XIN BẤM VÀO ĐÂY

G. Guareschi: THẾ GIỚI BÉ NHỎ của DON CAMILLO và PEPPONE

GIỚI THIỆU TÁC GIẢ

Giovanni Guareschi (1908-1968)

Giovanni Guareschi (1908-1968) là một tiểu thuyết gia, ký giả và là cha đẻ của hai nhân vật người Ý, tuy sinh sống ở một ngôi làng quê rất nhỏ bé ở vùng Milano, nước Ý, nhưng lại nổi tiếng toàn thế giới: linh mục Don Camillo và chủ tịch Peppone, tiêu biểu cho hai phe đối nghịch nhau trong thời kỳ chiến tranh lạnh toàn thế giới sau đệ nhị thế chiến.

G. Guareschi sinh năm 1908 tại Fontanelle di Roccabianca, gần Parma, một thành phố nằm ở phía Bắc nước Ý. Trong cuộc khủng hoảng kinh tế toàn thế giới những năm 1926 cho đến 1929, gia đình ông bị khánh kiệt nên đã không thể giúp ông hoàn tất chương trình giáo dục đại học ở trường đại học Parma khiến ông phải bỏ học, đi làm gác cửa cho một nhà máy lọc đường ở Parma. Ông còn làm thêm công việc dạy học ở trường nội trú, thầy cò cho các nhà xuất bản v..v… Năm 1929, G. Guareschi chính thức bước chân vào nghề báo và là biên tập viên của tờ tạp chí Corriere Emiliano. Từ năm 1936 cho đến 1943, ông là tổng biên tập tạp chí trào phúng Bertoldo ở thành phố Milan.

Năm 1940, G. Guareschi kết hôn với Ennia Pallini, người bạn từ thủa thiếu thời ở Parma và bà cũng là một nhân vật trung tâm trong các tập tiểu thuyết tự truyện của ông sau này. Tác phẩm đầu tiên của Guareschi là tập La Scorperta di Milano với nội chung chính là về cuộc sống gia đình của ông. Trong đệ nhị thế chiến, Guareschi gia nhập quân đội Ý, một phần vì để tránh bị đưa ra tòa vì tội đã phê phán móc mỉa chính phủ Mussolini trong một đêm say rượu. Năm 1943, khi phe Đồng Minh ký kết một thỏa ước đình chiến với nước Ý, ông bị quân Đức bắt và đưa vào một trại tập trung ở Ba Lan. Những kinh nghiệm trải qua trong thời gian này đã được Guareschi kể lại trong tập hồi ký chiến tranh Diaro Clandestino 1943-1945.

Thời gian Guareschi ở trong một nhà tù tại Milan, ông đã gặp một vị linh mục Thiên Chúa Giáo La Mã tên Don Camillo Valota, người đang nằm trong danh sách sẽ được chuyển đên trại tập trung Dachau. Ông này là một nhân  vật rất được các kháng chiến quân cùng bị giam giữ ngưỡng mộ, do bởi quan điểm tin rằng chính lương tâm và ý thức của một con người chỉ đạo và quyết định mọi hành động của mình trong cuộc chiến đấu chống lại chủ nghĩa Phát Xít chứ không phải  quan điểm chính trị hay tư tưởng ý thức hệ. Ảnh hưởng của vị linh mục này đã để lại một dấu ấn rất đậm nét trong các tác phẩm của G. Guareschi sau này.

Vài tháng sau khi được tha ra khỏi trại tập trung ở Ba Lan năm 1945, cùng với hai ký giả Carlo Mosca và Gianci Mondaini, Guareschi cho ra đời tuần báo trào phúng Candido. Nội dung các bài báo của Guareschi là nhằm triệt để chống chủ nghĩa Cộng sản và đã được các phe chống Cộng ở Ý lúc bấy giờ sử dụng cho mục đích của mình. Sự thất bại của những người Cộng sản Ý năm 1948 có sự đóng góp không nhỏ của những bài báo đầy tính trào phúng của G. Guareschi.

Đến năm 1962, sức khỏe của ông đã có những dấu hiệu cho thấy hậu quả của những năm tháng bị cầm tù (kể cả khỏang thời gian 409 ngày ông bị giam trong nhà tù San Francesco ở Parma vì bị kết tội mạ lị lãnh tụ đảng Dân Chủ Thiên Chúa giáo và cũng là thủ tướng của nước Ý lúc bấy giờ). Ông hút thuốc khá nhiều và mắc chứng phát phì. Thời gian này,  Guareschi còn làm chủ một quán cà phê (sau này bành trướng thành nhà hàng) ở Roncole Verdi, nơi gia đình ông dọn đến từ những năm 1950. Guareschi làm việc không ngừng nghỉ, bên cạnh ông lúc nào cũng có hai cái máy đánh chữ hiệu Olivetti để phục vụ cho công việc viết lách. Ngày 22 tháng 7 năm 1968, trong lúc đi nghỉ mát ở Cervia, nhà văn đã qua đời trong căn phòng của khách sạn vì bị lên cơn đau tim.

Trong những năm 1950s, Giovanni Gureaschi được cả thế giới biết tới nhờ một loạt truyện trào phúng với hai nhân vật chính là linh mục Don Camillo và viên chủ tịch xã (Cộng sản) Peppone. Khởi đầu, những truyện này xuất hiện trên tờ tạp chí Candido mà ông làm chủ bút. Sau đó, đã được xuất bản thành sách gồm nhiều tập.

Don Camillo là linh mục phụ trách một giáo xứ ở vùng nông thôn nằm trong thung lũng sông Po (một con sông lớn của khu vực Milano). Còn Peppone là viên chủ tịch xã địa phương. Cả hai đều là đại biểu cho hai thế lực thường xuyên kình chống nhau trong xã hội nước Ý lúc bấy giờ. Chính xác hơn, họ bị buộc phải sống chung với nhau nhưng cuộc chiến tranh lạnh hàng ngày vẫn âm thầm diễn ra, có khi bùng nổ thành những cuộc đối đầu nẩy lửa, có khi cứ âm ỉ lặng lẽ. Điểm đặc biệt của những truyện ngắn liên quan đến hai nhân vật này khiến người đọc thích thú là tính cách trào phúng, hóm hỉnh mang những ý nghĩa rất đặc trưng của Thiên Chúa giáo và ý thức hệ Cộng sản. Mặt khác, linh mục Don Camillo không phải là hình mẫu thông thường mà người theo đạo Thiên Chúa nhìn thấy nơi những vị linh mục giáo xứ ở địa phương của mình. Ở Don Camillo, người đọc sẽ nhìn thấy dấu vết của những quan niệm về Thiên Chúa giáo của chính tác giả mà có nhà phê bình văn học đã gọi đích danh “Giovanni Guareschi – kẻ chính là Don Camillo”. Nhân vật Peppone, viên chủ tịch xã và cũng là chủ tịch đảng bộ Cộng sản địa phương, dưới nét khắc họa của Guareschi cũng không phải hình mẫu một viên chức cán bộ Cộng sản mà người đọc (bao gồm cả người đọc ở những nước Cộng sản, từng kinh qua chế độ Cộng sản hay những quốc gia tự do khác trên thế giới) hay bắt gặp trong sách vở cũng như hiện thực.

Hai nhân vật chính ấy khác với những hình mẫu của chính vai trò mà họ thủ vai trong suốt mấy trăm truyện ngắn của Guareschi như thế nào lại là một câu hỏi thú vị, mà theo tôi, khó có thể khái quát trong vài hàng chữ, thậm chí vài trang giấy. Chỉ có theo dõi những hoạt động của họ trong các truyện ngắn ấy, người đọc – tùy theo vị trí đặc thù của mình như nói ở trên – sẽ nhận ra những khác biệt ấy và mức độ của chúng.

Mấy trăm truyện ngắn nói trên có thể đọc riêng lẻ từng truyện, nhưng khi tác giả sắp xếp chúng theo một thứ tự tương đối trong một tập sách, thì chúng sẽ hợp thành một tập truyện có đầu có đuôi khiến người đọc vẫn mang cảm tưởng mình đang cầm trên tay một tập truyện dài.

Theo Wikipedia, chỉ đến sau 1980, gia đình của Guareschi mới khám phá chi tiết các nhà xuất bản ở Mỹ đã tự ý cắt bỏ và chỉ cho công bố 132 truyện trong tổng số 347 truyện trong các bản dịch Anh ngữ. Sau khi có sự tiếp xúc giữa nhà xuất bản Piers Dudgeon of Pilot Productions với gia đình nhà văn quá cố, nhà xuất bản này đã được ủy quyền công bố trọn 347 truyện nói trên thành 11 tập sách. Bản chuyển ngữ của chúng tôi đã dựa trên 11 tập sách nói trên lần lượt được phát hành từ năm 2013 cho đến năm 2024.

Trong những năm 1950s và 1960s, đã có 4 cuốn phim được sản xuất dựa trên các tác phẩm của Guareschi với hai nhân vật chính là Don Camillo và Peppone do hỗn hợp sản xuất của các hãng phim Pháp và Ý. Đến năm 1983 lại có một cuốn phim khác chuyển thể từ tác phẩm Don Camillo, lần này là do một nhà sản xuất Đức thực hiện. Ngoài ra, vô số các bộ phim truyền hình, TV cũng được thực hiện với hai nhân vật trọng tâm này.

***

Cho đến hôm nay, chủ nghĩa Cộng sản hầu như đã hoàn toàn biến mất, không còn là mối đe dọa đến hòa bình và sự thịnh vượng chung của thế giới. Tuy vẫn còn một vài quốc gia mang danh nghĩa theo chủ nghĩa Cộng sản, nhưng thực chất họ cũng chỉ là làm công việc treo đầu dê bán thịt chó. Họ chỉ duy trì tên gọi Cộng sản trên danh nghĩa để duy trì đặc quyền đặc lợi của giai cấp cầm quyền. Trong số này, Việt Nam hiện nay là một thí dụ điển hình.

Mặt khác, nhân vật chủ tịch xã Peppone, tuy mang danh Cộng sản, nhưng không có, hay chưa có những tính cách đặc thù của một viên chức Cộng sản (khi nắm được quyền hành). Nhân vật này vẫn còn mang tính cách một cán bộ Cộng sản châu Âu, chưa bị ảnh hưởng bởi ý thức hệ Cộng Sản Stalinist, nên chưa mang tính cách sắt máu triệt để.

Vì vậy, làm công việc giới thiệu hai nhân vật lừng danh thế giới Don Camillo và Peppone vào thời điểm này, chúng tôi chỉ muốn gởi đến độc giả Việt Nam những câu chuyện trào phúng một thời làm say mê độc giả châu Âu và có cơ hội làm quen với một trong những khuôn mặt nổi bật nhất của văn học Ý vào nửa cuối thế kỷ 20.

Ngoài ra, cũng có một chút lý do cá nhân. Vào khoảng những năm 1960s, ở Sài Gòn, có lần chúng tôi được đọc một quyển sách dịch có tên Đồng Cam Lộ, nói về cuộc đối đầu của một vị linh mục với một cán bộ Cộng sản. Trí nhớ của chúng tôi chỉ gợi được 3 chữ Đồng Cam Lộ và vài chi tiết liên quan đến nhân vật này. Sau này, chúng tôi cố gắng tìm kiếm từ mọi nguồn ngách nhưng vẫn không có một manh mối nào. Cho đến khi có con ma xó Google, chúng tôi cũng chỉ có một manh mối nhỏ là tập sách ấy mang tên đầy đủ như sau:

Thế giới tí hon của Đồng Cam-Lộ; tác giả: Giovanni Guareschi, người dịch: Nguyễn Lương Phúc; [Hải Phòng]: Tủ Sách Văn Nghệ Mới 1954

Dựa vào tên tác giả: Giovanni Guaresch, chúng tôi có được khá đầy đủ các quyển sách bằng Anh ngữ với nhân vật chính Don Camillo. Đó cũng là đầu mối dẫn chúng tôi đến với G. Guareschi và hai nhân vật Don Camillo và Peppone lừng danh thế giới.

Thực ra, trong loạt truyện này, còn có một nhân vật thứ ba có mặt khắp nơi và không kém phần quan trọng. Đó là ĐỨC CHÚA. Nhân vật Đức Chúa chính là một đồng minh, là người bảo hộ, và đồng thời cũng là lương tâm của linh mục Don Camillo trong mọi hành động. Sự có mặt của nhân vật thứ ba trong các câu chuyện là một sáng tạo vô cùng thông minh của tác giả. Chính sáng tạo này đã giúp tác giả gỡ được các nút thắt chặt đến độ không thể nào có một cách thực tiễn để tháo bỏ.

11 tập sách, dầy khoảng hơn hai ngàn trang ở bản tiếng Anh. Chuyển sang tiếng Việt, độ dầy sẽ không dưới ba ngàn trang. Công việc đòi hỏi thời gian, mà chúng tôi cũng chỉ mới đi được khoảng một phần ba đọan đường. Sức khỏe, tuổi tác không biết có cho phép chúng tôi hoàn tất công trình này hay không. Nhưng thôi thì, mua vui cũng được một vài trống canh, vui cho người làm công việc chuyển ngữ và cũng có thể vui cho người đọc bây giờ và có thể mai sau.

T.Vấn

T.Vấn: GIỚI THIỆU G. GUARESCHI

LỜI TÁC GIẢ

Vài Lời Về Tập 4 – DON CAMILLO VÀ BẦY QUỶ DỮ – Bản Việt Ngữ

NỖI ĂN NĂN CỦA MỘT TAY SĂN TRỘM

Don Camillo đã lên kế hoạch cho một lễ mừng năm mới “vang dội sử sách” với khẩu hiệu đơn giản mà cao cả: “Một con gà trong nồi của mỗi người nghèo.”

Cha bắt đầu chiến dịch quyên góp từ hai tuần trước, đích thân đi từng nhà — từ địa chủ đến tá điền — trong xứ đạo, và nhận được sự đồng thuận “miệng” từ tất cả. Nhưng đáng tiếc, khi đến các sân chuồng thì câu chuyện lại khác: gà vịt bị dịch, chuồng trống trơn; chỗ còn gà thì toàn loại gầy nhom vì mùa thu đói kém.

Tóm lại, đến ngày 30 tháng 12, Don Camillo chỉ gom được vỏn vẹn… sáu con gà. Mà “mập” nhất trong số đó thì trông cũng chỉ như… Smilzo cải trang. Sáu con, trong khi cha cần ít nhất ba mươi!

Trong cơn khốn đốn, cha đến trước tượng Chúa chịu nạn trên bàn thờ và than vãn:

“Thưa Cha, chẳng lẽ người ta lại có thể keo kiệt đến mức này? Một con gà thì có nghĩa lý gì với kẻ nuôi cả trăm con?”

“Thì cũng là một con gà đấy thôi,” Đức Chúa đáp.

Don Camillo giang hai tay ra, tỏ vẻ bất bình.

“Thưa Cha, làm sao người ta lại không thể hy sinh một chút, trong khi điều đó sẽ mang lại biết bao niềm vui cho người khác?”

“Don Camillo, đối với nhiều người, hy sinh dù nhỏ đến đâu cũng là một mất mát to lớn. Họ chỉ biết kiếm tìm hạnh phúc cho riêng mình. Mà đôi khi, hạnh phúc ấy chính là… không phải cho đi bất cứ thứ gì.”

“Thưa Cha,” Don Camillo nghiến răng, “nếu Cha biết rõ lòng dạ họ như thế, sao không trừng trị họ đi? Sao không cho một trận sương giá để đông cứng lúa mì ngoài đồng họ?”

“Bánh mì là phần của tất cả, không chỉ của người đã gieo giống. Đất không sinh quả chỉ để phục vụ người sở hữu nó. Cầu mong lúa bị đông cứng là xúc phạm Chúa đấy, Don Camillo. Há chẳng phải chúng ta vẫn cầu: ‘Xin cho chúng con lương thực hằng ngày’ sao?”

“Xin tha thứ cho con,” Don Camillo cúi đầu. “Con chỉ nghĩ rằng những kẻ ích kỷ như vậy không xứng đáng sở hữu đất đai.”

“Nếu họ gieo đá thay vì lúa, thì họ sẽ không có phần. Nhưng nếu họ trồng đúng loại cây, nuôi đúng con vật, thì họ có quyền làm chủ thành quả của mình theo cách họ chọn.”

Don Camillo lúc này mất kiên nhẫn hoàn toàn:

“Thưa Cha,” cha bật ra, “Cha đang bênh địa chủ!”

“Không,” Đức Chúa mỉm cười, “Ta đứng về phía mảnh đất.”

“Ngày xưa có một hòn đảo, nơi người dân rất nghèo. Ở đó có hai bác sĩ: một người rộng lượng, người kia thì keo kiệt. Bác sĩ hào phóng lấy phí rất rẻ, nhưng lại yếu tay nghề. Bác sĩ keo kiệt thì giỏi vượt trội. Kết quả là người dân đều tìm đến bác sĩ giỏi. Như thế có công bằng không?”

Don Camillo nhún vai:

“Chuyện đó… hợp lý. Ai cũng muốn được chữa khỏi. Nhưng con không thể chấp nhận chuyện người tốt thì đói ăn, còn kẻ xấu thì phát tài. Như vậy không công bằng.”

“Không công bằng, đúng. Nhưng rất… con người. Người bệnh trả giá cao cho bác sĩ giỏi là chuyện thường. Nhưng về phần Thiên Chúa, ai dùng sai tài năng được ban thì sẽ phải trả giá.”

“Thưa Cha,” Don Camillo vẫn khăng khăng, “con…”

“Nếu con sống trên đảo đó, con có cầu xin Chúa hủy hoại bác sĩ giỏi và bảo tồn ông bác sĩ dở không?”

“Không,” Don Camillo đáp, “con sẽ xin Chúa dạy cho bác sĩ giỏi sống rộng lượng, và bác sĩ tốt bụng thì học giỏi hơn.”

“Vậy thì, chẳng phải người nông dân cũng là một dạng bác sĩ? Chịu trách nhiệm về sức khỏe và sự màu mỡ của đất đai?”

“Thưa Cha,” Don Camillo cúi đầu, “giờ con đã hiểu, và xin Cha tha thứ cho lời lẽ nóng nảy của con. Nhưng dẫu sao… con vẫn cần ba mươi con gà, mà hiện giờ chỉ có sáu.”

“Tám,” Chúa sửa lời.

“À… tám,” Don Camillo gãi đầu, nhớ ra hai con gà trống béo múp trong chuồng nhà mình.

Tìm cho ra 22 con gà trong vòng một ngày thì… đúng là chuyện đội đá vá trời. Don Camillo biết rõ điều đó, vì trước đó ông đã mất hẳn hai tuần trời mà chỉ lùng được có sáu con gà còm.

Nhưng cha không hề có ý định phá sản cái khẩu hiệu mà mình đã trịnh trọng đưa ra: “Một con gà trong nồi của mỗi người nghèo.”

Đang vò đầu bứt tai thì bỗng một ý nghĩ khác lóe lên.

“Đúng, một con gà thì cũng chỉ là… một con gà. Nhưng mà… còn gà lôi thì sao?”

Lý mà nói, gà lôi là… gà lôi. Nhưng có nhất thiết phải phân biệt chi li như thế không? Biết đâu mình có thể gọi nó là “gà biết bay”? Don Camillo kết luận rằng, buổi tiệc mừng năm mới vẫn giữ nguyên ý nghĩa nếu chuyển khẩu hiệu thành: “Một con gà lôi trong chảo mỗi người nghèo.”

Dĩ nhiên, có hai vấn đề: thứ nhất, tìm đâu ra 22 con gà lôi; thứ hai, không có thời gian để… ướp chúng cho ra vị. Don Camillo đi tới đi lui trong nhà xứ, gót giày mòn cả hành lang vì suy nghĩ. Cuối cùng, cha quyết định… chỉnh sửa khẩu hiệu lần nữa:

“Một con gà lôi trong giỏ đi chợ của mỗi người nghèo.” Vẫn đầy đủ tinh thần nhân đạo!

Chó của cha, tên là Thunder (Sấm Sét), đồng tình rằng chuyện cấp bách nhất lúc này là tìm cho ra 22 con gà lôi thay thế gà thường. Nó chẳng hề ngạc nhiên khi thấy cha chủ mặc quần, áo nhung kẻ và mũ đi xe đạp. Không phải lần đầu cha Don Camillo đi săn — dĩ nhiên là ở những nơi mà chiếc áo chùng thâm không tiện cho việc rình rập.

Nhưng điều bất thường chính là: lần này cha ra khỏi nhà… mà không mang theo khẩu súng săn. Thunder ngỡ rằng chủ mình đãng trí, nên vừa thấy cha định bước ra vườn là nó liền sủa vang, như nhắc: “Quay lại lấy súng!”

Don Camillo quay về phòng ăn, nơi khẩu súng, đai đạn và túi đựng thú treo sẵn trên tường. Thunder đứng bên dưới, ngẩng đầu nhìn thẳng vào bộ đồ nghề như muốn nói:

“Lấy súng đi, rồi tôi theo.”

“Đi nào, Thunder!” Don Camillo ra lệnh.

“Lấy súng trước đã, rồi tôi đi,” Thunder đáp — bằng tiếng sủa, nhưng cha hiểu hoàn toàn.

“Im đi và đi theo ta,” Don Camillo nói. “Không thể mang thứ vũ khí ồn ào đó theo được.”

Thunder vẫn đứng im như đá tảng. Cuối cùng, Don Camillo thọc tay vào ống quần bên trái, lôi ra một khẩu súng nòng đơn bé tẹo. Thunder nhìn nó, rồi liếc lên khẩu súng treo tường, rồi lại nhìn.

“Cái đó đâu phải súng săn,” nó thốt lên (vẫn bằng tiếng chó).

Don Camillo biết Thunder thuộc giống chó nòi danh giá, và cần được đối xử tử tế, nên nói nhỏ nhẹ:

“Cái này cũng là súng săn. Dạng cổ, nòng đơn, nạp đạn bằng cách gắn liền viên đạn vào ống. Công suất không cao, nhưng nếu bắn sát vào một con gà lôi ngu ngơ thì cũng đủ hạ nó.”

Cha minh họa luôn: nạp đạn, mở cửa sổ hướng ra vườn, nhắm vào cái lon thiếc ai đó gắn trên đầu cọc, bóp cò.

Một tiếng “tách” nhẹ vang lên, cái lon rơi bịch xuống đất. Thunder lập tức lao xuống cầu thang, chạy tới xác “con mồi”. Ít lâu sau, nó gọi vọng lại:

“Vậy thì đi săn lon thiếc đi! Nếu cha nhất quyết như thế!”

Những con gà lôi đậu lười biếng trên những cành cây thấp lè tè. Gia đình Finetti đã sống ở nước ngoài ba năm, và suốt ngần ấy thời gian, không một viên đạn nào vang lên trong khu săn bắn của họ. Lũ gà lôi thì béo quay, tự mãn đến mức chẳng cần bắn cũng có thể… lấy nón quơ một cái là rụng xuống.

Dù vậy, Don Camillo vẫn chọn dùng súng. Mỗi lần súng “tách” một tiếng là lại có một “con gà biết bay” rơi bịch xuống đất. Tuy tốn chút thời gian đi lùng xác, nhưng chẳng mấy chốc cha đã tóm gọn được hai mươi mốt con mà không gặp trở ngại gì đáng kể.

Chỉ có con thứ hai mươi hai là được số phận chỉ định để gây rắc rối.

Thunder — con chó săn trung thành — bắt đầu trở nên bồn chồn. Mà với nó, điều đó đồng nghĩa với sự hiện diện của một thứ gì đó không phải gà lôi hay thỏ rừng. Nhưng Don Camillo thì quá mải mê nhắm đến “con gà bay” cuối cùng nên gạt phăng cảnh báo:

“Im đi Thunder, để ta tập trung!”

Thunder ráng nhịn — cho đến đúng lúc Don Camillo bóp cò thì nó sủa lên hoảng hốt. Nhưng đã quá muộn: viên kiểm lâm đã ở gần sát.

Don Camillo quăng khẩu súng vào bụi, vác túi đựng 21 con gà lôi lên vai rồi… ba chân bốn cẳng tháo chạy. Trời đã xế chiều, và sương mù dày đặc xuất hiện đúng lúc, như thể Thiên Chúa cũng đang “yểm trợ chiến thuật” cho cha.

Thunder dẫn đường cho cuộc rút lui chiến lược. Nó tìm được một lỗ hổng trong hàng rào thép cao ngất bao quanh khu đất, rồi đứng đó chờ đến khi Don Camillo chui qua.

Don Camillo, với thân hình đồ sộ và một túi đầy gà lôi to đùng, lao qua hàng rào với dáng dấp của một… thủ môn bóng đá bay người cứu thua. Viên kiểm lâm đến nơi chỉ kịp thấy… nửa thân dưới cha đang biến mất qua lỗ hổng.

Ông ta bắn theo một phát — không hy vọng gì trúng. Vài phút sau, Don Camillo đã ra tới con đường. Cha không thể băng đồng vì đối diện hàng rào là con kênh rộng tám thước, nước dâng ngập bờ. Con đường là lối thoát duy nhất — mà cũng là nơi viên kiểm lâm chắc chắn sẽ truy tìm.

“Về nhà đi Thunder!” cha hét, con chó lập tức chạy về đúng hướng. Còn cha thì tiếp tục chạy.

“Ông ta sẽ không nhận ra ta, dù ta có phải nhảy xuống kênh đi nữa!” Don Camillo lẩm bẩm.

Đến khúc cua gần miếu ven đường, cha thấy một chiếc xe tải lớn đang lăn bánh tới. Cha liền leo lên bờ kênh, vẫy mũ. Không đợi xe dừng, cha nhảy phắt lên bậc xe. Tài xế trợn mắt phanh gấp. Nhưng chỉ trong tích tắc, Don Camillo đã mở cửa, leo vào cabin.

“Cứ chạy đi, vì tình yêu Thiên Chúa!” cha hét.

Tài xế đạp côn, chiếc xe lao lên như bị đá vào mông. Đi được chừng nửa dặm, ông ta lầm bầm:

“Ban đầu tôi tưởng cha là cướp. Nhưng rốt cuộc, vì cái gì mà cha hớt hải vậy?”

“Ta phải kịp chuyến tàu sáu giờ hai mươi hai.”

“Ồ, ra là cha mê chim rừng!”

“Không. Ta bán… bột giặt linh hồn tội lỗi.”

“Tôi đúng là ngốc,” tài xế lắc đầu. “Giá mà tôi không dừng lại, thì giờ viên kiểm lâm đã được chiêm ngưỡng gương mặt ‘điển hình gián điệp Vatican’ của cha rồi. Mà công nhận cha làm việc lớn thật. Định đãi tiệc cho cả họ nội à?”

“Không. Cho ba mươi người. Ta có hai con gà, người ta cho thêm sáu. Còn lại, ta phải tìm thêm hai mươi hai con chim gì đó, để đảm bảo mỗi người nghèo trong làng có một phần ăn trong năm mới. Ta vừa ngắm bắn con thứ hai mươi hai thì bị phát hiện. Hết chuyện rồi đấy. Cần ta khai thêm gì để nộp lên Đảng của ông không?”

“Chỉ cần cha nói rõ giúp tôi: đạo đức của cha hoạt động theo hệ điều hành nào vậy?”

“Đạo đức của một Kitô hữu tốt và một công dân lương thiện.”

“Thế thì, thưa linh mục,” Peppone nói, giảm tốc độ xe, “chúng ta thử nhìn lại chuyện cũ một chút nhé. Tháng trước, khi tôi đề nghị cùng nhau tổ chức lấy củi cho người thất nghiệp, cha phản đối kịch liệt. Tại sao vậy?”

“Vì ta không thể khuyến khích người ta phạm pháp,” Don Camillo đáp, vừa bật diêm châm tàn xì gà.

“Phạm pháp gì cơ?”

“Pháp luật bảo vệ tài sản tư nhân. Ta đồng ý người nghèo có quyền được sưởi ấm. Nhưng không thể nói với họ rằng: ‘Đi lấy củi của địa chủ đi!’ Lệnh truyền ‘Ngươi chớ trộm cắp’ là luật của cả Thiên Chúa lẫn con người.”

“‘Ngươi chớ trộm cắp’ à?” Peppone hét lên. “Nếu công nhân không được đụng đến tài sản người giàu, thì người giàu có quyền gì mà cướp mất tiền công chính đáng của họ, để họ không còn sống nổi?”

“Peppone, đừng diễn thuyết với ta như đang ở buổi mít-tinh chính trị,” Don Camillo nhăn mặt. “Ta không thể giúp ai phạm luật cả.”

“Thế thì ta nói về ‘chương mới nhất’ cha vừa viết nhé,” Peppone gằn giọng. “Người nghèo đáng được ăn bữa Tết đàng hoàng, nhưng kẻ giàu thì không cho. Vậy cha làm gì? Lén vào khu săn bắn tư để trộm gà lôi — phạm luật con người và cả luật Thiên Chúa. Vậy linh mục các người có luật đạo đức riêng à? Hay là các vị được đặc quyền phạm luật mà không sao?”

“Thưa đồng chí, tôi đâu có tuyên bố mình có quyền đặc biệt gì. Tôi đã thay áo dòng, cải trang rồi mới đi ‘làm bậy’, cốt để tránh liên lụy đến chức vụ. Còn tháng trước, tôi không thể dắt tay đồng chí thị trưởng ra giữa đường mà hô vang: ‘Luật pháp bất công! Đả đảo luật pháp! Chúng ta tự xử!’ Nếu tôi là lính, đứng trước tướng thì phải chào. Không muốn chào thì xin rút khỏi hàng. Cái tôi không thể làm là đứng trước ông ta, tay đút túi quần, mồm gào: ‘Tôi không thèm chào cái thứ tướng như ông!’ Vâng, tôi đã ăn trộm gà lôi. Nhưng tôi không hô: ‘Các đồng chí ơi, gà lôi này là của nhân dân!’”

Peppone lắc đầu, đấm mạnh tay lên vô lăng.

“Cha giảng rằng trộm cắp là tội, rồi cha lại đi trộm. Cha giảng một đằng, làm một nẻo!”

“Dưới góc nhìn của ông thì tôi giảng sai, làm đúng. Nhưng tôi vẫn giữ nguyên quan điểm ngược lại. Nếu tôi dạy người khác điều đúng, thì tôi giúp họ nên người. Còn nếu tôi tự làm điều sai, thì tôi chỉ làm hại chính mình. Dĩ nhiên, tôi phải chịu hậu quả. Luật con người có thể tôi thoát, nhưng lưới Trời lồng lộng, tôi biết mình sẽ phải trả giá.”

“Tiện quá ha,” Peppone châm chọc. “Ở đời thì tha hồ làm bậy, rồi khất sang kiếp sau mới trả nợ! Theo tôi thì phải trả ngay tại chỗ!”

“Yên tâm đi. Tôi sẽ trả đủ. Lương tâm tôi đã bắt đầu cắn rứt rồi. Là một Kitô hữu tốt và một công dân lương thiện, tôi biết mình vừa phạm luật cả Thiên Chúa lẫn loài người.”

“Ờm…” Peppone lẩm bẩm. “Cái lương tâm Kitô-hữu và công-dân đó của cha nằm đâu đấy nhỉ? Ở ngay… chỗ xương cụt!”

“Được thôi, Peppone,” Don Camillo thở dài. “Cứ cho là nó nằm ở chỗ ông nói. Nhưng điều đó có làm thay đổi điều tôi vừa nói không?”

“Bây giờ cha lại định nói cái gì nữa?” Peppone cáu.

“Không sâu xa đâu. Tôi chỉ muốn hỏi… đồng chí đã bao giờ dính một viên đạn vào đúng cái chỗ ấy chưa?”

Giọng Don Camillo bỗng xa xăm. Peppone bật đèn táp-lô lên thì thấy mặt cha tái nhợt như sáp nến.

“Trời đất ơi, cha…”

“Tắt đèn đi, đừng lo,” Don Camillo rít khẽ. “Chỉ là… lương tâm chích nhẹ một phát thôi. Ông chở tôi đến ông bác sĩ già ở Torricella. Ông ấy biết cách lấy chì ra khỏi… chỗ ấy mà không đặt câu hỏi.”

Peppone lập tức đạp ga như tên bắn, mặc cho đường đất xóc tung cả xe. Ông dừng trước cửa nhà bác sĩ, đỡ Don Camillo xuống. Trong lúc đợi, Peppone lau máu trên ghế và giấu túi gà lôi dưới ghế xe, rồi đi dạo một vòng — lòng đầy trăn trở.

Một giờ sau, Don Camillo bước ra.

“Thế nào rồi?” Peppone hỏi.

“Về mặt ‘lương tâm’ thì tôi tạm yên. Nhưng xét về mặt ‘xương sống’ thì tôi thà đứng còn hơn ngồi. Nếu ông không phiền, tôi xin đứng ở thùng xe sau, và làm ơn đừng phóng như vừa nãy nữa!”

May mắn là phía sau xe có bạt che, nên cha không bị gió lạnh thấu xương. Sương mù lúc này dày đặc như sữa, che chở cho Don Camillo lén lút về nhà xứ. Peppone đi theo, vác túi gà lôi xuống hầm chứa. Khi lên lầu, ông thấy Don Camillo đã khoác lại áo dòng. Màu đen của chiếc áo làm gương mặt cha càng trắng bệch hơn.

“Nếu cha cần gì, cứ gọi tôi,” Peppone nói khẽ.

“Ta ổn rồi. Nhưng ta lo cho Thunder. Ông tìm nó giúp ta được không?”

Từ dưới gầm bàn vang lên tiếng rên khe khẽ — tiếng “có mặt!” quen thuộc của Thunder. Peppone cúi nhìn kỹ.

“Có vẻ như… lương tâm nó cũng bị cắn,” Peppone nhận xét. “Đưa nó tới bác sĩ kín miệng kia nhé?”

“Không cần,” Don Camillo đáp. “Chuyện nội bộ gia đình. Ông bế nó lên phòng tôi, tôi tự xử lý.”

Thunder ngoan ngoãn để Peppone bế lên lầu hai. Khi Peppone quay xuống, ông đứng ở cửa, một ngón tay chỉ lên trời, nghiêm mặt nhìn Don Camillo:

“Tội lỗi của linh mục, lại đổ lên đầu con chó vô tội.”

“Không công bằng!” Don Camillo đáp. “Vị linh mục ấy bây giờ còn chưa chết hẳn đâu!” Cha vẫn đứng đó, mặt trắng bệch.

Khi Peppone rời đi, Don Camillo khóa cửa nhà xứ, xuống hầm kiểm tra “hai mươi mốt con gà bay”. Nhưng thực ra là hai mươi hai — vì trong lúc đợi cha ở nhà bác sĩ, Peppone đã mua thêm một con gà trống thiến béo mẫm. Trước khi về phòng, Don Camillo quỳ trước tượng Chúa chịu nạn.

“Thưa Cha,” cha thì thầm, “con không thể cảm ơn Ngài vì đã bảo vệ con, bởi con đã làm điều sai trái. Có lẽ con đáng bị khẩu súng kia tiễn sang thế giới bên kia.”

“Ngay cả linh mục tệ nhất cũng còn đáng giá hơn hai mươi hai con gà lôi,” Đức Chúa nghiêm giọng.

“Hai mươi mốt, đúng ra là vậy,” Don Camillo lí nhí. “Con không chịu trách nhiệm về con thứ hai hai.”

“Nhưng con cũng định bắn nó cơ mà.”

“Thưa Cha, tim con đang đau lắm, vì con biết mình đã làm điều sai.”

“Con nói dối, Don Camillo. Tim con đang rộn ràng vì nghĩ đến niềm vui của ba mươi gia đình nghèo ngày mai.”

Don Camillo đứng lên, lùi lại, rồi ngồi phịch xuống hàng ghế đầu. Mồ hôi lạnh rịn trên trán trắng bệch.

“Đứng lên!” Đức Chúa phán. “Ego te absolvo. Ta tha tội cho con.”

G.G.

T.Vấn: GIỚI THIỆU G. GUARESCHI

LỜI TÁC GIẢ

Vài Lời Về Tập 4 – DON CAMILLO VÀ BẦY QUỶ DỮ – Bản Việt Ngữ

TOGO, CHÚ BÒ MỘNG

Đây là loại chuyện thường chỉ thấy trên báo lá cải. Nếu lần này không có mặt trên đó, hẳn là vì tình tiết rắc rối khiến dân làng đồng loạt giả vờ… không nghe, không thấy gì cả.

Chiều 31 tháng 12. Mọi nơi đang rộn ràng chuẩn bị đón năm mới. Ai không ở nhà thì cũng đang dạo quanh các cửa hàng hoặc lê la ở quảng trường. Trẻ con chạy loạn suốt ngày, đốt pháo nổ lách tách khắp nơi để đếm ngược đến khoảnh khắc đêm giao thừa.

Tại sân nhà Rotti, một nhóm con trai đang đốt pháo, mặc cho người lớn đã cằn nhằn. Nhưng khi đến giờ dẫn súc vật ra máng uống nước, ông già Rotti xuất hiện và quát: “Tao mà nghe tiếng gì là cả lũ ăn đòn!” Lũ trẻ nín thinh. Đám bò, dê, lợn được dịp uống nước yên bình.

Chỉ có điều, đúng lúc con Togo cúi xuống máng, một quả pháo lạc bay vút qua hàng rào, rít một đường rồi… rơi trúng ngay mũi nó.

Togo là một con bò mộng giống Carnation, to như xe tăng Sherman. Chỉ một cú nhảy là nó hất tung người chăn, húc vỡ cổng rồi lao ra đường chính. Trại Rotti chỉ cách làng chừng năm chục mét, và chẳng mấy chốc, Togo đã lao như điên vào quảng trường trung tâm — nơi dân làng đang tụ tập náo nhiệt.

Cảnh tượng hỗn loạn chỉ kéo dài vài phút. Togo phóng thẳng vào một nhóm phụ nữ đang gào thét, ép mình vào khoảng trống giữa hai chiếc xe tải. Một viên trung sĩ Carabinieri đột nhiên xuất hiện, rút súng chĩa thẳng vào con bò.

Phát đạn chỉ sượt qua sườn Togo, càng khiến nó điên tiết. Trông như thể viên trung sĩ và nhóm phụ nữ sẽ bị giẫm nát. Lúc ấy, chỉ có loạt đạn tiểu liên vào giữa trán mới ngăn được con quái thú. Và đúng lúc ấy — như thể điều kỳ diệu — một loạt đạn như vậy vang lên. Không ai rõ từ đâu, nhưng trúng đích. Togo đổ gục ngay dưới chân trung sĩ.

Ông tra súng vào bao, bỏ mũ xuống, lau trán — mắt không rời xác con bò mộng.

Mọi người hò hét ầm ĩ. Nhóm phụ nữ thì vẫn la như thể con bò còn sống. Nhưng tai trung sĩ chỉ nghe vang vọng tiếng rít lạnh người của khẩu tiểu liên. Dù khẩu súng đã im, ông biết mình chỉ cần quay đầu lại là sẽ thấy ngay cánh cửa sổ nơi nó vừa khai hỏa. Và chính điều đó khiến ông toát mồ hôi. Ông biết phải quay lại nhìn. Nhưng… không dám.

Một bàn tay to đặt lên vai ông, phá tan cơn tê liệt.

“Tốt lắm, Trung sĩ!” Don Camillo nói. “Mọi người nợ ông mạng sống của họ đấy.”

“Trung sĩ dũng cảm thật,” một bà lão gần đó thều thào, “nhưng nếu không nhờ…”

Bà định nói “… không nhờ người bắn khẩu tiểu liên ấy,” nhưng không kịp hoàn tất. Ai đó giẫm mạnh lên chân bà đến mức suýt ngất. Một giây sau, đám đông đã cuốn bà đi mất.

“Tuyệt lắm, Trung sĩ!” đám đông đồng thanh hô vang.

Don Camillo trở về nhà xứ và ngồi chờ viên trung sĩ. Như dự đoán, một tiếng sau ông ta cũng thu xếp xong công việc và bước vào.

“Thưa cha,” ông nói, “cha là người duy nhất con có thể nói thật lòng. Cha chịu nghe chứ?”

“Vậy ta mới ở đây,” Don Camillo đáp, mời ông ngồi trước lò sưởi.

“Thưa cha, cha có thấy rõ chuyện xảy ra lúc đó không?” trung sĩ hỏi sau vài giây im lặng.

“Có. Lúc đó ta vừa bước ra khỏi tiệm bán thuốc lá, ta vào đó mua tem thư. Ta thấy mọi chuyện. Ta thấy ông dấn thân ra trước mặt con bò, rút súng và bắn hạ nó.”

Trung sĩ mỉm cười lắc đầu.

“Cha có thấy tôi dùng súng ngắn bắn vào nó mà lại hạ được nó bằng tiểu liên không?”

Don Camillo giơ hai tay ra.

“Thưa trung sĩ, ta đâu phải chuyên gia vũ khí. Ta thấy ông cầm một vật gì đó có nòng súng, nhưng ta không thể thề là nó thuộc loại gì.”

“Ý cha là cha không phân biệt nổi tiếng súng ngắn và loạt đạn tiểu liên à?”

“Chủng viện không dạy phân biệt âm thanh đạn dược, thưa trung sĩ.”

“Trường công thì có đấy, tôi nói thật. Và vì vậy tôi biết rất rõ: con vật tôi nhắm bắn bằng súng ngắn đã bị hạ bởi một loạt tiểu liên.”

“Trung sĩ, ông đã nói thì ta chẳng cãi được. Ta chỉ nhắc lại: đấy không phải lĩnh vực của ta. Điều quan trọng là con bò bị hạ trước khi nó kịp húc chết ông và mấy bà phụ nữ đang rúm ró phía sau lưng ông. Thế thôi. Còn phân tích đạn đạo để làm gì nữa?”

“Vâng, loạt đạn đó đã cứu mạng không ít người. Nhưng rắc rối là… nó lại đến từ một khẩu tiểu liên.”

Don Camillo nhún vai.

“Ta nói rồi, ta không phải chuyên gia. Nhưng cái mà ông gọi là ‘tiểu liên’ đó, biết đâu chẳng là khẩu súng săn. Cấp trên của ông chắc cũng không làm khó chuyện đó đâu.”

“Nếu chỉ cần báo cáo cho cấp trên, thì cha nói cũng có lý,” trung sĩ nói. “Nhưng vấn đề là… tôi không thể báo cáo với chính mình như thế. Cha hiểu không, một người lính Carabinieri không bao giờ chỉ có một mình — luôn có một Carabinieri thứ hai trực bên trong.”

Ông ta đặt tay lên ngực. Don Camillo mỉm cười.

“Vậy nếu ông chết, ‘người lính thứ hai’ đó cũng chết theo?”

“Chính xác. Nhưng tôi chưa chết, và người lính trong tôi đang nói: ‘Trong làng này có người sở hữu một khẩu tiểu liên — còn hoạt động tốt. Điều đó là trái luật. Phải điều tra và xử lý.’”

Don Camillo rít một hơi từ tàn điếu xì gà.

“Trung sĩ à, nói bóng gió chẳng ích gì. Có gì thì nói thẳng. Nếu ông nghi ta, ta sẵn sàng hợp tác. Ông và… người bên trong có thể tiến hành điều tra ta.”

“Cha, xin đừng đùa nữa. Tôi biết ai đã bắn. Và cha cũng biết, vì cha thấy rồi.”

“Vậy thì ông đến nhầm chỗ rồi,” Don Camillo nói cứng, nhìn thẳng vào mắt ông ta. “Ta là người cuối cùng trên đời mà ông nên tìm để hỏi chuyện đó. Và nếu ông muốn, cứ triệu tập ta vì tội không hợp tác với cơ quan điều tra. Ta không có một Carabinieri trong lòng, nhưng ta có lương tâm — mà ta tin cả hai người trong ông nên học hỏi thêm từ nó.”

“Nhưng có một điều mà lương tâm cha không thể dạy được! Một công dân — lại là thủ lĩnh địa phương của một phong trào cổ vũ cách mạng và bạo lực — không có quyền sở hữu một khẩu tiểu liên!”

“Ta chẳng quan tâm cách mạng hay thủ lĩnh gì cả,” Don Camillo đáp gọn. “Ta chỉ muốn nói rằng ta không phải gián điệp, cũng không phải kẻ chỉ điểm.”

“Cha hiểu sai rồi,” trung sĩ lắc đầu. “Tôi chỉ muốn hỏi: một người lương thiện thì làm sao có thể đi tố cáo người vừa cứu mạng bao nhiêu người, trong đó có chính mình? Nhưng cũng chính người đó lại sở hữu một thứ vũ khí có thể gây nguy hiểm cho cả cộng đồng — vậy người lương thiện ấy có thể không báo cáo được không?”

Don Camillo lúc này cũng thấy nguôi ngoai phần nào.

“Thưa trung sĩ,” ngài nói, “như ông vừa nói: chính khẩu súng mới là nguy cơ, chứ không phải người cầm nó. Người ta đã làm quá nhiều trò kịch tính chỉ vì lý do chính trị quanh mấy khẩu tiểu liên. Đúng là nó nguy hiểm thật, nhưng không phải cứ ai sở hữu là tội phạm. Một cái búa hay con dao nhà bếp cũng có thể là mối đe dọa. Còn với những người từng ra trận, đôi khi khẩu tiểu liên chỉ là một kỷ vật — gợi lại quá khứ danh dự, những ngày tháng của niềm tin, hy vọng và hy sinh…”

“Tôi hiểu rồi,” trung sĩ ngắt lời. “Một ‘kỷ vật được tra dầu cẩn thận’, đủ để hạ gục cả con bò to nhất vùng!”

“Và cứu sống bao người — trong đó có cả trung sĩ Carabinieri!”

“Thưa cha,” trung sĩ đứng dậy, “con có thể tìm — thành công hay không — người sở hữu khẩu súng. Nhưng khẩu súng ấy, con buộc phải tìm ra.”

“Ông sẽ tìm thấy,” Don Camillo đáp, đứng lên tiễn khách. “Ta sẽ tự mang nó đến cho ông.”

Khi trung sĩ vừa đi, Don Camillo lập tức băng qua làng đến nhà Peppone.

***

“Ông làm tốt lắm, bắn con bò ấy,” cha nói. “Giờ thì đưa khẩu tiểu liên đây.”

“Cha định chọc cười tôi à?” Peppone nhướng mày.

“Peppone, trung sĩ biết ông là người nổ súng. Dù ông đã cứu mạng ông ta, ông ấy vẫn có trách nhiệm báo cáo việc ông sở hữu vũ khí trái phép…”

“Trung sĩ đó chắc bị ảo giác. Ông ta chẳng biết gì hết. Tôi không hề sở hữu tiểu liên, và cũng chẳng bao giờ, kể cả trong mơ, giết bò.”

“Peppone, đừng giỡn nữa. Tôi thấy tận mắt ông bắn.”

“Vậy sao cha không đi báo công an? Đến tìm tôi làm gì?”

“Tôi không phải chỉ điểm. Tôi là linh mục, và Chúa chẳng cần tôi khai với Ngài điều gì cả.”

“Cha là linh mục của Vatican và của… đế quốc Mỹ,” Peppone nhăn mặt. “Thế nên cha mới chuyên đi kiếm chuyện với người lương thiện.”

Don Camillo vốn định không cãi vã, nên chỉ cố thuyết phục Peppone rằng đây là tình huống khó xử cho trung sĩ. Nhưng Peppone chỉ nhún vai.

“Tôi chẳng hiểu cha đang nói gì. Tiểu liên, bò mộng, trung sĩ — không liên quan gì đến tôi. Cha thử gõ cửa nhà khác xem, may mắn hơn chăng. Biết đâu cha tìm thấy khẩu súng nơi… cha sở tại!”

Don Camillo rầu rĩ rời nhà Peppone. Đứng ở ngưỡng cửa, cha quay lại buông một câu:

“Tôi sẽ không buồn nếu ông bị công an triệu tập. Đó là cái giá ông đáng phải trả. Nhưng tôi tiếc cho trung sĩ — ông ấy chắc chắn không muốn trả ơn người cứu mạng mình bằng cách như vậy.”

“Cha khỏi lo cho tôi,” Peppone nhếch mép. “Nếu tôi mà có khẩu súng ấy thật, tôi đã bắn trung sĩ chứ chẳng phải con bò!”

***

Về đến nhà xứ, Don Camillo đi qua đi lại như bị lửa bén gấu áo. Cuối cùng cha quyết định. Cha vội vã leo lên gác mái. Căn gác bụi bặm tối om, nhưng cha không cần đèn. Tay lần mò theo bức tường cho đến khi chạm được viên gạch đặc biệt: ấn đầu bên này, đầu kia bung ra. Cha tháo viên gạch, thò tay vào hốc tường, móc ra một chiếc móc thép có quấn dây kẽm, rồi kéo ra một chiếc hộp dài hẹp. Cha mở hộp, kiểm tra bên trong, sau đó xuống phòng ngủ lầu hai, kiểm tra kỹ càng khẩu súng. Rồi cha mặc áo khoác, rời nhà, đi băng qua hàng rào, vượt qua cánh đồng trống. Khi đến khu bụi rậm gần con kênh, cha đứng đợi đến giao thừa.

Đúng lúc chuông đổ và pháo nổ khắp nơi, Don Camillo cũng nổ… một tràng súng chào mừng năm mới. Sau đó cha tiến thẳng đến trụ sở Carabinieri. Trung sĩ vẫn còn ở đó.

“Đây là cái ông gọi là ‘tiểu liên’,” cha nói ngay. “Đừng hỏi tôi nó từ đâu ra hoặc ai đưa cho tôi.”

“Tôi không hỏi gì hết,” trung sĩ đáp. “Tôi chỉ cảm ơn cha vì đã hợp tác, và… chúc mừng năm mới.”

“Chúc mừng năm mới, cả cho ông… và cả người Carabinieri bên trong ông nữa,” Don Camillo lầm bầm, quấn áo khoác kín người rồi quay lưng bỏ đi.

***

Mười phút sau, chuông cửa nhà trung sĩ lại reo. Khi ông ra mở, một vật nặng dựa vào cửa đổ uỵch xuống sàn. Dính vào nó là một sợi dây kẽm, đầu dây gắn một mảnh bìa cứng, trên đó có dòng chữ được cắt ghép từ tiêu đề báo:
“Một khẩu súng máy có tội vì đã cứu sống một ông sargint cảnh sát.”

“Chính tả nói lên tất cả,” trung sĩ bật cười, lẩm bẩm một mình.

Ông đặt khẩu súng thứ hai bên cạnh khẩu đầu tiên Don Camillo mang tới, rồi dang hai tay và kêu lên (có lẽ trái ngược hoàn toàn với cảm xúc của Togo, con bò mộng):

“Tạ ơn ngài thánh Antôn Viện Phụ, quan thầy của những đồ vật thất lạc và tìm lại được!”

G.G.

T.Vấn: GIỚI THIỆU G. GUARESCHI

LỜI TÁC GIẢ

Vài Lời Về Tập 4 – DON CAMILLO VÀ BẦY QUỶ DỮ – Bản Việt Ngữ

BÀI RU NGỦ

Peppone đang ngồi trước lò sưởi, trầm ngâm như một triết gia kiểu Mác–Lênin, trong khi vợ và bọn trẻ bày bàn ăn tối, mắt vẫn không rời nồi và chảo đang sôi sùng sục trên bếp. Bỗng cửa bật mở, Smilzo ùa vào tay cầm một cuộn giấy to tổ bố.

“Bản in thử đã chỉnh sửa đây, Bí thư,” anh ta hào hứng báo cáo. “Nếu ổn rồi thì tụi em cho in hàng loạt.”

“Tránh ra một chút!” Peppone ra lệnh, “Tôi muốn nhìn tổng thể.”

Smilzo ngoan ngoãn lùi vài bước, trải tấm áp phích ra. Nhìn từ xa, hiệu quả thị giác rất hoành tráng: Tấm poster thông báo rằng vào ba giờ chiều thứ Bảy, một Nhân Vật Quan Trọng Của Đảng sẽ đến làng để “giải thích cho quần chúng về sự thật của phản cách mạng Hungary”.

“Được rồi,” Peppone gật gù. “Mai dán hết lên tường, không sót tấm nào.”

Sau khi Smilzo rút lui, vợ Peppone quay lại hỏi, giọng đều đều như đang nói về món súp:

“Ông chưa giết đủ người ta à?”

Peppone quay ngoắt lại, cáu kỉnh:

“Bà nói vớ vẩn gì thế?”

“Không vớ vẩn. Nếu ông còn một chút lương tâm, thì lo mà rút lui đi cho sớm.”

Peppone đang trong tâm trạng “có lửa” nên chẳng buồn tranh cãi, quay lại nhìn đống than hồng, tiện thể quẳng thêm một câu qua vai:

“Tôi là người lương thiện. Nhưng lính thì không thể bỏ trận địa chỉ vì tướng đổi chiến thuật. Chúng tôi đấu tranh chính nghĩa, vì giai cấp công nhân.”

“Công nhân mà ông bảo vệ kiểu đó thì có nước… tuyệt chủng!” vợ ông lạnh lùng đáp. “Những người bị bắn chết ở Budapest không phải tư sản. Họ là nông dân, công nhân, và sinh viên — con cái của nông dân và công nhân.”

“Chuyện đó là tuyên truyền bịa đặt!” Peppone gắt. “Cứ điệp khúc cũ rích.”

“Không ai nhồi sọ được tôi,” vợ ông nói. “Tôi nghe theo lương tâm. Và tôi sẽ rút khỏi Hội Phụ nữ.”

Peppone nghẹn họng vài giây — không phải vì xúc động, mà vì sốc. Ông ngỡ bà chỉ dọa. Nhưng không. Bà rút thẻ hội viên từ ngăn kéo, xé vụn và ném lên bàn.

“Đó. Sáng mai tôi sẽ bảo cô Gisella gạch tên tôi khỏi danh sách.”

Peppone bật dậy như lò xo, mặt đỏ phừng phừng như cờ đỏ búa liềm, giơ nắm đấm lên:

“Không đời nào! Bà sẽ không đi đâu cả! Trong nhà này tôi là người mặc quần!”

Vợ ông liếc qua cái bàn — khoảng cách vừa đủ an toàn — rồi bưng cả nồi lẫn chảo đổ thẳng xuống bồn rửa, rổn rảng như búa tạ.

“Nếu ông mặc quần thì ăn quần đi!”

Hành động này đủ để khiến một người chồng hiền lành nhất phát khùng, mà Peppone thì không thuộc nhóm đó. Với thân hình hộ pháp và lòng tự tôn đậm chất gia trưởng, ông không tiện bay qua bàn như người nhện, nhưng cũng lao vòng lại với tốc độ của xe bọc thép T-34. Chỉ có điều, ông không ngờ rằng mình sắp bị đốn ngã bởi một lực lượng đặc nhiệm gồm bốn đứa trẻ — tay bám chân quấn và miệng gào như còi báo động không quân.

Một giây sau, vợ ông đã biến mất lên gác, còn ông thì bị chặn lại bởi cánh cửa gác mái.

“Mở ra! Không tôi phá tung đấy!” ông gầm, đấm liên hồi.

Không có hồi âm. Peppone dồn cả trọng lượng vai vào cửa, bật tung như công phá chiến hào. Nhưng căn gác trống trơn. Vợ ông đã leo ra mái nhà qua cửa trời.

Qua bóng tối, Peppone cuối cùng cũng nhìn thấy bóng bà bám chặt vào ống khói. Cơn giận lập tức hóa thành lo âu. Trán ông đổ mồ hôi lạnh, tay chân bỗng thấy run.

Lúc này, bọn trẻ cũng lò dò lên tới gác, vừa khóc vừa gọi mẹ.

“Im hết đi, cút xuống!” Peppone gắt gỏng. Đám nhỏ lùi ra, nhưng thằng lớn nhất bỗng rẽ hướng, lao lên thang rồi chui ra mái nhà, theo mẹ.

Thấy vậy, Peppone… quay xe chạy luôn.

***

Khi Peppone về đến nhà, đã quá nửa đêm, mọi thứ vẫn y nguyên như lúc ông bỏ đi: bàn ăn vẫn bày biện, những mảnh thẻ hội viên bị xé nhỏ nằm vung vãi như tuyết rơi giữa mùa hè. Giường đôi lớn trong phòng ngủ trống không, và cả giường bọn trẻ cũng vậy. Đám phiến loạn — cả năm người — đã lui về cố thủ trong căn phòng từng thuộc về bố mẹ vợ ông. Peppone thử vặn tay nắm cửa, nhưng sớm nhận ra phía trong đã bị chèn kín như pháo đài.

Quay lại bếp — lạnh lẽo, bừa bộn, bếp lò tắt ngúm từ lâu — Peppone cố tự an ủi bằng ít bánh mì và phô mai. Nhưng mấy miếng ăn qua quýt chỉ khiến dạ dày ông quặn lên. Trước khi rời nhà lần nữa, ông lại gõ vào cánh cửa phiến loạn.

“Ngày mai đúng trưa, nếu tôi không thấy cơm nước gì, thì tôi sẽ đập nát tất cả!”

“Đập bao nhiêu tùy ông,” vợ ông đáp, giọng bình thản như thể đang dạy con học toán. “Còn nếu ông không để tôi đi gặp Gisella, thì mai ông sẽ thấy nhà cửa trống hoác.”

Peppone định đá cửa, nhưng tiếng khóc thút thít của bọn nhỏ khiến ông chùn chân.

“Trưa mai nhé! Hạn cuối đấy! Tôi sẽ đi gặp Gisella. Nếu bà từ chức, thì tôi sẽ phải ra thông báo nói bà bị khai trừ vì lệch hướng tư tưởng. Tôi không thể để mình bị biến thành trò cười!”

“Cứ làm đi,” vợ ông đáp, “nhưng đừng có bày trò như ở Budapest!”

Peppone gầm lên, nhưng chẳng có gì để phản pháo.

***

Gisella — lãnh tụ oanh liệt của Hội Phụ nữ — từng là người phản đối Đảng dữ dội, nhưng lại bị nhuộm đỏ đến tận xương bởi một trong những kẻ phản đối ấy… người mà nay đã trở thành chồng cô. Kể từ khi trở thành chính khách chuyên nghiệp, cuộc sống của Gisella là diễn đàn và khẩu hiệu, còn chồng cô thì về nhà là phải nấu ăn, rửa chén, dọn dẹp — nếu không muốn sống trong chuồng heo.

Từ ngày Gisella trở thành “bánh răng lớn trong bộ máy Đảng”, ông chồng đáng thương mất hết tinh thần cách mạng, lặng lẽ sống đời một người chồng giai cấp vô sản mẫu mực, tuyệt đối tránh xa chính trị. Nhắc tới chính trị trước mặt ông ta chẳng khác nào nói đến dây thừng trong nhà người bị treo cổ.

Mười giờ sáng hôm sau, Peppone tìm đến Cung Điện Nhân Dân để gặp riêng Gisella, tính chuyện “dập loạn trong nhà”. Nhưng Gisella không có mặt — cô đang nằm bẹp ở nhà vì bệnh. Mà với cỡ đầu tàu phong trào như Gisella, vắng mặt trong đại hội ba giờ chiều nay, nghĩa là phải ốm đến mức… thần chết cũng phải nể.

Peppone lò dò tới căn nhà tềnh toàng nơi vợ chồng Gisella sống, và thấy cô nằm bẹp trong giường, sắc mặt nhợt nhạt như tờ truyền đơn in lỗi.

“Đồng chí sao rồi?” Peppone hỏi.

Gisella chỉ khẽ lắc đầu, không còn đủ sức để nói.

“Thấp khớp,” chồng cô nói, “tội nghiệp, xương khớp như muốn gãy từng khúc.”

Thực tế, nếu Gisella đau nhừ xương thật thì… nguyên nhân không phải do thời tiết.

Chuyện là tối hôm trước, sau bữa tối sơ sài do chồng cô “nấu như không nấu”, Gisella tiếp tục ngồi viết bài diễn văn sẽ đọc trong đại hội. Khi đồng chí từ thành phố kết thúc phần “sự thật về phản cách mạng Hungary”, thì Gisella sẽ đại diện chị em làng nhàng ca ngợi “giải pháp hòa bình vĩ đại của Hồng quân Liên Xô”.

Dĩ nhiên, bài phát biểu trọng đại như vậy đâu thể chắp tay là ra. Gisella gồng mình gõ hết hơn hai mươi trang viết tay, nét chữ như gà bới. Khi xong việc, cô đứng lên, tay cầm bản thảo, mắt sáng lấp lánh như chuẩn bị được phát biểu tại Kremlin.

“Mình không quan tâm đến chính trị thì cũng ráng nghe một chút,” cô nói với chồng. “Ít ra cũng cho em biết nó có lọt tai không.”

Ông chồng tội nghiệp nhún vai, rồi Gisella bắt đầu đọc. Khi đọc đến hết, cô hỏi:

“Sao? Anh thấy thế nào?”

Ông chồng gõ tẩu vào bệ lò sưởi, bỏ lại vào miệng, xoay ghế rồi gắt:

“Ăn đi!”

“Cái gì cơ?” Gisella tròn mắt.

“Tôi bảo ăn đi,” ông nhắc lại, chỉ vào xấp giấy viết diễn văn. Gisella chống nạnh, chuẩn bị xả một tràng như búa bổ. Nhưng chưa kịp mở miệng, một cú tát trời giáng đã nổ đom đóm trước mắt cô. Không chỉ đau vì đòn, cô còn choáng vì kẻ nhu nhược này… dám ra tay! Con giun cuối cùng cũng đã vùng mình!

“Ăn đi,” ông ta lặp lại, rồi vung tay… thêm một cú nữa.

Phải một lúc lâu sau Gisella mới hiểu rằng: nếu cô muốn chồng ngừng đánh, thì cách duy nhất là… ăn hết hai mươi trang diễn văn của mình, kèm cả thẻ hội viên Hội Phụ nữ. Tối hôm đó, Gisella không thể tự leo lên cầu thang. Một mình cô đã lãnh đủ cú đấm cho cả chi bộ phụ nữ địa phương cộng lại. Ông chồng nổi loạn bế cô lên như thể bế bao khoai. Và thành thật mà nói, lúc ấy cô trông cũng không khác bao khoai là mấy.

***

Khi Peppone đến thăm sáng hôm sau, ông cố giữ giọng nhẹ nhàng:

“Trong lúc đồng chí dưỡng bệnh, tôi sẽ bố trí người thay. Cứ yên tâm tĩnh dưỡng, chúng tôi đợi đồng chí bình phục.”

“Cô ấy sẽ không bình phục đâu,” người chồng làu bàu. “Cái này là… mãn tính rồi. Phải không, Gisella?”

Gisella gật đầu xác nhận.

“Thật ra tôi cũng không định cử người thay,” Peppone nói tiếp. “Không ai có thể thay thế đồng chí. Cách tốt nhất là giải tán nhóm hiện tại rồi tái lập từ nền móng.”

“Tôi hoàn toàn ủng hộ,” người chồng nói như tuyên bố lập trường.

“Đồng chí nhớ chăm sóc cô ấy cẩn thận. Đảng cần cô ấy.”

“Yên tâm,” người chồng gật gù. “Tôi cũng cần cô ấy.”

***

Peppone về đến nhà đúng giờ trưa, thấy mọi thứ gọn gàng tươm tất. Ông ngồi vào bàn ăn, vẻ mặt phơi phới như vừa thắng lớn ở hội nghị. Dĩ nhiên, vợ ông thừa biết ông đang đói. Nhưng bà vẫn đứng sát bồn rửa, tay cầm tô mì Ý nóng hổi như đang cầm… quyền lực.

“Thế nào?” cuối cùng bà lên tiếng.

“Mọi chuyện xong cả rồi. Gisella bệnh, tôi đã giải tán nhóm.”

Peppone đưa ra bản thông báo. Đổi lại, ông được lãnh phần mì xứng đáng.

***

Buổi mít-tinh được lên lịch lúc ba giờ chiều, nhưng từ hai giờ, quảng trường và đoạn đường dẫn ra quốc lộ đã được phong tỏa bởi một toán cảnh sát từ thành phố xuống. Không rõ điều gì khiến đám đông hôm đó lại đông và “có khí chất” đến vậy. Các cửa sổ trong làng đóng kín như để né dịch, các tiệm tạp hóa hạ cửa sắt sớm, khiến ngôi làng trông như thể vừa… khai mạc tang lễ.

Hai giờ bốn mươi lăm, Smilzo thở hổn hển chạy tới nhà Peppone:

“Mọi thứ sẵn sàng, Bí thư! Các đồng chí đã vào hội trường, bên ngoài yên ắng lạ thường. Bọn phản động không dám ló mặt!”

Nhưng đúng lúc ấy, bọn phản động lại… cất tiếng — không phải bằng loa phóng thanh, mà bằng chuông nhà thờ. Tiếng chuông tử vang từ tháp cao, trầm và não nề, cắt ngang sự im lặng nặng như chì. Peppone lắng nghe một lúc, rồi nói:

“Về vị trí đi. Tôi sẽ lo chuyện này.”

“Cẩn thận đấy, Bí thư,” Smilzo thì thào. “Giờ là thời điểm then chốt.”

“Chính trong lúc thế này, ta càng phải chứng minh rằng mình không biết sợ.”

Peppone khoác áo, kéo sụp mũ xuống và hối hả đi về phía nhà thờ.

***

Trên tháp chuông, Don Camillo đang hăng say kéo dây chuông thì đầu Peppone lấp ló ở cửa hầm, rồi thân hình ông xuất hiện theo sau.

“Thưa cha, phải chấm dứt trò khiêu khích này thôi.”

“Cái gì rồi cũng đến lúc chấm dứt,” Don Camillo đáp. “Trên cõi đời này, chẳng có gì là vĩnh cửu.”

“Tôi không dám đảm bảo điều gì sẽ xảy ra đâu.”

“Không sao, đồng chí thị trưởng. Ta chịu trách nhiệm.”

Peppone thận trọng liếc ra ngoài cửa sổ. Từ độ cao này, hắn thấy rõ quảng trường trống hoác, xe cảnh sát, và lực lượng giữ gìn trật tự. Trời xám xịt, u ám đến mức dù không có chuông tử, khung cảnh vẫn đã tang tóc thê lương. Đúng ba giờ, xe chở diễn giả Đảng — cùng đoàn hộ tống — dừng lại trước rạp chiếu phim.

“Đồng chí không đi họp à?” Don Camillo hỏi, giữa hai hồi chuông.

“Tôi muốn xem cha định kéo chuông đến bao giờ,” Peppone đáp, rồi ngồi bệt xuống sàn.

“Lâu lắm đấy,” Don Camillo nói. “Vì đây đâu phải cái chết bình thường — mà là cái chết của cả một dân tộc.”

Peppone ngồi thu mình trong góc, mũ sụp xuống che mắt. Ông mệt rã rời, và bản “ru ngủ u sầu” ấy đã ru ông ngủ lúc nào không hay. Thế là, rốt cuộc, ông đã không nghe được “sự thật về phản cách mạng Hungary”.

G.G.

T.Vấn: GIỚI THIỆU G. GUARESCHI

LỜI TÁC GIẢ

Vài Lời Về Tập 4 – DON CAMILLO VÀ BẦY QUỶ DỮ – Bản Việt Ngữ

BÌNH XĂNG CON

Báo chí vẫn còn rần rần đưa tin về đứa bé được cứu sống nhờ thuốc thần kỳ do máy bay từ Mỹ chở đến. Ngay cả khi đứa trẻ đã bình phục, các tờ báo vẫn không chịu buông tha câu chuyện. Theo phe Búa-Liềm, thì đây chỉ là một màn kịch tuyên truyền do bà đại sứ Mỹ giật dây mà thôi.

Chuyện xảy ra ở một ngôi làng ven sông lớn, cách giáo xứ của cha Don Camillo chừng hai mươi dặm. Và khi cuộc tranh cãi đang gay gắt nhất thì đồng chí Peppone cảm thấy mình phải ra tay — “bảo vệ danh tiếng trong sáng của vùng hạ lưu sông Po”, theo lời ông ấy. Phiên bản của Peppone được thêu dệt đến mức chính cha Don Camillo cảm thấy cần “tình cờ” đụng mặt ông ta — ngay dưới mái hiên quán cà phê — đúng lúc ông đang thao thao bất tuyệt về cái gọi là “phép màu y học”. Vừa thấy thân hình hộ pháp của cha Camillo từ xa, Peppone đã lập tức nâng giọng:

“Tuyên truyền chính trị thì cái gì cũng chơi được. Nhưng lợi dụng một đứa trẻ thì là vượt ranh giới rồi đấy. Ai làm cha thì sẽ hiểu tôi muốn nói gì. Còn mấy người mặc váy đen suốt đời không có cơ hội làm cha thì đương nhiên là không thể hiểu được…”

Mọi người quay lại nhìn Don Camillo. Cảm nhận được ánh mắt của đám đông, ngài khẽ nhún vai như không có chuyện gì.

“Thưa ngài thị trưởng,” cha Camillo nhẹ nhàng nói, “nếu bệnh nhân là một đứa bé thì làm sao có thể cứu được một người lớn?”

“Cha nói ‘cứu’ là sao?” Peppone cãi. “Có bao giờ nó thật sự nguy kịch đâu.”

“Nếu anh là chuyên gia y khoa thì ta xin hết lời.”

“Tôi đâu có nói tôi là chuyên gia,” Peppone hừ một tiếng. “Nhưng các bác sĩ chuyên môn đã khẳng định không cần phải mang thuốc từ bên kia đại dương về — ở Hà Lan cũng có.”

“Tôi hoàn toàn tôn trọng ý kiến chuyên môn. Nhưng có một chi tiết mà anh và các đồng chí đã quên: đứa trẻ không cần sữa bò Hà Lan hay gió từ cối xay Hà Lan. Nó cần một loại gamma globulin chỉ có ở bang Michigan. Thế thì sao bà đại sứ Mỹ lại không cho người sang đó lấy?”

Peppone lắc đầu cười ha hả.

“Lại trò Latinorum! Bí quá thì lôi mấy cái thứ latinorum ra hù người — nào là alpha, gamma, omega, rồi vân vân. Ai mà không biết tiếng Latin thì cứng họng!”

“Thưa ngài thị trưởng, gamma là chữ Hy Lạp chứ không phải Latin. Mà mấy thứ này là do các nhà khoa học đặt tên, không phải các linh mục.”

“Thôi được,” Peppone nói, rút lá bài tuyên truyền Xô Viết tiếp theo, “thế còn chuyện Đức Mẹ hiện về trong giấc mơ của đứa trẻ? Không phải do các ông bày ra à?”

“Ngài thị trưởng kính mến,” Don Camillo tròn mắt ngạc nhiên, “giáo hội không can thiệp vào giấc mơ của trẻ con, cũng chẳng của người lớn. Ai mơ gì là quyền của họ.”

“Nhưng nghe cho kỹ nhé,” Peppone hét lên, “trong lúc máy bay mà bà đại sứ tóc bạch kim điều động còn đang bay qua Đại Tây Dương, đứa bé ấy đã mơ. Và nó mơ thấy gì? Đức Mẹ! Trong mơ, Đức Mẹ đưa nó lên Thiên Đàng, rồi giới thiệu với Chúa Giêsu. Ngài phán rằng nhờ có Hoa Kỳ và bà Clare Boothe Luce, câu chuyện này sẽ có một cái kết có hậu.”

“Vậy chứ nó còn biết mơ thấy ai hả ngài thị trưởng?” Don Camillo thở dài. “Lenin bồng nó về điện Kremlin rồi Stalin hiện ra giảng giải Kế hoạch 5 năm chắc?”

Đám đông bật cười, và Peppone tức đến độ mặt đỏ như gấc.

“Chúng ta đừng lôi chính trị vào đây!” Peppone gào lên. “Chúng tôi chẳng bao giờ lợi dụng một đứa trẻ để dựng chuyện mộng mị. Thứ nhất, vì chúng tôi không làm trò tuyên truyền bằng trẻ con. Thứ hai, vì chúng tôi không cần mượn chuyện cổ tích để tuyên truyền…”

“Và thứ ba,” cha Don Camillo chen vào, “vì dù các anh có dựng thì cũng chẳng ai thèm tin.”

“Vậy chứ ai tin mấy chuyện hoang đường của các ông, hử?” Peppone vặc lại.

“Cũng có người tin đấy, không ít đâu. Họ không những tin vào Thiên Đàng, mà còn sống tử tế, lương thiện, tin vào sự Quan Phòng của Thượng Đế,” Don Camillo đáp nhẹ nhàng.

Peppone đội ngược mũ lên, chống nạnh.

“Quan Phòng của Thượng Đế à? Mà thuốc lại đến từ nước Mỹ! Nếu thuốc đến từ Liên Xô, chắc cha đây sẽ bảo là trò của quỷ dữ!”

“Không đâu, ngài thị trưởng. Ta được Chúa ban cho cái đầu biết suy nghĩ, nên chẳng bao giờ nói ngu như vậy. Vì ta biết sự Quan Phòng của Thượng Đế không thuộc về quốc gia hay đảng phái nào cả.”

“Amen,” Smilzo lầm bầm.

“Dù sao,” Don Camillo tiếp tục, “lần này thì Quan Phòng đến từ hướng Tây, chứ không phải hướng Đông.”

“Vậy thì hoan hô nước Mỹ, và đả đảo nước Nga!” Peppone la lớn.

“Hoan hô nước Mỹ, nếu anh muốn thế. Nhưng đả đảo Nga làm gì? Nga đâu có làm gì sai trong chuyện này; Nga đâu có cản trở đứa trẻ hồi phục. Ta vẫn giữ đầu óc tỉnh táo, thưa ngài thị trưởng, và ta đủ can đảm để nói rằng: đây là một trong những lần hiếm hoi — có khi là duy nhất — mà Nga không phá hoại gì cả. Nhưng thưa ngài thị trưởng, thay vì hô hoán ‘Hoan hô nước Mỹ’, sao không hô ‘Hoan hô sự Quan Phòng’, vì chính sự Quan Phòng đã cứu đứa trẻ?”

Mặt Peppone đỏ như cờ cách mạng tháng Mười.

“Vậy sao Quan Phòng không ngăn đứa trẻ khỏi bệnh ngay từ đầu?”

“Quan Phòng đâu có gây bệnh,” Don Camillo giảng giải. “Bệnh tật là do Tự Nhiên. Mà Tự Nhiên thì được vận hành theo những quy luật rất chặt chẽ. Hễ ta vi phạm thì rắc rối sẽ đến. Ngài là thợ máy, hẳn ngài biết: động cơ chạy trơn tru khi mọi bộ phận đều ổn. Nếu cái bình xăng con bị nghẹt thì đó là lỗi của bụi bẩn, chứ không phải của Thượng Đế. Vạn vật vật chất thuộc quyền Tự Nhiên. Ở Nga cũng có bệnh đấy thôi — mà nước Nga đâu phải do Chúa tạo ra, mà là do Lenin!”

Peppone nghe giảng đến đoạn này thì dần dịu lại. Đến cuối bài thuyết giảng, hắn quay sang Smilzo, nói chậm rãi từng chữ:

“Smilzo, nói đến bình xăng con, anh thử hỏi cha đây xem: khi một anh thợ máy moi bụi ra khỏi bình xăng, thì có được tính là hành động của sự Quan Phòng không?”

Smilzo quay sang hỏi Don Camillo:

“Bị cáo có nghe yêu cầu của nguyên đơn không?”

“Nghe rồi,” Don Camillo trả lời. “Yêu cầu thì nghe, nhưng nội dung thì hơi thiếu vitamin não. Dù sao, câu trả lời là: anh thợ máy không đại diện cho Quan Phòng. Anh ta chỉ đại diện cho cái tua vít, và người cầm tua vít. Tất cả chuyện đó thuộc về lĩnh vực… vật chất hạ đẳng. Nó xảy ra theo luật Tự Nhiên, không phải luật Thiêng Liêng.”

Câu trả lời đó làm Peppone hài lòng ra mặt.

“Vậy ta nói thế này cho dễ hiểu, thưa cha,” Peppone gật gù. “Cái bình xăng con hỏng vì thiếu con ốc. Mà đây lại là bình xăng Mỹ, ta không có ốc thay. Thì sao? Vứt xe à? May mà bà đại sứ Mỹ cho máy bay sang Washington lấy ốc. Ốc gắn vào, xe chạy. Vẫn là chuyện vật chất, vì nhân vật chính là cái bình xăng con. Nhưng vì con ốc đến từ Mỹ nên ta phải hô: ‘Hoan hô sự Quan Phòng!’ Nếu bình xăng đến từ phương Đông thì cha lại suy diễn khác. Tóm lại là cha lý luận theo hướng Tây.”

Đám đồng chí của Peppone cười rú lên hưởng ứng. Don Camillo để mặc họ cười, rồi từ tốn nói:

“Lý trí của tôi chạy hai chiều, thưa ngài.”

“Vớ vẩn!” Peppone hét. “Nếu bệnh của đứa trẻ là do quy luật Tự Nhiên, giống như bình xăng con hư vì thiếu ốc, thì sao lại bảo rằng Quan Phòng của Thượng Đế là người gửi con ốc — à không, thuốc?”

“Vì một đứa trẻ không phải là bình xăng con, đơn giản vậy thôi,” Don Camillo bình thản đáp. “Bình xăng thì không thể có đức tin. Còn đứa bé này có. Và nó thể hiện đức tin đó một cách kỳ diệu. Con người, cơ thể, bệnh tật — đó là vật chất. Đức tin là chuyện khác. Mà ngài, đồng chí Bình Xăng Con, xem ra không hiểu nổi. Ngài chỉ thấy bà đại sứ Mỹ và hiệp ước NATO, chứ không thấy được sự Quan Phòng. Người không có tai thì không thể hiểu nhạc. Còn người không có đức tin thì không thể hiểu được Thượng Đế.”

“Thế thì Quan Phòng chỉ dành cho người có đặc quyền thôi,” Peppone bật lại. “Nếu một trăm người đói mà chỉ có bảy người có đức tin, thì Thượng Đế bất công khi chỉ gửi hộp thịt cho bảy người đó.”

“Không, đồng chí thị trưởng. Chúa gửi hộp thịt cho tất cả trăm người. Chỉ có điều, chỉ bảy người có cái đồ khui hộp. Còn 93 người kia thì dứt khoát không chịu đụng vào.”

Peppone lại mất bình tĩnh, mồ hôi rịn cổ áo.

“Thôi cha, bỏ dụ ngôn đi, nói chuyện thực tế. Ở xứ mình chỉ có bảy người trong trăm bảy được ăn thịt, vì họ tin vào Quan Phòng và có đồ khui hộp. Còn ở Nga, không ai tin vào Quan Phòng, nhưng ai cũng có đồ khui.”

“Nhưng,” Don Camillo mỉm cười, “lại chẳng có hộp thịt nào.”

Đám đông phá lên cười trước cú phản đòn của Don Camillo, còn Peppone thì giận đến mức gần như nhảy dựng lên như lò xo bị ép quá lâu.

“Cha thì giỏi chơi chữ,” hắn gào lên. “Lúc nào cũng biến chuyện nghiêm túc thành một trò đố chữ rẻ tiền. Nhưng chúng tôi nói chuyện dựa trên sự kiện cụ thể. Cả vụ này rõ ràng là một trò chính trị, một màn tuyên truyền của Mỹ xoay quanh một đứa trẻ vô tội. Chẳng có lời hoa mỹ nào của cha đủ sức phản bác sự thật đó!”

“Ta biết,” Don Camillo nhún vai. “Ta chẳng bao giờ có thể chứng minh điều gì với ông, kể cả chuyện hai cộng hai bằng bốn, bởi vì ông được dạy rằng hai cộng hai bằng năm. Nhưng ta nói thế này: nếu chính trị mà cứu được mạng một đứa bé, thì ta hô to: Hoan hô chính trị! Còn nếu con ta bị bệnh mà thuốc của Nga có thể cứu nó, ta cam đoan tôi sẽ…”

“Tôi thì không!” Peppone hét lên, cắt lời. “Tôi có con, nhưng nếu mạng sống chúng phụ thuộc vào thuốc do bà đại sứ Mỹ gửi tới, thì tôi thà để chúng chết còn hơn!”

Don Camillo chỉ kịp trố mắt kinh hoàng, nhìn ông thị trưởng như thể hắn vừa tuyên bố sẽ ném con mình cho cá mập để giữ “lập trường cách mạng”.

***

Ba giờ sáng, Peppone vẫn chưa ngủ được. Hắn lồm cồm bò dậy, mặc đồ vào, xách giày trên tay, rồi rón rén bước đến phòng con trai. Hắn bật đèn, nhìn chằm chằm vào gương mặt đứa bé đang ngủ say. Nhìn mãi, ngó mãi, như thể đang kiểm tra xem nó còn sống không. Sau đó, hắn tắt đèn, lặng lẽ bước ra ngoài, và vài phút sau, cổ áo khoác dựng cao tới tận tai, hắn đang băng qua những con đường lạnh cóng để đến nhà xứ.

Dưới cửa sổ tầng hai nhà xứ, ông cúi xuống tìm đá. Nhưng đất đóng băng khiến mọi viên đá đều dính chặt xuống nền. Ông bắt đầu cào cào lớp băng như một con gà bới, mà càng bới thì mặt hắn càng lo âu. Cuối cùng cũng gỡ được một viên, hắn ném lên cửa sổ thứ hai từ trái sang.

Cạch! Âm thanh nghe mà mát lòng mát dạ.

Cửa sổ bật mở. Một giọng ngái ngủ gắt gỏng vang xuống:

“Ai đó?”

“Ra đây!”

Don Camillo khoác cái chăn lên người như áo giám mục, rồi ra mở cửa.

“Anh muốn gì giờ này? Có chuyện gì thế?”

“Không có chuyện gì cả,” Peppone trả lời, mặt mũi thê lương.

“Tốt. Vì lúc thấy anh ta hơi hoảng.”

“Sợ gì? Tôi đâu phải kẻ trộm.”

“Ta thì cứ sợ thôi. Người ta không gọi linh mục dậy giữa đêm khuya chỉ để kể chuyện tiếu lâm.”

Peppone cúi đầu một lúc, rồi lầm bầm:

“Có lúc tranh luận trước đám đông, người ta nói lố chút xíu…”

“Ta biết,” Don Camillo gật gù. “Chuyện ấy không nên quá bận tâm.”

“Nhưng người khác lại bận tâm.”

“Vớ vẩn! Ai chẳng biết bình xăng con thì lý luận kiểu bình xăng con.”

Peppone siết chặt nắm tay.

“Cha nói ngu đấy.”

“Có thể. Nhưng bình xăng con thì cũng đừng có nửa đêm mò tới dựng linh mục dậy!”

Peppone đứng im một lúc. Don Camillo mới hỏi:

“Có việc gì vậy, đồng chí Peppone? Ông cần cái đồ khui hộp à?”

“Tôi có rồi,” Peppone lầu bầu.

“Tốt. Giữ cho chặt vào. Và cầu mong Thượng Đế ban thêm chút ánh sáng để lần sau ông phát biểu nghe có lý hơn!”

Peppone lặng lẽ quay đi. Còn Don Camillo, trước khi trở lại giường, quỳ xuống trước cây thánh giá trong phòng mình.

“Lạy Chúa,” ngài thì thầm, “nó vẫn chưa biến thành bình xăng con hay một thứ máy móc vô hồn nào khác. Nó vẫn là gã khốn khổ như xưa. Tạ ơn Chúa Quan Phòng!”

Và rồi cha cũng chìm vào giấc ngủ yên lành.

G.G.

T.Vấn: GIỚI THIỆU G. GUARESCHI

LỜI TÁC GIẢ

Vài Lời Về Tập 4 – DON CAMILLO VÀ BẦY QUỶ DỮ – Bản Việt Ngữ

NHÀ VÔ ĐỊCH

Renzo là kiểu người suốt hai mươi lăm năm nay sáng nào cũng nhảy lên chiếc xe đạp đua của mình, đạp thẳng lên thành phố để mua tờ Sport Gazzette. Tất nhiên, anh ta hoàn toàn có thể mua tờ báo ấy ở quảng trường làng muộn hơn một chút trong ngày, nhưng như thế thì niềm vui sẽ chẳng còn nguyên vẹn. Đạp mười lăm cây số đi và về chỉ để mua báo là công việc thường nhật duy nhất của anh ta. Thời gian còn lại, Renzo sẵn sàng nhận bất kỳ việc vặt nào, miễn là công việc đó không ảnh hưởng đến việc đi mua báo và đọc mục xe đạp.

Renzo không hề bị khùng, cũng chẳng phải kẻ lười biếng hay nghiện ngập. Xe đạp là niềm đam mê duy nhất của anh ta, và anh biết mọi thứ có thể biết về bộ môn này. Bởi ngoài mục xe đạp trong Sport Gazzette, Renzo còn ngấu nghiến bất kỳ mảnh giấy in nào có liên quan đến xe đạp và đua xe đạp mà anh ta có thể vớ được. Renzo năm nay đã bốn mươi tuổi, và trong suốt hai mươi lăm năm say mê cái thú này, dân làng vẫn coi anh như kẻ vô tích sự.

Rồi bỗng một ngày, nhờ Kế hoạch Marshall viện trợ cho giới trí thức phương Tây, trò chơi đố vui trên truyền hình từ Mỹ được du nhập vào. Và cuộc đời Renzo sang trang. Khi nghe tin một trong các chương trình đó sẽ có chuyên mục về xe đạp, anh lao thẳng tới quán rượu Molinetto để dán mắt vào màn hình.

Khi người dẫn chương trình mở phong bì niêm phong và bắt đầu đọc các câu hỏi về xe đạp, Renzo trả lời đúng tất tần tật. Tối hôm đầu, mấy tay khách quen ở quán rượu chỉ tỏ chút quan tâm đến những gì anh ta lẩm bẩm. Tuần thứ hai, khi Renzo vẫn tiếp tục trả lời đúng, sự quan tâm bắt đầu tăng. Đến tuần thứ ba, khi các câu hỏi bắt đầu hóc búa và “chuyên gia” bị nhốt vào buồng kín, thì sự lanh trí của Renzo thật sự gây tiếng vang. Tuần cuối cùng, chuyên gia kia vấp ngã trước ba câu hỏi quyết định, nhưng Renzo lại biết tuốt, và cả quán rượu nín thở khâm phục.

“Anh này mà lên sóng thì có thể trúng giải to!” họ trầm trồ.

Và mọi chuyện chưa dừng ở đó. Một “chuyên gia nghiệp dư” khác được mời tham gia chương trình và ẵm trọn giải thưởng cao nhất. Ông thị trưởng Cộng sản của thị trấn Reggello – nơi người thắng cuộc sinh sống – liền tổ chức một buổi tiếp đón hoành tráng, có cả ban nhạc kèn đồng và diễn văn ca tụng, tung hô anh ta như một người mang lại vinh quang cho quê hương.

Đến đây thì Peppone gọi các đồng chí thân tín đến họp khẩn.

“Bất kỳ đảng nào chiêu mộ được Renzo thì sẽ có ngay một ngôi sao hút phiếu. Bầu cử địa phương sắp đến rồi, chúng ta cần gom từng phiếu một. Phải chiêu mộ Renzo, bằng mọi giá!”

Cả bọn bàn bạc tới khuya, và sáng hôm sau, khi Renzo đang chuẩn bị lên xe đạp để đi thành phố, thì thấy Brusco, Bigio và Smilzo chặn đầu xe.

“Renzo à,” họ bảo, “sao anh không gia nhập Đảng Cộng sản? Bọn tôi có thể xin cho anh một chân công nhân đường bộ và tặng anh một bộ đồ mới.”

“Tôi không muốn dính dáng đến đảng phái chính trị nào hết,” Renzo trả lời, rồi đạp xe đi mất.

Các đồng chí thấy không nên thúc ép quá nên để mặc anh tiếp tục thói quen đi mua báo. Nhưng ở ngã ba Pioppaccia, một nhóm Dân chủ Thiên Chúa giáo đang chờ sẵn.

“Renzo,” họ nói, “anh là người kính sợ Chúa, và vì lẽ đó, anh nên gia nhập Đảng của Chúa. Nếu anh ký tên, chúng tôi có thể xin cho anh việc trong gara và tặng anh một bộ vest mới.”

Nhưng Renzo lắc đầu.

“Tôi đã gia nhập Đảng của Chúa từ khi chịu phép rửa tội rồi.”

Cuộc chơi đã lên cao trào, và hai bên đều là những tay cứng cựa. Khi phe Đỏ trở lại lần thứ hai, họ ra giá cao hơn: chức giám sát công trình đường bộ, một bộ vest, một áo khoác dày và… một tá khăn tay.

Phe Dân chủ Thiên Chúa giáo cũng không vừa, đáp trả ngay bằng một gói “ưu đãi” gồm: việc làm ở gara, một bộ đồ tươm tất, áo khoác dày, áo mưa, một tá khăn tay và sáu đôi vớ len. Điều đó khiến Peppone phải tung đòn cuối, quyết liệt và tuyệt vọng: một chiếc xe đạp đua mới toanh.

Không chịu thua, phe đối thủ cũng tung át chủ bài: một chiếc xe tay ga.

“Thích hãng nào cứ nói, tụi tôi lo hết!” họ nói với Renzo.

“Không,” Renzo trả lời tỉnh bơ.

Lúc này thì hai bên đều mất kiên nhẫn. Lãnh đạo một phe bật thốt:

“Vậy rốt cuộc anh muốn cái quái gì? Xe hơi hả?”

“Tôi chẳng muốn gì cả,” Renzo giải thích. “Tôi chẳng quan tâm gì đến đảng phái. Tôi chạy xe đạp thấy ổn rồi, đâu cần áo khoác hay áo mưa làm gì.”

***

Đến nước này thì phòng tình báo và phản tình báo của cả hai bên cũng đã kịp hoạt động ráo riết. Phe Đỏ biết rõ chiến thuật của Dân chủ Thiên Chúa giáo và ngược lại. Mà Renzo thì chẳng tỏ dấu hiệu gì là sẽ nhượng bộ, trong khi chương trình đố vui truyền hình thì ngày càng được ưa chuộng.

Thế là Peppone tạm gác vai trò lãnh đạo Đảng sang một bên và khoác lên mình vai trò thị trưởng. Ông triệu tập đại diện các đảng dân chủ tại trụ sở thị chính và phát biểu hùng hồn:

“Thưa quý đồng chí! Khi danh dự tinh thần và tài sản vật chất của cả cộng đồng bị đe doạ, thì chuyện đảng phái phải xếp lại phía sau. Chúng ta tụ họp hôm nay vì lợi ích chung, và tôi đang nói với tư cách một người dân. Thành tích của nhà vô địch từ Reggello và lời khen tặng từ thị trưởng của họ cho thấy: chúng ta cần lập ngay một ủy ban phi chính trị để đề cử ứng viên của mình lên sóng truyền hình, giành vinh quang cho làng ta!”

Bài diễn văn khiến cả hội trường vỗ tay rào rào, và ủy ban được thành lập, gồm năm đảng viên Cộng sản và năm thành viên Dân chủ Thiên Chúa giáo. Họ lao vào làm việc ngay lập tức, và kết thúc phiên họp đầu tiên với một bản nghị quyết đầy lạc quan.

Sáng hôm sau, cả ủy ban kéo nhau đến nhà Renzo để trình bày tình hình:

“Renzo này, chuyện này không dính dáng gì đến chính trị hay đảng phái hết. Đây là danh dự của cả làng, chưa nói đến danh tiếng cá nhân của anh. Anh phải tham gia chương trình đố vui truyền hình kỳ tới. Chúng tôi sẽ lo hết mọi thứ – từ quần áo mới, xe hơi đưa lên Milan, tới cả tiền tiêu vặt. Anh thắng giải, làng mình lên trang nhất. Mà tờ Sport Gazzette cũng xuất bản ở Milan – anh có thể mua báo ngay tại nhà in!”

Nhưng Renzo chỉ lắc đầu.

“Gazzette tôi mua ở thành phố gần nhà cũng đủ tốt rồi. Tôi không cần phải đi tận Milan.”

“Còn tiền thưởng thì sao? Đừng nói với tụi tôi là anh khinh tiền nha?”

“Tôi đã nói là tôi không muốn dính đến chính trị rồi mà,” Renzo đáp.

“Nhưng chuyện này đâu có dính đến đảng phái nào. Không ai bắt anh ký vô sổ đảng hết.”

Renzo vẫn tiếp tục lắc đầu.

“Bên này năm người đề nghị tôi làm công nhân đường, bên kia năm người hứa xin việc cho tôi ở gara. Tôi chỉ nói thế này: tôi không tin mấy người chút nào cả.”

Bước tiếp theo diễn ra hết sức hợp lý. Peppone với năm đồng chí Đỏ của mình và Piletti với năm anh em Đen kéo nhau đến nhà xứ. Cha Camillo đón tiếp họ trong trạng thái vô cùng bối rối.

“Thưa Cha,” Peppone mở lời, “tôi nói đây với tư cách là người đứng đầu làng và đại diện cho toàn thể dân làng. Chỉ có Cha mới có thể thuyết phục được Renzo rằng chuyện này không liên quan gì đến chính trị, mà hoàn toàn là vì danh tiếng của làng ta. Anh ta có cơ hội lớn để thắng giải truyền hình, nên nhất định phải tham gia.”

Cha Camillo tròn mắt nhìn Peppone.

“Ý anh là… các anh muốn đưa thằng ngốc làng lên truyền hình?”

“Còn ai vào đây nữa?” Peppone nhún vai. “Cha đấy à? Cha có biết Girardengo bị chuột rút chân phải trong chặng đua nào không?”

“Không,” Cha Camillo thú nhận.

“Vậy thì ta cần người biết mấy thứ kiểu đó. Và người đó chính là Renzo. Anh ta có thể thắng giải thưởng lớn.”

“Gì cơ? Renzo mà thắng được năm triệu lire à?”

Lúc này, Piletti, thủ lĩnh phe Dân chủ Thiên Chúa giáo, chen vào:

“Thưa Cha,” ông ta nói với vẻ khó chịu, “con e rằng phải nhắc Cha một điều mà chắc hẳn Cha cũng biết rồi, vì nó đâu có nằm trong thể lệ chương trình: ‘Phúc cho ai có tâm hồn nghèo khó, vì Nước Trời là của họ’.”

“Khoan đã,” Cha Camillo đáp nhanh. “Ta xin đính chính: Tin Mừng không có nói ‘người có tâm hồn nghèo khó’ là… đứa ngốc của làng đâu nhé.”

“Giờ không phải lúc tranh cãi lặt vặt,” Peppone chen vào. “Cha thừa biết tình hình ra sao, và nhiệm vụ của Cha là phải giải thích cho Renzo rằng chuyện này không dính dáng gì đến chính trị.”

Cha Camillo giang hai tay ra như thể buông xuôi:

“Vậy thì… xin để ý dân lên tiếng!”

***

“Renzo,” Cha Camillo nói, “nếu Cha cam đoan với con rằng chuyện tham gia chương trình đố vui này không hề liên quan đến chính trị, con có tin không?”

“Tin, thưa Cha.”

“Và nếu Cha thề trên danh dự rằng mọi người chỉ muốn giúp con để con có thể thắng giải và mang tiếng thơm về cho làng, con có tin không?”

“Tin, thưa Cha.”

“Vậy thì chấp nhận lời đề nghị của họ, và đăng ký tham gia đi.”

“Không, thưa Cha.”

Cha Camillo thật sự lúng túng.

“Renzo, rốt cuộc là con không muốn thi, vì sao vậy? Nói thật cho Cha biết đi.”

“Vì con còn có danh dự của mình, thưa Cha.”

Cha Camillo không nài ép nữa. Ngài đi đi lại lại trong phòng, rồi đứng thẳng, hai chân dạng ra, nhìn thẳng vào mắt Renzo.

“Renzo, nếu con từ chối cả đống tiền như vậy, thì con xứng đáng được đền bù gì đó. Cha sẽ thuê con làm người kéo chuông nhà thờ.”

Renzo thấy ý tưởng này cũng không tệ. Làm gì có công việc nào phù hợp hơn cho một người như anh? Anh suy nghĩ đúng năm phút, rồi lại lắc đầu.

“Không được đâu, thưa Cha. Chuông nhà thờ phải đánh vào buổi sáng, mà buổi sáng là lúc con đi lên thành phố mua tờ Sport Gazzette.”

“Nhưng tờ báo đó cũng được bán ngay tại làng này cơ mà!” Cha Camillo hét lên.

Renzo phá lên cười.

“Không giống đâu, thưa Cha. Báo ở thành phố là chuyện hoàn toàn khác…”

Về khoản bướng bỉnh thì Cha Camillo cũng không phải tay vừa, nhưng trong trường hợp này, tất cả những gì ngài có thể làm là lầm bầm vài câu Kinh Thánh nửa vời về cái giống dân “cứng cổ” chuyên tôn thờ thể thao.

G.G.

XIN BẤM VÀO ĐÂY:

Ái Điểu: MÙI CỦA MIỀN NHÂN GIAN (Tập Truyện)

Tranh: Họa Sĩ Lý Tấn Mẫn

Ái Điểu: Phát biểu nhận Giải Văn – Giải Văn Việt lần thứ Mười Một

Không có lời sấm ký dẫn dụ trước, ngẫu nhiên tôi tập ráp chữ, viết lại – sau hơn hai mươi năm chưa từng có ý nghĩ mình sẽ viết. Và, bất ngờ tôi được giải thưởng.

Những người tóc trắng – trong cái ga xép hoang tàn này, với lòng nhân ái – lặng lẽ chúc mừng tôi.

Chắc chắn không phải trao cho tôi sự vinh danh, mà như nắm tay an uỷ tôi gắng giữ chút lương tri còn lại trong cuộc nhiễu nhương.

*

Có lẽ, tôi chưa phải là người viết văn. Tôi thấy gì quanh nơi tôi sống, tôi suy nghĩ và kể lại thôi.

Tôi kể lại tiếng thở dài của những người phụ nữ đang hoá thân thành loài bò sát, nằm ngửa để mưu sinh trong đô thị phồn hoa.

Tôi kể lại hình ảnh của những người đã đổ mồ hôi, nước mắt, và cả máu đang tìm lại dấu chân của chính mình trên quê hương ngày càng xa lạ.

Tôi kể lại nỗi khát khao của người đi tìm lại gương mặt thật của chính mình, của mọi người trong cái ga xép mà loài người phải đeo mặt nạ để tồn tại.

Tôi kể lại nỗi cô đơn của những người đi lạc trong chính căn nhà của họ. Xa lạ trong vòng tay người thân mến. Họ không tìm được lối thoát, vì có lẽ họ cảm nhận ở nơi đâu họ cũng có cảm giác lạc lõng này…

*

Cứ như vậy, tôi viết. Cho đến tận lúc này, tôi vẫn lưỡng lự khi đăng bài lên FB. Vì, tôi vẫn cho là mình viết không xứng đáng để được đọc.

Rồi có những nhà văn tài hoa thân mật bày tôi cách chấm câu, sửa giùm lỗi chánh tả.

Rồi có những người làm văn học, nghệ thuật cho cảm nghĩ tương đắc với điều tôi viết.

Và xúc động nhất, là tôi được những người lính già đầu bạc, những ả gái già làng chơi, chú chạy xe ôm, anh bỏ mối café, những người lưu thân nơi đất khách… thích  điều tôi kể lại.

Phải chăng, dù đeo mặt nạ, thì những tiếng thở dài, những giọt nước mắt đều giống nhau kia mà.

*

Thú thật, có nhiều lúc tôi muốn ngừng viết.

Bằng đôi mắt vướng cát trần gian của mình, tôi nhìn nỗi niềm của những thân phận khổ nạn chung quanh. Rồi viết.

Tôi thật sự đau lòng, mệt mỏi.

Cũng có lúc tôi tự hỏi mình: Viết vì cái gì? Có phải vì chút danh cho mình không? Có cần thiết cho mọi người hay chỉ là sự phù phiếm?

Ước sao, đến một ngày nào, mọi người được sống trong một thế  giới an lạc, chân thật, công bằng, bác ái.

*

Lúc đó, tôi sẽ ngưng viết, xoá FB. Dẫn bầy trẻ nhỏ ra bờ sông, nhìn mây trắng, hát bài đồng dao.

Ái Điểu

T.Vấn: GIỚI THIỆU G. GUARESCHI

LỜI TÁC GIẢ

Vài Lời Về Tập 4 – DON CAMILLO VÀ BẦY QUỶ DỮ – Bản Việt Ngữ

VỊ LINH MỤC MỚI

Lúc chín giờ sáng, bầu trời thôi không còn vẻ u ám và đe doạ nữa; mây tan, và mặt trời bắt đầu tỏa sáng rạng rỡ. Sau chuỗi ngày thời tiết thất thường kéo dài suốt mùa xuân, Cha Camillo cuối cùng cũng có lý do để vui mừng khi đang cuốc đất trong vườn. Nhưng niềm vui ấy không kéo dài lâu, vì bà mẹ của người kéo chuông gõ cửa đến báo tin.

“Thưa Cha, Cha phó trẻ mới đến rồi,” bà thông báo. Cha Camillo đã chuẩn bị tinh thần cho cú sốc và tỏ vẻ bình thản.

“Vậy thì dẫn cậu ta ra đây,” ngài nói, tay vẫn không ngừng cuốc đất.

Bà già có vẻ bối rối.

“Con chỉ mới dẫn ngài ấy vào phòng khách,” bà lí nhí.

“Thì ta đang ngoài vườn chứ không phải trong phòng khách, dẫn ngài ấy ra đây.”

Bà già đi khuất, và vài phút sau, vị linh mục trẻ đã đứng bên cạnh Cha Camillo.

“Chào Cha,” ngài nói.

Cha Camillo đứng thẳng dậy, và vị linh mục trẻ thêm:

“Con là Cha Gildo.”

“Rất hân hạnh được gặp Cha,” Cha Camillo nói, bắt tay ngài một cái mạnh đến nỗi có thể siết chết một con trăn.

Vị linh mục trẻ tái mặt, nhưng đã được rèn luyện thể thao và tinh thần thể thao nên vẫn cố nở một nụ cười.

“Con có mang thư của thư ký Đức Giám Mục,” ngài nói, đưa ra một phong bì lớn.

“Nếu không phiền, tôi sẽ đọc ngay,” Cha Camillo nói, lấy thư ra khỏi phong bì. Đọc xong, ngài nói thêm: “Tôi đã nói với thư ký Đức Giám Mục rằng tôi vẫn còn đủ sức làm việc. Nhưng vì đó là ý muốn của Đức Cha muốn giảm bớt gánh nặng cho tôi, thì tôi chỉ còn biết hoan nghênh Cha.”

Cha Gildo cúi đầu lễ phép.

“Cảm ơn Cha Camillo. Con xin vâng lời.”

“Lời hay ý đẹp lắm; tôi có chuyện để nhờ Cha ngay đây.”

Ngài đi về phía cây anh đào, lấy từ cành một cái cuốc và trao cho vị linh mục trẻ.

“Chúng ta cùng làm thì công việc sẽ xong nhanh gấp đôi,” ngài nhận xét.

Cha Gildo nhìn cái cuốc rồi lại nhìn Cha Camillo.

“Nói thật, con chưa từng dùng mấy dụng cụ này bao giờ.”

“Không sao. Cứ đứng cạnh tôi và làm theo y chang.”

Vị linh mục trẻ đỏ mặt vì bực. Ngài nhạy cảm, và ngoài ra, còn có lòng tự trọng.

“Thưa Cha, con đến đây để chăm sóc các linh hồn, không phải vườn rau.”

“Dĩ nhiên,” Cha Camillo điềm nhiên nói. “Nhưng nếu chúng ta muốn có trái cây và rau củ tươi trên bàn ăn đạm bạc, thì vườn này cũng cần được chăm sóc.”

Ngài tiếp tục cuốc đất, trong khi vị linh mục trẻ đứng cứng người bên cạnh.

“Thế nào,” Cha Camillo nói sau cùng, “Cha thực sự không muốn giúp ông già yếu đuối này một tay sao?”

“Không phải con không muốn giúp,” Cha Gildo đáp, “nhưng con đến đây với tư cách là linh mục.”

“Đức tính đầu tiên của linh mục là khiêm nhường,” Cha Camillo nói.

Vị linh mục trẻ nghiến răng và bắt đầu cuốc đất một cách khá hung hăng.

“Cha Gildo,” Cha Camillo nhẹ nhàng nhận xét, “nếu tôi có làm Cha giận, xin hãy trút giận lên tôi, đừng trút lên mảnh đất vô tội này.”

Vị linh mục trẻ cố gắng cuốc nhẹ hơn. Công việc kéo dài hai tiếng đồng hồ. Khi hai linh mục, người nào cũng lấm bùn đến tận đầu gối, trở lại nhà xứ, thì đã mười một giờ.

“Chúng ta còn kịp làm một việc nhỏ nữa,” Cha Camillo nói, dẫn đường đến nhà kho, nơi có đống củi du cần được cưa.

Mãi đến trưa, Cha Camillo mới cho nghỉ. Vị linh mục trẻ đã dồn bao nhiêu bực dọc vào ba tiếng đồng hồ qua đến nỗi chẳng còn bụng dạ nào ăn uống. Sau một thìa súp, ngài gác muỗng sang một bên.

“Đừng lo nếu Cha thấy ăn không ngon,” Cha Camillo nói. “Chắc là do thay đổi khí hậu đấy mà.”

Cha Camillo thì ăn uống vô cùng ngon miệng, và sau khi làm sạch hai tô lớn súp rau củ với thịt muối, ngài tiếp tục trò chuyện.

“Cha thấy nơi đây thế nào?”

“Con chưa có dịp ngắm nghía gì mấy,” Cha Gildo đáp.

“Cũng là một làng như bao làng khác,” Cha Camillo bảo, “có người tốt, có người xấu. Khó ở chỗ phân biệt ai là ai. Về chính trị thì phe Đỏ mạnh lắm. Và phiền một nỗi là họ càng lúc càng mạnh thêm. Tôi đã thử mọi cách rồi, nhưng tình hình cứ xấu đi.”

“Tất cả chỉ là vấn đề phương pháp,” Cha Gildo quả quyết.

“Cha có phương pháp nào mới hay hơn xưa không?” Cha Camillo tò mò hỏi.

“Con không có ý so sánh, và cũng không dám tự nhận mình đã tìm ra thuốc tiên. Nhưng con nghĩ ta phải nhìn vấn đề bằng góc nhìn mới, hoặc ít ra là không bị che mắt bởi những thành kiến cũ về thực tại xã hội. Tại sao Cộng sản lại thành công với tầng lớp lao động? Vì họ nói với người nghèo: ‘Hãy theo chúng tôi nếu các người muốn khá hơn; chúng tôi lấy của người giàu chia cho người nghèo. Linh mục thì hứa hẹn bánh vẽ trên trời, còn chúng tôi mời các người xắn tay cắt bánh ăn ngay dưới đất.'”

Cha Camillo giơ hai tay ra.

“Đúng vậy, Cha Gildo, nhưng ta không thể chấp nhận quan điểm duy vật.”

“Không cần phải chấp nhận. Nhưng ta cần dừng việc tạo cảm giác rằng ta đang bảo vệ trật tự hiện hành. Ta phải nói đến quyền lợi cũng như bổn phận. Tất nhiên, nếu ai cũng làm tròn bổn phận, thì tự nhiên sẽ tôn trọng quyền của người khác. Nhưng muốn người giàu làm tròn bổn phận, ta phải khẳng định quyền lợi của người nghèo. Như vậy, chủ nghĩa Cộng sản sẽ mất ý nghĩa.”

Cha Camillo gật đầu nghiêm nghị.

“Rất đúng, nghĩa là ta phải đấu với Cộng sản ngay trên chính mặt trận của họ, kể cả phá luật nếu cần.”

“Chính xác. Khi luật pháp bảo vệ đặc quyền và dung túng nghèo đói, thì nó đi ngược lại công lý và vì thế, đi ngược lại luật thiêng.”

Cha Camillo dang rộng tay.

“Cha Gildo thân mến, tôi hiểu mạch tư duy của Cha, nhưng tôi quá già để thích nghi với nó. Đầu óc tôi không còn nhanh nhạy như xưa. Xin Cha lượng thứ.”

Và vì đầu óc Cha Gildo thì còn rất nhanh nhạy nên ngài tuôn ra một tràng những từ ngữ lớn lao, thể hiện những tư tưởng thật mới mẻ. Ngài cũng ý thức rõ mình có một sứ mệnh nhất định.

“Thưa Cha, chúng con biết mình đang đi đâu, và chắc chắn sẽ tới đích. Cha đã làm một công việc tuyệt vời trong hoàn cảnh vô cùng khó khăn, và đã đến lúc Cha cần người phụ giúp. Không chỉ là phụ cuốc vườn hay cưa củi.”

“Xin thứ lỗi,” Cha Camillo khiêm tốn nói. “Tôi không ngờ Cha lại học rộng và được đào tạo tốt đến vậy.”

Cha phó đã giành được một thắng lợi rực rỡ. Chiều hôm ấy, ngài bắt đầu tiếp xúc dân làng và vạch kế hoạch hành động.

Ba ngày sau, Cha Camillo nói với vị phụ tá mới:

“Cha đến thật đúng lúc. Tôi cần nghỉ ngơi hoàn toàn. Nếu không làm phiền Cha, tôi muốn Cha đảm nhiệm hết công việc trong thời gian tới. Thời tiết làm tôi kiệt sức. Tôi cần khí hậu ấm áp và khô ráo, mà suốt mấy tháng trời chỉ thấy mưa.”

Điều đó rất hợp ý Cha Gildo. Ngài sốt sắng nhận lời và bảo Cha Camillo cứ yên tâm nghỉ ngơi. Thế là Cha Camillo lui về ẩn dật. Ngài không đi đâu xa hơn tầng hai nhà xứ, nơi có hai phòng lớn nhìn ra vườn và sân thể thao. Mẹ của người kéo chuông  đem cơm nước lên tận nơi, và Cha sống hoàn toàn tách biệt. Một phòng để ngủ, một phòng đặt bàn thờ nhỏ, nơi Cha dâng lễ mỗi ngày, chỉ một mình, nhưng rất gần gũi với Chúa. Ngài mang theo một thùng sách và dành phần lớn thời gian để đọc.

Hai tuần sau, bà già phá vỡ sự im lặng thường lệ và nói:

“Cha Camillo, khi nào Cha cảm thấy khoẻ, xin xuống lại đi. Cha phó mới đang gây rắc rối.”

“Rắc rối? Cha ấy có vẻ rất điềm đạm.”

“Điềm đạm? Cha ấy không phải linh mục, mà là một buổi mít-tinh chính trị thường trực. Rất nhiều người đã bỏ không đi lễ.”

“Đừng lo. Thời mới thì cách mới. Rồi mọi người sẽ quen thôi.”

Nhưng cách mới ấy thật sự không được đón nhận, và vài hôm sau, bà mẹ người kéo chuông  có thêm một báo cáo mới, tóm gọn cả tình hình:

“Thưa Cha, Cha có biết ông Peppone nói gì hôm qua không? Ông ta nói rằng chỉ cần Cha Gildo làm cho nhà thờ trống trơn thêm chút nữa, ông sẽ mời Cha ấy làm tuyên úy cho nhóm luôn.”

Sau vài ngày nữa, bà già lại thông báo với Cha Camillo câu trả lời của ông Filotti dành cho một người hỏi tại sao dạo này ông không thấy đi lễ. “Tôi thà đi nghe mấy bài diễn thuyết của Peppone ở Dinh Nhân Dân còn hơn. Ít ra ông ấy còn ít xúc phạm hơn.”

Cha Camillo đã cố giữ bình tĩnh hết mức. Nhưng sau bốn mươi ngày, ngài không chịu nổi nữa, quỳ xuống trước cây thánh giá trên bàn thờ nhỏ và thốt lên:

“Lạy Chúa, con đã khiêm tốn vâng theo ý Đức Cha. Con lui lại để cho Cha Gildo toàn quyền hành động. Chúa biết con đã chịu đựng những gì suốt thời gian này. Xin tha tội cho con nếu giờ con bước xuống dưới nhà, túm cổ cậu Gildo và tiễn cậu ấy trở lại thành phố.”

Lúc đó là tám giờ sáng, và vì muốn xuất hiện với vẻ ngoài chỉn chu nhất, Cha Camillo quyết định cạo râu. Khi mở toang cửa sổ, ngài phát hiện ra đó là một ngày đẹp rực rỡ. Ngài dừng lại để tận hưởng chút bình yên dưới ánh nắng ban mai. Nhưng chỉ một phút sau, một âm thanh lớn vang lên. Ngài lùi lại nhưng vẫn tiếp tục nhìn ra sân bóng, nơi các cậu bé trong đội “Bất Khả Chiến Bại” đang nhanh nhẹn lao vào trận đá tập. Quên luôn chuyện cạo râu, ngài chăm chú theo dõi, nhưng lòng thì buồn rười rượi: các cậu đá quá tệ, liên tục vụng về đánh rơi bóng.

“Nếu cứ đá kiểu đó thì gặp đội của Peppone, thể nào cũng thua thảm,” ngài nhủ thầm.

Ngay lúc ấy, Cha Gildo chạy ra sân, cho dừng trận đấu để hội ý với các cầu thủ.

“Thế là hắn định phá nốt đội bóng của mình!” Cha Camillo gầm lên. “Nếu hắn không biến khỏi đây, ta sẽ băm hắn ra làm mắm!”

Nhưng vị linh mục phó chẳng có vẻ gì là định rời khỏi sân cả. Đến một lúc, ngài chiếm luôn vai trò đội trưởng, khống chế bóng bằng chân rồi bắt đầu một màn biểu diễn kỹ thuật điệu nghệ đến nghẹt thở. Cha Camillo quên hết lý trí, lao như bay xuống cầu thang. Khi đến sân, ngài túm cổ Cha Gildo lôi về nhà xứ.

“Cởi áo dòng ra, mặc áo cầu thủ với đôi giày đá bóng vào, rồi tiếp tục huấn luyện đi!”

“Con làm sao mà…” vị linh mục phó lắp bắp.

“Cứ mặc quần dài, đeo mặt nạ, dán râu giả cũng được, nhưng phải đá! Phải huấn luyện tụi nhỏ cho ra hồn!”

“Nhưng sứ mạng của con, thưa Cha…”

“Sứ mạng của con là giúp đội chúng ta thắng đội Đỏ. Thắng đậm vào, cho chúng bẽ mặt!”

Đội “Bất Khả Chiến Bại” nghiền nát đội “Máy Phát Đỏ” không thương tiếc. Cả làng reo hò ăn mừng trong khi Peppone và các đồng đội thì mặt mày ỉu xìu như bánh bao chiều. Tối hôm đó, Cha Camillo mở tiệc ăn mừng để vinh danh Cha phó. Sau bữa tiệc, ngài nói:

“Từ giờ, đừng bận tâm gì đến chương trình xã hội nữa. Hãy tập trung vào đội bóng. Còn cái bọn Cộng sản, để ta lo!”

G.G.

T.Vấn: GIỚI THIỆU G. GUARESCHI

LỜI TÁC GIẢ

Vài Lời Về Tập 4 – DON CAMILLO VÀ BẦY QUỶ DỮ – Bản Việt Ngữ

TIỄN CŨ, ĐÓN MỚI

Don Camillo được triệu đến Tòa Giám Mục, nhưng vì Đức Giám Mục lão thành đang lâm bệnh nên người tiếp ông là Đức ông Contini.

“Cha kể tôi nghe về ‘nhà thờ Cầu’ đi.”

Câu hỏi này khiến Don Camillo ngớ người ra như thể bị ném đá vào gáy giữa buổi trưa hè. Một lúc sau ông mới lắp bắp:

“Nhà thờ Cầu? Xin Đức ông thứ lỗi, con không rõ ngài đang nói đến thứ gì.”

“Không khó hiểu lắm đâu. Trong địa phận xứ đạo của cha có một nhà thờ dân gian vẫn gọi là ‘nhà thờ Cầu’, đúng không?”

“Dạ, đúng thế, thưa Đức ông.”

“Vậy thì, xin cha kể tôi nghe toàn bộ câu chuyện.”

Don Camillo gom lại trí nhớ rồi thuật vắn tắt:

“Nhà thờ gọi là ‘Cầu’ ấy, cách đây năm mươi năm vẫn thuộc về một xứ đạo riêng ở khu Pioppetta. Sau này làng phát triển, giáo xứ Pioppetta được sáp nhập vào xứ đạo của chúng con. Tuy nhiên, nhà thờ Cầu vẫn được giữ nguyên trạng vì hằng năm vẫn có lễ kính Thánh Michael tổ chức tại đó.”

Đức ông Contini khẽ lắc đầu, không mấy hài lòng:

“Theo những gì tôi được biết, còn có chuyện khác nữa. Giáo dân sống quanh đó rất mong có thánh lễ mỗi Chủ nhật. Có đúng không?”

“Dạ đúng, thưa Đức ông. Khu Pioppetta nằm khá xa trung tâm làng, mà con đường dẫn về nhà thờ chính thì gập ghềnh như xương cá. Mỗi Chủ nhật lặn lội về đó, nhất là với người già, là một cực hình.”

“Vậy thì những điều tôi nghe là có thật. Điều khiến chúng tôi buồn là: sao cha không báo cáo trước?”

“Nhưng… nhưng thưa Đức ông, chưa từng có ai từ Pioppetta đến phản ánh gì với con cả…”

“Cũng được. Nhưng khi cha thấy bà con bên ấy vắng mặt trong các lễ Chủ nhật, đặc biệt vào mùa đông, đáng lẽ cha cũng phải đoán ra chứ? Dù sao thì giờ chuyện cũng đã rõ, và chúng ta sẽ cho tổ chức lễ hằng tuần tại nhà thờ Cầu.”

Don Camillo cúi đầu:

“Xin vâng lời Đức Giám Mục, và cậy nhờ ơn Chúa trợ giúp.”

“Ơn Chúa và cả ơn của cha phó mà ta sẽ cử đến. Không ai bắt cha một mình vác hết mọi việc.”

Don Camillo trợn tròn mắt:

“Nhưng… nhưng con đâu có cần…”

“Don Camillo,” Đức ông ngắt lời, “Ta biết thiện chí của cha. Nhưng thời gian trôi qua với tất cả mọi người. Cha cũng đang bước vào tuổi… ta cứ gọi là tuổi ‘trưởng thành’ đi ha…”

“Con ạ?” Don Camillo ưỡn ngực. “Con vẫn còn vác bao lúa 300 ký lên lầu hai được đấy!”

“Ta tin chứ! Nhưng cha là linh mục, không phải lực sĩ thi đấu Olympic. Công việc của cha không nằm ở cơ bắp.”

“Dạ thưa, con luôn hoàn thành bổn phận linh mục…”

“Ta biết, Don Camillo. Nhưng không ai mong cha làm vượt quá sức. Cậu linh mục trẻ sẽ chia sẻ với cha những việc nặng nhọc trong xứ đạo. Nhà xứ thì rộng rãi, còn ơn Chúa thì bao la. Không lo thiếu chỗ.”

“Con xin vâng lệnh, như vẫn luôn vậy.”

“Như hầu hết mọi khi,” Đức ông cười nhạt. “Ta biết Don Camillo là người có tâm và tận tụy, nhưng phải thừa nhận: cha hơi… nóng tính. Hay ta nói sai?”

“Không sai, thưa Đức ông. Con nhận lỗi.”

“Vậy thì bỏ qua chuyện đó. Cha cứ về, sửa soạn lại nhà thờ Cầu cho đàng hoàng, để có thể cử hành lễ thường xuyên.”

Don Camillo giơ tay như đang chuẩn bị vào trận:

“Khi chỉ có một lễ mỗi năm, con còn tự tay mang hết bàn ghế chén đĩa đến được. Nhưng nếu lễ mỗi tuần thì… nhà thờ giờ trống rỗng như bụng đói giữa mùa ăn chay!”

“Trong xứ đạo cha có nhiều người không chỉ giàu, mà giàu hơn cả mức họ cần. Cha đi gõ cửa từng người đi. Nói với họ rằng đóng góp cho nhà thờ nhỏ này là giúp sưởi ấm trái tim đang mỏi mệt của Đức Giám Mục già.”

Câu này khiến Don Camillo chột dạ:

“Ngài yếu đến thế sao, thưa Đức ông?”

“Có, nhưng chưa đến mức nguy hiểm. Chỉ là tuổi già, mệt mỏi. Giờ điều ngài cần là được nghỉ ngơi và thanh thản. Đừng để ngài phải bận lòng.”

“Dạ, nhà thờ nhỏ ấy ngài cứ giao cho con! Con sẽ lo đến nơi đến chốn, dù phải dùng vũ lực…”

“Cha Camillo, ăn nói cho cẩn thận!”

“Con nói chơi mà, thưa Đức ông.”

Nhà thờ “Cầu” đúng là đang trong tình trạng thảm hại. Tường thì còn vững, nhưng trần nhà chẳng khác gì một cái rổ; vữa bong tróc lởm chởm, nền nhà thì gồ ghề, ghế băng thì cái nứt cái long. Ngay cả những sửa chữa tối thiểu cũng đòi hỏi một khoản tiền không nhỏ, mà muốn có được khoản tiền ấy thì lại cần tới một lượng kiên nhẫn tưởng chừng như vô tận. Khi Don Camillo lập xong bảng dự toán, ông cũng thở dài một cái thật sâu.

“Phần tôi thì sẽ làm hết sức, còn phần còn lại… xin để cho Chúa Quan Phòng liệu định.”

Chiến dịch gây quỹ của ông bắt đầu bằng một cú hỏng rõ to: điểm đến đầu tiên là dinh cơ của ông Filotti, địa chủ giàu có nhất vùng. Don Camillo nói chuyện về Đức Giám Mục già yếu và niềm vui của ngài nếu hay tin nhà thờ “Cầu” được sử dụng trở lại. Nhưng ông Filotti chỉ lắc đầu:

“Thưa cha, lần nào cha quyên góp cho người nghèo hay trại trẻ mồ côi, tôi cũng sẵn lòng đóng góp. Nhưng lần này thì tôi không thấy hứng thú gì cả. Nhà thờ chính là quá đủ rồi. Mà thú thực, tôi cũng không thấy lý do gì để bỏ tiền ra tài trợ cho cái mà cuối cùng cũng là nhằm tuyên truyền chống lại giai cấp của tôi.”

“Khoan đã!” Don Camillo kêu lên. “Tôi có bao giờ tuyên truyền chống địa chủ đâu?”

“Thưa cha, tôi không nói cha. Tôi chỉ nói những gì tôi đọc được trong báo chí của Giáo Hội và các bài diễn văn của mấy vị nghị sĩ, dân biểu Công giáo thôi.”

“Giáo Hội đâu có dân biểu nghị sĩ gì!” Don Camillo phản đối.

“Nghe cha nói vào dịp bầu cử thì tôi không nghĩ vậy,” ông Filotti điềm tĩnh đáp.

Chuyến ghé thứ hai là nhà ông Valerti. Ông này nghe Don Camillo nói hết rồi cũng lắc đầu:

“Sao tôi phải đưa tiền cho cha? Để cho đám mà cha gọi là ‘bọn phát xít mới’ như tôi bị bêu riếu từ hai tòa giảng thay vì một?”

Don Camillo chẳng buồn phản bác. Ông tiếp tục đến nhà thứ ba — bà Meghini — và bị từ chối thẳng thừng trước khi nói hết câu.

“Nếu cha cần tiền dựng thêm nhà thờ thì đi mà xin mấy người Cộng Hòa ấy. Đừng quên là cha đã từ chối ban phép Giải Tội cho tất cả chúng tôi, chỉ vì bầu cho phe quân chủ.”

Chuyến thứ tư, ông đến nhà Moretti — một địa chủ có tư tưởng “rất nhà đạo.” Moretti nghe xong, thở dài:

“Vì cha nói đến Đức Giám Mục nên tôi không thể từ chối. Nhưng chỉ vì ngài thôi đấy.”

“Hay lắm,” Don Camillo gật đầu. “Nhưng sao ông lại phải nói ra điều đó? Chẳng lẽ tôi đã làm gì khiến ông mất lòng?”

“Không phải cha,” ông Moretti lắc đầu. “Nhưng nói chung, tôi không đồng tình với cách chống Cộng bằng cách chỉ trích giới thượng lưu.”

Don Camillo nhận tiền và gõ cửa nhà kế tiếp: ông Perini ra mở và cau có nói:

“Tôi chẳng giúp được nhiều đâu, thưa cha. Nhà tôi sống còn bấp bênh lắm. Đây là chút ít gọi là… nhưng hy vọng cha trẻ sắp tới sẽ biết nhìn về phía trước hơn.”

“Phía trước?” Don Camillo nhíu mày. “Ý ông là gì?”

“Thế giới này đang chuyển động rõ ràng về phía cánh Tả. Người Công giáo chúng ta cần một chương trình xã hội đích thực. Nếu Giáo Hội cứ chậm chân, chủ nghĩa Cộng sản sẽ càng dễ lấn át. Mà Cộng sản thì không phải chuyện đùa, thưa cha. Đừng tưởng ai Cộng sản cũng giống như Peppone!”

Don Camillo gật đầu, nói ông chẳng hề nghĩ vậy, rồi tiếp tục đi gõ cửa nhà kế tiếp. Ông đi cả trăm nhà, và ở đâu ông cũng nhận được câu trả lời giống như những câu vừa kể trên.

Sau nhiều ngày đi mòn gót, Don Camillo bước vào nhà thờ, đến trước Thánh Giá và trải lòng:

“Lạy Chúa, người giàu thì trách con bênh vực người nghèo, người nghèo thì buộc tội con cấu kết với giới giàu. Người trắng thì gọi con là đen, người đen lại bảo con là trắng. Bọn phản động thì coi con là kẻ lật đổ, phe cấp tiến lại cho con là vật cản tiến bộ. Còn bọn đỏ thì không thèm nghe con nói lấy nửa lời. Vậy chẳng lẽ con đúng là kẻ vô dụng nhất trong số những đầy tớ của Ngài?”

Đức Chúa thở dài rồi đáp:

“Don Camillo, con giỏi săn bắn và câu cá, đúng không?”

“Dạ đúng, thưa Đức Chúa.”

“Con săn bằng súng và câu bằng cần, đúng không?”

“Dạ đúng.”

“Vậy nếu một ngày kia con thấy cá bay trên trời, còn chim thì bơi dưới nước, con sẽ làm gì?”

“Thì… con sẽ săn bằng cần và câu bằng súng.”

“Đó là lúc con sai rồi đấy, Don Camillo! Vì như vậy thì cả săn lẫn câu, con đều thất bại.”

“Con không hiểu, thưa Đức Chúa.”

“Nhiều người không hiểu đâu, Don Camillo, bởi vì họ chỉ nhìn từ ngữ — mà không thấy bản chất sự việc.”

Don Camillo chỉ gom góp được đủ tiền để lợp lại mái nhà thờ bỏ hoang, và ông trở về Tòa Giám Mục với trái tim nặng trĩu.

“Đừng bận tâm, cha Don Camillo,” Đức ông Contini nói. “Chúa Quan Phòng sẽ lo liệu phần còn lại.”

Và quả thật, sau khi Don Camillo sửa xong mái nhà, tiền từ thành phố gửi về đủ để hoàn tất mọi công việc còn lại. Khi mọi sự đã đâu vào đấy, ông hớn hở tới báo tin vui cho Đức ông Contini.

“Vậy là Chủ Nhật tới cha có thể làm lễ thường kỳ đầu tiên ở nhà thờ được trùng tu rồi,” Đức ông bảo.

Gương mặt Don Camillo bừng sáng như đứa trẻ được quà.

“Thưa Đức ông, vậy có nghĩa là ngài để con phụ trách luôn nhà thờ này?”

“Không, Don Camillo ạ, thế thì gánh nặng sẽ quá sức cho cha. Cha phó mới sẽ đến ngày mai. Nhưng trước mắt, cha sẽ tạm làm lễ ở nhà thờ ‘Cầu’, còn cha phó sẽ thay cha lo công việc ở nhà thờ chính. Sau một thời gian, hai người sẽ thay phiên, rồi mới phân công cố định.”

“Thưa Đức ông, con không hiểu vì sao lại phải đổi tới đổi lui như vậy.”

“Chuyện dễ hiểu thôi. Cha biết dân làng mình thế nào rồi đấy—người làng vốn đa nghi và hay dè dặt với bất cứ cái gì mới. Giáo dân ở vùng ngoài làng còn thà lặn lội đường xa về nhà thờ chính còn hơn dự lễ do một cha mới chủ trì. Nhưng nếu ban đầu chính cha làm lễ ở nhà thờ ‘Cầu’ thì họ sẽ đến. Rồi khi quen rồi, dù có là cha mới đứng lễ, họ vẫn tới. Đó là ý của Đức Giám Mục.”

“Thưa Đức ông, con có thể gặp Đức Cha để chào hỏi được không?” Don Camillo cúi đầu lễ phép.

“Đức Giám Mục đang rất yếu. Ngài cần tuyệt đối nghỉ ngơi.”

“Con chỉ muốn chúc ngài chóng bình phục thôi.”

“Ngài không tiếp ai cả. Thậm chí nghe cũng khiến ngài mệt. Bác sĩ cấm nói chuyện, cấm nghe, cấm cả đọc. Vâng, ngài đang bệnh rất nặng.”

Don Camillo thở dài.

“Phòng Đức Cha ở đâu ạ?” ông hỏi nhỏ. “Trên đường ra, con chỉ muốn được ngước nhìn cửa sổ phòng ngài một chút.”

“Phòng ngài ở tầng ba, nhưng cửa sổ quay vào sân trong để tránh tiếng ồn. Ta sẽ chọn lúc thích hợp để chuyển lời thăm hỏi của cha.”

“Con cảm ơn Đức ông,” Don Camillo khẽ cúi đầu.

“Khi cha phó mới tới, mong cha đón tiếp nồng hậu và nói cho cậu ấy biết tình hình chính trị tại địa phương. Cậu ấy là người rất giỏi và rất cập nhật về các vấn đề xã hội.”

“Vâng, thưa Đức ông.”

Don Camillo bước chầm chậm xuống cầu thang lớn. Khi tới sảnh trước, nơi chẳng còn bóng ai, ông dừng lại một chút, rồi nhìn ra sân trong được bao bọc bởi những hành lang mái vòm như trong tu viện. Cánh cổng vào sân nằm ngay đối diện cửa chính, Don Camillo đẩy nhẹ rồi bước vào. Tuyết phủ đầy sân vườn lộn xộn, tường vây cao. Ông ngẩng nhìn hàng cửa sổ tầng ba. Cửa nào là của Đức Cha, ông không biết. Ông đứng sau gốc cây trụi lá xám xịt, chờ một dấu hiệu sự sống từ tầng trên. Nhưng chẳng có gì động đậy, và sau một lúc lâu chờ đợi, Don Camillo lặng lẽ quay đi, chân ướt sũng vì tuyết, lòng lạnh hơn cả trời chiều.

G.G.

XIN BẤM VÀO ĐÂY

Đặng Tiến (Thái Nguyên): ĐỨT NỐI NHỊP THÁNG NGÀY (Tập Thơ)

Nguyễn Đức Tùng: LỜI GIỚI THIỆU TẬP THƠ ĐỨT NỐI NHỊP THÁNG NGÀY CỦA ĐẶNG TIẾN
                                
Sự chú ý là món quà của chúng ta đối với thế giới. Trong tập thơ Đứt nối nhịp tháng ngày, Đặng Tiến viết nhiều về quê hương của anh, một vùng đồi núi và trung du hùng tráng, thơ mộng. Tình yêu của anh là sự chú ý đến các chi tiết, con người, địa lý, thời gian. Những hiểu biết lịch sử và văn hóa của anh rất sâu sắc. Đọc tập thơ, tôi yêu hơn một vùng đất mà tổ tiên để lại, sự giàu có về tài nguyên, chiều sâu lịch sử. Nhưng tôi biết gì về quê hương anh? Đây là bài học sử địa thời trung học của tôi: miền núi và trung du, có dãy Tam Đảo mây che mịt mờ, có sông Cầu, sông Chảy, sông Lô, có hồ Ba Bể xanh rờn, có hồ Núi Cốc. Khởi nghĩa Thái Nguyên năm 1917. Có nhiều dân tộc thiểu số với tỷ lệ cao quần tụ.  

Một xóm nhỏ gần như bị lãng quên
Giữa vùng đất cổ
Nghe nói có từ thủa Vua Hùng
Chiên đàn cao chín ngàn trượng
Bóng rợp ngàn trùng 
Hạc trắng theo triền sông Cái bay về 
Nhiều như mây quần tụ
Lô giang biếc xanh nao nao dòng xiết
Cây cỏ bời bời cành lá xum.xuê
Tiếng tôm búng nước ràn rạt mùa hè
Cá vào mùa giăng giăng sẫm thêm màu nước
Bình minh rẽ mây Tam Đảo trập trùng xanh biếc.

Mỗi khoảnh khắc mà nhà thơ sống và kể lại mang đến sự ngạc nhiên vui thú cho tôi. Tôi đọc thơ, mở lớn đôi mắt, lắng tai nghe, hít thở làn không khí trong lành, nghe hương hoa cỏ lan trên đất. Nỗi tự hào là chính đáng, nhưng bản tụng ca còn có âm sắc bi thương và trầm tư, sự chất vấn. Một dân tộc trở nên mạnh mẽ hơn, cao quý hơn khi dân tộc ấy biết lắng nghe tiếng nói từ bên trong; và những điều được cất giấu là những điều quý báu. Thơ Đặng Tiến không chỉ là sự bày tỏ như cảnh vật trên mặt đất trong làn sương sớm dưới mặt trời, mà còn là sự đào sâu vào lòng đất, tìm kiếm ý nghĩa của tồn tại. Đôi khi, một nỗi cô đơn hiu quạnh. 

Ta đi. Quyết không ngoảnh đầu lại,
Nẻo xa mờ mịt. Ơi cố hương!
Không tự huyễn sinh nhầm thế kỉ,
Quê nhà đã hết chỗ dung thân. 

Anh là người trí thức trung thực với chính mình và với các sự kiện, không ngừng nghĩ tới những vấn đề dân tộc. Những câu hỏi của anh vừa có tính tượng trưng vừa là sự chất vấn đối với đời sống. Thơ Đặng Tiến nói với hiện tại: mối quan hệ giữa cá nhân và lịch sử, cái đẹp của một vùng đất và những vấn đề mà nó đặt ra cho con người hôm nay. Trong thơ thế sự của anh có yếu tố tâm linh. Tôi mong anh đi sâu hơn nữa vào ký ức, vào các chiều kích tâm hồn, chất vấn trở lại các giá trị, khiến cho trong khi chúng ta giữ được tài sản kế thừa của tổ tiên, đất và nước, thì cũng trả lời được những câu hỏi của hôm nay. 
Con người sinh ra trên quê quán, lớn lên ở đó, đi xa, trở về. Nhưng tình yêu lâu bền là một tình yêu sáng tạo, không phải là những bức ảnh trắng đen vô hồn. Tình yêu mang chúng ta trở lại, đặt ra những câu hỏi, làm sống lại ký ức và kỳ vọng vào tương lai. Quê hương không phải chỉ là nghìn năm thừa kế, quê hương còn là trang giấy trắng mà con người phải viết xuống, phải tái tạo. 

Tấn kịch ba đào cùng khói lửa,
Trời đày. Muôn sự đã rối tung.
Nào ai có biết ta khi ấy,
Mang mang buồn. Chỉ vậy, vậy thôi.

Đặng Tiến viết dồn dập, thơ bám chặt thời sự. Những bài thơ ấy là nỗi cảm khái lịch sử, sự xúc động cá nhân, lời tuyên bố. Trước đó người ta biết nhiều tới Đặng Tiến như một nghệ sĩ đọc thơ. Thật thú vị khi tôi được biết rằng anh đã từng là một thầy giáo dạy văn và trước đó nữa một người lính đã từng xông pha chiến trận và trong ba lô của mình, có tập thơ “Lá cỏ” của nhà thơ Mỹ Walt Whitman. Cuộc đời lính tráng, những năm trên bục giảng, đã ảnh hưởng như thế nào đến thơ anh, tôi không rõ. Đọc thơ, thấy tình yêu lớn đối với đất nước, những cảm xúc tinh tế khi anh đi qua những chi tiết bé bỏng trong đời. Đặng Tiến nhìn thấy một cách rõ ràng các tệ nạn xã hội, anh dễ dàng bóc tách các lớp vỏ khác nhau của sự ngụy biện, anh nhìn thấy các mặt nạ, và phê phán không thương tiếc. Sức suy nghĩ của anh đi xa hơn thế, khi Đặng Tiến nhìn thấy bên dưới những hiện tượng xã hội là sự vận hành của một quá trình chống lại các giá trị dân tộc. Thơ anh là thơ thế sự trữ tình có khuynh hướng hậu hiện đại. Trong sự vây hãm của những định kiến, một không khí sinh hoạt tù túng, thơ anh có đủ sự phẫn nộ, sự mỉa mai, sự phản kháng đối với cái xấu, và tấm lòng bao dung kỳ lạ. 

Mang mang Lô Giang
Mấy mươi năm dòng nước mải miết trôi
Vẫn không quên lưu dấu của ta thủa ấy
Như chiều nay ta bâng khuâng một mình và người lại đưa ta trở về những ngày nao 

Thơ Đặng Tiến không gọt dũa, các bài dài, nhiều lời nhiều ý, rộng khắp, dàn trải. Đó là một loại thơ vừa lãng mạn vừa đương đại, vận động dưới áp lực của xúc cảm trữ tình và tình cảm công dân. Thơ ngày nay không ngừng mở rộng thể loại và đề tài, bao giờ cũng trung thành với nguyên tắc: bài thơ ấy có làm người đọc xúc động hay không. Nhà thơ là người liều mạng, đặt cược mọi thứ vào bài thơ. Thơ hôm nay không đi tìm cái đẹp vĩnh cửu, nhưng cần sự chia sẻ của người đọc. Nếu tính đương đại là một yếu tố thì thơ Đặng Tiến là đương đại, không chỉ vì tính thời sự, mà vì phản ứng của anh đối với các tình cảnh trực tiếp, tức thời. Anh nhắc nhở chúng ra rằng cách sống sót trong thời hôm nay không phải là im lặng mà lên tiếng, không phải thỏa hiệp mà đề kháng. Đó là sự đề kháng của ngôn ngữ trước sai lầm, ngộ nhận. 

Mong manh lắm! Phận người mong manh lắm!
Ta đã ngộ ra – mặt nước cánh bèo
Ta ngộ ra bao điều đơn sơ nhất
Người Việt mình đâu có cạn thương yêu! 

Đặng Tiến không phải chỉ là một tiếng nói công chúng, anh có một đời sống riêng tư như tất cả chúng ta, tình yêu và tình bạn, êm dịu và nhọc nhằn, và anh không ngại thể hiện chúng đây đó. Sự phối hợp của hai điều ấy dường như tạo ra những bí ẩn ở một nhà thơ. Niềm hứng khởi mà những bài thơ của Đặng Tiến mang lại cho tôi không phải bao giờ cũng tiên đoán được: chúng có những khoảnh khắc bất ngờ, ở đó bộc lộ sự thật về một con người, sự thật về một đất nước, nỗi hoang mang của đời sống hôm nay, cái tiến thoái lưỡng nan của một người sinh ra ở một vùng đất, mắc kẹt vào lịch sử. Nhưng trong chúng ta có ai không mắc kẹt vào lịch sử? Bất chấp những phẫn nộ, sự lên án, lòng thương xót, thơ Đặng Tiến là bằng chứng sống động về tình yêu vừa cay đắng vừa trong sạch. 

Gần năm mươi năm 
Người đàn ông sống ở mảnh đất này
Và biết tất cả những gì có ở nơi đây từ những trang giáo khoa thư
Những giáo khoa thư thời của những thánh thần
Thời đỉnh cao muôn trượng rực rỡ hào hùng chói lọi
Những trang giáo khoa thư những trang văn trang thơ những khúc hùng ca tạo nên một vùng đất 
Những con đường vô tình đi qua
Vô số những con đường chưa một lần lui tới

Có hai yếu tố trái ngược nhau trong thơ: sự châm biếm hài hước và lời ngợi ca. Sự ca ngợi là sự chấp nhận những điều kiện sống, bất chấp sự tầm thường của chúng. Mỗi người đều muốn nhìn thấy tình yêu của đời mình, những bông hoa nở ra từ nội tâm. Thơ Đặng Tiến gần với Walt Whitman. Tất nhiên mỗi thời đại có một ngôn ngữ khác, và tiếng Việt không giống tiếng Anh, nhưng tâm trạng của những bài thơ ấy, nỗi lồng lộng kiêu hãnh, sự phẫn nộ trước sự tầm thường, làm cho thơ Đặng Tiến có sức hấp dẫn.

Tháng Tư 
Cuối Xuân 
Những chùm xoan non đung đưa xanh ngọc biếc
Cây gạo nơi bến đò đỏ thắm một vùng hoa
Đàn chim sáo mỏ vàng từ rừng xa bay về ríu rít
Mẹ cha bày cỗ 
Một chiếc nia mang màu nâu cũ
Mười hai bộ áo quần
Mười hai bọc kẹo
Mười hai phẩm oản đỏ xanh
Mười hai trái chuối 
Mười hai trái khế
Mười hai trái vả
Mươi hai bát cơm.

Nhiều bài thơ của Đặng Tiến gần với văn xuôi, nhưng vẫn giữ được nhạc tính. Chúng ta đều là người cô độc nhưng chính những người cô độc làm nên thế giới. Bài thơ của Đặng Tiến nhắc tôi nhớ rằng có một mùa cho tình yêu, một mùa cho sự chết, có một mùa cho than khóc, một mùa cho ca hát nhảy múa. Thơ anh là cánh cửa mở ra những khả năng, cái nhìn đối với các chuyển động, thơ anh cần được đọc lớn lên, trước đám đông. Để nối kết con người, để làm mới lại tinh thần tự do của chúng ta. Để làm chúng ta bất an về xã hội và để chúng ta hy vọng. Đặng Tiến, trong tập thơ này, làm tôi hiểu hơn nữa và yêu hơn nữa quê hương đồi núi trung du của anh, quê hương của tất cả chúng ta. 
                                         

  Nguyễn Đức Tùng