Climate Change Impact – Ảnh: blog.geohoney.com/
Mỗi khi nước Mỹ hứng chịu một đợt lạnh kỷ lục hay bão tuyết dày đặc, lại xuất hiện lập luận quen thuộc: “Hành tinh ấm lên ở đâu khi tuyết đang phủ trắng khắp nơi?” Lập luận này nghe có vẻ hợp lý ở mức trực giác, nhưng lại dựa trên một sự nhầm lẫn cơ bản giữa thời tiết và khí hậu.
Thời tiết là những gì ta cảm nhận từng ngày: hôm nay lạnh, mai nóng, tuần này có bão, tuần sau nắng đẹp. Thời tiết thay đổi từng giờ, từng ngày, từng mùa. Nó là trạng thái tức thời của khí quyển tại một nơi và một thời điểm cụ thể.
Khí hậu thì khác. Khí hậu là bức tranh trung bình của thời tiết trong nhiều thập niên, thậm chí hàng thế kỷ. Nó là xu hướng dài hạn, là “tính cách” của Trái đất, không phải “tâm trạng” của một ngày đông giá rét.
Một phép so sánh dễ hiểu:
Nếu thời tiết là tâm trạng hôm nay của bạn, thì khí hậu là tính cách của bạn trong suốt cuộc đời. Một ngày buồn không làm bạn trở thành người u sầu. Một ngày vui không làm bạn thành người lạc quan. Tương tự, một cơn bão tuyết không nói lên điều gì về xu hướng ấm lên kéo dài của hành tinh.
Điều nghịch lý là: biến đổi khí hậu có thể khiến những hiện tượng thời tiết cực đoan xảy ra nhiều hơn, bao gồm cả bão tuyết và đợt lạnh khắc nghiệt. Khi khí quyển ấm lên, nó giữ được nhiều hơi nước hơn. Hơi nước nhiều hơn đồng nghĩa với lượng mưa hoặc tuyết nhiều hơn khi gặp điều kiện lạnh. Đồng thời, sự ấm lên ở Bắc Cực làm suy yếu dòng tia (jet stream), khiến các khối khí lạnh từ vùng cực tràn sâu xuống phía nam bất thường hơn trước.
Vì vậy, những đợt bão tuyết lớn không phủ nhận biến đổi khí hậu; ngược lại, chúng có thể là một phần hệ quả của sự biến đổi đó.
Hơn 150 năm dữ liệu khí tượng cho thấy nhiệt độ trung bình toàn cầu đang tăng đều. Các đại dương ấm lên, băng tan nhanh hơn, mực nước biển dâng, mùa cháy rừng kéo dài hơn, bão mạnh hơn. Những xu hướng này không bị đảo ngược chỉ vì một đợt lạnh ngắn ngày ở một khu vực.
Sự nhầm lẫn giữa thời tiết và khí hậu thường được sử dụng như một cách đơn giản hóa vấn đề khoa học phức tạp thành một câu hỏi tưởng như hợp lý: “Nếu đang ấm lên, sao lại lạnh thế này?” Nhưng khoa học khí hậu không dựa trên cảm giác hôm nay, mà dựa trên dữ liệu hàng thập kỷ.
Hiểu đúng sự khác biệt này giúp ta thấy rằng một cơn bão tuyết không phải là bằng chứng chống lại biến đổi khí hậu, cũng như một ngày nắng đẹp không chứng minh rằng mùa đông đã biến mất. Khí hậu là câu chuyện dài hạn. Thời tiết chỉ là một trang trong cuốn sách đó.
Hoài Linh Ngọc Dương
*Bài do CTV/TVBH gởi.
