“Untitled” – Tranh: Noosha Golab (Nguồn: www.saatchiart.com)
1.
Cả xứ sở vẫy vùng trong huyền thoại!
Đáy giếng ngồi nhấm nháp những mảnh vụn thi ca!
Cả xứ sở thong dong lười nhác
Hi hô thích thú trạng quỳnh
Dưới gốc đa!
2.
Ngày tôi rời nhiệm sở
Thay vì rưng rưng
Thay vì lưu luyến
Thay vì…
Bình thản và lạnh
Thừa nhận mình thất bại
Và bất lực
Trước những tào lao và dễ dãi
Những thánh thót dân túy
Những đường mật thực dụng
Không thể dối lừa cảm xúc
Nói những lời buồn
Thậm chí rất buồn
Sự dễ dãi và tào lao đã thắng
Các bạn đã thẳng
Các bạn đã tự nguyện nộp mình
Một tương lai buồn
Không – phép – màu – cổ – tích.
3.
Trâu – giẫm – chạc!
Ô kìa!
Bi không rơi lệ
Hài chẳng tiếng cười
Tôi
Bạn
Chúng ta, có thể
Ai là trâu?
Ai là chạc?
Ai nạn nhân?
Ai nguyên cớ?
Ai dự phần?
Ai không tham dự?
Không – có – ai!
Trăm năm đã cũ
Trăm năm như cũ
Và vẫn cũ.
Thấp thỏm và tội nghiệp những giấc mơ
Tủn mủn những dịu êm
Vặt vãnh an ủi vỗ về
Đơn điệu buồn tênh tiếng ru chừng hóa đá.
4.
Những cơn giông mãi phía chân trời
Nơi tôi ở bình yên đến nhạt nhẽo
Đàn chim bình yên bay đi rồi bay lại
Quen nhàm
Ngẩn ngơ lại qua
Không ai khách lạ
Nhạt nhòa nói cười muôn thủa
Chuyện trò như một nghi thức
Hiu hiu
Quạnh quạnh
Cả bốn mùa
Bình minh muộn
Hoàng hôn lê thê chậm
Sống đã chậm và chết càng chậm
Khúc bi hài miên viễn
In rõ dáng đi điệu đứng
Hằn vết từng âm sắc
Thấp thoáng trên ánh mắt
Những người sống quanh tôi.
5.
Chiều nay Thái Nguyên mưa giông xối xả!
.
Ừ phải thế nước xối xả trút,
Cuồn cuộn mây gió giật bốn bề
Chớp rạch trời tám hướng sấm nổ
Ồ mưa! Mưa! Đáng mặt mùa hè.
.
Ngột ngạt, oi nồng. Tan! Chớp mắt…
Bụi bặm, rác rến. Quét! Sạch làu
Tạ ơn Trời! Bao ngày trông ngóng
Âm âm mùi địa ngục đã lâu!
.
Ta nhào ra sân vui rỡn nước
Từng tràng mưa xối! Mát tê da
Bụm tay hứng nước trời trong vắt
Hớp một ngụm và cười ha ha!
.
Ta sống lại thiếu thời xa lắc
Đồng bãi mênh mông trắng xóa mưa!
Từ Tam Đảo, Ba Vì gió thốc
Lô giang xanh ăm ắp vỗ bờ.
.
Như chiều nay! Trận mưa bất chợt
Mưa dội về…Xa lắc xa lơ
Ôi! Cái thủa đầu trần chân đất
Cứ theo ta!
Như chiều nay!
Mưa!
6.
Ta triệu hồn sở khanh
Và nghe hắn giải trình(!)
Vẫn liếng láu đong đưa
Vẫn ranh ma như đã
Ta nghe bằng đôi tai trung lập
Không ghét không yêu không oán không thù không khinh khi và tất nhiên không chặn họng
Hồn ma
Sở Khanh giải trình
.
“Ta – trời đất Sở Khanh xưng Ta y như chính khách hạng sang – sinh ra với sứ mệnh đi lừa
Nghề của ta là thế
Tất nhiên ta phải véo von như kim trọng ướt át thi ca
Phải đong đưa và cuống quéo như thúc sinh mê mẩn
Phải hào nhoáng từ hải ngôn từ
Tất nhiên phải ranh ma như cáo cú…
Tất nhiên không thể lừa cỡ tiểu thư họ Hoạn
Ta tuổi gì mà dám
Ừ con mồi của ta là những thúy kiều!
Một mớ cổ thư thuộc cháo chan
Tự ru rín bằng thi ca nhạc họa
Tự khép mình trong trướng rủ màn che
Sống chuẩn theo định hướng
Lơ ngơ lóng ngóng
Ba nốt nhạc quy hàng lưới ngôn từ…
.
Lừa – quá dễ
Quá dễ lừa
Vài chiêu trò nhảm
Tất nhiên ta là tội phạm dù banh thây xé xác cũng cam lòng
Dù linh hồn bị đọa đày dưới chín tầng âm ti địa ngục cũng chẳng oan
Chẳng sao
Ta không tuyệt tự
Kiều – đầy rẫy
Ta vẫn tổ nghề
Nườm nượp con nhang đệ tử
Hương đăng quả thực ê hề.
7.
Bà bạn báo tin
Cháu nội sinh non
Ơn Trời cũng đã vuông tròn…
.
Chập chờn mộng mị những ngày đã qua
Dài như không thể dài hơn
Chờ con ra đời
Chờ cháu ra đời…
Không dám mơ không dám tu từ
Không dám
Chỉ mong lành lặn đủ đầu đủ đuôi và khóc váng
Chỉ mong không trục trặc nỗi gì
Phập phồng sợ
Thấp thỏm sợ
Át vía cả nỗi mừng…
Thật khổ!
8.
VỀ CHỨC NĂNG CỦA VĂN HỌC
Ai cũng có thể chém gió tưng bừng. Nhưng đảm bảo càng tưng bừng bao nhiêu thì càng…rối loạn bấy nhiêu! Chả tin, cứ thử!
.
Ai học xong một khóa huấn luyện về…văn học là có thể thao thao bất tuyệt về bốn chức năng nhận thức, giáo dục, thẩm mĩ, giải trí của cái gọi là văn học/chương.
Không sai nhưng bốn món này đâu có độc quyền của văn học? Trong khi, nói đến chức năng của một đối tượng là ta nghĩ ngay đến “chỉ có nó”, “thuộc về nó”.! Nó sinh ra để làm cái việc ấy”!
Cái bút sinh ra để VIẾT cái bút không thể làm vũ khí sát thương!
.
Vì thế mới xảy ra bảy người mười ý về Văn!
Tranh cãi cật lực miên man suốt chiều dài lịch sử!
.
Trong rất nhiều ý kiến về vụ này, tôi kết nhất với ý kiến của A.Camus.
Chả cần nói thêm về A.C vì ổng là một vĩ nhân!
Ờ! Thì vĩ nhân.
Nhưng để tôi nhắc một kỉ niệm.
Thời còn đi dạy (đại học hẳn hoi) tôi đã nhiều lần “bắt” sinh viên đọc NGƯỜI DƯNG và DỊCH HẠCH! Rồi nhận về kết quả khảo sát như sau:
100% đều thấy không hay!
100% đều không hiểu hai tác phẩm kia có gì đáng đọc. À, DỊCH HẠCH thì còn khả dĩ chứ món NGƯỜI DƯNG thì “chuối cả buồng”!
Tôi đảm bảo 99,5% thầy cô dạy văn ở ta, kể cả dạy đại học cũng mắt chưa từng ngó A.Camus!
Thế mà trong thực tế số lượng chữ mà thiên hạ bàn về NGƯỜI DƯNG ngờ rằng gấp 999 lần văn bản tác phẩm!
Rảnh rỗi chăng?
Bệnh của đám tinh hoa trí thức chăng?
.
Và bây giờ để nhắc lại ý kiến của A.Camus.
Ông bảo đại ý: Chức năng duy nhất của văn học là gieo chất men phản kháng!
Trời! Xứ ta, chữ PHẢN được đóng đinh vào PHẢN ĐỘNG, PHẢN BỘI, PHẢN TRẮC!!! Nên sợ A.Camus xanh mặt!
Chất – men – phản – kháng! Chứ không phải kêu gọi, hối thúc, ép buộc nhé!
Chất men cũng như men rượu men bia!
Bia không phải là MEN.
Rượu cũng thế không phải là MEN.
Nhưng không có MEN thì không có RƯỢU, không có BIA.
Men – phản – kháng là gì?
Cần lưu ý, trước khi có Giáo dục Khai phóng về căn bản giáo dục luôn hướng về Quy thuận, Phục tùng!
A.Camus nhận thấy còn lại thứ duy nhất giúp con người chống lại thứ giáo dục ấy là tác phẩm văn học!
Chắc đến đây thì khỏi cần viết nữa!
Thức tỉnh, rung lắc, gây hấn, phản kháng, nổi loạn, không thỏa hiệp, nghi ngờ các loại khuôn thước …Tất cả đều trở thành “xa lạ” trong trật tự ổn định, đóng băng, hóa thạch.
.
Vì thế mình rất lấy làm dị ứng với ba thứ văn chương màu mè hoa lá cành nói chí tải đạo ru rín vỗ về sến sẩm ra vẻ cao sang, dân túy, đạo đức nhân văn tủn mủn!
.
Nên, nếu lá rụng đủ nhiều thì mình chụp ảnh cúng tê lê púc. Hẳn là đẹp ngang ngửa với lá xanh. Chứ không gom về đun. Khói thì ô nhiễm môi trường.
Chụp tí hoa hẳn là không thể đun bếp!
Xong!
9.
Hạnh hoa thôn – xóa sổ
Bia cỏ mọc khắp nơi
Ẩm giả như trấu vãi
Thi gia như bầy dơi!
.
Thánh hiền đà sống lại
Ngạo nghễ – hỉ hả cười
Nô thi – bu như kiến
Xú danh – lềnh phềnh trôi.
.
Thái bình – hạc nhàn rỗi
Múa hát hội hoa đăng
Kì lân mập mập ú
Rồng lười nhác nhe răng.
.
Loạn xà bần thơ phú
Như đỉa hẹ – tu từ
Kìa đám mây điện toán
Thời “dĩ hư truyền hư”.
.
Lả lướt tê lê pốc
“Tranh minh…” miệng muôn nhà
Trời! Ngu thảm ngu hại
Tranh hết phần người ta.
.
Mơ! Một trận mưa khủng
Xối xả một trăm ngày!
Nhấn chìm! Xóa sạch bách
Được vậy! Hạnh phúc thay.
10.
Lại thơ?
Để làm gì!?
Lão bạn hỏi ra chiều thương hại
Thủng thẳng, tôi trả lời
Chẳng- để – làm – gì!
.
Chẳng- để – làm – gì!???
Lão bạn nhìn tôi ra chiều kinh ngạc
Ơ! Sao lão dễ dàng bức xúc
Chuyện không đâu
Ơ! Lão nhìn tôi cứ y như nhìn vật lạ rớt xuống từ trời hoặc từ thăm thẳm đại dương dạt vào
Ơ! Lão nhìn tôi
Khiến tôi bật khóc
Rồi cười…
.
Ông bạn đã đọc chưa? Chưa đọc?
Rồi!
Đã đọc!
Từ câu đầu đến câu cuối
Từ bài đầu đến bài cuối
Từ tập đầu đến tập vừa xong…
Thơ
Thẩn
Như con củ c…!
.
Ơ!
Để – làm – gì?
Đấy thôi câu trả lời tuyệt vời ông mặt trời
Câu trả lời phải là từ lão bạn
Từ những người đã đọc
Như lão
Khác lão…
.
Thơ để làm gì ư?
Thì đấy
Khiến người đọc choáng váng
Bực mình
Nổi đóa
Và ném ra ngôn từ bạo liệt
“Như – con – củ – c…!”
.
Tất nhiên là văng tục
Rất người
Rất đời
Không hề diễn…
.
Thơ để làm gì?
Tự lột trần chân tướng
Phần nhiều chẳng đáng tự hào!
.
Thế thôi.
11.
Những kì nhông nảy nở cấp số nhân
Múp míp
Thoắt ẩn
Thoắt hiện
Biến sắc
Thay màu
Ảo diệu kì nhông
Chóng mặt kì nhông
.
Những con kì nhông khôn ngoan
Chỉ số IQ và EQ ngoại hạng
.
Những kì nhông bút
Những kì nhông chữ
Những kì nhông thi ca hội họa
Vũ điệu biến hóa khôn lường
Những kì nhông tranh nhau khoe mẽ
Kì nhông thưa bẩm gọi dạ bảo vâng
Kì nhông khoe khoang ba đời tỏa sáng
Kì nhông phô bố mách mẹ ỷ thế cây đa cây gạo cây đề
Những con kì nhông nhiều khi
Là bạn của tôi
Người thân của bạn
Thậm chí là thần tượng của chúng ta.
.
Bạt ngàn tu từ
Loang loáng tu từ
Rờn rợn tu từ
Trơ trẽn sắc màu
Hậu – đình – hoa – phì – đại
Ngộp thở
Tắc thở bụi mịn trùm phủ nơi nơi
Núi rác khổng lồ hăm dọa…
12.
Tạ ơn tiếng Việt đã cấp từ Phông bạt
Biết ơn đám trẻ chuyển hóa Phông – bạt – tính – từ!
Để ta nhận ra
Khi ta chưa nhìn thấy mặt trời
Phông bạt đã có rồi
Ta lớn lên cùng phông bạt
Xác thân
Ta ngô nghê vì phông bạt
Ranh ma từ phông bạt
Nổi trôi cùng phông bạt
Yêu – phông bạt
Căm – phông bạt
Chiến – phông bạt
.
Lạ – phông bạt
Dậu Pha Phèo – phông bạt
Phông bạt khóc cười chia li đoàn tụ tang ma hiếu hỉ li hương hồi hương sầu hờn hận oán lên hương cái bang ngạo nghễ hô hét và đi bão
Cả một thời mang tên phông bạt
Cả một thế hệ mang tinh thần phông bạt
Có một triết học phông bạt
Có một mĩ học mĩ cảm phông bạt
Mở mắt đã thấy phông bạt
Nhắm mắt lởn vởn phông bạt
Giấc mơ phông bạt hồng
Ác mộng phông bạt đen
Kể cả khi lãng quên
Kể cả lúc suy tàn trí nhớ
Phông bạt du miên.
13.
Những huyền thoại đại bàng tơi tả te tua
Gà què cối xay cùn quanh quẩn
Những dáng điệu truyền kì lê lết sống
Tấn kịch hề mùa cuối không người xem
Đại tự sự ủ ê buồn mốc
Chất chồng kho sách cũ
BigData lạnh cóng chẳng ai tìm.
.
Nhảy múa, thét gào những mẫu hình ẩm mốc
Cơn hung cuồng tự sướng
Ngả nghiêng cười
Người cứ tiến
Gâu gâu thây kệ
Sông cứ trôi…
.
Bóng đêm vây bọc
Dày
Ừ thì dày đặc
Sợ?
Chờ bình minh?
Xin đừng
Bình minh có thể đến muộn
Rất muộn
Gục ngã…
Không
Đối mặt và thây kệ
Xuyên qua bóng đêm dày đặc
Bao khoảng mênh mông phía trước đang chờ.
14.
Rảnh rỗi
Vô mạng chơi cùng ChatGPT
Chém gió về chính trị chính em chính bác chính ông chính cháu!
Kì lạ ChatGPT thành thạo
Rất thành thạo những “CCCC”, “BIẾT BỐ MÀY LÀ AI?”, “HỒNG PHÚC DÂN TỘC”, “Caly”, “Đu càng”, “Tộc cối”, “Ở ngoải”, “Ngoài vĩ tuyến 17”, “3/”, “Bò vàng”, “Bò đỏ” vân vân và mây mây nhưng nhiều lần, thậm chí rất nhiều lần không cập nhật D Trump 2.0
Hóa ra ChatGPT rất thích mớm cung
Hỏa ra nó cũng quay quắt, quay xe chóng mặt
Hoá ra nó cũng linh tinh tí mẹt lung tung
Và nó cũng biết tập thơ được giải – tập thơ AI bị thu hồi
Nó bình luận về tập thơ bằng một câu hơi bị khủng
“Chuyện – dở – hơi – chỉ – có – ở – con – người!”
Giật mình!
Nhột
Mấy con mèo tôi nuôi ngày mỗi ngày càng ít “meo meo”
Chúng không cần cần ChatGPT
Ừ! Những con mèo
Chẳng khi nào mơ giải thưởng.
15.
Bạn tôi than sao bây giờ rất dễ phát khùng
Tôi an ủi – truy nguyên do biến đổi khí hậu
Thành ra khùng điên chúng ta mất độc quyền
Khùng trở thành từ khóa thời đại ta đang sống
Khùng cá nhân, tập đoàn, phe nhóm, khu vực, châu lục
Khùng toàn cầu
Bia cỏ, quán nhậu, cao tốc, phố cổ, công viên địa chất, di sản thiên nhiên, bãi biển thiên đường, phòng VIP, gian đại sảnh, nhà trắng, nhà xanh, bàn tròn, bàn méo…đến đâu ta cũng thấy
Những hóa thân muôn vẻ vạn màu
Nỗi điên khùng
Hòa vào hơi thở
Khảm vào giọng nói
Hiện ra áo quần
Hiện hình lễ hội
Hóa thành núi sông ta núi sông người núi sông bạn núi sông tôi
Những yêu thương, những cảm thông, những sẻ chia, những bao dung…
Thoi thóp
Ngắc ngoải
Tự bao giờ?
.
Ôi! Không còn Hamlet!
Trí tuệ khốn cùng
Ôi! Đã hết Don Kihote!
Điên rồ hành động!
.
Tôi nổi khùng
Bạn nổi khùng
Và chúng ta, có thể
Bất lực
Rũ buồn
Biến đổi khí hậu trầm trọng hơn
Có thể khùng bền vững.
16.
Ta đã già và phía trước ốm đau bệnh tật
Cõi hư vô đang chờ
Chợt nhớ đọc ở đâu đó – người ta sinh ra để chết
Sớm muộn nhanh chậm
Ai cũng đến đích cuối cùng
Bận tâm chi những chuẩn mực những quy phạm bày đặt
.
Vào một ngày đẹp trời bỗng dưng da diết nhớ
Tiếng bố mẹ ngày nao
Ngẩn ngơ nhớ trong bất lực
Di ảnh nhạt nhòa thời gian
Trang di bút cũng nhạt nhòa trên giấy cũ.
.
Mỗi lần bật máy trò chuyện với chị với anh với em
Câu đầu tiên thế nào chị ta cũng nói
Cậu in hệt bố tóc râu mặt mũi
In hệt bố giọng nói tiếng cười…
.
Có thế chứ!
Hình hài bố mẹ gửi lại nơi ta
Gương mặt, nụ cười, ánh mắt, giọng nói gửi lại nơi ta
Rồi sẽ có một ngày ta gửi lại con ta
Dây kết nối
Lặng lẽ
Không cần ồn ào
Không cần những chuẩn mực những quy phạm vô hồn rỗng không.
17.
Ông bạn mắng
Sao thơ mày miên man?
Bà bạn chu mỏ
Thơ dài ngoằng ngoẵng?
Ai đọc?
Ai xem?
.
Ồ ta biết mười mươi
Ngắn như thơ haiku như thơ tuyệt cú
Và dài như thơ Tagore
Sắp dài kỉ lục thơ Lê Vĩnh Tài
Đọc
Mấy ai
Trừ AI…
.
Đằng nào cũng không ai đọc
Thì viết cho thật dài
Thật loằng ngoằng
Thật miên man
Ai đọc
Ai không đọc
Mắc mớ chi bận lòng
.
Chưa đọc
Không đọc
Mắng
Chu mỏ
Đọc
Cũng vậy vậy thôi
Chu mỏ
Mắng!
Xứng đáng quá con người.
18.
Ai cũng kêu thiệt to
Sự – thật – sự – thật!
Ô!
Nó vẫn trước mặt sờ sờ
Kêu chi cho nhọc xác!
Sự thật nhãn tiền
Đã mấy mươi niên
Tôi
Bạn
Chúng ta. Có thể
Đều SỢ SỰ THẬT
Đều LẢNG TRÁNH SỰ THẬT
Đều CĂM GHÉT SỰ THẬT
Đều GIẢ VỜ YÊU SỰ THẬT
Sự thật nhãn tiền
Sao lại kêu!?
.
À
Thói quen làm dáng!
19.
Có những kẻ đi mãi không về
Hình – như – văn – xuôi – hư – cấu
Ba thực bẩy hư
Ba hư bẩy thực…
Đọc
Thấy buồn
Nỗi buồn dịu dàng và dai dẳng
Bâng khuâng nghĩ suy
Cười nhẹ và lắc đầu
Hiểu tất cả mà hình như không hiểu
Những gì không thể hiểu dễ viết thành văn
Những gì đã hiểu dường như đành bẻ bút…
.
Có những kẻ nằm mãi không ngồi
Ngồi mãi không bò
Bò mãi không đứng
Đứng mãi không đi
Hình như động mà không động
Văn xuôi phi hư cấu lãng quên hay né tránh?
Câu hỏi không ai muốn trả lời…
.
Có những kẻ như thế
Nhân – vật – chính – tấn – tuồng – phi – hư cấu
Làm nên huyền thoại phố
Huyền thoại đô thị dở dang
Huyền thoại ngang tầm mặt đất
Tôi ngơ ngẩn nhìn
Không thể hiểu
20.
Đàn kền kền được sinh ra để dọn xác chết
Chết già
Chết đau
Chết đói
Chết rét
Chết vì chinh chiến vô hạn vô hồi
Chết vì những cuộc ra đi đầm đìa nước mắt…
Đàn kền kền
Những con kền kền sinh ra để ăn xác chết
Sứ mệnh thiêng liêng.
.
Kền kền không sinh ra xác chết
Chẳng giống loài nào bị chết bởi kền kền.
.
Chỉ có gian manh xảo trá người
Tu từ tráo trở
Khinh bỉ ví von
Vô ơn
.
Bây giờ
Xác người hình như đã trở thành nguồn lợi khổng lồ cho dịch vụ trọn gói
Kền kền hóa thân thành người.
.
Tiêu thụ xác đồng loại
Tầm nhìn vài mươi năm.
21.
Chúng ta chẳng muốn bỏ bất cứ một thứ gì
Hình như là không – dám – bỏ!
Không dám bỏ!
Đúng rồi không dám bỏ…
.
Nỗi sợ miên trường đóng băng chúng ta tất cả
Đóng băng
Chúng ta ngột ngạt, vướng chân, quẩn chân
Chúng ta u uất và sầu muộn thoi thóp nghẹt thở
Ngôi nhà bưng kín chẳng ai dám mở
Những thần tượng già nua
Những úa vàng, những te tua, những mủn nát, những hôi mốc
Chúng ta run rẩy không dám đụng vào
Hình như cái gì cũng thành tinh
Hăm he dọa nạt
Kích hoạt thói ươn hèn
.
Chẹp miệng như một thói quen
Đành lòng vậy.
22.
Nỗi chán nản muộn phiền
Xui khiến ta về với những ngày xưa
Và huy động cả một biển tu từ
Và hào hứng thi pháp huyền thoại truyền kì cổ tích
Và bất tận rưng rưng…
Những – ngày – xưa
Lấp lánh
Trong và đẹp
Đầy nghĩa tình
Thanh thoát tinh tế vạn lần…
Cho thỏa nỗi thất vọng
Bù đắp nỗi bất lực trống rỗng mênh mông
Cuộc giải thoát màu mè dịu dàng ngòn ngọt
Bất lực
Già nua
Nhuốm sắc màu bệnh hoạn.
Đặng Tiến (Thái Nguyên)
