùng. Sao cậu thấy nó đắng. Đắng như những nhọc nhằn ở xứ người. Đắng như những đêm trắng nhớ về góc sân nhà cũ.

Cậu Út đã giữ được hình hài một nhánh cây, một hương vị quê xưa, dù phải đánh đổi bằng nửa hồn bão tố.

Cậu Út không biết ở quê nhà mọi thứ thay đổi rất nhanh.

Những văn bản mang mùi phồn vinh rơi xuống vùng đất thừa tự như những lưỡi rìu không tiếng động.

Đất nuôi người, dưỡng dục tâm tình người giờ được định giá bằng những con số bất lương. Biến thành tài sản của những kẻ gạt lường.

Di sản mà cha ông để lại, không chỉ là mảnh đất, mà là nếp sống, là niềm tin, là sự yên tâm trên nơi mình sống. Bây giờ đã không còn. Đã sụp đổ, vùi sâu dưới bánh xích của chiếc xe ủi đất.

Cậu Thông, người thực thi những văn bản đó đứng lặng câm nhìn chiếc máy xúc chôn sống cây khế của cậu Út.

Cậu Thông không thể nào ngăn cản được nguồn quay mà chính cậu cũng là một khớp nối rỉ sét.

4-

Rất lâu, rất nhiều năm sau, cậu Út về.

Cậu đứng trước tiền sảnh một nhà hàng-khách sạn rực rỡ ánh đèn.

Nơi đó, ngày cậu đi, là mảnh đất thừa tự.

Còn đâu mùi đất quê nhà sau cơn mưa. Còn đâu tiếng côn trùng nỉ non dưới những gốc nho.

Tất cả đã bị vùi sâu dưới lớp sàn đá bóng loáng đến độ cậu Út thấy sự cô đơn khủng khiếp của mình phản chiếu.

Giờ đây, cậu Sáu lầm lũi tồn tại trong dãy nhà trọ tồi tàn.

Mảnh đất thừa tự bị cưỡng chế đánh đổi một số tiền. Rồi cũng chảy trôi theo dòng đời bất trắc. Những người nông dân chất phác như con cậu Sáu không còn đất, đã thất bại khi cố gắng mưu sinh theo ngành khác.

Cậu Thông đã từ bỏ quan trường. Cậu là cái bánh răng tốt nhưng không còn phù hợp với hướng vận hành của cỗ máy.

Cậu Út nhẹ buồn nói với cậu Thông: anh làm quy hoạch cho tương lai. Nhưng tương lai của anh không có chỗ cho kỷ niệm của chúng ta sao?

Cậu Thông ân hận nói: anh thật lòng xin lỗi em và tất cả. Đúng là anh có tham dự. Nhưng chính bàn tay, lương tri của anh cũng bị cỗmáy xiết cứng, cuốn theo. Anh ký tên vào bản án xoá bỏ khu đất thừa tự này dù biết là tàn nhẫn. Anh hèn và không đủ sức làm một kẻ tử vì đạo.

Cậu Sáu lặng yên như cam chịu, như tự thấy mình có lỗi với cậu Út.

Ba người đàn ông nhìn nhau, nghẹn câm, không thể nói gì.

Chập lâu, có tiếng guitar xa xa nhẹ vọng lại.

Cậu Sáu nói: Sơn cũng đi rồi.

Chúng ta đã nhân danh tương lai để phá tan sự bình yên.

Con tàu đang lao trong bão cát, mất phương hướng. Cứ ngỡ là đang tiến về phía trước, nhưng thực ra đã đánh mất cái mỏ neo cần thiết là sự trung thực và nhân bản.

Chúng ta, những người thừa kế đã không còn mảnh đất thừa tự. Mất luôn những di sản tinh thần, nguồn cội.

Canh bạc này đã bị gian lận. Chúng ta, những người dân, đã trắng tay.

5-

Tôi đứng, trong hoàng hôn xám. Nhìn cậu Sáu, cậu Thông, cậu Út. Tôi thấy chú Sơn cũng đang ngồi cùng họ. Bốn người đàn ông, bốn cái bóng mang nặng hành trình khắc nghiệt, ly tán, khổ đau của vận nước.

Tôi nghe từ cõi nào xa vắng, tiếng guitar ray rứt và tiếng hát thơ khàn đục của chú Sơn:

Chúng ta là những kẻ thừa kế tội nghiệp

giữ chìa khoá của căn nhà đã bị bán

gió vẫn thổi qua miền đất cũ

chỉ có con người lạc nẻo giữa hư vinh.

Ái Điểu.

Nụ tầm Xuân – Ảnh: Internet

    Những ai đã từng yêu thích ca dao Việt Nam và nhất là nhạc của Phạm Duy thì không thể nào quên bài hát “Nụ Tầm Xuân” qua tiếng hát của Thái Thanh một thời vang bóng ở Sài Gòn trước đây. Bài hát mượn hình ảnh nụ tầm xuân để gợi lên tâm trạng khắc khoải, nỗi ray rứt khôn nguôi của một đôi trai gái về cuộc tình dang dở mà vì một lý do nào đó họ không đến với nhau được :

Trèo lên, lên trèo lên, 
trèo lên, lên trèo lên, 
lên cây bưởi hái hoa 
.
Bước ra, ra vườn cà, 
bước ra, ra vườn cà, 
cà hái nụ tầm xuân 
.
Nụ tầm xuân, ơi nụ tầm xuân 
Nở ra, xanh (ơ) biết 
Em lấy chồng, em đi lấy chồng 
Anh tiếc, tiếc lắm thay! 
.
Một miếng trầu cay, hỡi chàng 
Chàng ơi chàng hỡi, nào khó? 
.
Một miếng trầu cay, hỡi chàng 
Chàng ơi, khó gì? 
.
Sao anh không hỏi 
Sao anh không hỏi 
Sao anh không hỏi 
Những ngày em còn không? 
.
Giờ đây, đây giờ đây 
Giờ đây, đây giờ đây 
Ðây em đã có chồng 
.
Em đã, đã có chồng 
Như chim, chim vào lồng 
Như cá ngậm mồi câu 
Cá cắn câu, biết đâu mà gỡ 
Chim vào lồng, biết thuở nào ra

Bài ca dao nội dung như sau:

Trèo lên cây bưởi hái hoa,
Bước ra vườn cà hái nụ tầm xuân;
Nụ tầm xuân nở ra xanh biếc,
Em lấy chồng anh tiếc lắm thay.

Ba đồng một mớ trầu cay,
sao anh không hỏi những ngày còn không?
Bây giờ em đã có chồng,
Như chim vào lồng, như cá cắn câu.
Cá cắn câu biết đâu mà gỡ,
Chim vào lồng biết thuở nào ra!

   Bài ca dao vỏn vẹn chỉ có mười câu thơ hay năm cặp câu lục bát ngắn gọn diễn đạt rất nhẹ nhàng tinh tế nhưng lại mang một tâm trạng nặng trĩu, một sự nuối tiếc xót xa với nỗi đau khổ, nuối tiếc trong tình cảnh éo le của những người trong cuộc

Mấy câu thơ trên là những lời tỏ tình muộn màng nhưng vẫn nồng nàn tha thiết. Khi tình yêu và hôn nhân không đồng hành với hạnh phúc thì những đôi lứa yêu nhau trên đời dường như đều mang nỗi niềm hối tiếc về một hình bóng và kỷ niệm nào đó thấp thoáng trong màu xanh biêng biếc của loài hoa tầm xuân này.Hoa tầm xuân đã trở thành một văn ảnh xinh đẹp trong thơ ca và trong đời sống tình cảm của nhân dân ta.

    Đi tìm nguồn gốc của bài ca dao nầy người viết bắt gặp được nhiều chi tiết khá thú vị:

     Trước hết ta phải tìm hiểu về cây tầm xuân trước đã:

    Theo bách khoa toàn thư mở Wikipedia Tầm xuân là loài cây bụi có chiều cao từ 1-5m, có nguồn gốc châu Âu, Tây Bắc Phi và Tây Á. Hoa thường có màu hồng nhạt, biến đổi từ màu hồng đậm đến trắng. Vì tầm xuân có hoa đẹp nên nhiều nơi trồng làm cây cảnh. Tầm xuân có một số hoạt chất chống ôxy hóa. Quả tầm xuân có lượng vitamin C cao và dùng để làm Xi rô, trà… Trong Ðông y, tầm xuân là một vị thuốc. Người ta thường thu hái hoa, quả, cành và rễ để làm thuốc. Theo quan niệm của Đông y, tầm xuân có công dụng thanh nhiệt, lợi thấp, trừ phong, hoạt huyết, chỉ huyết, giải độc, giảm đau, thường dùng để chữa các bệnh như hoàng đản, thuỷ thũng, lỵ, tiêu khát, tiêu chảy, tiểu dầm ở trẻ em…

   Theo công trình nghiên cứu của Nguyễn Xuân Đức thì có một loại hoa họ đậu được phân phối nhiều ở duyên hải miền Trung Việt nam có tên là Tầm xuân hay còn gọi là hoa Đâu biếc có màu xanh tím.

   Theo nhà thực vật học, giáo sư Nguyễn Thiện Tích ở Đai Học Khoa Học đường Saigon [nay là Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên] thì giống hoa này có chung một họ mà tên khoa học là Clitoria. Cái tên thật dễ gợi đến phần nhạy cảm nhật trong cái “vưu vật tôn nghiêm” của cơ thể phụ nữ: “Clitoris”. Thuộc dòng họ Clitoria này có những chi mariana, blue pea, vine, fragan, macrophylla, alba, …

      Hoàng Phủ Ngọc Phan trong một bài viết đăng trên báo Tuổi Trẻ cũng có cách lý giải riêng của mình: Hoa tầm xuân là hoa gì ra sao ở đâu… thì hỏi mười nhất là các bạn trẻ có đến bảy tám đều không biết. Còn những người nói là biết thì mỗi người biết một cây tầm xuân nào khác. Lại có người bình luận một cách dí dỏm: Nụ tầm xuân nở ra vàng rực. Em đi lấy chồng anh bực lắm thay…Nụ tầm xuân nở ra thơm phức. Em có chồng rồi anh tức lắm thay…Cứ như giọng điệu nầy thì hình như tác giả  không tin rằng hoa tầm xuân trong ca dao là có thực. Rất có thể nó cũng tương tự như loài Hoa Vông Vang trong tiểu thuyết của Đỗ Tốn thời Tự Lực Văn Đoàn hoặc như ngọn Lá Diêu Bông trong bài thơ  của Hòang Cầm- những hoa ấy lá ấy đều chỉ là sản phẩm trong thế giới ảo của thơ ca lãng mạn..Phải chăng đây cũng chính là điều mà nhà thơ Lưu Quang Vũ đã từng viết: Hoa tìm mùa Xuân suốt đời không gặp .Anh suốt đời chẳng gặp sắc tầm xuân … Có lần anh đem thắc mắc nầy ra hỏi một nghệ nhân chơi hoa cao tuổi người miền Bắc. Ông cụ trả lời : “Cái hoa ấy thì vẫn có thật đấy chứ. Nhưng bây giờ đi khắp đầu non cuối biển chưa chắc đã tìm thấy. E rằng đã tuyệt chủng rồi . Cũng may còn mấy câu ca dao chưa đến nỗi thất truyền.” Mặc dầu ông cụ nói vậy nhưng không hiểu sao nhà văn vẫn cứ nuôi chút hy vọng. Miễn là hoa có thực biết đâu rồi cũng có khi may mắn tìm thấy được. Quả nhiên điều may mắn ây đã đến với anh. Một hôm nhân tra cứu một thuật ngữ y dược anh bỗng tình cờ bắt gặp tấm hình chụp hoa tầm xuân ở trang 977 trong quyển sách Cây thuốc và vị thuốc Việt Nam của Giáo sư Tiến sĩ Đỗ Tất Lợi (- NXB Khoa học và Kỹ thuật – Hà Nội 1995.) Cây thuộc họ Hoa Hồng (Rosaceae) hoa năm cánh màu xanh biếc. Giáo sư Đỗ Tất Lợi là nhà khoa học rất coi trọng sự chính xác nên tôi tin rằng hoa tầm xuân trong sách của ông chính là hoa tầm xuân trong ca dao mà chúng ta đang có.

      Riêng nhà thơ Chu Thị Thơm  trong bài Tầm Xuân có cách lý giải riêng của mình khi nhắc về bài ca dao trên thì nhớ đến cây tầm xuân được trồng ở quê nhà thời thơ ấu, chị mô tả là loài hoa được trồng làm hàng rào. Đây là loài hoa bà con thân thuộc của họ hồng, có 5 cánh, xếp chồng lên nhau, mỏng manh và nhiều màu sắc… Khi nở bao giờ cũng từng chùm, với đủ các cung bậc sắc màu đan chen nhưng đầy vẻ phô diễn. Vào mùa xuân từng chùm hoa tung mình phô sắc. Những bông hoa nhỏ xếp vào nhau với muôn màu trắng, hồng, phớt đỏ…mùa xuân hàng rào hoa tầm xuân bắt đầu phô sắc thì ngôi nhà trong trí nhớ của chị giống như quay tròn khép kín trong sắc màu rực rỡ của hàng rào hoa tầm xuân. Nhưng hình như đó không phải là loài hoa tầm xuân “nở ra xanh biếc” mà ta đang ra sức tìm kiếm. Khi lớn lên đi học, đọc bài ca dao, chị bâng khuâng trước cái tình của đôi trai gái, yêu mà không lấy được nhau đến nỗi sinh ra ngẩn ngơ tiếc nuối, nhờ cánh tầm xuân cất hộ  lời khó nói. Tôi biết chàng trai si tình trong bài ca dao cổ đã phải mượn cánh tầm xuân để trút nỗi đau tiếc nuối vì không lấy được người con gái mình yêu như thế nào. Nhưng nỗi đau mang màu sắc xanh rất lạ trong bài ca dao đã nói lên một nguyên lý rằng: Sự mất mát và đau đớn mãi mãi là có thật. Chàng trai –nhân vật trữ tình trong bài ca dao cổ đã phải nhờ đến sắc xanh không có của một loài hoa hoang dại để trút nỗi tiếc nuối và trải lòng mình:

“Trèo lên cây bưởi hái hoa
bước xuống vườn cà hái nụ tầm xuân
nụ tầm xuân nở ra xanh biếc
em đã có chồng, anh tiếc lắm thay…”

    Có lẽ chỉ trong ca dao nỗi nhớ mang một sắc xanh. Và chỉ trong ca dao, những cử chỉ, động tác bất bình thường mới được thừa nhận như nó không vốn có. Tầm xuân đi vào thơ ca và cuộc đời bởi những nguyên do như thế. Khi tình yêu bỏ đi và hạnh phúc không kết trái đơm bông …hoặc cả khi viên mãn cuộc đời, thì con người vẫn rất cần đến loài hoa này để viện dẫn và lý giải cho sự thất vọng và mất mát ấy.

    Theo nhiều tác giả như Trần Bảo Thư trong bài “Nụ tầm xuân nở ra xanh biếc”, hình ảnh nụ tầm xuân cũng có một giai thoại khá thú vị: Lịch sử nước ta có ghi lại thời kỳ Trịnh Nguyễn phân tranh. Ai cũng biết danh tướng Đào Duy Từ đã có công rất lớn trong việc giúp chúa Nguyễn giử vững biên thùy và mở rộng bờ cỏi về phương Nam. Đào Duy Từ có tài kinh luân nhưng không thế tiến thân bằng con đường khoa cử ở đất Bắc vì xuất thân từ gia đình xướng ca nên ông đành ngậm ngùi đi về phương Nam lập nghiệp. Noi theo chí lập thân của người xưa, theo cách cũ của Bách Lý Hề, Ninh Thích gõ sừng trâu mà đủng đỉnh ngâm khúc “Ngoạ Long Cương “. Chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên đã “già” đoán anh hùng giữa chốn trần ai. Rồng mây gặp hội, Đào Duy Từ đã đem hết tài kinh luân giúp chúa Nguyễn an bang tế thế, vững bền biên thuỳ một cõi nguy nga ở phương Nam. Thành tích và chiến công của Đào Duy Từ đến tai chúa Trịnh. Tiếc vì để vuột mất nhân tài, Trịnh Tráng sai người mang lễ vật cho Đào Duy Từ với lời ân hận đã bỏ lỡ cơ hội cho cuộc tương phùng:

Trèo lên cây bưởi hái hoa,
Bước ra vườn cà hái nụ tầm xuân;
Nụ tầm xuân nở ra xanh biếc,
Em lấy chồng anh tiếc lắm thay.

Lễ vật và tình ý không chiêu dụ được Đào vì ông đã tìm ra chân chúa, ông đã trả lời Trịnh Tráng:                 

Ba đồng một mớ trầu cay,
sao anh không hỏi những ngày còn không ?
Bây giờ em đã có chồng,
Như chim vào lồng, như cá cắn câu.
Cá cắn câu biết đâu mà gỡ,
Chim vào lồng biết thuở nào ra !

Lời từ chối nhẹ nhàng nhưng khéo léo; Trịnh Tráng lại cho người chiêu dụ một lần nữa; lần này ho Đào quyết liệt hơn:

Có lòng xin tạ ơn lòng,
Đừng đi lại nữa mà chồng em ghen.

Trịnh Tráng không còn kiên nhẫn nữa; tức giận:

Có ai về tới Đàng Trong,
Nhắn nhe Bố Đỏ liệu trông đường về;
Mải tham lợi bỏ quê quán tổ,
đất nước người dù có như không.

Lịch sử còn đó, Thanh Đô Vương Trịnh Tráng và Nội tán Lộc Khê Hầu Đào Duy Từ đã đi vào lịch sử, chuyện chiêu dụ và khước từ cũng đã rõ ràng nhưng câu chuyện văn chương thì vẫn còn là những ẩn khuất. lấy gì làm bằng chứng rằng hai bậc vương hầu Trịnh-Đào đã đối đáp với nhau bằng những câu ca dao như thế. Văn khố nào lưu giữ bút tích của người xưa ? Chắc là khó vì xét cho cùng thì đó là những bí mật quân sự. Khó tìm thấy câu chuyện văn chương này trong những thư tịch khả tín nhưng giai thoại thì vẫn đồn đãi, lưu truyền trong dân gian. Không có lửa sao có khói hay là chúng ta dễ dãi một chút, chấp nhận câu chuyện qua lời truyền tụng của nhân gian.

     Những năm gần đây, khi tết đến ta thấy một số cửa hàng bán hoa cho ra đời các lọai hoa hoa cát cành còn nụ nhuộm nhiều màu khác nhau cho bắt mắt để bán cho những nhà thích trưng bày làm đẹp trong những ngày xuân, thiết nghĩ họ chỉ ăn theo gọi tên cho “sành điệu”  tát nước theo mưa chứ không ăn nhập gì đến nụ tầm xuân chúng ta đang đề cập trong bài nầy. Thực ra nụ tầm xuân mà các nhà bán hoa ăn theo nầy là tên gọi của một loài cây thuộc chi Liễu có tên là Liễu tơ (Pussy willow) chứ không hẳn tên là “nụ tầm xuân” như chúng ta vẫn gọi. Tên gọi “Liễu tơ” của nó là hoa có lông tơ mềm mại như lông mèo. Nụ hoa của loài cây này mọc nhiều theo nách lá và sau đó những chồi non mau chóng mọc ra mang xanh nõn. Ý nghĩa của những cành hoa tầm xuân là sự thịnh vượng, những chồi non nhỏ bé nhưng lại có sức sống mãnh liệt, cũng giống như niềm tin, hy vọng mà mọi người đặt vào năm mới vậy. Không những thế, nụ tầm xuân nếu biết cách bảo quản còn có thể chơi được rất lâu, có khi đến cả năm không héo.

    Cũng vì bài ca dao có sức lan rộng rất lớn trong dân gian, nó tiêu biểu cho một cuộc tình dang dở của một đôi trai gái bằng một hình ảnh rất tinh tế, gợi cảm như nhà thơ Chu Thị Thơm đã viết nên nhiều nhà thơ Việt Nam chúng ta thường dùng hình tượng nầy để trải tiếng lòng của mình với ai đó. Tôi xin ghi lại vài đoạn thơ sau của các nhà thơ đã đưa hình ảnh tầm xuân vào thi ca:

 Hoa tìm mùa xuân suốt đời chẳng gặp 
Anh suốt đời chẳng gặp sắc tầm xuân 
Em hồn nhiên em chẳng biết anh buồn 
Em cứ kể về loài hoa bé nhỏ 
Những chùm hoa nở bừng trong gió 
Những chùm hoa ngày cũ chết lâu rồi.

         (Hoa Tầm Xuân- Lưu Quang Vũ)

Tầm xuân hoa nở bên rào 
Mưa phơn phớt ngõ, gió xao xuyến chiều 
Ngày đang khuất, mắt trông theo 
Cánh chim bé tẻo tèo teo cuối trời 

       (Hoa Tầm Xuân-Bế Kiến Quốc)

Ngày xuân tha thẩn trên đường 
Hoa ai một nhánh bên vườn chào ta 
Đến gần nhìn rõ – thì ra 
Tìm xuân lại gặp hoa là tầm xuân.

      (Tìm xuân, tầm xuân – Tế Hanh)

tầm xuân thì đấy xuân rồi 
câu ca một thời hát lại 
tầm xuân mình tôi ngậm ngải 
trầm hương bay ở đâu rồi 

      (Tầm Xuân – Nguyễn Tấn Sĩ}

Người về tìm nụ tầm xuân 
Thương màu hoa bưởi trắng ngần chợt tan 
Mây buồn từ dạo lang thang 
Vườn cà thuở ấy cũng hoang phế sầu. 

    (Nụ tầm xuân – Thanh Trắc nguyễn Văn)

Bài ca dao NỤ TẦM XUÂN chỉ với mười câu thơ ngắn ngủi để tả một mối duyên lỡ làng của một đôi trai gái yêu nhau nhưng không đến với nhau được vì một hoàn cảnh nào đó nhưng đã hộ đủ nhiều yếu tố đi vào lòng người như nhạc thơ khi êm đềm, lúc lại bổng trầm nghẹn ngào, nức nở, hình ảnh giản dị trong sáng nhưng vô cùng hàm súc,gợi cảm; tình ý vừa thơ mộng thắm thiết lại vừa ngậm ngùi…đã khiến nó dễ thấm sâu vào lòng người là vì thế.

NGUYỄN AN BÌNH

Young girls and the sea (1940), by Nguyen Van Ty (Source: www.vn-art.com)

                                                                  *(Kiều – Nguyễn Du)

Khi Nguyễn Du viết lên câu thơ này, có lẽ tâm hồn ông đau thống thiết, trái tim rỉ máu, cõi lòng tan nát…Đây không chỉ là tiếng lòng của Nguyễn Du mà là tiếng kêu thống thiết của bao kiếp người, tiếng khóc của bao thế hệ. Tiếng kêu bi thương này không chỉ trong thời đại của ông, không chỉ có ở chế độ phong kiến mà là có trong mọi thời đại và với mọi hình thái nhà nước, mọi thể chế chính trị. Xưa đã thế, nay cũng vậy. Bên Đông vốn dĩ thì bên Tây nào có khác gì. Cái ác luôn luôn mạnh và thắng thế. Cái ác luôn hoành hành và ngự trị. Sức mạnh luôn trong tay kẻ ác. Giấc mơ thái hòa, công bằng, bác ái… vẫn chỉ là ước mơ. Cái ác như cỏ dại, phát triển mạnh mẽ và lan tràn khắp mọi nơi. Còn gì đau đớn và cay đắng hơn khi con người phải thốt lên: “xin chừa trinh bạch, xin không làm người lương thiện, xin bỏ sống hiền lành…”. Khi đồng tiền trở thành tối thượng thì nhân phẩm, trinh bạch, giá trị, danh dự… là những từ ngữ rỗng tuếch, vô giá trị.

Vì đồng tiền mà thằng bán tơ “xưng xuất” (khai gian). Vì đồng tiền mà quan lại, sai nha vơ vét và làm tình làm tội dân lành. Vì đồng tiền mà Mã Giám Sinh, Sở Khanh, Tú Bà… đang tâm vùi dập con người trinh bạch, buộc con người trinh bạch phải “lấm đầu thân lươn”. Cả một xã hội vô cảm, độc ác, đày đọa con người ta.

Thời cổ đại, trung đại con người bị nô lệ hóa trong chủ thuyết thần quyền. Con người không khác gì con sâu cái kiến, số phận của chính mình mà mình không có quyền, quyền định đoạt nằm trong tay kẻ cường quyền. Xin chừa làm người trinh bạch, tiếng kêu bi thương thảm thiết suốt chiều dài lịch sử.

Trong thời kỳ lịch sử cận đại và hiện đại, xã hội phát triển mạnh mẽ, nhân quyền, dân chủ, tự do được thiết lập. Nhà nước pháp quyền bảo vệ nhân phẩm con người… tuy nhiên tiếng kêu bi thương “xin chừa trinh bạch” vẫn vang vọng đó đây. Thử xem Trà Hoa Nữ với nàng Marie Duplessis của Alexandre Dumas (con), Jane Eyre với chính tác giả và các nhân vật nữ…thì biết. Số phận các nhân vật nữ trong tiểu thuyết ấy cũng khổ đau vật vã.

Những vùng đất bị cai trị bởi thần quyền Hồi giáo thì tình hình nhân quyền còn khủng khiếp hơn. Khái niệm nhân quyền, nữ quyền, dân chủ, tự do… đều không có. Số phận người phụ nữ rất thê thảm. Họ không được học hành, không được tham gia các hoạt động xã hội, không được tự do yêu thương… Họ phải trùm kín cả người và ở trong nhà. Sự sống, sinh hoạt, sinh mạng của họ bị định đoạt bởi nhà nước thần quyền, bởi chính những người đàn ông trong gia đình. Họ chỉ như máy đẻ và có thể bị giết thảm bởi chính người thân hay bởi xã hội. Tiếng kêu thảm thiết xin chừa trinh bạch từ xưa đến giờ chưa từng lắng xuống dù chỉ trong khoảnh khắc ngắn ngủi.

Trong xã hội tư bản, văn minh vật chất rất hưng thịnh, sang giàu rất mực. Quyền con người, nữ quyền cũng khá hơn các xã hội khác, tuy vậy vẫn thống thiết tiếng kêu thương bi thương của bao thân phận người bất hạnh. Cái guồng máy xã hội tư bản rất nghiệt ngã và tàn bạo, nó nghiền nát những phận người bất hạnh, kém may mắn. Những con người sinh ra và lớn lên ở những khu ổ chuột, những người thuộc tầng lớp đáy xã hội. Có không ít những nàng kiều hiện đại mà cuộc đời đầy tủi nhục, nước mắt. Có không ít người trong bọn họ là nạn nhân của côn đồ, bạo lực từ giang hồ xã hội đen cho đến chính quyền ( những nạn nhân trong đường dây mua bán dâm của tỷ phú Jeffrey Epstein là một điển hình). Họ sống tủi nhục, khổ đau cả thân xác lẫn tinh thần. Họ sống trong khốn cùng thậm chí bị sát hại bởi cả xã hội đen và chính quyền.

Xã hội vô sản còn tệ hơn, tất cả mọi người đều buộc phải quên thân phận mình đi, bị tẩy não, bị nhồi sọ, bị chà đạp mà không được than khóc hay phản kháng. Xã hội vô sản – đại đồng vốn là cái chủ thuyết hoang tưởng thì làm sao có thể áp dụng vào hiện thực? Vì sai ngay từ đầu, sai từ căn bản nên không thể biến hoang tưởng thành sự thật. Con người là một thực thể và có tính tư hữu, tư hữu là bản chất của con người. Không thể xóa bỏ tư hữu để thiết lập đại đồng. Tiếng kêu thống thiết trong xã hội vô sản bị bóp cổ cho tắt nghẹn, nạn nhân của nó chỉ có thể âm thầm nén chặt trong lòng, tự mình may miệng mình lại để mà duy trì kiếp sống mòn mỏi xin chừa trinh bạch. Trong xã hội vô sản, tiếng kêu đau thương “chút lòng trinh bạch về sau xin chừa” cũng là một cái tội, không được kêu khóc như thế!

Thời đại 5.0, thời đại khoa học công nghệ phát triển cao độ. Thời đại của mạng xã hội (social Media net work), trí thông minh nhân tạo (AI) và ngay trên xứ sở Cờ Hoa này, một vùng đất mệnh danh là tự do – dân chủ – nhân quyền giờ tiếng khóc “chút lòng trinh bạch về sau xin chừa” lại vang lên. Điều này thật không thể tin nổi, không ai có thể ngờ nhưng nó đang là hiện thực. Ở xứ sở Cờ Hoa này, ngày nay được cai trị bởi kẻ côn đồ, gian trá, tham lam, độc ác… Bất cứ ai nói lên sự thật, bày tỏ cảm xúc thật, ủng hộ điều hay lẽ phải…đều bị theo dõi, bị đe dọa, bị khủng bố, bị chụp mũ, bị đuổi việc, thậm chí bị truy tố. Ở một xã hội mà nghị sĩ, dân biểu có thành tích cống hiến phục vụ cho quốc gia mấy chục năm bị ám sát mà không ai tiếc thương (vì không thuộc phe cầm quyền) trong khi một kẻ cực hữu gieo rắc thù hận, gây chia rẽ, kỳ thị người nhập cư, chống lại nhân quyền và y cũng chẳng phải là lãnh đạo cao cấp, chẳng làm được gì cho quốc gia…ấy vậy mà được chính phủ tưởng niệm, treo cờ rũ, thật mỉa mai thay! Thế này thì người lương thiện nào còn dám làm người lương thiện? Cái ác, cái xấu lên ngôi. Kẻ thủ ác được đặc quyền đặc lợi, được hợp pháp, được đề cao như thế này thì người lương thiện chỉ còn nước khóc “chút lòng trinh bạch về sau xin chừa” chứ còn làm được gì!

Xứ sở Cờ Hoa xưa nay vốn là ngọn cờ đầu của tự do – dân chủ – pháp quyền ấy vậy mà hôm nay sự thể như thế này, không một ai có thể ngờ được! Kẻ lãnh đạo quốc gia đi cổ xúy kết thân với những tay cường bạo độc tài của thế giới. Lãnh đạo một cường quốc lại xun xoe thần tượng một tên sát nhân khát máu độc tài. Y ngang  nhiên phá bỏ mọi giá trị cao quý mấy trăm năm gầy dựng. Y ngồi xổm trên hiến pháp và pháp luật. Y hành xử không khác một tay độc tài. Với y thì mọi thứ đều quy ra tiền, tiền là mục đích tối thượng, chẳng có tự do – dân chủ – nhân quyền gì hết! Tiền là trên hết mà trước nhất phải là tiền vào túi y, gia đình y, băng đảng y.

Lãnh đạo một cường quốc như xứ sở Cờ Hoa lại là một tay nói láo chuyên nghiệp, phun thuyết âm mưu, chụp mũ người khác. Cả đời chẳng nói được một lời tử tế, chẳng làm được một việc thiện dù nhỏ nhặt nhất. Lãnh đạo một quốc gia mà lại gây chia rẽ trầm trọng giữa các thành phần dân chúng, thù ghét người da màu, chống người nhập cư, thù địch với y tế, giáo dục, văn hóa, khoa học…trớ trêu thay, không ít kẻ nhập cư da màu lại đi phò kẻ kỳ thị mình. Có hơn một nửa dân chúng ủng hộ việc kỳ thị, thù hận, bạo lực. Có hơn một nửa dân chúng chấp nhận việc nói láo, gian trá như thế này nên y mới ngồi được trên ngai vàng. Sự thể như thế này thì người lương thiện biết nói năng gì nữa, ngậm ngùi mà khóc “chút lòng trinh bạch về sau xin chừa”.

Tiểu Lục Thần Phong

Cầu đi bộ bắc qua kênh Nhiêu Lộc, phía trước là cầu Điện Biên Phủ, trưa 10/7. Ảnh: Hạ Giang

      Buổỉ sáng chủ nhật, ngồi cà phê với một người bạn văn trên đường Hoàng Sa chạy dọc theo dòng kênh Nhiêu Lộc dưới dốc cầu Công Lý khoảng 100 mét. Quán cà phê nhỏ nầy là nơi đóng đô của ông nhà văn Trần Bảo Định viết mấy cuốn sách về Ông Già Nam Bộ nhiều chuyện đọc cũng thấy lý thú lắm, ngẫm ra vùng đất Nam Bộ còn nhiều điều đáng nói, càng đọc càng thấy vỡ ra những điều chưa biết, chưa từng được ai nhắc tới. Tôi đọc sách của Vương Hồng Sển, của Sơn Nam nói nhiều về vùng đất lưu dân nầy, thấy Trần Bảo Định cũng có cách viết riêng của ông ta, âu là mỗi người mỗi vẻ không ai giống ai. Ngồi ở đây nhâm nhi ly cà phê buổi sớm còn được hưởng cái không khí trong lành, gió mát từ dòng kênh thổi vào mới cảm thấy buổi sáng Sài Gòn sao mà đáng yêu đến thế, bên kia dòng kênh là đường Trường Sa thấp thoáng xe cộ qua lại cũng rất rộn ràng nhộn nhịp. Có ai đâu ngờ cách đây hàng chục năm, từ một dòng kênh từng bị con người bức tử, hằng ngày nó đã hứng lấy bao nhiêu rác rưởi do con người thải ra, Những căn nhà ổ chuột trồi thụt dọc bờ kênh xưa, lởm chởm những cọc nhà cắm trên đó nham nhở, Con kênh từng một thời ám ảnh của người dân Sài Gòn, người ta gọi nó là kênh nước đen. Chiều dài của nó hơn 8 km chứ ít sao, chảy uốn khúc vòng quanh qua rất nhiều quận trong thành phố trước khi đổ ra sông Sài Gòn thế mà nay trở thành một dòng kênh trong lành, hai con đường dọc theo nó cũng được cải tạo thành hai con đường đẹp của thành phố với nhiều cây xanh râm mát, con kênh hồi sinh như có một phép lạ diệu kỳ. Lúc nầy chắc hơn 8 giờ, phía trước bờ kênh nơi trồng cây cảnh tôi thấy năm bảy anh chị công nhân cây xanh đang làm vệ sinh và bứng tỉa những gốc hoa cũ để trên lề đường và bắt đầu vô phân trồng lại những gốc hoa còn mạnh khỏe. Những chùm hoa trắng hồng li ti trông thật dễ thương nhưng tôi không biết tên gì mới quay sang hỏi anh bạn văn, anh ta cũng lắc đầu, tôi phì cười:

– Ông viết văn mà tên hoa cũng không biết thì làm sao viết văn hay được hả.

   Anh ta cũng không vừa gì, vặt lại tôi:

– Vậy ông nói cho tui nghe tên của nó là gì nè?

   Tôi cũng chịu thua nốt. Anh bạn chợt nói:

– Mấy ông công nhân đang tỉa bớt những nhánh hoa đẹp kìa, mình qua xin ít nhánh về trồng cho có hoa cỏ ở nhà trong mấy ngày tết cho vui nhà vui cửa đi.

   Tôi lắc đầu:

– Ông có xin thì xin, nhà tôi tum húm một bụm có sân siếc gì đâu mà trồng.

    Bạn tôi xăng xái:

– Ừ! Để tao qua xin thử.

     Nói rồi ông bạn hăm hở băng qua đường đến chổ mấy anh công nhân đang làm việc, không biết ông bạn nói gì mà quay mặt chỉ về cái bàn cà phê tôi đang ngồi, người công nhân gật gật đầu một cái, anh bạn bước trở lại ngồi xuống ghế, tôi hỏi:

– Anh ta nói sao?

     Anh bạn trả lời:

– Anh ta đồng ý cho nhưng nói để một lát nữa sếp đi khỏi anh ta mang qua cho. Sếp anh ta đang ngồi bên kia kiểm tra hoạt động của họ đó.

     Anh bạn đưa mắt về phía lề đường cùng bên chúng tôi đang ngồi cách đó chừng mười mét có hai ba người đang mở từ giấy gì đó chăm chú nhìn vào, chắc họ đang xem cách bố trí thực hiện cái vườn hoa dọc theo tuyến đường Hoàng Sa đây mà. Ừ! Cũng gần tết rồi thì việc chỉnh trang lại hoa cỏ trong thành phố là việc cần thiết nên làm phải không?

     Tôi nói với ông bạn văn:

– Thành phố có một con sông đẹp uốn quanh, cây xanh bóng mát quanh năm thi không có gì đẹp bằng.

     Bạn tôi cười lắc đầu:

– Thấy vậy chứ chưa hẳn là đẹp bạn ta ơi.

     Tôi ngạc nhiên:

– Thế nào mới gọi là đẹp?

– Ông thấy con sông trước mặt nó thiếu cái gì?

      Tôi hơi ngơ ngác:

– Thiếu cái gì?

– Cái hồn.

– Không phải sao. Sông phải có sóng, có thuyền mà nó có không?

Tôi à lên một tiếng, chợt nhớ đọc trên một tờ báo xuân nào đó năm ngoái nói về con kênh Nhiêu Lộc, sự tiếc nuối của người dân về cái hồn cốt của dòng kênh nầy. Theo lời kể của người dân cố cựu từng sống nơi đây từ thời để chỏm: Con kênh ngày xưa rộng và dài mênh mông, ghe thuyền suốt ngày chạy ào ào, sóng dạt vào hai bên bờ trắng xóa, nhất là những ngày cuối năm hàng hóa, bông hoa từ các tỉnh đổ lên kìn kịt, tết chưa về mà không khí xuân đã tràn ngập mọi nhà rồi. Bây giờ dòng kênh bị thu hẹp lại, thêm mấy cái cống hộp làm con kênh như bị cắt ra làm mấy khúc. Bây giờ không thấy sóng, không thấy thuyền, chỉ thấy le que vài chiếc ghe chèo tay của một công ty khai thác du lịch đưa khách tham quan trên kênh thì làm gì tạo nên cái hồn cho con kênh vừa mới hồi sinh?

   Từ giã bạn tôi chạy xe dọc theo đường Hoàng Sa hướng về cầu Thị Nghè, dọc theo bờ kênh người ta đặt những băng đá mặt hướng ra mặt kênh để buồi chiều cho dân cư xung quanh chỗ ngồi dạo chơi hóng mát, có những tiểu cảnh tạo nên một vườn hoa nhỏ xinh xắn, có chỗ cho mọi người tập thể dục buổi sáng, những hàng cây xanh mát được trồng dài theo dòng kênh. Nhiều loại cây cho hoa đẹp như bằng lăng, điệp vàng, bò cạp, liễu đỏ, lộc vừng…mỗi mùa lại rộ lên một sắc hoa tươi thắm làm con đường trở nên tươi vui đầy sức sống. Cuối năm là mùa thay lá của bàng, của lộc vừng. Chạy dài theo con đường đầy sắc lá vàng nằm yên trên thảm có xanh hoặc cuốn theo chiều gió khi những chiếc xe chạy vút qua. Rồi đây những chồi xanh sẽ nhú lên trên những nhánh cây đang khẳng khiu để đem lại một màu xanh nền nã tràn đầy nhựa sống cho cây để kịp đón nắng xuân về. Xe chạy qua cầu Thị Nghè quẹo vào đường Trường Sa mà lòng còn vương vấn câu nói của người bạn: Cái hồn của dòng kênh đang nằm ở đâu nhỉ?

NGUYỄN AN BÌNH

Thu Hoang Vu – Tranh: MAI TÂM

Ừ thì về, nhưng đây là đâu? Phải chăng là cố quận? là phương ngoại? hay bên này bên kia? Làm sao phân biệt chẻ chia cho được em ơi! Chẳng đây chẳng đó, chẳng bên này bên nọ. Tại nơi đây không có không gian không cả thời gian. Đây chẳng xưa chẳng nay, chẳng ngã chẳng nhân, về đây nghe em, về với đất trời mênh mông vô biên xứ, chẳng trong chẳng ngoài, về đây không giới tuyến không bến bờ, vô ngằn mé!

Tháng mười một đã về đây! Đất trời bừng lên muôn sắc gấm hoa. Bây giờ không còn lác đác lá vàng nữa mà là cả rừng vàng, dường như quang phổ của ánh sáng dồn hết vào trong phiến lá. Lá bây giờ không còn là lá nữa mà là muôn sắc cát tường vân. Đã đỉnh điểm rồi, đã bùng lên không có gì có thể hãm lại được!

Gã du tử thầm mong hóa thân ngay vào chiếc lá kia để mà cháy sáng một lần. Chiếc lá hạnh phúc vô biên, nằm ngoài mọi sự ràng buộc phiền toái của nhân gian.

Tháng mười một về đây cũng là lúc người phương Tây bắt đầu đi vào những ngày tháng tưng bừng lễ hội. Những lễ hội mùa Thu với bao nhiêu sắc thái văn hóa, nghệ thuật, thương mại… Rồi sau dó là những lễ hội mùa Đông để đi đến khép lại vòng quay 365 ngày. Ngày nay các lễ hội đã thương mại hóa nặng nề. Chủ nghĩa vật chất, chủ nghĩa hưởng thụ đẩy con người vào cái vòng quay tít mù bất tận bán – mua. Các doanh nghiệp tận dụng mọi cơ hội để kích thích sự tiêu xài của con người. Con người hưởng thụ một cách thái quá, sự thêm khát ham muốn không có điểm dừng. Người phương Tây có nhiều phước báo nên đời sống vật chất phủ phê, nói vậy không có nghĩa là tất cả, vẫn có một bộ phận dân nghèo, tầng lớp đáy xã hội mưu sinh vất vả, ấy là chưa nói đến những kẻ không cửa không nhà. Với sự cách biệt này ta cũng có thể cho là bất công xã hội nhưng sâu xa hơn ấy là do biệt nghiệp và cộng nghiệp của mọi người cùng sống trong một xã hội. Dù gì đi nữa thì Âu – Mỹ cũng hơn hẳn những xã hội khác trên thế gian này. Thiên nhiên tươi đẹp, xã hội văn minh, kinh tế phồn thịnh, văn hóa nghệ thuật và giáo dục khai phóng, tự do – dân chủ…

Những ngày tháng này cố quận mình tràn ngập tai ương thảm họa thiên tai cho chí nhân tai. Lũ lụt bão tố hoành hành từ Nam chí Bắc. Thiên nhiên bị tàn phá nghiêm trọng, núi rừng cạo sạch, hồ đập xây vô tội vạ, nắng tích nước, mưa xả xuống. Nhà cửa, ruộng vườn, mùa màng tiêu điều tan hoang. Ngày xưa mùa mưa bị ngập là chuyện thường, ngày nay ngập ngay cả mùa khô. Thị thành, phố xá từ đồng bằng cho đến miền thượng du đều ngập hết ráo. Môi trường tự nhiên đã thế, xã hội lại càng tệ hại hơn. Dân oan mất nhà cửa, ruộng vườn kêu khóc thấu trời. Công lý  và pháp luật như trò hề. Kẻ cướp cả ngàn tỷ chỉ cần ói ra một mớ là trắng án, người trộm con gà, trái mít lại bị tù dài lâu. Tang chứng vật chứng ra chợ mua đồ mới về làm. Cả một xã hội mê tiền, tất cả quy ra tiền, quan chức làm tiền tàn bạo dã man, lớn ăn lớn nhỏ ăn nhỏ, không có tiền thì không có việc gì trôi chảy. Cả một xã hội nhiễu nhương thậm tệ, chẳng có ai có thể hình dung cái xã hội này sẽ về đâu.

Thế cuộc thịnh suy, xã hội thăng trầm, tôn giáo cũng không nằm ngoài quy luật ấy. Hình tướng bề ngoài thì có vẻ phát triển rầm rộ nhưng thực chất lại là suy thoái. Những âm thanh rền rang, màu săc lòe loẹt, những hoạt động khoa trương, đánh bóng, làm màu không thể gạt được người ngay. Tôn giáo bị lũng đoạn, bị lèo lái theo hướng phục vụ chính trị thế tục. Đạo Phật định hướng theo đường lối chuyên chính. Đạo pháp và dân tộc biến tướng thành đạo pháp và xhcn, thật chẳng khác nào đem con chuột nhắt buộc vào cái đuôi con sư tử. Gánh hát đem con sư tử lên sân khấu  để diễn tuồng mua vui, làm tiền, tô vẽ mặt mày.

Biết làm sao được em ơi khi thời vận nó thế? Nếu các ngài ngồi yên, tâm bất động nhìn cơ vận thịnh suy mà lòng “vô bố úy”, không dao động hay sợ sệt! chúng ta là hạng phàm phu không thể làm được như các ngài. Chúng ta dao động, buồn – vui, chán – thích, yêu – ghét…phận duyên theo hoàn cảnh và người ngoài. Tuy vậy chúng ta chí ít cũng có được chút an lạc kể từ khi “về đây”, kể từ gặp được giáo pháp và thực hành giáo pháp của đức Thế Tôn.

Mình về đây, bây giờ và tại đây! Sống với phút giây này. Mình thấy lá vàng, ừ thì lá vàng, ừ thì đẹp nhưng mình biết nó là nắng trời, là hơi thở của gió, nước mát trong của thiên nhiên… Mình chế tác cái đẹp cho đời, cho chính mình, cho những người đồng điệu, tâm hồn có cùng làn sóng. Những làn sóng vô thanh, vô hình tướng nhưng hiện hữu và loang trong lòng người, loang ngập trong đất trời.

Tháng mười một về đây nghe em! để đắm mình trong sắc lá, đi dưới vừng mây muôn sắc cát tường. Về đây hong thơ để tâm hồn bay lên trong nắng gió, để những làn sóng thiện mỹ loang khắp mười phương.

Mình không là ai cả, mình chỉ là sự hội tụ của đất nước gió lửa. Mình khác chiếc lá sắc màu ở chỗ có thần thức, nhờ có thần thức nên mình mới là mình, bởi vậy mình đồng với chiếc lá nhưng vẫn không đồng. Mình không là ai cả nhưng mình vẫn đến đi từ muôn thuở đến giờ và sẽ còn đến đi vô tận khi mình chưa về đến bến bờ tịch tĩnh vô biên xứ. Hành trình đến đi của mình thăm thẳm, gập ghềnh lên xuống, sướng khổ thăng trầm đầy những lận đận với hanh thông. Trên hành trình bất tận ấy, những khoảnh khắc về đây an lạc biết bao, cõi lòng thênh thang, tâm trí rỗng rang, mình thấy mình là chiếc lá sắc màu trong vừng mây muôn sắc cát tường. Mình thấy mình là bọt nước trùng khơi, mây trời phiêu lãng qua mười ngàn thế giới.

Về đây nghe em! Dù chỉ là khoảnh khắc nhưng cái khoảnh khắc này kỳ diệu lắm, làm sao tả được bằng lời? càng không thể truyền trao, chỉ có tự thân về đây, tự thân cảm nhận, tự thọ nhận lấy. Mình không về thì dù cho đức Thế Tôn có đứng ngay trước mặt cũng vô phương giúp mình cảm nhận cái khỏanh khắc vi diệu ở đây và bây giờ.

Về đây đi em! Cái khoảnh khắc này chẳng nệ sang – hèn, giàu – nghèo, trong – ngoài, Đông – Tây, ta – người… Cái khoảnh khắc này riêng trong lòng ta nhưng cũng là của tất cả mọi người, nếu về đến đây.

Tháng mười một vàng phương ngoại, tháng mười một bão lũ tơi bời nơi cố quận. Ở thế gian này nghiệp riêng và nghiệp chung ràng buộc nhau, nhân duyên trùng trùng quấn lấy nhau. Hầu hết mọi người đều khổ dù là vật chất hay tinh thần. Có những người khổ nhưng không biết mình khổ ấy mới chính là khổ nhất! Vì người biết mình khổ sẽ tìm phương cách thoát khổ, tìm con đường ra khỏi bể khổ, còn người không biết mình khổ thì chẳng chịu thoát ra. Có một số ít người hiểu thấu cái khổ nên đem hết hình hài thọ mạng để dấn bước đi trên con đường ra khỏi bể khổ, chính những người ấy mới đáng trân quý nhất trần đời. Vì họ không chỉ lo thoát khổ mà còn dẫn dắt những người khác cùng đi ra khỏi bể khổ. Cũng vì vậy mà những người ấy được người đời xưng tụng là: Chúng Trung Tôn – Những con người đáng tôn kính trong đại chúng. Những người đã về, đang về và sẽ về đây!

Tháng mười một về với nhân gian. Tháng mười một vàng phương ngoại đẹp lắm em ơi! Nó có rạng rỡ của Xuân hoa, có màu nắng vàng Hạ, có hơi lạnh Đông miên… tất cả quyện vào nhau để làm nên phiến lá. Về đây em! Về nghe hơi thở của lá trong đất trời, nghe tiếng lá reo trong nắng gió, tiếng lá đùa vui xào xạc trên mọi ngả đường, tiếng thì thầm của lá đang hóa mùn dưới đất dày… Lá không chết bao giờ, từ mùn đen kia lại hóa mơn mởn lá non trong mùa Xuân, xanh biếc trong Hạ và lại vàng ươm trong mùa Thu kế tiếp… cứ như thế từ vô thủy đến giờ.

Những chiếc lá mong manh, đời mình vô thường như chiếc lá. Chiếc lá mỏnh mảnh nhưng khi về đến lại làm nên muôn sắc gấm hoa. Con người dày nghiệp chướng nhưng một khi buông bỏ để về đến cũng sẽ vượt thoát hóa thành bọt nước trùng khơi, mây trời vô biên xứ. Mình chưa về đến bến bờ giác ngạn thì mình về đây trong khoảnh khắc này.

Lãng Thanh

Ất Lăng thành, 1125

Thu Vàng – Tranh: MAI TÂM

Thế là mình đã đi đến tháng Mười rồi em ơi! Cái vòng tròn của năm sắp sửa trở lại điểm xuất phát ban đầu, điểm đầu cũng là điểm cuối. Những vòng tròn đồng tâm bất tận. Những vòng tròn lớn nhỏ khác nhau, nhỏ nhất từ vòng tròn giây, phút, ngày rồi đến tuần, tháng, năm; lớn hơn nữa thì là  thế kỷ, bách kỷ, thiên niên kỷ… nhưng tất cả đều đồng tâm.

Đời người hữu hạn trong những vòng tròn trăm năm, ba vạn sáu ngàn ngày…Những vòng tròn đồng tâm tụ lại rồi tỏa ra, loang miên viễn trong trời đất. Những vòng tròn sanh diệt liên lỉ, không đầu không cuối…

Ngày xưa má vẫn thường nói “đêm tháng Năm chưa nằm đã sáng/ ngày tháng Mười chưa cười đã tối”. Đúng là tháng Năm mùa Hạ ngày dài đêm ngắn, tháng Mười ngày ngắn đêm dài…Nhưng ta cũng có thể hiểu rằng: Ta thật sự đã biết nằm chăng? Biết nghỉ ngơi chăng? Chưa hề! Ta cả đời, quanh năm suốt tháng cứ chộn rộn việc này, theo đuổi việc nọ, chuyện cơm áo gạo tiền, chuyện thị phi, chuyện yêu ghét… ta có nằm đi nữa cũng chỉ là thân xác nằm chứ cái tâm chưa hề nằm, chưa hề nghỉ. Ngay cả khi thân xác đã ngủ nhưng tâm ý vẫn loạn động với những giấc mơ đầy những chuyện ngũ dục lục trần, thất tình lục dục ban ngày đeo đuổi đến tối lại hóa ra những cơn mơ. Ta biết cười chưa? Chưa hề! có cười đi nữa cũng là cười tầm phào, cười vu vơ, cười chuyện xàm, chuyện gian trá kiểu như “Ba Giai Tú Xuất”…Còn cười chánh niệm, cười an lạc, cười chơn hạnh phúc… thì chưa từng, dễ mấy ai! Ấy là chưa nói đến cái cười dõng mãnh của thánh nhân hay cái cười liễu ngộ như ngài Ca Diếp khi thấy Phật giơ đóa hoa sen lên.

Tháng Mười đã đến rồi em ơi! Cố quận vật vã với vô số chuyện xã hội và tự nhiên. Xã hội nhiễu nhương vì những thế lực xã hội đen kết hợp xã hội đỏ, phỉ quan và gian thương kết hợp nhau lũng đoạn kinh tế, văn hóa… và đạo đức suy đồi là chuyện tất nhiên. Tự nhiên cũng rối loạn, nước ngập khắp mọi nơi, ngập từ thôn quê đến thành thị, từ đồng bằng đến miền núi: Sài Gòn, Nha Trang, Quy Nhơn, Đà Lạt, Phan Thiết, Hà Nội, Cao Bằng, Lạng Sơn, Thái Nguyên… ngập hết, ngập càng ngày càng nặng đó là hậu quả nhãn tiền của việc quy hoạch quản lý điều hành yếu kém, chỉ biết tư lợi mà không nghĩ đến lợi ích chung. Phỉ quan gian thương cấu kết phân lô bán đất, cất nhà, xây chung cư, lấp hết kênh rạch, núi rừng cạo sạch… Tàn phá thiên nhiên để biến thành những biệt phủ, những bộ ghế chạm rồng phụng, những tài khoản kếch xù trong nhà băng…Giờ đây biệt phủ, xe hơi, chung cư cao cấp… cũng ngập chứ chẳng thể nào tránh được!

Tháng Mười phương ngoại đẹp lắm em ơi! Mùa đã lên, lá vàng lá đỏ hòa với muôn sắc thiên nhiên. Hiện tại thì xứ Cờ Hoa cũng loạn động bất an. Thật sự không ai có thể ngờ xứ Cờ Hoa lại có cái ngày tệ hại như bây giờ. Khi mà sự gian trá, hàm hồ, ích kỷ, nhỏ nhen… lên ngôi, thắng thế thượng phong. Chính phủ cực hữu thượng đẳng da trắng muốn nhập nhà thờ vào trường học, muốn biến thành một quốc gia da trắng, muốn đứng riêng một mình, muốn thiên hạ phải phục tùng và phục dịch mình. Nếu người da trắng ủng hộ chính phủ cực hữu da trắng thì còn có thể hiểu. Nhưng những kẻ nhập cư, người da màu mà lại đi ủng hộ cái chính phủ độc đoán kỳ thị thì không sao hiểu nổi! Bọn người da màu nhập cư ấy cũng từng là thân phận tị nạn chạy trốn bạo quyền, chạy trốn kỳ thị, chạy trốn đói nghèo… vậy mà bây giờ quay qua ủng hộ kẻ kỳ thị người da màu, kỳ thị người nghèo, căm ghét người nhập cư…Ta chỉ có thể dùng câu “ngưu tầm ngưu, mã tầm mã” để nói cái hiện tượng quái đản này!

Quốc vận, thế vận, chính sự… thịnh suy là lẽ thường, là đương nhiên, là quy luật vô thường. Tuy nhiên ta là những kẻ phàm phu thì làm sao “thịnh suy vô bố úy” như các ngài! Ta là những kẻ bình thường, còn đầy thất tình lục dục, còn đắm say dính mắc trong ngũ dục lục trần… thì làm sao có thể “nằm thảnh thơi” hay “cười an lạc” như người liễu đạo được! Tháng Năm có dài, tháng Mười có ngắn thì các ngài vẫn an nhiên còn ta cứ phan duyên.

Tháng Mười phương ngoại đẹp như mơ, thiên nhiên bừng lên muôn sắc gấm hoa mặc cho thế sự có xám xịt hay tối đen. Vòng tròn thịnh suy của thế sự vẫn quay không dừng lại dù chỉ là một khoảnh khắc. Thịnh suy vốn thế, chuyện thành tựu và suy vong vẫn cứ lập đi lập lại liên lỉ. Những chuyện tưởng chừng như mới nhưng thật ra nó đã có tự ngày xưa. Hy Lạp xưa có kẻ đốt đền. Đại học Nalanda với thư viện sách khổng lồ cũng bị đốt cháy. Bạo chúa Thủy Hoàng đốt sách chôn nho. Những đoàn quân Hồi giáo đi đến đâu thì đốt hết sách vở  và những tác phẩm nghệ thuật. Sau cuộc nội chiến nơi cố quận, quân thắng trận cũng đốt sạch sành sanh sách vở của bên bại trận…Nay đến lượt xứ Cờ Hoa cũng “đốt sách” dưới hình thức khác. Tất cả sách của những tác giả mà kẻ cầm quyền không thích đều bị gỡ bỏ khỏi thư viện trường học, thư viện công cộng. Sách về những đề tài đa dạng – công bằng – bình đẳng hay LGBT, dân nhập cư… cũng đều gỡ bỏ khỏi các kệ sách. Ngay cả tác giả được giải Nobel Văn chương là Toni Morrison cũng có sách bị gỡ khỏi các thư viện. Xứ Cờ Hoa xưa nay nổi tiếng tự do, dân chủ, khai phóng, khoan dung…ấy vậy mà giờ hành xử và quản lý không khác những thể chế độc tài toàn trị. Nói làm sao cho hết nỗi bi hài kịch này!

Đức đệ ngũ tăng thống Thích Quảng Độ từng nói; “Ta không làm chính trị nhưng ta có chánh kiến của ta”. Ta có chánh kiến, ta không làm chính trị, không tham gia chính trị nhưng chí ít cũng phải nói lên chánh kiến của mình, ủng hộ cái lẽ phải, ủng hộ sự thật! Danh ngôn Âu – Mỹ có câu: “Vấn đề không phải kẻ ác mạnh mà là ở chỗ người tốt im lặng”. Im lặng là tốt nhưng im lặng đến độ không dám ủng hộ lẽ phải, không dám phản đối cái xấu thì lại hóa ra đồng lõa hoặc vô cảm. Nếu một quốc gia, một xã hội mà ai ai cũng im lặng trước cái xấu, không dám ủng hộ cái tốt thì quốc gia ấy, xã hội ấy khó mà tốt đẹp được!

Tháng Mười vàng Thu, tháng Mười gấm hoa. Cái vòng tròn tháng Mười vừa khởi nhưng cái vòng tròn năm đang khép lại dần. Những cái vòng tròn tuần, ngày, giờ, phút… vẫn sanh diệt liên miên, vẫn lan tỏa ra rồi tụ lại không đoạn bao giờ. Những vòng tròn đồng tâm vô thủy vô chung , không mất không còn… nó vốn như thế  tự bao giờ. Cái khái niệm tháng, năm, ngày, giờ…là do ta chế ra đấy thôi! Tự nhiên làm gì có tháng năm ngày giờ, cũng chẳng có mùa màng thì làm gì có xấu hay đẹp, ngắn hay dài. Tất cả không ngoài một niệm tâm.

Ngày nay khoa học kỹ thuật, công nghệ, trí tuệ nhân tạo… phát triển cao độ, làm thay nhiều việc cho người từ sáng tác cho đến sản xuất và chiến đấu. Những vũ khí thông minh chính xác đến từng mét hay xăng ti mét (cm) tiêu diệt con người một cách chính xác nhất, giết nhiều nhất, tàn phá nặng nề nhất… tất cả những thứ ấy được chế ra cũng bởi từ tâm tưởng của con người. Từ cái tâm ấy con người mới chế ra trí thông minh nhân tạo, có thể coi đây là đỉnh cao của trí tuệ loài người (chí ít là đến thời điểm hiện tại). Trí tuệ nhân tạo có thể làm được những việc kinh thiên động địa hay kinh ngạc cả nhân loại nhưng nó không thể làm cho con người hết già, hết bệnh, hết chết! Vì thân này là giả hợp của tứ đại nên nó không là ta, không của ta, không phải ngã của ta nên nó già, nó bệnh, nó chết như lẽ thường. Khoa học công nghệ cực cao, trí thông minh nhân tạo cực đỉnh cũng vô tác dụng với thân ta. Nó có hiện đại và tân kỳ cách mấy cũng không thể nào làm cho ta hết khổ, hết già, hết bệnh, hết chết! nếu không muốn nói là ở một góc độ nào đó chính nó lại làm gia trọng thêm cái khổ của ta. Ngoài những giá trị về kinh tế, khoa học, ứng dụng… thì trí thông minh nhân tạo, kỹ nghệ công nghệ cao góp phần vào chế ra vũ khí thông minh, vũ khí tinh vi chính xác để giết nhiều người hơn, gây sát thương nhiều nhất, tàn phá kinh khủng hơn, khuếch trương cực đại sự dối trá, kích động sân hận, tham dục… thông qua mạng xã hội. Ta đã có vô vàn nỗi khổ, giờ bồi thêm khổ như thế này!

Tháng Mười đã sang, vòng tròn tháng Mười mở ra, những vòng tròn đồng tâm năm tháng ngày giờ vô hình vô tướng, không có thật nhưng lại hiện hữu trong đời sống của con người, có đó mà không, không nhưng là có. Đừng nói chi những vòng tròn đồng tâm vô hình ấy có – không, ngay cả bản thân ta cũng có mà không, không mà lại có. Có là vì duyên hợp mà tựu thành, không là khi duyên tan nên tứ đại phân ly. Thân không thật có thì khổ thật có sao? ấy vậy mà ta vẫn khổ, khổ vẫn hiện hữu đang ngày đêm dày vò cả thân và tâm ta. Tất cả mọi người trên thế gian này, thấp từ cùng đinh không nhà cửa cho đến cao tột vị như tổng thống hay giàu sang như tỷ phú cũng đều khổ. Tất cả mọi người đã, đang và sẽ tiếp tục suốt ngày đêm vật vã trong nỗi khổ, bốc cháy trong sự sân hận, căm ghét; ngập lụt trong sự tham lam vô độ, ham muốn cực đại; chìm trong đen tối của ích kỷ, hạn hẹp, nhỏ nhen… Nếu kẻ cùng đinh chỉ khổ vì cơm áo gạo tiền thì kẻ ngôi cao còn khổ gấp nhiều lần vì cái sự sân hận, tham lam và si mê trong ảo tưởng quyền lực. Kẻ ngôi vị cao ăn mặc sang trọng, nhà cửa to lớn, xe cộ mắc tiền, ăn uống sơn hào hải vị…những thứ ấy không làm hạ được lửa cháy trong tâm nếu không muốn nói nó làm cho lửa cháy còn mạnh hơn. Kẻ ngôi vị cao ấy tuy thân nằm giường cao, mắc tiền nhưng nào được thảnh thơi. Tuy cười trong cuộc rượu chè hay với đám bề tôi nhưng cũng chỉ là cái cười thỏa mãn phần nào cái tham dục. Cái cười của kẻ tiểu nhân được thời đắc thế  không phải là cái cười an lạc, cái cười của người tỉnh thức.

Tháng Mười về đây em ơi! Những vòng tròn đồng tâm của năm tháng ngày giờ vốn không đến không đi, không sanh không diệt nhưng vẫn cứ hiện hữu. Những tâm niệm trong ta cũng như những vòng tròn đồng tâm lan tỏa trong cõi người, trong đất trời. Nếu tâm niệm tốt thì những vòng sóng tích cực lan tỏa ảnh hưởng tích cực đến con người và muôn loài. Nếu những tâm niệm xấu thì những vòng sóng ấy ảnh hưởng tiêu cực đến người và vật. Những vòng tròn đồng tâm lan tỏa tự nhiên dù ta có muốn hay không muốn. Mọi người có thể cảm nhận một cách dễ dàng, ngay cả loài vật cũng cảm nhận được, vì thế khi ta tiếp xúc với con vật nó sẽ thân thiện quấn quýt bên ta hay nó sợ sệt tránh né, chạy trốn. Với con người thì khi ta tiếp xúc với ai mà cảm thấy thoải mái, vui vẻ, dễ chịu hay không thích, khó chịu, thậm chí bất an… ấy cũng chính do tác động của những vòng sóng đồng tâm của tâm ý tác động đến. Sự cảm nhận ấy phụ thuộc vào sự nhạy cảm của ta hay nói cách khác là sự giao thoa của những vòng tròn tâm ý đồng tâm.

Tháng Mười mùa lên

Những chiếc lá vàng rơi trên mặt đất

Nắng vàng rót mật

Muôn sắc màu chất ngất lòng say

Mây trắng bay

Bọt nước bềnh bồng bể cả

Tháng Mười về đây em có hay?

Em có về nhặt lá?

Ta hong thơ trong nắng gió ngút ngàn

Từng trang

Lớp lớp lung linh vàng

Say vũ điệu

Trời ngoại phương

Thương nhớ biết bao nhiêu

Liêu xiêu

Tháng Mười cố quận đến cung trời vô biên xứ

Thời gian không đợi

Không gian không chẻ chia

Lòng người

Vô cùng sai biệt

Kệ!

Vui trong tiết Thu

Rong chơi bờ bãi bốn mùa

Lãng Thanh

Ất Lăng thành, 10/25