Bệnh xoắn tinh hoàn
Tình cờ tôi đọc được trên Facebook một status của bạn Hiếu Đây viết về chuyện đi khám nghĩa vụ quân sự. “Vì đi khám theo xã nên em vô tình gặp lại một thằng bạn cùng làng, hai thằng ngồi đợi gọi tên vào khám mà hồi hộp với run lắm. Thằng bạn em nó bảo là đợt khám này là khám tổng thể, xem có bị mắc bệnh truyền nhiễm hay trĩ chiếc gì không. Đấy xong cái đọc đến tên em, thì em cầm giấy tờ vào, vào đến nơi, bác sỹ đang khám cho một người khác, em thấy bác sỹ cầm cái dụng cụ gì gì đó, lật ciu ông bạn kia.. Lật sang trái, rồi lại lật sang phải. Đang chăm chú tập trung xem thì bác sỹ quay sang bảo em: “Để lên bàn đi”. Vốn là người nhanh nhạy, em liền cởi quần áo ra rồi đặt “ciu” lên bàn. Cả khán phòng lúc này đang khá yên tĩnh bỗng nhiên bị tiếng cười của bác sỹ mà đổ dồn về phía em. “Tôi bảo cậu để hồ sơ lên bàn, chứ có bảo cậu để “ciu” lên đây đâu? Để hồ sơ lên đây, rồi ra kia người ta khám”. Mặt em đỏ bừng, lúc nào mà có cái lỗ nào là em chui luôn xuống cho rồi. Sau khi khám xong đang mặc quần áo vào thì quay sang thấy thằng bạn cùng làng cũng đã vào khám từ bao giờ. Mặt cậu bé kiểu ngại ngùng thấy rõ, trông căng thẳng lắm. Cũng giống em với mọi người nó cũng bị khám “ciu”, bác sỹ cầm cái dụng cụ lật qua lật lại, xong bảo nó: “Xoay đi”. Giữa thanh thiên bạch nhật, em thấy nó cầm con “ciu” xoay xoay như chong chóng của nobita. Khuôn mặt của vị bác sỹ khám năm đó, đến tận 3 năm rồi, em vẫn chưa quên được, lạ lùng khó diễn đạt lắm”.
Status của bạn Hiếu có phần…phiếm nhưng chuyện khó nói này đúng là chuyện vui. Nó cũng nhắc tôi chuyện 70 năm trước. Thời gian khác, địa điểm khác, chế độ khác nhưng cũng cùng một chuyện khám sức khỏe nhập ngũ. Chuyện bạn Hiếu gọi là khám “ciu”, hồi đó chúng tôi gọi là khám chim. Năm 1956, khi đang học lớp Đệ Nhị tại trường Chu Văn An Sài Gòn, lớp chúng tôi phải khám sức khỏe để tham gia khóa học Quân Sự Học Đường. Chỉ học mỗi cuối tuần trong vài tháng chứ có đi lính tráng gì đâu nhưng cũng phải khám sức khỏe. Cả lớp khoảng bốn chục mạng được lùa vào một phòng, đứng xếp hàng trong tình trạng tô hô. Thanh niên mới ra giàng 16, 17 tuổi, lần đầu thả chim ra trước mặt bạn bè, ốt dột muốn chết. Thằng nào cũng bụm lại trừ một vài tên nhâng nháo, không biết đã sử dụng tới công dụng số hai của chim chưa mà đứng tỉnh bơ như muốn khoe hàng. Bác sĩ bữa đó là một nữ bác sĩ càng làm chúng tôi đỏ mặt. Bộ chính phủ hết nam y sĩ rồi hay sao mà đưa chúng tôi vào cái thế tẽn tò như vậy. Bà ngồi trên chiếc ghế, tay cầm một thanh gỗ, nâng hai hòn ngọc lên ngắm nghía rồi hý hoáy ghi vào bệnh án. Khi về lớp, chúng tôi tụ thành từng nhóm, phê bình vũ khí của từng đứa, như là một phát minh vĩ đại ngàn năm một thuở.
Chẳng đứa nào hỏi tại sao bác sĩ phải “cân bìu” như vậy. Bộ nếu lệch thì không cầm súng được sao! Chúng tôi ngây ngô chỉ biết một mà không biết hai. Chuyện hai hòn là chuyện quan trọng của tình trạng sức khỏe trong quân ngũ. Quân đội của bất cứ đất nước nào, thể chế nào cũng phải cân hai hòn của tân binh trước khi quyết định chấp nhận cho đi ắc-ê. Mục đích là để kiểm tra số lượng và phát hiện các dị tật, bệnh lý vùng bìu như teo tinh hoàn, khối u, thoát vị bẹn hoặc các bệnh lây truyền qua đường tình dục nhằm quyết định có đủ tiêu chuẩn nhập ngũ không. Thoát vị bẹn, nôm na gọi là sa đì, là tình trạng các cơ quan hoặc mô bên trong ổ bụng như quai ruột, mô mỡ, chui qua điểm hở của thành bụng vùng bẹn sa xuống túi bìu.
Trong khi nhìn con chim, nhất là hai tinh hoàn, bác sĩ sẽ kiểm tra xem tân binh có đủ hai hòn không. Nếu thiếu một hòn từ bẩm sinh hay tinh hoàn ẩn là phải ghi vô hồ sơ. Tinh hoàn ẩn có hai trường hợp: hoặc còn nằm trong ổ bụng hoặc nằm ở ống bẹn mà không xuống bìu.
Một điều quan trọng khác là trường hợp mà y khoa gọi là “giãn tĩnh mạch thừng tinh”. Đây là tình trạng các tĩnh mạch phía trên tinh hoàn bị giãn nở, khi sờ vào có cảm giác như một búi giun. Bệnh có nhiều mức độ, mức độ nặng có thể gây đau nhức khi vận động mạnh nên lính chê. Vác súng thiệt mà đau súng cơ hữu, phiền toái nhãn tiền, đồng đội và địch quân đâu có chờ được.
Sờ nắn vùng bìu có thể kiểm tra được tình trạng “tràn dịch màng tinh hoàn” hoặc u nang. Đó là tình trạng tích dịch gây sưng to bìu, sờ vào thấy mềm, mang lại cảm giác nặng tức.
Lại còn chuyện teo tinh hoàn. Kích thước hai hòn không hài hòa, thường là do biến chứng bệnh quai bị, có làm giảm chức năng sinh lý hay không.
Hai hòn nhỏ như trứng cút hoặc, phì nộn hơn, như trứng gà mái tơ mà rắc rối nhiều chuyện. Chuyện lính tráng nối kết với hai hột này ra sao? Khi tập luyện tại quân trường cũng như tham gia đánh đấm ngoài chiến tuyến, cần đòi hỏi sức vóc cho những động tác nặng. Chỉ nguyên quân trang quân dụng mang vác cũng è người ra, nói chi tới chuyện phải di chuyển với tốc độ nhanh như chạy. Nếu bị các bệnh như giãn tĩnh mạch thừng tinh nặng, tràn dịch màng tinh hoặc tinh hoàn ẩn, việc phải vận động mạnh sẽ gây ra những cơn đau dữ dội hay nguy cơ bị sa đì hoặc các biến chứng khác sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe và khả năng chiến đấu.
Tôi đã kể chuyện bà bác sĩ dùng chiếc que nâng tinh hoàn để khám chim khi chúng tôi tham gia lớp huấn luyện quân sự học đường lúc còn là những thư sinh của lớp Đệ Nhị trung học. Sau này, khi nhập ngũ thiệt thọ, chuyện không nhẹ hều như ngày đó. Thanh niên Sài Gòn thuở đó thường trình diện nhập ngũ tại Trung Tâm 3 Tuyển Mộ và Nhập Ngũ tại trại Lê văn Duyệt Sài Gòn. Các bác sĩ, thường là nam, đeo găng tay cao su, dùng hai ngón tay bóp nhẹ vào tinh hoàn của tân binh và ra lệnh: “Ho mạnh lên!”. Lệnh này sẽ giúp kiểm tra xem có bị thoát vị bẹn (sa đì) hay bị tinh hoàn ẩn (một hòn) hay không. Nếu ho mạnh mà thấy có khối sa xuống bẹn hoặc tinh hoàn có dị tật nặng thì sẽ được xếp loại sức khỏe kém, có thể được hoãn dịch.
Tôi đã trình diện tại Trung Tâm 3 Tuyển Mộ và Nhập Ngũ vào năm 1970, khi đang làm công chức. Tôi chỉ nhập trại để được huấn luyện 9 tuần tại Trung Tâm Huấn Luyện Quang Trung rồi trở về nhiệm sở cũ tiếp tục công việc. Tâm trạng tôi khác với những bạn cùng trình diện. Nếu đủ sức khỏe, họ sẽ nhập ngũ đàng hoàng. Phải ra chốn mũi tên hòn đạn bay vèo vèo, nhiều thanh niên rét. Họ kháo nhau dùng chiêu trò để được hoãn dịch. Chiêu trò họ dùng rất đa dạng. Có anh sức dầu nóng, dầu gió hoặc các loại hóa chất dân gian vào chim trước khi vào phòng khám khiến vùng kín sưng vù lên. Kết quả khá bi hài. Còn đang xếp hàng đợi gặp bác sĩ, vùng chiến lược đã nóng rát khiến các chàng này phải nhảy dựng lên, la oai oải khiến mọi người được một dịp coi trình diễn vũ điệu không tốn tiền.
Khi bác sĩ ra lệnh ho, muốn đánh lừa bác sĩ mình bị bệnh phổi hay thoát vị, chàng ho thật nhiệt tình, nổ như sấm, nước miếng bay ra tung tóe vào mặt bác sĩ khiến ông thầy dùng cây gỗ gõ đầu cho bệnh luôn!
Nhưng vui nhất là những anh chàng quá nhạy cảm, bác sĩ chỉ mới chạm tay vào, chim cò đã dựng đứng lên khiến cả bác sĩ lẫn bạn bè đứng cạnh ôm bụng cười không dứt.
Ngược lại, nhiều anh quá sợ hoặc run cũng khiến các bác sĩ đau đầu. Một hội đồng y tế khám bệnh nhập ngũ thường có từ 3 tới 5 bác sĩ, nhiều thanh niên yếu bóng vía phải tô hô trước các ông thầy này nên run như cầy sấy. Run đến nỗi súng ống teo lại hết. Khám khiếc chi được. Gặp trường hợp này các bác sĩ thường phải trấn an hoặc cho ngồi đợi tới khi tình trạng khá hơn.
Cũng lò dò trên Facebook, tôi bắt gặp một status không có tên tác giả về chuyện khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự của một thanh niên bất mãn với cái trò phải nhông nhông trước bá quan thiên hạ.
“Rất nhiều chuyện nghiền tui nát trong cái buổi sáng này nhưng mà chuyện phần khám da liễu (lột đồ ra cho bác sỹ coi) khiến tôi bức xúc nhất.Có thể lột quần ra rất bình thường với nhiều người nhưng với tui, tui cảm thấy như bị hãm hiếp vậy (gọi tui yếu, tui bê đê gì cũng được) nhưng mà tui không hề muốn lột đồ trước mặt ai cả. Nếu tui có bệnh tui cũng không có nhu cầu khám. Bắt một người lột đồ mà không có sự đồng ý hay thậm chí là đồng ý vì bị ép buộc khác gì hãm hiếp. Nếu chỉ có mình tui và bác sỹ thì có lẽ mọi chuyện có thể tạm gọi là bình thường nhưng tui vào phòng với 3 người khác. Cộng thêm một ông cảnh sát, một quân nhân. Lúc khám xong, mặc đồ vào, ông cảnh sát còn hỏi một bạn là “Có bồ chưa?. Bác sỹ còn bắt tui chạm vào kéo miếng da lên, xoay người, banh đít ra. Lúc quay người ra và banh đít ra, tui cảm thấy muốn khóc. Thực ra, cái việc banh mông ra cho họ kiểm tra cũng giống như mấy người chuẩn bị vô tù bị kiểm tra vậy.Lúc khám xong, ra ngồi trên ghế, tôi trùm mũ trùm lên che hết đôi mắt và tui thực sự đã khóc. Tại vì thực ra đối với tui, tui nhạy cảm và trân trọng từng hành động tui làm và diễn ra với tui. Tui chỉ muốn người mà sẽ cởi đồ mình, thấy mình trần truồng đầu tiên là một người đặc biệt và yêu mình, không phải một ông bác sỹ già, một ông cảnh sát và một quân nhân bị què. Một phần cũng có lẽ vì tui tự ti về cơ thể. Có thể bạn nghĩ chuyện rất bình thường nhưng mà đối với tôi và nếu bạn nghĩ kỹ lại thì chả khác gì tước đi một phần con người của tui và bạn”.
Nhân tâm tùy…mạng mỡ. Bá nhân bá tánh. Có những người coi chuyện phải tú-nuy là chuyện kinh khủng. Nhưng cũng có những người tỉnh bơ coi là chuyện không có gì mà ầm ỹ. Nhưng khi đã vào phòng khám, dù khám bệnh hay khám nhập ngũ, trường hợp bác sĩ cần bệnh nhân cởi quần cởi áo là chuyện bắt buộc. Một anh đẩy cửa bước vào phòng khám của một bác sĩ. Ông đang cặm cụi ghi ghi chép chép vào hồ sơ bệnh lý của bệnh nhân ông vừa khám xong. Thấy có người vào, ông bác sĩ máy móc ra lệnh: “Cởi quần áo ra nằm lên giường”. Anh chàng lúng túng đứng xớ rớ nơi góc phòng, không nhúc nhích. Bác sĩ ngước lên, thấy anh chàng không tuân lệnh, nạt nộ: “Sao không nghe thấy tôi nói gì sao? Cởi quần áo ra!”. Anh chàng thần hồn nát thần tính, vội cởi quần áo và leo lên giường nằm. Làm xong hồ sơ của bệnh nhân trước, bác sĩ nhấc mục kỉnh, đeo dây nghe, tiến tới bên giường lớn tiếng hỏi: “Bệnh chi?”. Anh chàng khép nép thưa: “Tôi tới giao thuốc cho bác sĩ!”.
Giỡn chút cho vui nhưng lại bị lạc đề. Đang nói chuyện khám chim lại quẹo qua chuyện…khám chim. Nghe như có vẻ giống nhau nhưng hoàn cảnh có khác. Chúng ta đang nói chuyện khám để nhập ngũ. Một anh chàng từ vùng quê tới, không có thói quen mặc quần lót, vừa run vừa mắc cở khi được lệnh cởi quần trong phòng khám. Anh lúng túng kéo khóa quần xuống mãi không được. Anh sợ bị la nên dùng sức mạnh kéo lẹ xuống. Cậu nhỏ bị kẹt cứng vào phéc-ma-tuya. Mặt mày tái mét, đau không chịu nổi, anh la toáng lên. Tất cả các bác sĩ và những người trong phòng đều luống cuống. Một vị bác sĩ có kinh nghiệm vội chạy tới cứu nạn. Ông dùng dầu bôi trơn để giải thoát cho cậu nhỏ đang bầm tím, lấm chấm máu nơi vài vết sước. Dầu bôi trơn không ép-phê, ông vớ chiếc kìm y khoa trên bàn khám chạy tới. Nạn nhân sợ, tưởng bác sĩ kẹp thằng nhỏ, ú ớ không biết nói sao, chỉ biết giơ tay có ý ngăn cản. Bác sĩ trấn an, khéo léo bấm vào chiếc khóa, giải thoát được cho thằng nhỏ nạn nhân. Mọi người thở phào. Bác sĩ vừa lau mồ hôi vừa vỗ vai anh chàng nhà quê: “Cậu may đấy nhé! Đi khám nghĩa vụ quân sự mà chút nữa là biến thành thương binh trước khi nhập ngũ!”.
Chuyện khó nói đã nói xong. Chừ tới chuyện dễ nói. Đi khám tòng quân thiệt là chuyện khó chịu nhưng từ cái khó chịu đó, nhiều người được giải cứu. Thường thì chúng ta ngại đi tới phòng mạch, nhất là những chàng trai trẻ. Đi tới khám “tổng hành dinh” càng ngại hơn nữa. Nhưng khi bắt buộc phải khám mới lòi ra bệnh, những bệnh chẳng chết con ma nào nhưng di hại thì chết rất nhiều con ma. Chàng thì tinh hoàn ẩn, chàng thì giãn tĩnh mạch thừng tinh, chàng thì tràn dịch màng tinh hoàn, chàng thì u nang, chàng thì teo tinh hoàn, và nhiều chứng tật dị dạng khác khiến có thể bị vô sinh hoặc tổn hại sức khỏe mà không biết. Giờ thì biết, được hoãn dịch, ra về chữa chạy sửa soạn cho tương lai khi một mai tra chân vào vòng vợ vợ con con!
11/2026
Website: www.songthao.com
Cấu tạo tinh hoàn.
Tinh hoàn bình thường





