Các hồng y hiệp thông trong lời cầu nguyện tại tang lễ Đức Giáo hoàng Phanxicô ở Vatican ngày 26 tháng 4 năm 2025. Ảnh: Jakub Porzycki – Getty Images
GIỚI THIỆU: TV&BH: CHUYÊN MỤC: ChatGPT DỊCH THUẬT
TIME: 10 Surprising Facts About Papal Conclaves
10 ĐIỀU THÚ VỊ VỀ MẬT NGHỊ HỒNG Y BẦU GIÁO HOÀNG
(Chuyển ngữ tiếng Việt: ChatGPT; Hiệu đính (và chịu trách nhiệm): T.Vấn)
Tác giả: Callum Sutherland
Phóng viên
Ngày 3 tháng 5, 2025, 9:33 sáng CT
Sau cái chết của Đức Giáo hoàng Phanxicô vào ngày 21 tháng 4, hàng triệu tín hữu Công giáo trên khắp thế giới đã để tang trong khi hàng trăm ngàn người đổ về Rôma, cùng với nhiều nguyên thủ quốc gia và nhân vật quốc tế, tham dự tang lễ của ngài.
Giờ đây, Giáo hội Công giáo phải chọn người kế vị Đức Phanxicô. Cuộc bầu chọn này là một trong những quá trình bí mật và quan trọng nhất của Vatican. Vào ngày 7 tháng 5, các hồng y sẽ bước vào Nhà nguyện Sistine để bầu chọn vị Giáo hoàng mới.
Sẽ có 133 hồng y tham gia vào tiến trình bỏ phiếu kín—gọi là mật nghị—và cần đạt được 2/3 số phiếu để xác nhận một vị Giáo hoàng mới.
Dưới đây là 10 sự thật thú vị và bất ngờ về mật nghị hồng y:
1. Mật nghị dài nhất kéo dài gần ba năm
Không có giới hạn thời gian cụ thể cho việc bầu Giáo hoàng. Ngày đầu tiên sẽ có một lần bỏ phiếu. Nếu không thành công, trong hai ngày tiếp theo sẽ có hai lần bỏ phiếu vào buổi sáng và hai lần vào buổi chiều.
Nếu sau ba ngày vẫn chưa có kết quả, các hồng y sẽ được nghỉ một ngày để cầu nguyện và thảo luận. Quá trình này có thể kéo dài vô hạn cho đến khi đạt đa số.
Mật nghị dài nhất diễn ra vào năm 1268, sau khi Giáo hoàng Clement IV qua đời. Mật nghị kéo dài 1.006 ngày do bất đồng chính trị, tôn giáo và gia tộc giữa các hồng y. Khi đó, các hồng y chưa bị cách ly khỏi thế giới bên ngoài.
Mãi đến năm 1271, Giáo hoàng Gregory X mới được bầu chọn, đánh dấu sự ra đời của thể thức mật nghị hiện đại, bắt đầu từ sự cô lập hoàn toàn các hồng y.
2. Hồng y phải ăn uống đơn giản để ngăn truyền tin mật
Trong quá khứ, đã từng có trường hợp tin nhắn được giấu trong thực phẩm gửi vào Nhà nguyện Sistine nhằm tác động đến lá phiếu hoặc truyền tin ra ngoài.
Vì vậy, những món ăn có thể giấu thư như bánh nướng, thịt gà nguyên con, hay dao nĩa đều bị cấm. Theo truyền thống, lần mật nghị sắp tới sẽ do các nữ tu chuẩn bị các món ăn địa phương như thịt cừu xiên, mì spaghetti và rau luộc cho các hồng y.
3. Khói từ mái Nhà nguyện Sistine sẽ báo hiệu khi có tân Giáo hoàng
Sau mỗi vòng bỏ phiếu, các lá phiếu sẽ bị đốt cháy. Nếu đã có kết quả, khói trắng sẽ bốc lên từ ống khói trên nóc Nhà nguyện Sistine.
Nếu chưa có kết quả, các phiếu sẽ được đốt với hỗn hợp kali perchlorate, anthracene và lưu huỳnh để tạo khói đen. Còn khi đã bầu được Giáo hoàng, người ta sẽ dùng hỗn hợp kali chlorate, lactose và nhựa chloroform để tạo khói trắng.
Vào ngày 2 tháng 5, lực lượng cứu hỏa đã lắp đặt ống khói đặc biệt chuẩn bị cho mật nghị.
4. Mật nghị thu hút hàng trăm ngàn người đến Rôma
Thủ đô nước Ý dự kiến sẽ đón hàng trăm ngàn du khách đến theo dõi ống khói Nhà nguyện Sistine.
Theo tạp chí Forbes, lượng tìm kiếm vé máy bay đến Rôma từ Mỹ đã tăng 345%, và từ Mexico còn tăng tới 1000% trong khoảng ngày 5 đến 14 tháng 5.
Khoảng 250.000 người đã dự tang lễ Đức Giáo hoàng Phanxicô vào ngày 26 tháng 4. Hơn 100.000 người từng tập trung tại Vatican trong mật nghị bầu ngài năm 2013.
5. Tân Giáo hoàng không nhất thiết phải là hồng y
Mặc dù trong nhiều thế kỷ gần đây các Giáo hoàng đều là hồng y, nhưng đây không phải điều kiện bắt buộc. Trường hợp gần nhất là Giáo hoàng Urban VI được bầu vào năm 1378 khi chưa là hồng y.
Về lý thuyết, bất kỳ nam giới Công giáo đã được rửa tội đều có thể được bầu làm Giáo hoàng.
6. Từ “conclave” có nguồn gốc từ tiếng Latinh
Sau mật nghị kéo dài từ năm 1268 đến 1271, Giáo hoàng Gregory X đã đưa ra quy định năm 1274 nhằm giữ bí mật tuyệt đối cho các cuộc bầu Giáo hoàng sau này.
Ngài yêu cầu phải nhốt các hồng y “cum clave”—nghĩa là “khóa lại bằng chìa”—để tránh mọi ảnh hưởng chính trị và cá nhân. Trải qua thời gian, “cum clave” trở thành “conclave”—mật nghị.
7. Mật nghị không phải lúc nào cũng diễn ra ở Nhà nguyện Sistine
Từ năm 1878 đến nay, tất cả mật nghị đều được tổ chức ở Nhà nguyện Sistine, nhưng trước đó đã có những mật nghị diễn ra ở nhiều nơi khác nhau, phần lớn trong thành Rôma.
Tuy nhiên, cũng có những mật nghị được tổ chức ngoài nước Ý: như năm 1314–16 tại Pháp, và năm 1415–17 tại Đức.
8. Chỉ những hồng y dưới 80 tuổi mới được bỏ phiếu
Giáo hội Công giáo hiện có 252 hồng y, nhưng chỉ 135 người đủ điều kiện tham gia mật nghị. Từ năm 1970, theo sắc lệnh của Giáo hoàng Paul VI, các hồng y trên 80 tuổi không được quyền bỏ phiếu.
Ngài cũng khuyến nghị giới hạn số hồng y tham gia bầu Giáo hoàng là 120 người. Tuy nhiên, vào ngày 7 tháng 5 tới, sẽ có 133 hồng y bỏ phiếu.
9. Hồng y đủ điều kiện vẫn có thể từ chối tham gia
Dù mới 76 tuổi, Hồng y Angelo Becciu đã tuyên bố không tham gia mật nghị năm nay.
Ngày 29 tháng 4, ông tuyên bố rút lui “vì lợi ích của Giáo hội” và “tuân theo ý muốn của Đức Giáo hoàng Phanxicô.” Trước đó, ông bị kết án biển thủ vào tháng 12 năm 2023 nhưng vẫn khẳng định vô tội.
Năm 2020, Đức Giáo hoàng Phanxicô đã yêu cầu ông từ chức khỏi Văn phòng Phong Thánh và tước bỏ các quyền lợi liên quan đến tước vị hồng y.
10. Mật nghị đã trở thành cảm hứng cho nhiều sách và phim
Bộ phim Conclave ra mắt năm 2024, chuyển thể từ tiểu thuyết năm 2016 cùng tên, kể về cái chết hư cấu của một Giáo hoàng và cuộc mật nghị tiếp theo. Sau khi Đức Giáo hoàng Phanxicô qua đời, lượt xem bộ phim tăng 283%.
Phim nhận nhiều đánh giá tích cực từ giới học giả tôn giáo nhờ sự chính xác trong tái hiện quy trình bầu Giáo hoàng và giành giải Oscar cho Kịch bản chuyển thể xuất sắc nhất.
Tương tự, phim The Two Popes (2019), kể về cuộc chuyển giao giữa Đức Bênêđictô XVI và Đức Phanxicô, cũng chứng kiến lượt xem tăng 417% sau ngày 21 tháng 4.
___________
PHỤ LỤC CHÚ THÍCH THUẬT NGỮ
(Do ChatGPT & T.Vấn thực hiện để giúp độc giả hiểu rõ hơn các nội dung được nhắc đến trong bài)
- Mật nghị (Conclave):
Từ gốc Latinh cum clave, nghĩa là “khóa lại bằng chìa khóa”. Là cuộc họp bí mật của các Hồng y trong Nhà nguyện Sistine để bầu chọn Giáo hoàng mới. Trong suốt thời gian diễn ra, các Hồng y bị cách ly hoàn toàn khỏi thế giới bên ngoài. - Hồng y (Cardinal):
Cấp bậc cao nhất trong Giáo hội Công giáo sau Giáo hoàng. Các Hồng y là cố vấn thân cận của Giáo hoàng và có quyền tham gia bầu Giáo hoàng mới nếu dưới 80 tuổi. - Giáo hoàng (Pope):
Người đứng đầu Giáo hội Công giáo toàn cầu. Giáo hoàng được xem là người kế vị Thánh Phêrô, vị Giáo hoàng đầu tiên theo truyền thống Công giáo. - Nhà nguyện Sistine (Sistine Chapel):
Một nhà nguyện nổi tiếng tại Vatican, nơi diễn ra các mật nghị bầu Giáo hoàng kể từ năm 1878. Nhà nguyện này được biết đến với các bức tranh tường của Michelangelo, đặc biệt là Sự phán xét cuối cùng. - Ống khói mật nghị (Conclave chimney):
Ống khói đặc biệt được lắp trên mái Nhà nguyện Sistine để phát tín hiệu bằng khói. Khói trắng báo hiệu đã có Giáo hoàng mới, khói đen nghĩa là chưa có kết quả. - Khói trắng / Khói đen:
- Khói trắng: Biểu thị đã bầu chọn thành công Giáo hoàng mới. Được tạo ra bằng cách đốt các lá phiếu với hỗn hợp hóa chất đặc biệt (kali chlorate, lactose, nhựa chloroform).
- Khói đen: Biểu thị chưa có kết quả. Được tạo bằng hỗn hợp khác (kali perchlorate, anthracene, lưu huỳnh).
- Lễ phong thánh (Saint-making office):
Văn phòng của Vatican phụ trách điều tra và xét duyệt tiến trình phong thánh cho các tín hữu nổi bật. Hồng y Angelo Becciu từng đứng đầu cơ quan này. - Giới hạn tuổi tham gia mật nghị:
Quy định từ năm 1970 theo quyết định của Giáo hoàng Paul VI, theo đó chỉ các Hồng y dưới 80 tuổi mới được phép tham gia bỏ phiếu bầu Giáo hoàng. - Urban VI:
Giáo hoàng cuối cùng được bầu chọn khi chưa là Hồng y, năm 1378. Trường hợp cực kỳ hiếm trong lịch sử Giáo hội. - Phim ảnh liên quan:
- Conclave (2024): Phim chuyển thể từ tiểu thuyết của Robert Harris, mô tả quá trình mật nghị tưởng tượng sau cái chết của một Giáo hoàng.
- The Two Popes (2019): Phim dựa trên các sự kiện có thật, kể về cuộc chuyển giao giữa Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI và Đức Giáo hoàng Phanxicô.
