Một bức ảnh do Lục quân Hoa Kỳ công bố, ghi lại cảnh những người Afghanistan đang được làm thủ tục tại Trại As Sayliyah ở Qatar vào tháng 8 năm 2021. Ảnh: Trung sĩ Jimmie.
The NYT: Trump Is Said to Be in Talks to Send Afghans Who Aided U.S. Forces to Congo
Tác Giả: Megha Rajagopalan (reported from London), Eileen Sullivan (from Washington) and Zolan Kanno-Youngs (from Islamabad, Pakistan.)
(ChatGPT chuyển ngữ. T.Vấn biên tập và hiệu đính)]
“Sau này, ai sẽ còn sát cánh cùng Mỹ khi Mỹ phản bội những người từng đứng về phía mình?”
Sau khi đình chỉ chương trình tái định cư tại Mỹ dành cho những người Afghanistan từng hỗ trợ nỗ lực chiến tranh của Washington, Tổng thống Donald Trump hiện đang đàm phán để đưa khoảng 1.100 người trong số họ tới Cộng hòa Dân chủ Congo, theo một nhân viên cứu trợ được thông báo về kế hoạch này cho biết hôm thứ Ba.
Nhóm này bao gồm các phiên dịch viên từng làm việc cho quân đội Mỹ, cựu thành viên lực lượng đặc nhiệm Afghanistan và thân nhân của các quân nhân Mỹ. Trong số đó có hơn 400 trẻ em.
Những người Afghanistan này đã sống trong tình trạng lửng lơ tại Qatar hơn một năm qua. Họ được Mỹ sơ tán tới đây vì lý do an toàn, do từng hỗ trợ lực lượng Mỹ trong cuộc chiến chống Taliban bắt đầu từ năm 2001.
Ông Shawn VanDiver, Chủ tịch tổ chức cứu trợ AfghanEvac, cho biết ông đã được các quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ thông báo về kế hoạch đưa họ tới Congo. Theo ông, những người Afghanistan sẽ phải lựa chọn giữa việc quay trở về sống dưới chế độ Taliban hoặc được chuyển tới Congo — quốc gia đang phải đối mặt với một trong những cuộc khủng hoảng nhân đạo tồi tệ nhất thế giới.
Theo Liên Hiệp Quốc, hiện có hơn 600.000 người tị nạn, chủ yếu từ Cộng hòa Trung Phi và Rwanda, đang ở Congo. Các nhà hoạt động nhân quyền cho rằng quốc gia này không đủ khả năng tiếp nhận thêm người tị nạn trong bối cảnh giao tranh với Rwanda khiến thêm nhiều người phải di dời do các cuộc tấn công vào trại tị nạn.
“Chúng tôi cho rằng đây chỉ là cách để buộc họ quay lại Afghanistan, nơi họ chắc chắn sẽ phải đối mặt với cái chết,” ông VanDiver nói. “Họ biết người Afghanistan sẽ không chấp nhận đến Congo. Tại sao lại rời khỏi cuộc khủng hoảng tị nạn số một thế giới để tới cuộc khủng hoảng số hai?”
Một trại tị nạn gần Goma, miền đông Cộng hòa Dân chủ Congo, năm ngoái. Ảnh: Guerchom Ndebo cho The New York Times.
Các cuộc thảo luận này làm nổi bật sự căng thẳng lâu nay giữa nghĩa vụ của Mỹ đối với những người Afghanistan đang đối mặt nguy cơ trả thù nghiêm trọng vì đã hỗ trợ quân đội Mỹ, và cam kết của chính quyền Trump trong việc siết chặt nhập cư.
Hiện chưa rõ toàn bộ kế hoạch sẽ được triển khai như thế nào, bao gồm việc liệu tất cả những người Afghanistan này có được đưa tới Congo hay Mỹ cũng đang thương lượng với các quốc gia khác. Những cuộc đàm phán tương tự trước đây từng bị đình trệ.
Người phát ngôn chính phủ Congo chưa phản hồi yêu cầu bình luận. Trong khi đó, ông Tommy Pigott, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ, chỉ trích chính quyền Biden đã hành động vội vàng khi đưa các đồng minh Afghanistan tới Mỹ. Ông cho biết chính quyền Trump đang tìm kiếm các phương án cho số người còn lại.
“Người dân Mỹ đã phải trả giá cho cách làm thiếu trách nhiệm khi hàng trăm nghìn người Afghanistan được đưa vào Mỹ,” ông nói. “Trọng tâm của chúng tôi hiện nay là khôi phục trách nhiệm giải trình bằng cách thúc đẩy các phương án tái định cư tự nguyện, có trách nhiệm.”
Trong nhiều tháng qua, các nhà ngoại giao Mỹ đã đề nghị nhiều quốc gia châu Phi tiếp nhận nhóm người Afghanistan này. Tuy nhiên, theo ông VanDiver và các nhà ngoại giao nắm rõ tình hình, các cuộc đàm phán ở nhiều nơi đã đổ vỡ.
Từ tháng 8 năm 2021 đến giữa năm 2025, hơn 190.000 người Afghanistan từng hỗ trợ Mỹ đã được tái định cư tại Mỹ sau khi vượt qua các cuộc kiểm tra an ninh.
Tuy nhiên, hơn 1.100 người vẫn đang được bố trí tại một căn cứ quân sự cũ của Mỹ ở Qatar, Camp As Sayliyah. Chính phủ Mỹ đưa họ tới đây vào cuối năm 2024 và hứa sẽ tạo con đường định cư tại Mỹ nếu họ vượt qua các đợt kiểm tra bổ sung.
Qatar ban đầu chỉ được xem là điểm trung chuyển. Nhưng nhiều người Afghanistan rơi vào tình trạng bế tắc sau khi chính quyền Trump chấm dứt các chính sách cho phép họ tái định cư tại Mỹ.
“Họ từng tin rằng chỉ trong vài tuần sẽ được chuyển tới Mỹ,” bà Rina Amiri, cựu nhà ngoại giao phụ trách các vấn đề nhân quyền Afghanistan, nói. “Sau này, ai sẽ còn sát cánh cùng Mỹ khi Mỹ phản bội những người từng đứng về phía mình?”
Một lá cờ Taliban tại Kabul, thủ đô Afghanistan, vào năm ngoái. Ảnh: Jim Huylebroek cho The New York Times.
Các cuộc đàm phán với Congo diễn ra sau áp lực hậu trường từ chính phủ Qatar nhằm tìm nơi định cư mới cho số người Afghanistan còn lại.
Một số người tại trại đã hoàn tất thẩm tra an ninh, số khác thì chưa, theo ông VanDiver. Tuy nhiên, các chính sách nhập cư của ông Trump hiện khiến họ không thể tới Mỹ. Tháng 11 năm ngoái, chính phủ đã đóng băng chương trình thị thực đặc biệt sau khi một thành viên Vệ binh Quốc gia bị một người Afghanistan — được phép vào Mỹ sau khi Taliban trở lại nắm quyền — bắn tại Washington. Tháng 1, chính quyền thông báo sẽ đóng cửa trại trung chuyển nhưng không nêu rõ số phận những người ở đó.
Theo một nguồn tin am hiểu kế hoạch, nhiều người Afghanistan tại Doha đã nói với quan chức Mỹ rằng họ sẽ không tự nguyện đồng ý sang Congo. Một số lo ngại về sự an toàn tại đó; số khác đặt câu hỏi vì sao họ phải đến Congo khi người thân của họ đang ở Mỹ.
Ông Andrew Sullivan, cựu quân nhân và Giám đốc điều hành tổ chức phi lợi nhuận No One Left Behind — chuyên hỗ trợ tái định cư người Afghanistan tại Mỹ — cho biết một số người bị đánh giá không đủ điều kiện vì lý do không liên quan đến an ninh quốc gia. Chẳng hạn, có trường hợp một phụ nữ vừa tròn 21 tuổi nên không còn đủ điều kiện đi theo thị thực của cha mình.
Theo ông, chính quyền vẫn có những lựa chọn khác, bao gồm cấp miễn trừ chính sách.
“Quan điểm của chúng tôi là nếu họ vượt qua thẩm tra an ninh, họ nên được tới Mỹ,” ông nói. “Nếu không thể tới Mỹ, tôi tin rằng chính phủ Mỹ có nghĩa vụ đảm bảo họ được đưa tới một quốc gia thứ ba an toàn, được hỗ trợ và không có các vấn đề nhân quyền nghiêm trọng.”
Các nhà ngoại giao Mỹ đã gặp quan chức Congo trong nhiều tháng. Gần đây, chính quyền Trump đạt được một thỏa thuận với Congo để nước này tiếp nhận người di cư từ các quốc gia khác bị Mỹ trục xuất. Một phần của thỏa thuận bao gồm khoản viện trợ 50 triệu USD cho cơ quan tị nạn của Liên Hiệp Quốc để hỗ trợ tại Congo.
Các cuộc thảo luận về người Afghanistan tách biệt với thỏa thuận trục xuất, nhưng cả hai đều phản ánh đặc điểm nổi bật trong chiến lược nhập cư của ông Trump: chuyển người tới những địa điểm xa xôi, ngay cả khi các quốc gia đó tồn tại các vấn đề nhân quyền hoặc có chính quyền mang tính độc đoán.
(Theo The NYT)
