Ngày 8 tháng 11, chương trình 60 Minutes phát sóng một cuộc phỏng vấn khác đặc biệt, ít nhất là từ khi CBS thuộc về Paramount Skydance Corporation và dưới sự điều hành của Bari Weiss. Người dẫn chương trình Ross Douthat đặt cho Donald Trump – tổng thống Mỹ – một giả định mang tính thần học: giả sử sau khi qua đời, điều duy nhất ngăn cách ông bước vào thiên đàng là việc ông có sẵn lòng yêu thương và tha thứ cho James Comey, Nancy Pelosi và những người khác mà ông từng công khai nói là mình căm ghét hay không. Ông có làm được không?
Douthat hỏi câu ấy vì trước đó, ông hỏi Trump: “Ông nghĩ chuyện gì xảy ra khi ông chết?” Và Trump trả lời: “Tôi là người có tín ngưỡng, nên về lý thuyết thì tôi sẽ lên thiên đàng.”
Donald Trump phải rất chắc chắn mới có thể đưa ra câu trả lời như thế.
Trở lại với sự tha thứ. Trả lời Douthat, Trump nói rằng một câu “có tha thứ” sẽ là thiếu trung thực. “Vậy thì tôi đâu còn là chính mình, phải không?” ông ta nói tiếp. Khi bị hỏi dồn rằng câu trả lời ấy có còn đúng ngay cả trước sự phán xét của Thiên Chúa hay không, Trump vẫn không hề lay chuyển. Ông nói có lẽ ông không thể tha thứ, vì “tôi thật sự căm ghét một số kẻ thù của mình, và tôi sẽ mãi như vậy.”
Với tính cách của một Donald Trump từ ngày bước xuống chiếc cầu thang cuốn lịch sử ở Trump Tower ngày 16/6/2015, thì câu trả lời vào 11 năm sau, trước ống kính, khi Trump 80 tuổi, tôi cho đó là câu trả lời nghiêm túc. Rất nghiêm túc!
Tuần lễ của Mùa Vọng năm 2019, tôi tham dự một đêm lễ của giáo dân tại một nhà thờ ở vùng Little Saigon. Vị cha xứ cử hành thánh lễ hôm đó đặt câu hỏi khi bắt đầu bài giảng: “Tôi hỏi các anh chị em, khi người ta chết, người ta sợ nhất điều gì?” Cả giáo đường im lặng như tờ. Vì không phải là người có đạo, tôi im lặng, chỉ nói với người bạn là một con chiên ngoan đạo ngồi bên cạnh, “họ sợ không biết mình sẽ đi về đâu.”
Khi nhìn vòng quanh, không ai trả lời, vị cha xứ nói: “Người ta sợ không biết được đi đến nơi nào, đời sống nơi đó ra sao.”
Tôi mỉm cười. Nội dung của bài giảng sau đó trôi mất từ tai này sang tai kia ngay trong đêm. Xin lỗi, vì tôi là người ngoại đạo.
Câu trả lời của Donald Trump hôm 8/11 làm tôi nhớ lại đêm Mùa Vọng đó. Vậy là Trump chắc không thuộc nhóm người sợ sau khi mình chết chuyện gì xảy ra, vì ông ta tin ông ta được lên thiên đàng.
* Tha Thứ Và Thù Hận
Kitô giáo đặt sự tha thứ vào trung tâm của lời cầu nguyện duy nhất mà Chúa Jesus dạy các môn đệ: “14. Thật vậy, nếu anh em tha lỗi cho người ta, thì Cha anh em trên trời cũng sẽ tha thứ cho anh em.
15. Nhưng nếu anh em không tha thứ cho người ta, thì Cha anh em trên trời cũng sẽ không tha lỗi cho anh em.” (Mt 6,14–15).
Đoạn Kinh Thánh này nằm ngay sau phần Kinh Lạy Cha, trong đó có câu: “Xin tha nợ chúng con như chúng con cũng tha kẻ có nợ chúng con.”
Còn Phật Giáo thì dạy, tha thứ là để bạn được bình an. Đức Phật dạy rằng sân hận không thể xóa bằng sân hận. Sân hận chỉ có thể xóa bằng tình thương yêu. Việc ôm giữ hận thù không làm người gây tổn thương khổ hơn, mà chính bạn là người đang tự cầm hòn than hồng ném vào kẻ khác nhưng tay mình bị bỏng trước. Tha thứ là vì chính bạn xứng đáng được thanh thản.
Nghĩa là, cả Chúa Jesus hay Đức Phật Thích Ca, đều khuyên nhân loại hãy tha thứ, bỏ thù hận.
Từ năm 2016, một dòng chảy đáng kể trong sự ủng hộ của giới Kitô hữu dành cho Trump đã đặt ông ta trong khuôn khổ là người được Thiên Chúa chọn. Sau khi Trump thoát khỏi ít nhất hai vụ được cho là “ám sát” thì niềm tin này ở những người Công Giáo càng mãnh liệt. Những video phỏng vấn bất chợt của kênh The Good Liars nổi tiếng cho thấy rõ điều này.
Nhưng khi đám đông reo hò cổ vũ một nhà lãnh đạo tuyên bố sẽ căm ghét kẻ thù mãi mãi, thì họ đang tôn vinh “thiên sứ” mà Chúa Jesus chọn hay họ đang tán thành chính sự hận thù ấy? Cho dù nó đi ngược với Tin Mừng?
* Tha thứ không đồng nghĩa với bình thường hóa
Rồi ở một khía cạnh khác nhưng đầy ý nghĩa, Amy Acton, ứng cử viên Dân Chủ tranh chức thống đốc Ohio và là một bác sĩ nhi khoa đã công khai nói về việc sống sót sau việc bị lạm dụng thời thơ ấu, đã phải đối mặt với một quảng cáo chính trị tàn nhẫn và vô nhân.
Đối thủ của bà là Vivek Ramaswamy phát một quảng cáo có sự xuất hiện của bà Donna Arthur, người mẹ bị truất quyền nuôi dưỡng, gọi con gái mình là kẻ nói dối và ám chỉ bà không đủ tư cách nắm giữ chức vụ. Quảng cáo cố tình bỏ qua quá khứ. Năm 1978, khi Acton 12 tuổi, tòa đã tước quyền nuôi dưỡng của bà Arthur sau khi người chồng sau của bà ta bị buộc tội cưỡng hiếp Acton. Mẹ bà vẫn tiếp tục chung sống với người đàn ông đó.
Thống đốc Mike DeWine, một người Cộng Hòa từng ủng hộ Ramaswamy, yêu cầu ông gỡ quảng cáo. Các cựu thống đốc khác của Ohio cũng như hàng trăm cựu học sinh của chính trường trung học Công Giáo mà Ramaswamy từng theo học, cũng lên tiếng. Donald Trump theo hướng ngược lại, gọi đó là một quảng cáo “rất mạnh mẽ” và nói rằng ông ta khuyên Ramaswamy tiếp tục phát nó. Phó Tổng thống JD Vance, một người cải đạo sang Công Giáo, đã bênh vực quảng cáo này.
Ngày 3 tháng 11, bà Amy Acton đắc cử, trở thành người phụ nữ đầu tiên trở thành thống đốc Ohio. Khi Gayle King của đài CBS hỏi liệu bà có nói chuyện với Ramaswamy không, bà trả lời là không: “Chúng ta không thể bình thường hóa hành vi như thế này. Nó đã vượt quá mọi giới hạn.” Bà nhấn mạnh sự cần thiết phải có can đảm để ngăn chặn việc bình thường hóa thứ ngôn ngữ như vậy.
* Thiên Đàng Cho Ai? Địa Ngục Cho Ai?
Trí tưởng tượng phổ thông hình dung thiên đàng là phần thưởng cho hành vi tốt và địa ngục là bản án được tuyên từ bên ngoài, một “học bạ” trên trời. Thiên đàng dành cho người tốt và địa ngục hẳn nhiên dành cho người xấu. Thiên đàng dành cho những ai đón nhận lòng thương xót, và đón nhận lòng thương xót có nghĩa là, ít nhiều, trở nên biết thương xót. Địa ngục, đối lập lại tất cả những điều đó, là nơi đón chờ người có lòng dạ hẹp hòi, đố kỵ, không biết mở rộng trái tim với tha nhân.
Thái độ của bà Acton không cần diễn đạt bằng ngôn ngữ thần học, nhưng nó làm sáng tỏ một sự phân biệt đạo đức mà cuộc phỏng vấn của Trump đã làm mờ đi.
Người ta có thể từ chối bình thường hóa cái ác hoặc sự độc ác mà không để lòng thù hận trở thành nguyên tắc tổ chức đời sống nội tâm của mình. Việc bảo vệ phẩm giá con người, của chính mình và của người khác, có thể bao gồm sự từ chối rõ ràng những gì không thể chấp nhận. Nó không đòi hỏi việc nuôi dưỡng mãi mối thù cá nhân. Câu trả lời của bà Acton hướng tới một hình thức minh bạch đạo đức bảo vệ bản thân khỏi việc bị định nghĩa bởi những tổn thương đã chịu, đồng thời vẫn gọi tên tổn thương đó. Ngược lại, câu trả lời của Trump chấp nhận chính lòng thù hận như điều ông sẽ không buông bỏ, ngay cả với cái giá là thiên đàng.
Acton không hề trao lời tha thứ. Bà thậm chí từ chối nói chuyện với người đã dùng tuổi thơ của bà để tấn công bà. Vậy sự tương phản với Trump là thật, hay chỉ mang màu sắc đảng phái?
Tôi cho rằng nó là thật, và sự khác biệt nằm ở chỗ mỗi lời từ chối nhắm vào điều gì. Sự tha thứ Kitô giáo chưa bao giờ có nghĩa là giả vờ rằng điều sai không phải là sai. Chúa Giêsu tha thứ từ trên thập giá, nhưng Ngài không tuyên bố rằng việc đóng đinh là “được chấp nhận.”
Thánh Gioan John Paul II tuyên bố trong sứ điệp nhân Ngày Hòa Bình Thế Giới lần thứ 35, công bố từ Vatican vào ngày 8/12/2001 rằng “sự tha thứ không hề đối lập với công lý: không thể có hòa bình nếu thiếu công lý, và cũng không thể có công lý nếu thiếu sự tha thứ.”
Tha thứ là buông bỏ mong muốn người kia bị hủy hoại. Nó không đòi hỏi phải hòa giải, phải tin tưởng lại, phải gọi điện, hay phải im lặng về những gì đã xảy ra.
Lời của bà Acton là như thế, hành vi này không được trở thành điều bình thường. Lời của Trump nói về con người: tôi căm ghét họ, và sẽ mãi như vậy.
Điều thứ nhất vạch ra một ranh giới bảo vệ phẩm giá của chính mình, và phẩm giá của các nạn nhân sống sót đang dõi theo.
Điều thứ hai trói buộc người mang hận, vĩnh viễn, vào chính những người mà mình căm ghét. Một bên bảo vệ một chuẩn mực chung; bên kia khóa chặt một trái tim riêng.
Chúng ta không thể nhìn thấu lòng ai trong hai người, và việc tuyên bố ai sẽ được lên thiên đàng tự nó cũng là một kiểu kiêu ngạo. Bà Acton chưa nói rằng bà tha thứ, có thể bà còn phải vật lộn để làm điều đó. Nhưng bà không nói rằng mình sẽ không bao giờ tha thứ, và bà không biến sự sụp đổ của kẻ thù thành một phần bản sắc chính trị của mình.
Điều đó để ngỏ một cánh cửa, đó là tất cả những gì Tin Mừng cần để bắt đầu.
Trong sử thi Inferno (Khúc III) của thi sĩ, triết gia Dante Alighieri, dòng chữ nổi tiếng phía trên cổng địa ngục được viết bằng tiếng Ý là “Lasciate ogne speranza, voi ch’intrate”, thường được dịch sang tiếng Anh là “Abandon all hope, ye who enter here” (Hãy từ bỏ mọi hy vọng, hỡi những ai bước vào đây.)
Không ai bị đẩy qua cánh cổng ấy. Con người tự bước về phía nó, từng bước một, mỗi mối hận được nuôi dưỡng và mỗi hành động tàn nhẫn được reo hò cổ vũ lại khiến bước tiếp theo dễ dàng hơn.
Một cuộc phỏng vấn truyền hình và một quảng cáo công kích ở Ohio, rốt cuộc, chỉ là những khoảnh khắc nhỏ. Nhưng chúng phơi bày sự lựa chọn một cách rõ ràng. Một con đường nói rằng: tôi sẽ nhớ những gì anh đã làm, tôi sẽ buộc anh chịu trách nhiệm. Tôi sẽ không để điều đó trở thành bình thường nhưng tôi sẽ không để hận thù định nghĩa con người tôi.
Con đường kia nói rằng: tôi sẽ căm ghét anh mãi mãi, dù phải trả giá bằng thiên đàng, nơi tôi muốn đến.
Thiên đàng hay địa ngục, lựa chọn là ở chúng ta.
(Theo Vietbao Online)
*Bài do CTV/TVBH gởi.
