Vừa qua, giải Nobel Văn chương 2026 đã được trao cho nhà văn – dịch giả người Canada Anne Carson vì “những kết hợp phóng khoáng với truyền thống cổ điển”, từ đó mang đến những “hình thức mới cho văn học đương đại”.
Tuy Yoko Tawada – một ứng cử viên rất mạnh trước khi giải thưởng được công bố – chưa được gọi tên, nhưng vẫn còn đó rất nhiều hy vọng. Bởi nếu nhìn lại, ta sẽ thấy 2 nhà văn nữ có nhiều điểm chung vô cùng thú vị.
Đầu tiên, bên cạnh vai trò sáng tác, họ còn là những dịch giả tài năng. Nếu Carson tập trung chuyển ngữ những nhà văn Hy-La cổ đại, thì Tawada đã dịch rất nhiều tác phẩm của Paul Celan và Heiner Müller sang tiếng Nhật, cũng như tự “chuyển đổi” tác phẩm của mình. Không dừng ở đó, họ còn có chung một nhà xuất bản ở Mỹ, khi New Directions là “ngôi nhà” lâu năm của Anne Carson, đồng thời cũng là nơi phát hành hầu hết tác phẩm dịch sang tiếng Anh của Tawada.
Tiếp theo, cả hai đều liên tục đối thoại với truyền thống cổ điển một cách thú vị. Với Carson, đó là thần thoại Hy Lạp, những vở bi kịch kinh điển, trong khi Tawada cũng không ít lần mang thần thoại Nhật Bản, văn hóa dân gian châu Âu và truyền thuyết bản địa vào sách của mình. Đơn cử trong “Rải rác khắp nơi trên mặt đất”, bà đã liên kết truyền thuyết về mặt trăng – mặt trời của người Inuit với chính thần thoại Nhật Bản, từ đó tìm thấy điểm chung trong sự chiếm hữu, bạo lực và dục tính.
Nhà văn gốc Nhật ngoài ra cũng không ngừng đối thoại với các tên tuổi hiện đại, như ở “Hạc trắng xòe cánh”, nếu đọc ta sẽ thấy Tawada đã dựng lại truyện ngắn “Bà lão ăn xin ở Locarno” của văn hào Đức Heinrich von Kleist trong một bối cảnh khác. Không dừng ở đó, ta sẽ còn thấy dấu ấn của Dostoevsky, Stefan Zweig… trong cuốn sách này. Điều này cũng giống Carson đã từng đối thoại với Virginia Woolf, Emily Bronte hay Sylvia Plath… trong nhiều tác phẩm.
Cuối cùng, cả hai cũng là những người tiên phong cho phong cách liên ngành, xóa nhòa ranh giới giữa thơ, tiểu luận, văn xuôi và triết học. Theo đó cũng ở tác phẩm nói trên, thông qua nhân vật người hàng xóm của nhân vật chính là một dịch giả, Tawada đã nói về lịch sử bạo lực chung nhất của nhân loại, từ đó thay vì chia rẽ, bà đã cho thấy một sự kết nối, gợi mở cái nhìn thấu cảm và hòa bình hơn trong những ngày này.
Do đó tuy chưa được xướng tên vào năm nay, nhưng theo “chuẩn” hay các “tiêu chí” chọn người chiến thắng của Viện Hàn lâm Thụy Điển, thì Yoko Tawada vẫn là một ứng cử viên vô cùng nặng ký cho những năm sau.
Tại San Hô Books, “Hạc trắng xòe cánh” đã được ra mắt và nhận được giải thưởng Văn học dịch của Hội Nhà văn Việt Nam đấy. Nếu chưa thử qua, hãy “nghía” ngay bạn nhé!
[Theo: San Hô Books]
*Bài do CTV/TVBH gởi.
