nhà văn Haiti–Canada Thélyson Orélien (hình chụp ở Montreal 2026)
The NYT: Acclaimed Author Denies Using A.I. but Admits Plagiarism
Tác giả: Ségolène Le Stradic
Sau nhiều tuần im lặng, Thélyson Orélien, nhà văn Haiti–Canada, vẫn bác bỏ những cáo buộc liên quan đến cuốn tiểu thuyết mới của ông, Hoặc thế, hoặc chết (It Was Either That or Die).
Một nhà văn Haiti–Canada bị cáo buộc vi phạm nghiêm trọng đạo đức nghề nghiệp văn chương — trong đó có hành vi đạo văn tác phẩm của những cây bút khác và sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để viết cuốn tiểu thuyết mới đoạt giải thưởng của mình — đã thừa nhận hành vi đạo văn, nhưng phủ nhận việc dùng AI để viết một số phần của cuốn sách.
Hôm thứ Ba, nhà văn Thélyson Orélien đã đưa ra lời xin lỗi trong một tuyên bố, thừa nhận mình từng nhận “những văn bản không phải của tôi làm thành văn bản của chính mình”. Đây là lời đáp trả trước những cáo buộc gần đây rằng ông đã đạo văn nội dung của một số bài bình luận và một truyện ngắn được xuất bản hơn mười năm trước.
Tuy nhiên, ông Orélien gọi cáo buộc cho rằng mình đã sử dụng AI để viết một số phần trong Hoặc thế, hoặc chết là “vu khống và dị giáo”. Cuốn tiểu thuyết được xuất bản trong năm nay và ban đầu nhận được nhiều lời khen ngợi.
“Tôi có sử dụng các công cụ tra cứu ở chỗ này chỗ kia, đặc biệt khi cần xử lý những thành ngữ nước ngoài”, ông Orélien nói về quá trình viết cuốn sách, nhưng không làm rõ những công cụ đó là gì. “Nhưng không một câu nào trong cuốn sách này do máy móc tạo ra”, ông khẳng định thêm.
Những cáo buộc nhằm vào ông Orélien hồi tháng trước đã biến thành một vụ bê bối văn chương làm chấn động nước Pháp, đồng thời khiến các nhà văn và nhà xuất bản nước này phải suy ngẫm sâu sắc về ý nghĩa của sự xuất hiện của AI đối với tương lai văn học.
Vụ việc cũng khiến ban giám khảo giải Goncourt — giải thưởng văn học danh giá nhất nước Pháp — loại Hoặc thế, hoặc chết khỏi danh sách rút gọn của giải năm nay.
Cuộc tranh cãi bùng lên sau khi một tài khoản mạng xã hội ít được biết đến tuyên bố đã đưa cuốn sách qua Pangram, một công cụ phát hiện nội dung do AI tạo ra. Kết quả cho thấy cuốn sách được viết với sự trợ giúp của AI. Sau đó, người ta phát hiện tài khoản mạng xã hội ẩn danh này một phần do Samuel Fitoussi, cây bút bình luận của Le Figaro, nhật báo bảo thủ của Pháp, điều hành.
Ngay sau khi những cáo buộc xuất hiện, ông Orélien nhanh chóng phủ nhận việc từng sử dụng AI để viết tiểu thuyết. Nhưng khi vụ bê bối ngày càng lan rộng và những cáo buộc đạo văn trong các tác phẩm trước đây của ông lần lượt xuất hiện, nhà văn không đưa ra thêm bình luận nào về những cáo buộc này, đồng thời đột ngột chấm dứt chuyến quảng bá văn học tại Pháp.
“Sự im lặng phải trả giá: bằng cách im lặng, tôi đã để người khác kể câu chuyện của mình thay tôi”, nhà văn 38 tuổi nói trong tuyên bố hôm thứ Ba do nhà xuất bản Pháp của ông cung cấp. Ông đồng thời chỉ trích những “chuyên gia” đã “nhắm vào” cuốn tiểu thuyết của mình.
Ông Orélien lớn lên trong một gia đình trung lưu ở Haiti và chuyển đến Canada sau trận động đất năm 2010, thảm họa khiến hơn 200.000 người thiệt mạng và phá hủy ngôi nhà của ông. Cuốn tiểu thuyết khắc họa hành trình đầy gian khổ của một người di cư từ Haiti đến Canada; theo lời ông, tác phẩm “bắt nguồn từ những vết thương của chính tôi và của những người di cư khác”.
Ông cho biết mình bắt đầu viết cuốn sách vào năm 2017 và hoàn thành bản thảo đầu tiên dài 300 trang vào năm 2019, nhiều năm trước khi các công cụ AI trở nên phổ biến. Trong tuyên bố hôm thứ Ba, ông viết rằng AI không thể tạo ra “ý nghĩa hay cấu trúc của một câu chuyện bắt nguồn từ tận đáy lòng tôi”.
Tuy vậy, ông thừa nhận đã đạo văn trong những tác phẩm trước đây.
Tháng trước, Đài Phát thanh Canada (Radio-Canada), đài phát thanh truyền hình công cộng quốc gia của nước này, đưa tin rằng ông Orélien đã đạo văn bốn bài bình luận xuất bản trong các năm 2012 và 2013. Đài cũng cho biết nhiều đoạn trong truyện ngắn Où va le monde (Thế giới sẽ đi về đâu?) xuất bản năm 2012, tác phẩm từng đoạt giải thưởng, có nét tương đồng với những phần trong cuốn sách tiếng Pháp Le Matin des Magiciens (Buổi sáng của các pháp sư), xuất bản năm 1960.
Hôm thứ Ba, ông Orélien liệt kê một loạt nhà văn mà ông cho biết mình từng ngưỡng mộ vào thời điểm đó, trong đó có các tác giả của Le Matin des Magiciens.
“Nhưng sự ngưỡng mộ không trao cho tôi quyền lấy những văn bản không phải của mình rồi nhận chúng là của mình”, ông nói.
“Tôi đã phạm phải những sai lầm không thể chấp nhận được, bất chấp tuổi trẻ và sự thiếu kinh nghiệm của mình. Tôi vô cùng hối tiếc và xin gửi lời xin lỗi chân thành, không giữ lại bất cứ điều gì”, ông nói thêm.
Ông Orélien cho rằng dù việc phê bình luôn là chính đáng, những lời “đe dọa”, “hành hình trên truyền thông” và “quấy rối mang tính phân biệt chủng tộc” mà ông phải hứng chịu trong vài tuần qua đã trở nên “không thể chịu đựng nổi”.
Cuối cùng, ông kêu gọi mọi người hãy đánh giá cuốn tiểu thuyết của mình “đúng với bản chất của nó”.
[Ségolène Le Stradic là phóng viên kiêm nhà nghiên cứu của The New York Times, làm việc tại Paris.]
[ChatGPT chuyển ngữ; T.Vấn biên tập & hiệu đính]
