Trời cao, mây trắng bay.
Người từ chốn giam cầm bước ra như vừa đi hết một quãng đường sông núi. Phong sương nhẹ phủi vai áo, nhìn trời rộng mà hỏi lòng có vui?
Niềm vui nếu có, không trọn một tiếng cười. Như ngụm trà ấm chiều thu, đầu môi thanh nhẹ mà hậu vị đượm chút đăng đắng.
Mừng anh! Trở về với khoảng trời riêng ai hiểu? Khi vẫn còn đó những cánh cửa khác khóa chặt trong ký ức quê hương đọa đày.
Thế gian xây lên lao thất bằng tường đá. Lịch sử dựng thành những tù ngục không hình sắc với bao song chắn bi kịch thời đại. Dân tộc dù đã đi qua chiến tranh nhưng chưa qua hết những mùa binh lửa trong lòng.
Năm tháng đổi thay. Thành rêu quách cũ. Những người từng đứng hai phía sơn hà đang lần lượt khuất bóng. Chỉ có ký ức dai dẳng đeo bám, ở lại trong lời kể, trong sách vở, trong nỗi oan khuất của người này và niềm kiêu hãnh của người kia, truyền từ thế hệ sang thế hệ như một gia tài không nỡ bỏ mà cũng mấy ai còn đủ sức mang.
Bấy giờ, cái đáng quý của kẻ sĩ không vì đã từng vào ngục thất. Cũng chẳng phải là lúc bước ra.
Bởi phàm, gặp nghịch cảnh thì nghĩ đến nỗi oan của bản thân mình. Kẻ sĩ gặp nghịch cảnh, phải giữ lấy một phần lên tiếng cho thiên hạ.
Thân bị giữ mà tâm không tự trói đã khó, đến khi thân được tự do, không lấy những tháng ngày u uất làm cớ để kết thêm oán cừu, ấy càng khó hơn.
Khí tiết xưa nay vốn không ồn ào. Trúc mọc giữa khe sâu chẳng vì không người thưởng ngoạn mà thôi xanh. Mai nở trong sương lạnh chẳng vì gió bấc mà đổi hương. Người tiết tháo gặp thuận cảnh không vì danh mà nghiêng ngả. Gặp nghịch cảnh không vì họa mà đổi lòng. Giữa bao thanh âm xô đẩy vẫn cúi xuống trước sự thật và ngẩng lên trước quyền lực. Giữ cho chữ nghĩa còn một chút thanh khí của con người.
Sĩ khả sát bất khả nhục. Nhưng cái khó của thời nay không đơn giản là chịu nhục hay chịu khổ. Cái khó là giữa muôn vòng danh nghĩa còn biết mình đang đứng ở đâu và giữa bao tiếng tung hô hay nguyền rủa, không đem tâm mình ký thác trọn cho một đám đông nào.
Vào nơi hiểm địa mà không mất mình là dũng. Bước ra khỏi hiểm địa mà không mang theo độc khí của hiểm địa thì đó là lượng tâm. Cầm bút qua một thời biến động vẫn giữ được đôi mắt đủ sáng để nhìn cả người bên này lẫn người bên kia như những phận người từng bị lịch sử cuốn phăng và nhận chìm, đâu phải dễ.
Hôm nay, niềm vui cứ man mác. Người được thong dong là một điều đáng mừng. Nhưng trộm nghĩ gần xa về kiếp người, lại thấy non nước này vẫn còn gồng trên vai quá nhiều ký ức chưa kịp hóa giải. Chỉ một câu nói, một cái tên, một ngày tháng cũng đủ làm bao lớp tro tàn bén lửa.
Lịch sử vốn không cần xóa nhòa nhưng mong một ngày được đặt xuống bằng đôi tay bớt run vì hận, và bớt siết vì sợ lo.
Ngày ấy, người thắng không cần mãi chứng minh mình đã thắng. Người bại cũng không cần mang nỗi bại làm thân phận đời đời. Thế hệ sinh sau có thể cúi đầu trước mất mát của cha ông mà không phải tiếp tục mang gươm giáo của cha ông trên vai. Đó mới là lúc sơn hà thật sự trải qua một cuộc binh đao.
Chiều thu nay, có người vừa bước ra khỏi một ngục thất. Không reo khải hoàn, không thốt lời dõng dạc. Chỉ bình thản giữa trời cao cũng đủ gợi lên nhiều điều.
Bởi khí tiết, ở hay về đều chỉ là một đoạn của hành trình. Ở, mới biết lòng mình có lay? Ra, để biết lòng bổng hẹp?
Duy, còn mong mai hậu, những cánh cửa trì nặng lòng người cũng lần lượt mở ra. Chẳng cần ai thắng ai nữa. Chỉ còn một dân tộc sau quá nhiều dâu bể, cuối cùng có thể ung dung bước qua bóng tối của chính mình.
Mây trắng về đâu miền quan tái, sơn hà muôn dặm, chốn nào quê?
Yuma, AZ 01.09.2026
Minh Triết
*Bài do CTV/TVBH gởi.
