Người đầu bếp đứng bên bếp lửa để làm ra một món ăn ngon. Người nhạc sĩ ngồi bên cây đàn để tìm một giai điệu. Nhà văn trăn trở với số phận con người. Nhà báo tìm kiếm sự thật giữa những lời che giấu, bóp méo và tuyên truyền.
Mỗi người lao động bằng sở trường và đam mê của mình, đóng góp những sản phẩm khác nhau cho cuộc sống. Có sản phẩm nuôi cơ thể, có sản phẩm nuôi tâm hồn, có sản phẩm giúp con người hiểu được điều gì đang quyết định số phận của chính mình.
Nhưng món ăn có thể đặt ngay lên bàn, còn giá trị của một bài viết đôi khi phải nhiều năm mới thấy hết.
Bởi vậy, trong mắt những người chỉ đo đếm bằng lợi ích trước mắt, người ngồi hàng giờ đọc tài liệu, đối chiếu thông tin và viết một bài bình luận không nhận thù lao rất dễ bị xem là đang làm chuyện vô ích.
“Viết để làm gì? Có ra tiền không?” Một câu hỏi tưởng như thực tế, nhưng nếu dùng nó làm thước đo duy nhất, biết bao công việc có ích cho cộng đồng sẽ bị coi là vô nghĩa.
Đằng sau một bài viết nghiêm túc trên mạng xã hội là thứ lao động mà người đọc thường không nhìn thấy: thời gian tìm nguồn, kiểm tra một con số, đọc lại một phát biểu trong đúng hoàn cảnh, cân nhắc một nhận định và sửa từng câu để không làm tổn thương người vô tội.
Người viết chân chính còn phải làm một việc khó hơn: sửa cả điều mình từng tin khi bằng chứng cho thấy mình sai. Giá trị của ngòi bút nằm ở trách nhiệm ấy, chứ không nằm ở số người tung hô hay mức độ gay gắt của lời lẽ.
Không phải cứ đăng bài lên mạng là trở thành nhà báo, cũng không phải cứ viết không lấy tiền thì điều mình viết đương nhiên đúng. Nhưng những cây bút làm việc nghiêm túc, tôn trọng sự thật và chịu trách nhiệm về lời mình nói đang đóng góp một phần lao động đáng được trân trọng.
Họ giúp người đọc phân biệt thông tin với lời kích động, chính sách với khẩu hiệu, quyền lợi lâu dài với một lời hứa hấp dẫn trước ngày bầu cử.
Một bài viết không nấu được nồi cơm tối nay. Nhưng bài viết giúp người dân hiểu và lựa chọn chính sách có thể góp phần quyết định ngày mai gạo có đắt hơn không, người lao động có được bảo vệ không, con cái được học hành ra sao, người già có được chăm sóc hay không.
Lá phiếu được bỏ xuống trong vài giây, nhưng hậu quả của nó có thể đi theo cả một thế hệ. Vì thế, chuyện thời sự tưởng như xa xôi vẫn có đường đi thẳng vào căn bếp của từng gia đình.
Điều đáng buồn là người ta thường hỏi một người có bao nhiêu căn nhà, mấy chiếc xe, kiếm được bao nhiêu tiền, nhưng ít hỏi người ấy đã góp phần bảo vệ sự thật hay tiếp tay cho dối trá.
Một người có thể rất giỏi kiếm tiền mà vẫn bị một khẩu hiệu dẫn dắt. Một người sống giản dị có thể để lại những trang viết giúp người khác tránh một lựa chọn sai lầm. Tài sản cho biết một phần đời sống của con người; nó không nói hết giá trị của người ấy.
Nỗi buồn sâu nhất của người cầm bút đôi khi bắt đầu ngay trong gia đình, khi công sức của mình bị xem là sự rảnh rỗi, còn đam mê bị coi là một thói vô tích sự.
Dĩ nhiên, người viết vẫn phải cùng người thân gánh vác cơm áo và trách nhiệm hằng ngày. Nhưng sự cảm thông cũng cần đi từ hai phía: không thể đòi hỏi mọi giá trị đều phải đổi ngay thành tiền rồi mới công nhận đó là lao động.
Người đầu bếp xứng đáng được trân trọng vì nuôi sống con người. Người cầm bút chân chính cũng xứng đáng được trân trọng vì giúp con người sống có hiểu biết và có tiếng nói.
Một xã hội cần những bàn tay làm ra của cải, đồng thời cần những ngòi bút dám hỏi: của cải ấy được tạo ra như thế nào, được chia cho ai, và quyền lực đang đưa chúng ta về đâu?
Bởi có những người không để lại nhiều tài sản, nhưng để lại cho người đến sau khả năng nhận ra điều sai — và lòng can đảm để không cúi đầu trước nó.
Hoài Linh Ngọc Dương
*Bài do CTV/TVBH gởi
