Project 2025, còn được biết đến với tên gọi Dự án Chuyển giao Tổng thống 2025, là một sáng kiến chính trị đồ sộ do Quỹ Di sản (The Heritage Foundation) – một tổ chức nghiên cứu bảo thủ lâu đời của Mỹ – khởi xướng vào năm 2022. Với sự tham gia của hơn 140 cựu nhân viên của chính quyền Trump và hơn 100 tổ chức bảo thủ khác, dự án này được xem là một lộ trình chi tiết nhằm cải tổ sâu rộng chính phủ liên bang Hoa Kỳ và củng cố quyền lực hành pháp theo hướng các chính sách cánh hữu.
Mục tiêu và Triết lý cốt lõi:
Project 2025 dựa trên một cách giải thích gây tranh cãi về thuyết hành pháp thống nhất (unitary executive theory), cho rằng toàn bộ nhánh hành pháp nằm dưới sự kiểm soát hoàn toàn của Tổng thống. Mục tiêu chính của dự án là:
- Dỡ bỏ bộ máy quan liêu: Thay thế các công chức liên bang dựa trên năng lực bằng những người trung thành với tổng thống, đặc biệt là ở các cơ quan trọng yếu như Bộ Tư pháp (DOJ), Cục Điều tra Liên bang (FBI), Bộ Thương mại (DOC), và Ủy ban Thương mại Liên bang (FTC). Một số cơ quan như Bộ An ninh Nội địa (DHS) và Bộ Giáo dục (ED) thậm chí sẽ bị giải thể hoặc hợp nhất.
- Củng cố quyền lực tổng thống: Mở rộng quyền kiểm soát của tổng thống đối với các chính sách từ vấn đề nhập cư, giới tính, đến kinh tế và môi trường, vượt qua vai trò hiến định của Quốc hội.
- Thúc đẩy các chính sách cánh hữu: Đưa ra hàng loạt khuyến nghị chính sách cực đoan ảnh hưởng đến hầu hết mọi khía cạnh của đời sống Mỹ.
Các lĩnh vực chính sách trọng tâm:
- Di trú: Đề xuất trục xuất hàng loạt, chấm dứt quyền công dân theo nơi sinh (birthright citizenship), tách các gia đình nhập cư, và giải thể hệ thống tị nạn. Kế hoạch này thậm chí còn khuyến nghị triển khai Lực lượng Vũ trang Mỹ cho các hoạt động thực thi pháp luật trong nước liên quan đến di trú.
- Quyền sinh sản: Kêu gọi hình sự hóa phá thai trên toàn quốc mà không có ngoại lệ, cấm hoàn toàn thuốc phá thai, hạn chế kiểm soát sinh sản và dịch vụ thụ tinh trong ống nghiệm (IVF).
- Quyền LGBTQ+: Đề xuất bãi bỏ các biện pháp bảo vệ chống phân biệt đối xử liên bang đối với người LGBTQ+, làm suy yếu quyền của các cặp đôi đồng tính đã kết hôn, và cấm người chuyển giới phục vụ trong quân đội.
- Giáo dục: Kêu gọi loại bỏ hoàn toàn Bộ Giáo dục, cắt giảm tài trợ cho trường công, và chuyển hướng tiền thuế sang các trường tư thục tôn giáo.
- Kinh tế và lao động: Cắt giảm thuế cho các tập đoàn lớn, đề xuất áp thuế thu nhập đồng nhất cá nhân, cắt giảm Medicare và Medicaid, và đảo ngược càng nhiều chính sách của chính quyền trước càng tốt. Ngoài ra, còn có các đề xuất có thể làm giảm lương của người lao động và làm suy yếu các công đoàn.
- Môi trường: Kêu gọi giảm bớt các quy định về môi trường để ưu tiên nhiên liệu hóa thạch.
Quan điểm đối lập:
Trong khi những người ủng hộ Project 2025 cho rằng nó sẽ dỡ bỏ một bộ máy chính phủ quan liêu không chịu trách nhiệm và chủ yếu theo khuynh hướng tự do, thì các nhà phê bình lại gọi đây là một kế hoạch độc đoán, theo chủ nghĩa quốc gia Kitô giáo, có thể đẩy Hoa Kỳ đến chế độ chuyên quyền. Họ lo ngại nó sẽ làm suy yếu dân chủ và quyền tự do cơ bản của người dân.
Project 2025 có đang được chính quyền Trump triển khai không?
Có. Mặc dù ông Trump đã từng phủ nhận việc biết về Project 2025 trong chiến dịch tranh cử của mình, nhưng nhiều báo cáo và phân tích gần đây cho thấy chính quyền của ông đang tích cực triển khai nhiều khía cạnh của kế hoạch này.
Ngay trong những tháng đầu tiên của nhiệm kỳ, ông Trump đã ban hành hàng loạt sắc lệnh hành pháp và chỉ thị có nội dung phù hợp chặt chẽ với các đề xuất được nêu trong Project 2025. Một số ví dụ cụ thể bao gồm:
- Chống lại các chương trình DEI (Đa dạng, Công bằng và Bao trùm): Ông Trump đã ký một sắc lệnh hành pháp chấm dứt tất cả các chương trình DEI trong chính phủ liên bang, phù hợp với lời kêu gọi của Project 2025 về việc dỡ bỏ “bộ máy DEI”.
- Định nghĩa giới tính sinh học: Chính quyền đã có những bước đi nhằm định nghĩa lại giới tính là giới tính sinh học được xác định khi sinh, một ý tưởng trực tiếp từ Project 2025.
- Cắt giảm chi tiêu và quy định: Có những dấu hiệu cho thấy các đợt cắt giảm lớn đối với USAID và các cơ quan khác, cũng như việc nới lỏng các quy định, phù hợp với mục tiêu giảm bớt bộ máy quan liêu và kiểm soát của chính phủ.
- Hạn chế nhập cư: Như đã đề cập trong bài báo về Stephen Miller, việc tăng cường các cuộc đột kích của ICE và việc sử dụng Đạo luật Kẻ thù Ngoại bang là những ví dụ rõ ràng về việc thực thi các chính sách nhập cư cực đoan của Project 2025.
- Đóng băng tuyển dụng liên bang: Một trong những đề xuất của Project 2025 là đóng băng việc tuyển dụng các công chức liên bang, và chính quyền Trump đã thực hiện một sắc lệnh hành pháp theo hướng này.
Mặc dù việc giải thể hoàn toàn một số bộ như Bộ Giáo dục cần sự phê chuẩn của Quốc hội, nhưng chính quyền đang thực hiện các bước để cắt giảm nhân sự và chuyển giao chức năng của các cơ quan này, phù hợp với tầm nhìn của Project 2025. Nhiều nhân vật chủ chốt trong chính quyền hiện tại cũng là những người đã tham gia hoặc đóng góp vào Project 2025, như Stephen Miller (người đã mang theo các bài học từ Project 2025 vào chính quyền) hay Russell Vought (cựu giám đốc ngân sách, đồng tác giả Project 2025).
Các nhà phân tích và các nhóm giám sát đang theo dõi chặt chẽ các hành động của chính quyền Trump, và nhiều người khẳng định rằng một phần đáng kể các mục tiêu của Project 2025 đang được triển khai một cách nhanh chóng.
Gemini & T.Vấn
