Có nhiều người Việt dành gần nửa thế kỷ đòi trả lại tên Sài Gòn. Họ cho rằng không thể dùng quyền lực để xóa ký ức của một vùng đất.
Nhưng cũng những cong người ấy khi Trump cầm bút đổi những địa danh lâu đời thành “America”, cũng có những người ấy vỗ tay khen ông mạnh mẽ.
“Sài Gòn ơi, ta mất người như người đã mất tên.”
Một câu trong Sài Gòn Niềm Nhớ Không Tên, của Nguyễn Đình Toàn, bao nhiêu năm rồi hát lên vẫn thấy day dứt. Bài hát không còn của riêng ông. Ai lưu luyến, tiếc nuối một Sài Gòn cũng thấy như tác giả viết cho chính mình.
Bởi một địa danh đâu chỉ là mấy chữ trên bản đồ.
Sài Gòn là nơi người ta sinh ra. Là con đường từng đi học. Là góc phố hẹn hò. Là nơi đi làm. Là tiếng rao, món ăn, một mái nhà cũ…
Với nhiều người Việt ở Mỹ, đó còn từng là thủ đô của một quốc gia mà họ đã gắn bó. Sài Gòn là tên của một nơi họ đã rời đi. Cuộc sống Sài Gòn có thể thay đổi, nhưng không một ai muốn mất cái tên.
Bởi vậy, từ nhiều năm nay tôi đã thấy không biết bao nhiêu thư thỉnh nguyện, bài viết và lời kêu gọi trả lại tên Sài Gòn thay cho Thành phố Hồ Chí Minh.
Người ta nhắc rằng Sài Gòn là cái tên đã có hàng trăm năm. Một cái tên đã đi vào văn chương, âm nhạc và ký ức của nhiều thế hệ.
Việc lấy tên Hồ Chí Minh thay thế sau năm 1975, với họ, không đơn giản là đổi một địa danh. Đó là quyền lực của bên chiến thắng đặt tên mình lên thành phố của bên thua cuộc.
Tôi hiểu lập luận ấy.
Và tôi ủng hộ trả lại tên Sài Gòn.
Nhưng rồi tôi cũng thấy họ đầy mâu thuẫn.
Không ít người Việt rất quyết liệt bảo vệ cái tên Sài Gòn lại hồ hởi khi Trump đổi Gulf of Mexico thành Gulf of America, rồi Lake Ontario thành Lake America.
Cái tên Ontario bắt nguồn từ ngôn ngữ bản địa Wendat và đã xuất hiện trong các ghi chép từ thế kỷ XVII. Nó có trước cả Hoa Kỳ lẫn Canada.
Nếu tuổi đời, ký ức, kỷ niệm là lý do để chúng ta yêu quý Sài Gòn, thì Ontario thậm chí còn già hơn Sài Gòn.
Ở Việt Nam dùng chiến thắng để đổi tên một thành phố thì gọi là xóa lịch sử.
Bên này Thái Bình Dương, dùng quyền lực đổi tên một cái hồ chung với hàng xóm thì gọi là mạnh mẽ.
Hóa ra MAGA chẳng có một nguyên tắc nào.
Có anh giải thích với tôi rằng Trump chỉ “chọc Canada cho vui”.
Tôi nói, chọc gì mà ký luôn sắc lệnh của Tổng thống, bắt cả chính phủ liên bang đổi theo?
Anh lại trả lời, nói hôm trước, hôm sau làm thật thì mới là chọc sâu, chọc mạnh.
Anh là một MAGA điển hình, yêu Trump đến hết cả linh hồn cả trí khôn.
Nếu Trump chỉ nói mà không làm, đó là đùa. Trump nói rồi làm, đó là đùa mạnh. Có lẽ nếu Canada phản đối thì sẽ thành Canada không biết đùa.
Con người có thể thay đổi quan điểm. Con người cũng có thể sai.
Nhưng nếu cùng một hành động, người mình ghét làm thì gọi là áp đặt, người mình thích làm lại gọi là bản lĩnh, vấn đề lúc ấy không còn nằm ở Sài Gòn hay Ontario.
Nếu ký ức của một vùng đất đáng được tôn trọng ở Việt Nam, nó cũng đáng được tôn trọng ở Canada. Nếu quyền lực không nên tùy tiện xóa một cái tên ở Sài Gòn, nó cũng không nên tùy tiện xóa một cái tên trên Lake Ontario.
Tôi ủng hộ trả lại tên Sài Gòn.
Và cũng xin trả lại tên cho Lake Ontario.
Không khó lắm.
Chỉ cần đừng để nguyên tắc của mình thay đổi theo người mình thích.
Võ Ngọc Ánh
*Bài do CTV/TVBH gởi.
