HÌNH MINH HỌA: Những hàng thánh giá trắng tại nghĩa trang quân đội Mỹ ở Normandy, nơi yên nghỉ của hàng ngàn thanh niên Đồng minh đã ngã xuống trong cuộc đổ bộ D-Day năm 1944.
[Ghi chép thời sự – phiếm luận xã hội]
MỞ
Ngày xưa ở Việt Nam, mỗi khi gặp một câu hỏi quá khó, người ta thường trả lời bằng một câu nghe vừa hài hước vừa bất lực:
“Biết chết liền.”
Bao giờ hết nghèo?
Biết chết liền.
Bao giờ giá nhà xuống?
Biết chết liền.
Bao giờ thế giới hết chiến tranh?
Biết chết liền.
Đó không phải là một câu trả lời. Đó là một sự thú nhận. Con người sống giữa dòng lịch sử nhưng hiếm khi biết lịch sử đang đi về đâu.
Tuần này, đọc liên tiếp mấy bản tin từ nước Mỹ và châu Âu, tôi bỗng nhớ đến câu nói dân gian ấy.
Bởi có những chuyện xảy ra khiến người ta vừa muốn cười, vừa thấy một nỗi lo mơ hồ đang lớn dần trong lòng.
***
Tại vùng Normandy của nước Pháp, nơi hơn tám mươi năm trước hàng ngàn thanh niên Mỹ ngã xuống trong cuộc đổ bộ D-Day để giải phóng châu Âu khỏi chủ nghĩa phát xít, người ta vừa tổ chức lễ tưởng niệm lần thứ tám mươi hai.
Những bãi biển ấy hôm nay đã trở thành nơi du lịch.
Những hố bom đã thành đồng cỏ.
Những chiếc mũ sắt đã nằm trong viện bảo tàng.
Nhưng những hàng thánh giá trắng vẫn còn đó.
Mỗi cây thánh giá là một cuộc đời.
Một chàng trai hai mươi tuổi.
Một người con không bao giờ trở về.
Một người cha chưa kịp nhìn thấy đứa con đầu lòng.
Người ta đến đó để tưởng nhớ những người chết vì chiến tranh.
Thế nhưng thật lạ lùng, Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ Pete Hegseth lại bị một số cư dân địa phương phản đối. Họ cho rằng những quan điểm của ông quá hiếu chiến và không phản ánh tinh thần dân chủ mà những người lính Đồng minh đã hy sinh để bảo vệ.
Lịch sử đôi khi có óc khôi hài đen tối.
Tám mươi hai năm trước, những người lính Mỹ chết trên bãi biển vì muốn đánh bại chiến tranh.
Tám mươi hai năm sau, một vị bộ trưởng Mỹ đến tưởng niệm họ lại bị phản đối vì người ta sợ chiến tranh.
Cũng trong tuần ấy, Tổng thống Donald Trump tuyên bố trên NBC:
“Tôi không hứa điều gì cả.”
Câu nói ấy làm nhiều người giật mình.
Bởi trong những năm tranh cử, người ta vẫn thường nghe ông Trump nói rằng ông sẽ không gửi thanh niên Mỹ đến chết trong những cuộc chiến tranh vô tận ở nước ngoài. Ông từng tuyên bố sẽ chấm dứt chiến tranh, chứ không khởi động chiến tranh.
Có thể các chính trị gia luôn có cách giải thích riêng cho những lời nói của mình.
Nhưng internet lại là một thứ ký ức rất khó chịu.
Nó lưu lại mọi bài diễn văn.
Mọi đoạn video.
Mọi lời hứa.
Và đôi khi nó làm người ta khó xử hơn cả đối thủ chính trị.
Điều đáng nói hơn không phải là một câu nói.
Điều đáng nói là nghịch lý của thời đại.
Nước Mỹ hiện nay vẫn là nền kinh tế lớn nhất thế giới.
Vẫn sở hữu quân đội mạnh nhất hành tinh.
Vẫn dẫn đầu về công nghệ.
Vẫn kiểm soát những trung tâm tài chính lớn nhất.
Thế nhưng khẩu hiệu phổ biến nhất lại là “Làm nước Mỹ vĩ đại trở lại.”
Nghe như thể nước Mỹ đã đánh mất sự vĩ đại từ lâu.
Có lẽ trong chính trị hiện đại, cảm giác bất an đôi khi mạnh hơn thực tế.
Người dân càng lo sợ thì khẩu hiệu càng có sức mạnh.
Người dân càng hoang mang thì lời hứa càng dễ được tin tưởng.
Người dân càng lo về tương lai thì càng dễ đi tìm một vị cứu tinh.
Nhưng lịch sử cũng cho thấy một điều khác.
Mỗi khi một quốc gia bắt đầu tin rằng sức mạnh của mình là vô hạn, đó thường là lúc những sai lầm lớn xuất hiện.
La Mã từng nghĩ mình bất khả chiến bại.
Đế quốc Anh từng nghĩ mặt trời sẽ không bao giờ lặn.
Liên Xô từng nghĩ lịch sử đã đứng về phía mình.
Không ai trong số họ nhìn thấy ngày suy tàn khi đang ở đỉnh cao.
***
KẾT
Nếu hôm nay ai đó hỏi tôi:
Liệu thế giới có tiến gần đến hòa bình hay chiến tranh?
Liệu nước Mỹ sẽ mạnh hơn hay yếu hơn?
Liệu những cuộc xung đột hiện nay có thể biến thành một cuộc khủng hoảng lớn hơn không?
Tôi xin mượn lại câu trả lời của người Việt Nam bình thường:
“Biết chết liền.”
Bởi tương lai luôn là điều mà không ai thật sự biết trước.
Nhưng có một điều chúng ta biết.
Những hàng thánh giá trắng ở Normandy vẫn còn đó.
Chúng đứng lặng giữa gió biển như một lời nhắc nhở.
Chiến tranh thường bắt đầu bằng những bài diễn văn hùng hồn.
Nhưng luôn kết thúc bằng những nghĩa trang.
Và có lẽ, những người nằm dưới các tấm bia đá ấy hiểu giá trị của hòa bình hơn tất cả những người đang tranh cãi về hòa bình.
MINH HẠO
(Bài viết là góc nhìn và suy ngẫm riêng của tác giả trước các sự kiện thời sự quốc tế.)
*Bài do CTV/TVBH gởi
____________________
GHI CHÚ THÊM
1. Cuộc đổ bộ D-Day ngày 6/6/1944 là chiến dịch đổ bộ đường biển lớn nhất lịch sử nhân loại, mở mặt trận Tây Âu chống phát xít Đức.
2. Hơn 4.400 binh sĩ Đồng minh thiệt mạng chỉ trong ngày đầu tiên của chiến dịch; trong đó có hàng ngàn lính Mỹ.
3. Trong chiến dịch tranh cử 2024, Donald Trump nhiều lần tuyên bố sẽ tránh các “cuộc chiến tranh bất tận” và không đưa thanh niên Mỹ tham gia các cuộc chiến ở nước ngoài.
4. Ngày 7/6/2026, trong cuộc phỏng vấn với NBC, Trump tuyên bố: “I didn’t promise anything” (“Tôi không hứa điều gì cả”), gây tranh luận vì dường như mâu thuẫn với nhiều phát biểu trước đó.
5. Câu “Biết chết liền” là một thành ngữ dân gian Việt Nam, thường được dùng với sắc thái hài hước để nói về những điều tương lai không ai có thể biết chắc.
_____________________
