Ảnh: Nhạc sĩ Phạm Duy và nhà thơ Phạm Thiên Thư
(TV&BH mới nhận được tin nhà thơ Phạm Thiên Thư vừa qua đời lúc 16h15 ngày 7-5-2026 tại Sài Gòn)
(Ngày ba đã bắt đầu bệnh, ba có nói: “Đời người như một bông hoa, nở rồi tàn…”)
Phạm Thiên Thư sinh năm 1940 tại Lạc Viên, Hải Phòng trong một gia đình theo nghề Đông y. Năm 1943-1951, ông sống ở trang trại Đá Trắng, Chi Ngãi, Hải Dương. Năm 1954, ông di cư vào Nam và sống ở Saigon cho đến nay.
Từ năm 1964-1973, ông làm tu sĩ Phật giáo và làm thơ. Năm 1973, ông đoạt giải nhất văn chương toàn quốc với tác phẩm “Hậu Truyện Kiều-Đoạn trường Vô Thanh”.
Năm 1973-2000, ông sáng lập và truyền bá môn dưỡng sinh Điện công Phathata (viết tắt 3 chữ Pháp-Thân–Tâm)…
Tác phẩm đã in:
-Thơ Phạm Thiên Thư (1968)
-Kinh Ngọc (thi hoá Kinh Kim Cương)
-Động Hoa Vàng (thơ, 1971)
-Đạo ca (Nhạc Phạm Duy)
-Hậu Kiều – Đoạn Trường Vô Thanh (1972)
-Kinh thơ (thi hoá Kinh Pháp Cú)
-Quyên Từ Độ Bỏ Thôn Đoài (thơ)
-Kinh Hiếu
-Kinh Hiền (thi hoá Kinh Hiền Ngu, gồm 12.000 câu lục bát)
-Ngày xưa người tình (thơ)
-Trại Hoa Đỉnh Đồi (thơ, 1975)
-Thơ Phạm Thiên Thư (Nhà xuất bản Đồng Nai tái bản)
-Tự điển cười (24.000 bài tứ tuyệt tiếu liệu pháp)
-Vua núi, vua nước (tức Sơn Tinh, Thủy Tinh, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, 2003).
Nhạc sĩ Phạm Duy đã phổ nhạc vài chục bài thơ của nhà thơ Phạm Thiên Thư, trong đó có những bài được nhiều người biết đến như: “Ngày xưa Hoàng Thị”, “Đưa em tìm động hoa vàng”, “Thoáng hương qua”… Nhà thơ Phạm Thiên Thư nhỏ hơn Phạm Duy 20 tuổi, nhưng giữa hai người có tình bạn tri kỷ. Phạm Thiên Thư kể về ngày đầu gặp gỡ Phạm Duy : “Tôi tổ chức Học hội Hồ Quý Ly, kêu gọi lòng yêu nước, bị chính quyền cũ gây khó dễ nên tôi vào chùa làm thơ, một số bài được lan truyền. Phạm Duy khi ấy rất nổi tiếng, đến chùa thăm tôi là một cư sĩ tuổi đôi mươi chẳng tiếng tăm gì. Cuộc gặp gỡ có cả nhà văn Nguyễn Đức Quỳnh. Ông Quỳnh gợi ý: “Nhạc ông Duy toàn chất đời, nay gặp cư sĩ làm thơ về đạo, vậy hai ông nên kết hợp”. Phạm Duy đề nghị Phạm Thiên Thư viết 10 bài thơ và theo lời Phạm Thiên Thư, “tôi lao vào viết trong 3 ngày. Ông Phạm Duy phổ nhạc một tuần thì xong. Các bài hát được thu âm và tạo ra một làn sóng hát nhạc đạo Phật trong các ca sĩ. Ngay sau đó, nhà xuất bản in tập nhạc với số lượng lớn…”
“Em lễ chùa này” là một trong 3 ca khúc phổ thơ Phạm Thiên Thư nổi tiếng nhất của Phạm Duy, được nhiều người biết đến với giọng ca Thái Thanh. Phạm Thiên Thư đã thể hiện sự phù du của kiếp người giữa đôi bờ sinh tử trong bài thơ “Thoáng hương qua” qua hình ảnh cô gái đi lễ chùa từ thuở mái tóc còn xanh cho tới khi lìa xa cõi trần như mây đã bay về phương trời khác. Vào mùa xuân, nàng đi lễ chùa và thấy cánh bướm nhẹ nhàng vờn bay ngoài bãi sông và bóng lá cây loang nắng lay động như nhảy múa trong sân chùa. Khi mùa hạ đến, hình bóng của nàng thật lung linh với mái tóc mây ngát hương giữa khói trầm nghi ngút và khuôn mặt của nàng tươi tắn như trái mơ ngon trước làn gió mơn man. Rồi gió heo may của mùa thu đã về, khi lá vàng rụng rơi trong làn sương sớm, tiếng chim hót trong trẻo hòa vào tiếng chuông chùa trong không gian tĩnh lặng. Cuối cùng, mùa đông ảm đạm đã đến, những cành cây khô rơi rụng dưới những cơn mưa phùn dai dẳng và nhành lan mỏng manh còn sót lại trên cành lung lay trước những làn gió lạnh. Nàng thiếu nữ có nhan sắc diễm lệ ngày nào đã nằm yên trong áo quan và ngôi mộ của nàng nép giữa những đóa hoa vàng rực rỡ trong sân chùa có những cánh bướm vờn bay trong nắng sớm. Đời chỉ là một tuồng ảo hóa giống như một dòng sông không bao giờ quay trở lại và kiếp sống của mỗi người chẳng khác gì nụ mai nở trong nắng rồi héo tàn và rụng rơi khi ngày tháng dần qua.
Bài thơ của Phạm Thiên Thư:
THOÁNG HƯƠNG QUA
Ðầu xuân em lễ chùa này
Có búp lan vàng khép nép
Vườn trong thoáng làn hương bay
Bãi sông lạc con bướm đẹp.
.
Vào hạ em lễ chùa này
Trên đồi trái mơ ửng chín
Lò hương có làn trầm bay
Vờn trên bờ tóc bịn rịn.
.
Giữa thu em lễ chùa này
Lầu chuông có con chim hót
Tiếng ca theo làn gió may
Lá vàng sương gieo nhẹ hạt.
.
Sang đông em lễ chùa này
Ngoài sân có mưa bụi bay
Hắt hiu trong cành gió bấc
Vườn chùa rụng cánh lan gầy.
.
Cuối đông đưa em tới đây
Trong lòng áo quan gỗ trắng
Tóc em tợ óng làn mây
Cội hoa tưởng ai trầm lặng.
.
Em vừa nằm xuống đất này
Vườn trong có bông đào nở
Con bướm chập chờn hương bay
Quơ sợi râu vàng bỡ ngỡ.
.
Nắm đất nào vừa lấp mộ
Có con chim hót đầu cành
Tiếng tan trên giòng suối xanh
Nước ơi sao buồn nức nở.
.
Bây giờ tôi biết em đâu
Cuối vườn nụ mai nhiệm mầu
Vừa thoát làn hương trinh bạch
Em ơi ! Mây đã qua cầu…
Nhạc sĩ Phạm Duy đã phổ nhạc bài thơ này thành ca khúc “Em lễ chùa này”:
Đầu mùa xuân cùng em đi lễ
Lễ chùa này vườn nắng tung bay
Và ngàn lau vàng màu khép nép
Bãi sông bay một con bướm đẹp
Mùa hạ qua cùng em đi lễ
Trái mơ ngon đồi gió mơn man
Từ lò hương làn trầm nghi ngút
Khói hương thơm bờ tóc em vờn
Rồi mùa thu cùng em đi lễ
Có con chim đậu dưới gác chuông
Hòa lời ca vào làn sương sớm
Gió heo may rụng hết lá vàng
Vào mùa đông cùng em đi lễ
Lễ chùa này một thoáng mưa bay
Và ngoài sân vài cành khô gãy
Gió lung lay một cánh lan gầy
Tàn mùa đông vào chùa bỡ ngỡ
Tiễn đưa em trong áo quan này
Từng cội hoa trầm lặng thương nhớ
Tóc em xưa tơ óng như mây
Vườn chùa đây vào nằm trong đất
Nép bên hoa đây những hoa vàng
Vườn đào thơm chập chờn cánh bướm
Bướm quơ râu ngơ ngác bay ngang
Mộ của em, mộ vừa mới lấp
Có con chim nào hót trên cây
Lời của chim chìm vào tiếng suối
Suối xanh lơ buồn khóc ai hoài
Rồi từ đây, vườn chùa thanh vắng
Đến thăm em ngày tháng qua mau
Một nụ mai vừa nở trong nắng
Hỡi em ơi mây đã qua cầu
Hỡi em ơi mây đã qua cầu
Tàn mùa đông vào chùa bỡ ngỡ
Tiễn đưa em trong áo quan này
Từng cội hoa trầm lặng thương nhớ
Tóc em xưa tơ óng như mây
Vườn chùa đây vào nằm trong đất
Nép bên hoa đây những hoa vàng
Vườn đào thơm chập chờn cánh bướm
Bướm quơ râu ngơ ngác bay ngang
Mộ của em, mộ vừa mới lấp
Có con chim nào hót trên cây
Lời của chim chìm vào tiếng suối
Suối xanh lơ buồn khóc ai hoài
Rồi từ đây, vườn chùa thanh vắng
Đến thăm em ngày tháng qua mau
Một nụ mai vừa nở trong nắng
Hỡi em ơi mây đã qua cầu
Hỡi em ơi mây đã qua cầu
Ca khúc “Em lễ chùa này” với giọng ca Thái Thanh: https://youtu.be/hdVPgpNCHD8
Ca khúc “Em lễ chùa này” với giọng ca Ý Lan: https://youtu.be/JVpDbxQZpKA?si=VG5swXPDNyN8Gajb
Ca khúc “Em lễ chùa này” với giọng ca Lệ Thu: https://youtu.be/9qq571ulw5E?si=PBxNkD6fNq_MqX20
Huỳnh Duy Lộc
*Bài do CTV/TVBH gởi.
