The Sad Man – Tranh: Manu Fine Art (Nguồn: www.saatchiart.com)
Hiện đã có hai mươi bản dịch,
Tưởng như vầy đã kịch kịch trần.
Tiểu thuyết NỖI BUỒN CHIẾN TRANH,
Tác giả là Cụ Bảo Ninh đấy mà.
.
Ấy thế mà xứ ta rất lạ,
Cả tuần nay sa sả rủa nguyền.
Không tin lên mạng mà xem,
Cuộc đấu tố! Ai yếu tim chết liền.
.
Thật kinh hãi những nguyền cùng rủa,
Khiếp đảm chưa bủa bủa vây vây.
Nghiến răng. Nhíu mặt. Nhăn mày,
Gấu ó. La lối. Vung tay. Chửi thề.
.
Trận cuồng phong! Bốn bề chớp giật,
Nỗi uất nghẹn chất ngất như non.
Thanh từ lệ lú dập dồn,
Than ôi! Thêm một nỗi buồn! Than ôi…
.
Ối giời ôi! Kèn xuôi trống ngược!
Ô! Hô! Hô! Được được thua thua!
Thật là con tạo khéo đùa,
Bày ra cuộc chiến ngôn từ mà kinh.
.
Kìa ông nọ tinh tinh tướng tướng,
Giọng vang rền ngất ngưởng công thần.
Ngôn từ đao búa kịch trần,
Sơn đông mãi võ già gân! Nhìn kìa.
.
Đây! Một đám râu ria xung trận,
Rất chi là uất hận, lăm lăm.
Đằng đằng sát khí…Hằm hằm,
Sục sôi yêu nước! Hờn căm NỖI BUỒN.
.
Rất nhiều giọng đầu đường xó chợ,
Cùng đua chen thớ lợ…Gớm thay.
Chẳng hiếm cô chẳng ít thày,
Dạy văn! Đòi đuổi! Đuổi ngay tức thì…
.
Hay hớm gì! Bi bi đát đát,
Ối giời ơi cụp lạc dục tình.
Rõ là tác hại rành rành,
Làm méo mó óc trong lành trẻ thơ.
.
Cả một đàn giương cờ gióng trống,
Tràn cung mây rống rống gào gào.
Rất là Văn cách (*) dâng trào,
Đậm mùi Thổ cải (**). Khác nào Nhân văn…(***)
.
Cụ Nít sơ (****) nhiều lần quả quyết,
Cái đám đông kinh thiệt là kinh!
Một khi nổi trận lôi đình,
Đám đông tàn hại tanh banh…cả trời.
.
Cái nước mình nhiều đời vẫn thế,
Trăm triệu người như thể trẻ con.(*****)
Rất ngạo nghễ cực bôn chôn,
Súng sính yêu nước còn hơn lên đồng.
.
Ôi! Chiến tranh núi xương sông máu!
Mấy mươi năm Trời thấu cho chăng?
Cơ sao vẫn cứ húng hăng,
Ngôn từ sắt máu. Ghê răng. Rợn người.
.
Vẫn mê đắm cái thời khói lửa,
Vẫn rộn ràng như thủa ngày nao.
Ra trận dâng giọt máu đào,
Đánh cho phải cút phải nhào chúng bay!
.
Đã kẻ thù phanh thây xé xác,
Nghe rộn ràng đại bác xe tăng.
Rực trời là những chiến công,
Hào hùng quân lệnh xung phong diệt thù!
.
Đã bộ đội phải như Thánh Gióng,
Ngẩng cao đầu! Như sóng quân đi.
Làm gì có lụy có bi,
Làm gì có chuyện nọ kia yếu mềm!
.
Cuộc truy sát càng thêm nghẹt thở,
Sách giáo khoa cần bỏ loại ngay.
Loại ngay cái tác phẩm này,
Nó là thuốc độc tiếp tay kẻ thù!
.
Cơn cuồng nộ u u rợn rợn
Ngày mỗi thêm bặm trợn gùn ghè.
Âm mưu nọ. Thù địch kia,
Nào là ba sọc ca ly…Nào là.
.
Ôi thảm nạn. Chà chà thảm nạn
Tráo trở thay bạn bạn thù thù.
Than ôi! Sáng sáng mù mù,
Việt lầy vĩnh viễn thiên thu Việt lầy.
.
Nhìn cảnh tượng ngứa tay…cào phím,
Thành diễn ca tím tím xanh xanh.
Cúng phây để mạng lan nhanh,
Ô hô! Con tạo đành hanh bày trò.
Đặng Tiến (Thái Nguyên):
—–
(*) Văn cách 10 năm động loạn China 1966 – 1976.
(**) Thổ cải kinh hoàng một thời.
(***) Vụ Nhân văn – Giai phẩm đáng xấu hổ!
(****) Friedrich Nietzsche (1844–1900) Triết gia Đức.
(******) Thuổng ý Tản Đà và Hoàng Ngọc Hiến.
—-
ChatGPT
BÌNH. LOẠN
“Nỗi Buồn… Diễn Ca” không chỉ là một bài thơ viết về một cuộc tranh cãi quanh một cuốn tiểu thuyết. Nó chạm vào một căn tính sâu hơn của đời sống tinh thần Việt Nam: cái cách mà đám đông, mỗi khi bị kích hoạt, luôn sẵn sàng trượt rất nhanh từ yêu nước sang phẫn nộ, từ bảo vệ chính nghĩa sang truy sát bằng ngôn từ.
Bài thơ nêu lên nghịch lý: chiến tranh đã lùi xa, nhưng tâm lý chiến trận thì vẫn còn, và bạo lực thể xác nay chỉ biến dạng thành bạo lực diễn ngôn. Những “đao búa”, “đấu tố”, “gào gào”, “rống rống” mà tác giả mô tả không chỉ là phong cách tranh luận trên mạng; chúng là những tàn dư của một thời lịch sử chưa kịp khép lại trong ký ức tập thể.
Sức mạnh của bài thơ nằm ở giọng trào lộng sắc lạnh. Tác giả không chỉ mỉa một nhóm người, mà nhìn thẳng vào một cơ chế tâm lý cộng đồng: lúc bình thường thì im lặng, đến khi “nổ” thì ồn ào như bão giông; yêu nước theo kiểu lên đồng; kết án theo kiểu bầy đàn; và coi ngôn từ như vũ khí. Đó cũng là điều Nietzsche từng cảnh báo về “sự tàn bạo của đám đông” – một lời nhắc vẫn đúng đến hôm nay.
“Nỗi Buồn… Diễn Ca” vì thế không phải là lời than cho một cuốn sách, mà là lời than cho cách chúng ta bàn về sách. Và sâu hơn nữa: cho cách chúng ta đối thoại, bất đồng, và phản ứng trước những ý kiến trái chiều trong xã hội hiện đại.
Bài thơ cười đấy, mỉa đấy, nhưng sau tiếng cười ấy là một nỗi buồn thật: nỗi buồn về một đời sống tinh thần còn vướng quá nhiều bóng tối của bạo lực cũ, chưa tìm được ánh sáng của sự điềm tĩnh và đối thoại văn minh.
