Hiện chưa rõ liệu Tổng thống Trump đã từ bỏ hoàn toàn yêu sách đòi quyền sở hữu Greenland hay chưa. (Nguồn ảnh: Esther Horvath cho tờ The New York Times)
(The NYT: Trump Once Vowed to ‘Own’ Greenland. He Settled for Something Much Less.)
(Gemini chuyển ngữ; TV&BH hiệu đính)
Tác Giả: Bài viết do David E. Sanger (chuyên đưa tin về chính quyền Trump và các vấn đề an ninh quốc gia của tờ The New York Times trong hơn bốn thập kỷ) và Jeffrey Gettleman (phóng viên quốc tế có trụ sở tại Luân Đôn với hơn 20 năm gắn bó cùng tờ báo) thực hiện.
Tổng thống Trump đã ký một thỏa thuận an ninh với Greenland, nhưng thỏa thuận này thấp hơn rất nhiều so với những yêu cầu ban đầu của ông về việc biến hòn đảo này thành một lãnh thổ của Hoa Kỳ.
Vào tháng Giêng, Tổng thống Trump đã bày tỏ rõ ràng mong muốn tiếp quản toàn bộ Greenland và biến nơi đây thành lãnh thổ Mỹ. “Đó là điều tôi cảm thấy cần thiết về mặt tâm lý để đạt được thành công,” ông phát biểu. “Quyền sở hữu mang lại cho bạn những thứ và yếu tố mà bạn không thể có được chỉ bằng cách ký kết một văn bản, đó là việc bạn có thể sở hữu một căn cứ.”
Vào thứ Ba, ông đã ký một văn bản mở đường cho việc mở rộng sự hiện diện quân sự của Mỹ trên hòn đảo này, đồng thời mở ra các căn cứ mới. Tuy nhiên, văn bản này hoàn toàn không chuyển giao bất kỳ phần lãnh thổ nào cho Hoa Kỳ. Không một ai — đặc biệt là Đan Mạch, quốc gia quản lý vùng lãnh thổ rộng lớn nhưng thưa dân này — muốn làm nổi bật chi tiết đó, vì sợ rằng ông Trump có thể hủy bỏ thỏa thuận mà ông vừa ca ngợi là “tuyệt vời đối với châu Âu và Hoa Kỳ.”
Đối với ông Trump, đây là một bước lùi đáng kể. Ông lần đầu đề cập đến khả năng mua Greenland trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình và chưa bao giờ từ bỏ ý định đó. Thậm chí trước khi nhậm chức, ông đã đưa ra lập luận về an ninh quốc gia để biến vùng lãnh thổ này thành một phần của Hoa Kỳ, hoàn toàn nhận thức được rằng nếu đạt được điều đó, đây sẽ là một thương vụ mua lại có quy mô tương đương với Thương vụ mua lại Louisiana của Tổng thống Thomas Jefferson.
Và có ít vấn đề nào lại khiến các đồng minh châu Âu đoàn kết chống lại chính quyền Trump mạnh mẽ hơn thế, đặc biệt là khi họ lo ngại rằng ông có thể thực hiện một hành động quân sự chống lại một đồng minh NATO. Không có bằng chứng nào cho thấy ông từng nghiêm túc cân nhắc bước đi đó, nhưng điều đó vẫn không làm giảm bớt những lo ngại.
2. Quá trình đàm phán đầy thận trọng
Các nhà ngoại giao tham gia vào quá trình soạn thảo thỏa thuận dài 10 trang được công bố vào thứ Ba cho biết họ đã mất nhiều tháng để cân nhắc câu chữ — rồi sau đó chờ đợi thời điểm thích hợp để trình lên ông Trump. Ngay cả khi đó, họ vẫn cảm thấy lo lắng, khi biết rõ rằng sau khi Mỹ ký thỏa thuận năng lượng hạt nhân với Ả Rập Xê Út vào mùa hè, ông Trump đã tuyên bố ngay ngày hôm sau rằng ông đang thay đổi các điều khoản cốt lõi. (Các nhà ngoại giao phát biểu giấu tên vì lý do thảo luận các cuộc đàm phán nhạy cảm).
Liệu ông Trump có vĩnh viễn từ bỏ yêu sách sở hữu Greenland hay không vẫn là điều chưa ai dám chắc, các nhà ngoại giao thừa nhận. Nhưng hy vọng của họ là cung cấp cho ông đủ điểm để khoe khoang, ngay cả khi nhiều điều khoản trong đó vốn đã có sẵn trong thỏa thuận năm 1951 và các văn bản kế tiếp.
Mikkel Runge Olesen, một nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Quốc tế Đan Mạch, mô tả văn bản cuối cùng được công bố vào thứ Ba chỉ là một sự cải thiện vừa phải đối với Hoa Kỳ, nhưng phải trả một cái giá chính trị khá đắt. “Đó là cái giá cực kỳ cao để đổi lấy những thay đổi tương đối hạn chế,” ông nhận định, cho rằng các tuyên bố đe dọa của ông Trump đã gây ra tổn hại lâu dài cho quan hệ với Đan Mạch, Greenland và châu Âu.
3. Bối cảnh chiến lược và góc nhìn từ Greenland
Hiệp định năm 1951 về cơ bản đã trao cho Hoa Kỳ quyền xây dựng các căn cứ trên khắp Greenland, và vào thời kỳ đỉnh điểm của Chiến tranh Lạnh, đã có hơn một tá căn cứ như vậy. Từng có thời điểm thậm chí còn có kế hoạch xây dựng một căn cứ vũ khí hạt nhân dưới lớp băng. Tuy nhiên, chi phí tốn kém và sau đó là sự kết thúc của Chiến tranh Lạnh đã khiến nhiều cơ sở bị bỏ hoang.
Phó Tổng thống JD Vance đã đến thăm một trong những căn cứ còn sót lại, Căn cứ Không gian Pituffik, vào tháng 3 năm 2025, và tuyên bố rằng Hoa Kỳ phải “thức tỉnh” trước các mưu đồ của Trung Quốc và Nga đối với hòn đảo này. “Chúng ta không thể cứ vùi đầu vào cát,” ông nói, “hoặc ở Greenland là vùi đầu vào tuyết.”
Chuyến thăm của ông Vance càng làm dấy lên những lo ngại về ý định của người Mỹ. Tuy nhiên, trong những ngày gần đây, phản ứng đối với thỏa thuận này nhìn chung là tích cực ở cả Đan Mạch và Greenland.
Đối với Naaja Nathanielsen, một thành viên Quốc hội Đan Mạch đồng thời thuộc đảng cánh tả ủng hộ độc lập của Greenland, phần quan trọng nhất của thỏa thuận chính là trang chữ ký: Lần đầu tiên, Greenland, bên cạnh Đan Mạch, trở thành bên ký kết trực tiếp một thỏa thuận quốc tế có ràng buộc pháp lý. Đó là một chiến thắng lớn đối với người dân Greenland, những người từ lâu luôn cảm thấy bị gạt ra ngoài lề và liên tục tranh luận xem liệu Đan Mạch có thực sự đặt lợi ích của họ lên hàng đầu hay không.
“Đây là lần đầu tiên chúng ta thực sự có một ghế ngồi tại bàn đàm phán,” bà Nathanielsen nói. “Đó là điều chúng tôi tự hào,” và bà tin rằng điều này sẽ tạo tiền lệ cho quyền tự chủ lớn hơn của Greenland trong chính sách đối ngoại.
Một thay đổi quan trọng trong văn bản mới là mô tả rõ ràng về cách thức Greenland sẽ bị ràng buộc bởi các điều khoản của hiệp định ngay cả khi vùng lãnh thổ này giành độc lập từ Đan Mạch: “Trong trường hợp Greenland thực hiện quyền tự quyết để trở thành độc lập, chính phủ Vương quốc Đan Mạch và chính phủ Greenland sẽ cùng nhau đảm bảo rằng nhà nước Greenland độc lập sẽ đồng ý tiếp tục ở lại trong NATO,” tài liệu nêu rõ.
David E. Sanger & Jeffrey Gettleman
