WALTER TRUMP VÀ DONALD TRUMP: Từ một kẻ lừa đảo trên màn ảnh đến một hiện tượng chính trị…

Walter Trump (1958) & Donald Trump (2016)

WALTER TRUMP VÀ DONALD TRUMP

Từ một kẻ lừa đảo trên màn ảnh năm 1958 đến một hiện tượng chính trị của nước Mỹ thế kỷ XXI

Lời Tòa Soạn:

Để kết thúc phần chuyển ngữ và giới thiệu tác phẩm Trump’s Ten Commandments của Jeffrey Sonnenfeld, chúng tôi xin gởi đến độc giả câu chuyện trùng hợp một cách vừa thú vị vừa đáng suy ngẫm về hai nhân vật: WALTER TRUMP [chỉ hiện hữu trong phim ảnh – tập phim  The End of the World (1958)] và DONALD TRUMP có thật ở ngoài đời và đã chi phối đời sống (về mọi mặt) của nước Mỹ và cả thế giới gần 10 năm nay.

Sức nặng của câu chuyện  không nằm ở sự trùng hợp kỳ lạ giữa một nhân vật truyền hình hư cấu và một nhân vật chính trị có thật, mà nằm ở câu hỏi sâu xa hơn:

Vì sao một xã hội, trong những thời điểm bất an, lại có thể bị thuyết phục bởi một người tự nhận mình là kẻ duy nhất có khả năng cứu rỗi họ?

Theo chúng tôi,  một sự kết luận đúng nghĩa khi khép lại việc khảo sát mười điều răn của Donald Trump, là khả năng mở ra những suy ngẫm về quyền lực, nỗi sợ, sự cả tin, tâm lý đám đông và trách nhiệm của một nền dân chủ.

Walter là một kẻ lừa đảo được xây dựng để phục vụ một câu chuyện đạo đức truyền hình; Donald Trump là một nhân vật chính trị có thật, với lịch sử, quyền lực, những người ủng hộ và một bối cảnh xã hội phức tạp hơn nhiều. Nhưng chính sự khác biệt ấy lại làm cho phép so sánh có chiều sâu: nó giúp ta nhận ra một mô-típ chính trị quen thuộc mà không biến sự tương đồng thành một lời tiên tri hay một phán quyết giản đơn.

Và có lẽ, câu hỏi cuối cùng nên được để lại cho độc giả là:

Điều đáng sợ nhất không phải là sự xuất hiện của một người tự xưng có thể cứu thế giới. Điều đáng sợ hơn là khi đám đông không còn muốn đặt câu hỏi về lời hứa cứu rỗi ấy.

BBT/TV&BH

WALTER TRUMP VÀ DONALD TRUMP

Từ một kẻ lừa đảo trên màn ảnh năm 1958 đến một hiện tượng chính trị của nước Mỹ thế kỷ XXI

The End of the World và câu chuyện kỳ lạ về một nhân vật truyền hình dường như đã đi trước thời đại gần sáu thập niên.

I. Một sự trùng hợp khó tin từ kho lưu trữ truyền hình Mỹ

Đôi khi lịch sử văn hóa đại chúng để lại những sự trùng hợp kỳ lạ đến mức người ta phải tự hỏi liệu mình đang xem một câu chuyện hư cấu hay đang nhìn thấy một phần của thế giới thực.

Ngày 9 tháng 5 năm 1958, mạng truyền hình CBS phát sóng tập thứ 30 của mùa đầu tiên trong loạt phim miền Tây Trackdown, mang tựa đề The End of the World. Đó là một tập phim dài khoảng nửa giờ, thuộc thể loại truyền hình cao bồi vốn rất được khán giả Mỹ ưa chuộng trong thập niên 1950.

Nhân vật chính của loạt phim là Hoby Gilman, một Texas Ranger do Robert Culp thủ vai. Trong mỗi tập, Gilman thường phải đối diện với những tình huống phạm pháp, những cuộc xung đột tại các thị trấn miền Tây và những con người sẵn sàng lợi dụng sự nhẹ dạ của người khác để trục lợi.

Nhưng trong tập The End of the World, người mà Hoby Gilman phải đối đầu không phải một tay súng ngoài vòng pháp luật hay một tên cướp ngân hàng thông thường.

Đó là một người đàn ông tự xưng là Walter Trump.

Nhân vật này do diễn viên Lawrence Dobkin thủ vai. Ông xuất hiện tại một thị trấn nhỏ ở Texas với dáng vẻ của một nhà tiên tri, mang theo những lời cảnh báo về một thảm họa vũ trụ sắp xảy ra. Theo lời ông ta, một trận mưa thiên thạch hoặc một vụ bùng nổ dữ dội từ vũ trụ sẽ thiêu rụi thị trấn và giết chết tất cả cư dân vào lúc nửa đêm.

Nhưng Walter Trump không đến chỉ để báo tin dữ.

Ông ta tuyên bố mình có giải pháp.

Và giải pháp ấy, thật kỳ lạ, chính là xây dựng một bức tường bảo vệ.

Không phải một bức tường bình thường, mà là một công trình đặc biệt có khả năng ngăn chặn mọi sức mạnh hủy diệt từ bên ngoài. Walter Trump khẳng định mình là người duy nhất hiểu được hiểm họa đang đến và cũng là người duy nhất biết cách cứu mọi người.

Trong một thời đại mà Donald Trump còn chưa bước vào đời sống chính trị, một nhân vật mang họ Trump đã xuất hiện trên truyền hình Mỹ, tự nhận mình là người duy nhất có thể cứu một cộng đồng đang hoảng loạn bằng cách xây dựng một bức tường.

Gần sáu mươi năm sau, sự trùng hợp ấy trở thành một trong những câu chuyện được chia sẻ rộng rãi nhất trên Internet liên quan đến Donald Trump.

Điều đáng nói là tập phim hoàn toàn có thật. CBS News từng xác nhận ngày phát sóng thông qua bộ phận lưu trữ của đài. Đây không phải một đoạn phim giả, một sản phẩm dựng lại hay một trò đùa trên mạng xã hội.

Tuy nhiên, câu chuyện cũng cần được đặt đúng vị trí: đây là một tác phẩm truyền hình hư cấu năm 1958, chứ không phải một lời tiên đoán về một nhân vật chính trị xuất hiện nhiều thập niên sau đó.

Chính sự phân biệt ấy mở ra một hướng tiếp cận thú vị hơn nhiều: tại sao một câu chuyện truyền hình cũ lại có thể khiến khán giả thế kỷ XXI liên tưởng mạnh mẽ đến một nhân vật chính trị đương đại?

II. Trackdown: Một miền Tây truyền hình và những bài học về công lý

Muốn hiểu Walter Trump, trước hết cần hiểu thế giới mà nhân vật này được tạo ra.

Trackdown là một loạt phim truyền hình miền Tây của Mỹ, phát sóng trên CBS từ năm 1957 đến năm 1959. Nhân vật Hoby Gilman do Robert Culp thủ vai là một Texas Ranger hoạt động tại miền Tây nước Mỹ trong bối cảnh thế kỷ XIX.

Đây là thời kỳ truyền hình Mỹ còn dành một vị trí rất lớn cho thể loại Western. Những câu chuyện về cao bồi, cảnh sát trưởng, luật pháp, những thị trấn xa xôi và những cuộc đối đầu giữa công lý với tội phạm không chỉ mang tính giải trí. Chúng còn phản ánh những quan niệm đạo đức phổ biến của xã hội Mỹ thời hậu chiến.

Trong thế giới ấy, ranh giới giữa thiện và ác thường được trình bày tương đối rõ ràng.

Người đại diện cho công lý có thể đơn độc, nhưng phải giữ được sự tỉnh táo.

Kẻ phạm pháp có thể rất khôn ngoan, nhưng cuối cùng sẽ bị phơi bày.

Cộng đồng có thể bị đe dọa bởi lòng tham, sự sợ hãi hoặc những lời hứa hẹn giả dối, nhưng vẫn có cơ hội được cứu vãn nếu còn có người đủ can đảm đặt câu hỏi.

The End of the World sử dụng chính cấu trúc đạo đức quen thuộc ấy.

Thay vì để Hoby Gilman đối đầu với một kẻ thù sử dụng súng đạn, kịch bản đặt anh trước một loại nguy hiểm khác: một người biết cách điều khiển tâm lý của cả cộng đồng.

Walter Trump không cần phải nổ súng để kiểm soát thị trấn.

Ông ta chỉ cần khiến người dân tin rằng họ sắp chết.

Và khi nỗi sợ đã chiếm lĩnh tâm trí, việc bán cho họ một lời hứa cứu rỗi trở nên dễ dàng hơn nhiều.

Đây chính là điểm khiến tập phim có ý nghĩa vượt khỏi khuôn khổ một câu chuyện cao bồi thông thường.

Nó không chỉ nói về một kẻ lừa đảo.

Nó nói về sự mong manh của lý trí con người khi đối diện với nỗi sợ hãi tập thể.

III. Walter Trump: Người bán nỗi sợ và lời hứa cứu rỗi

Walter Trump xuất hiện như một người mang thông điệp đặc biệt.

Ông ta không bắt đầu bằng việc bán hàng.

Ông ta bắt đầu bằng việc tuyên bố rằng thế giới sắp kết thúc.

Đó là một cách mở đầu rất quan trọng.

Nếu một người bán hàng bình thường muốn bán một sản phẩm, trước hết họ phải chứng minh rằng sản phẩm ấy có ích. Nhưng Walter Trump đảo ngược hoàn toàn trình tự đó.

Ông ta tạo ra một mối đe dọa trước, rồi mới đưa ra sản phẩm như một phương tiện sinh tồn.

Người dân thị trấn không còn đứng trước một lựa chọn thương mại thông thường. Họ bị đẩy vào một tình huống mà trong nhận thức của họ, việc mua giải pháp đồng nghĩa với việc mua lấy sự sống.

Walter Trump khẳng định rằng mình đã đọc được những dấu hiệu của một thảm họa vũ trụ mà người bình thường không thể nhận biết.

Ông ta tự đặt mình vào vị trí người nắm giữ một thứ tri thức đặc biệt.

Đó là quyền lực đầu tiên của nhân vật: quyền lực của người tự nhận biết điều mà người khác không biết.

Sau đó, ông ta đưa ra lời tuyên bố quan trọng nhất:

Chỉ mình ông ta mới có thể cứu được mọi người.

Đây là điểm mà nhân vật Walter Trump trở nên đặc biệt đáng chú ý.

Ông ta không đưa ra một giải pháp mà bất kỳ ai cũng có thể kiểm tra, đánh giá hoặc thực hiện độc lập.

Ông ta yêu cầu người dân đặt niềm tin vào chính mình.

Sự cứu rỗi không nằm trong một hệ thống khoa học, một cơ quan công quyền hay một phương án có thể được kiểm chứng. Nó phụ thuộc hoàn toàn vào một người đang đứng trước đám đông.

Walter Trump hiểu rằng một cộng đồng đang hoảng loạn thường muốn tìm kiếm một nhân vật có thể đưa ra câu trả lời dứt khoát.

Ông ta biến sự bất định thành cơ hội.

Biến nỗi sợ thành thị trường.

Và biến bản thân thành người bán duy nhất của thứ hàng hóa mà mọi người tin rằng họ không thể sống thiếu.

IV. Bức tường và những chiếc ô kỳ lạ

Điều làm nên sức hấp dẫn đặc biệt của The End of the World chính là ý tưởng về bức tường.

Walter Trump tuyên bố:

“I am the only one. Trust me. I can build a wall around your homes that nothing will penetrate.”

Tạm dịch:

“Tôi là người duy nhất. Hãy tin tôi. Tôi có thể xây dựng một bức tường quanh nhà các bạn mà không thứ gì có thể xuyên thủng.”

Câu nói này trở nên nổi tiếng khi được đặt cạnh những phát biểu về bức tường biên giới của Donald Trump trong chiến dịch tranh cử năm 2015 và 2016.

Nhưng trong câu chuyện năm 1958, bức tường của Walter Trump không nhằm ngăn người nhập cư hay bảo vệ một đường biên quốc gia.

Nó được quảng bá như một công trình phòng vệ trước một thảm họa vũ trụ.

Walter Trump còn đưa ra một phương tiện kỳ lạ khác: những chiếc ô được quảng cáo là có khả năng chống lại sức hút hoặc lực tác động của thiên thạch. Những người dân tin vào lời ông ta được khuyến khích mua các thiết bị đặc biệt ấy để bảo vệ bản thân.

Đây là chi tiết mang tính châm biếm rất rõ.

Một thảm họa có quy mô vũ trụ được đối phó bằng những sản phẩm gần như phi lý, nhưng được giới thiệu với một vẻ tự tin tuyệt đối.

Walter Trump không cần chứng minh tính khoa học của chúng.

Ông ta chỉ cần khiến người dân sợ hãi đủ mức để họ không còn muốn đặt câu hỏi.

Khi Hoby Gilman bắt đầu nghi ngờ và tìm cách vạch trần sự gian dối, Walter Trump không bình tĩnh giải thích.

Ông ta phản ứng bằng cách đe dọa kiện tụng.

Đó là một chi tiết nhỏ nhưng đáng chú ý: người đàn ông tự nhận mình có thể cứu cả thị trấn lại không muốn bất kỳ ai chất vấn tính xác thực của lời hứa ấy.

Càng bị nghi ngờ, ông ta càng tìm cách biến người chất vấn thành kẻ gây rối.

Và càng nhiều người phản ứng, câu chuyện của ông ta càng trở thành trung tâm của đời sống thị trấn.

V. Hoby Gilman và cuộc chiến chống lại sự mê hoặc của đám đông

Nếu Walter Trump đại diện cho nghệ thuật thao túng nỗi sợ, thì Hoby Gilman đại diện cho một nguyên tắc hoàn toàn khác: không chấp nhận một lời tuyên bố chỉ vì nó được nói ra với sự tự tin.

Hoby không lập tức bị cuốn vào cơn hoảng loạn chung.

Anh quan sát.

Anh đặt câu hỏi.

Anh tìm hiểu xem người đàn ông bí ẩn kia thực sự là ai và có bằng chứng nào chứng minh cho những lời cảnh báo của ông ta hay không.

Điều đáng chú ý là Hoby không chỉ phải đối đầu với Walter Trump.

Anh còn phải đối diện với chính cộng đồng mà mình đang cố bảo vệ.

Người dân đã tin vào lời cảnh báo.

Họ đã hình dung ra cái chết đang đến gần.

Họ đã nhìn thấy Walter Trump như một cơ hội cuối cùng để sống sót.

Trong hoàn cảnh ấy, người đặt câu hỏi về Walter Trump rất dễ bị xem là người không hiểu mức độ nghiêm trọng của tình hình.

Đây là một nghịch lý quan trọng trong câu chuyện.

Khi nỗi sợ đã trở thành niềm tin tập thể, người cố gắng khôi phục lý trí đôi khi lại bị nhìn nhận như một mối đe dọa.

Hoby phải chiến đấu không chỉ với sự gian dối của một cá nhân, mà còn với sức mạnh của một tâm lý đám đông đã bị kích động.

Cuối cùng, Walter Trump bị vạch trần.

Kế hoạch của ông ta sụp đổ, và cuộc phiêu lưu kết thúc bằng việc nhân vật này bị bắt giữ; câu chuyện còn đưa đến một kết cục bạo lực khi ông ta tìm cách rời khỏi thị trấn.

Đó là một kết thúc phù hợp với cấu trúc đạo đức của phim miền Tây thập niên 1950: kẻ lợi dụng sự sợ hãi của cộng đồng cuối cùng phải đối diện với hậu quả từ chính hành động của mình.

Nhưng đối với người xem ngày nay, điều đáng nhớ nhất có lẽ không nằm ở số phận của Walter Trump.

Nó nằm ở câu hỏi mà tập phim để lại:

Tại sao một cộng đồng có thể dễ dàng trao niềm tin cho người hứa hẹn cứu mình, ngay cả khi những lời hứa ấy thiếu cơ sở?

VI. Walter Trump và Donald Trump: Hai nhân vật, hai thế giới và một sự tương đồng đáng suy ngẫm

Sự trùng hợp giữa Walter Trump và Donald Trump rất dễ khiến người ta bật cười. Nhưng nếu chỉ dừng lại ở việc tìm kiếm những điểm giống nhau, chúng ta sẽ bỏ qua điều đáng nghiên cứu hơn: sự khác biệt căn bản giữa một nhân vật được tạo ra để phục vụ một câu chuyện đạo đức và một con người có thật đã trở thành trung tâm của đời sống chính trị Hoa Kỳ.

Walter Trump là sản phẩm của trí tưởng tượng của nhà biên kịch John Robinson. Ông ta được xây dựng như một nhân vật phản diện có chức năng rõ ràng: xuất hiện, gieo rắc nỗi sợ, lợi dụng sự nhẹ dạ của đám đông, trục lợi và cuối cùng bị vạch mặt.

Nhân vật ấy không có một lịch sử chính trị, không có một cộng đồng cử tri lâu dài, không có một hệ tư tưởng được hình thành qua nhiều thập niên và cũng không phải đối diện với những trách nhiệm phức tạp của một chính quyền.

Ông ta tồn tại trong khoảng thời gian của một tập phim.

Donald Trump thì hoàn toàn khác.

Ông là một con người có thật, có sự nghiệp kinh doanh kéo dài nhiều thập niên, có những thành công, thất bại, tranh chấp và những bước chuyển đáng kể trong đời sống công chúng. Ông bước vào chính trường từ một nền tảng kinh doanh và truyền hình, xây dựng một chiến dịch tranh cử có sức lan tỏa lớn, giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2016 và trở thành nhân vật trung tâm của một phong trào chính trị kéo dài nhiều năm.

Phong trào ấy không thể được giải thích chỉ bằng cá tính của một cá nhân.

Nó còn gắn với những thay đổi trong cơ cấu xã hội Mỹ, sự bất mãn đối với giới tinh hoa chính trị, những tranh luận về toàn cầu hóa, nhập cư, thương mại, bản sắc quốc gia và sự suy giảm niềm tin vào một số định chế truyền thống.

Các nhà nghiên cứu J. Eric Oliver và Wendy M. Rahn, trong công trình Rise of the Trumpenvolk: Populism in the 2016 Election, đã phân tích sự kết hợp giữa chủ nghĩa chống tinh hoa, chủ nghĩa dân tộc và cảm giác thiếu đại diện chính trị trong nhóm cử tri ủng hộ Trump. Nghiên cứu này cho thấy sức hấp dẫn của ông cần được đặt trong một bối cảnh xã hội rộng lớn hơn, thay vì chỉ quy về một cá tính cá nhân.

Vì thế, nếu Walter Trump là một nhân vật được xây dựng để chứng minh rằng một kẻ lừa đảo có thể thao túng đám đông bằng nỗi sợ, thì Donald Trump là một hiện tượng chính trị cần được nghiên cứu bằng nhiều phương pháp khác nhau.

Một bên thuộc về nghệ thuật kể chuyện.

Một bên thuộc về lịch sử đang diễn ra.

Sự phân biệt ấy không làm mất đi tính thú vị của tập phim năm 1958. Trái lại, nó giúp chúng ta hiểu rõ hơn vì sao sự trùng hợp giữa hai nhân vật lại có sức gợi lớn đến như vậy.

Bức tường: Một hình ảnh giống nhau nhưng mang những ý nghĩa khác nhau

Trong tập phim, bức tường của Walter Trump là một sản phẩm được tạo ra từ lời hứa cứu rỗi trước một thảm họa không có thật trong câu chuyện.

Trong chiến dịch tranh cử năm 2015, Donald Trump đưa ra đề xuất xây dựng một bức tường dọc biên giới phía nam Hoa Kỳ nhằm tăng cường kiểm soát nhập cư bất hợp pháp và an ninh biên giới.

Ngày 16 tháng 6 năm 2015, khi chính thức tuyên bố tranh cử tổng thống tại Trump Tower ở New York, ông công khai cam kết xây dựng một bức tường lớn ở biên giới phía nam và tuyên bố Mexico sẽ phải trả tiền cho công trình ấy.

Đó là một cam kết chính trị có thật, được trình bày trước cử tri và sau đó trở thành một trong những biểu tượng nổi bật nhất trong chiến dịch của ông.

Hai bức tường vì thế không thể được xem là một.

Bức tường của Walter Trump là công cụ trong một vụ lừa đảo hư cấu.

Bức tường của Donald Trump là một đề xuất chính sách công, gắn với những tranh luận thực tế về chủ quyền, an ninh biên giới, nhập cư, chi phí và hiệu quả.

Người ta có thể đồng ý hoặc phản đối đề xuất ấy, nhưng không thể chỉ dựa vào sự tương đồng về hình ảnh để kết luận rằng hai nhân vật có cùng động cơ hoặc cùng bản chất.

Tuy nhiên, giữa chúng tồn tại một điểm tương đồng về ngôn ngữ chính trị và tâm lý học: cả hai đều sử dụng hình ảnh một bức tường như biểu tượng của sự bảo vệ trước một mối đe dọa từ bên ngoài.

Đó là điểm giao nhau đáng để nghiên cứu.

Hai cách sử dụng nỗi sợ

Walter Trump tạo ra một thảm họa tưởng tượng để bán giải pháp cho những người dân không có khả năng kiểm chứng lời ông ta.

Donald Trump sử dụng những vấn đề có thật trong đời sống chính trị và xã hội Mỹ để xây dựng thông điệp tranh cử của mình.

Những vấn đề ấy bao gồm nhập cư, thương mại quốc tế, tội phạm, an ninh và vị thế của nước Mỹ trên thế giới.

Trong bài diễn văn công bố tranh cử năm 2015, Trump mô tả nước Mỹ đang gặp khó khăn, cho rằng đất nước đã mất đi vị thế và cần một nhà lãnh đạo có khả năng khôi phục sức mạnh quốc gia.

Những thông điệp ấy tạo được sự hưởng ứng của một bộ phận cử tri, đồng thời gây ra những phản ứng mạnh mẽ từ các nhóm xã hội khác.

Điều cần lưu ý là một chính trị gia có thể sử dụng ngôn ngữ về hiểm họa và sự bảo vệ mà không vì thế trở thành nhân vật lừa đảo trong một bộ phim truyền hình.

Sự tương đồng trong kỹ thuật diễn đạt không tự động chứng minh sự tương đồng về động cơ.

Đó là giới hạn mà một bài phân tích nghiêm túc cần tôn trọng.

VII. Vì sao tập phim năm 1958 lại trở thành hiện tượng trên Internet?

Trong nhiều năm sau khi phát sóng, The End of the World chỉ là một tập phim cũ trong kho lưu trữ của truyền hình Mỹ.

Không có bằng chứng cho thấy nó từng được xem như một tác phẩm đặc biệt tiên đoán tương lai chính trị.

Nhưng mọi chuyện thay đổi sau cuộc bầu cử tổng thống năm 2016.

Khi Donald Trump chiến thắng và chuẩn bị bước vào Nhà Trắng, một số người xem truyền hình bắt đầu tìm lại những hình ảnh cũ có thể tạo nên sự liên tưởng với chiến dịch tranh cử của ông.

Đoạn phim Walter Trump tuyên bố mình là người duy nhất có thể cứu mọi người bằng cách xây dựng một bức tường nhanh chóng được chia sẻ trên mạng xã hội.

Sự lan truyền ấy không khó hiểu.

Người xem năm 2017 đã biết Donald Trump là ai. Họ đã nghe ông nói về bức tường biên giới. Họ đã chứng kiến những cuộc tranh luận gay gắt trong chiến dịch tranh cử và những phát biểu thường xuyên xuất hiện trên truyền hình.

Bởi vậy, khi nhìn thấy một nhân vật mang cùng họ Trump, xuất hiện trong một chương trình năm 1958 và sử dụng những lời lẽ có vẻ quen thuộc, họ lập tức nhận ra một sự tương đồng đầy tính hài hước.

Một trong những người góp phần đưa đoạn phim trở lại sự chú ý của công chúng là Alex Hirsch, nhà sáng tạo loạt phim hoạt hình Gravity Falls. Tháng 1 năm 2019, ông chia sẻ đoạn phim trên Twitter, khiến câu chuyện một lần nữa lan truyền rộng rãi.

CBS News sau đó cũng đưa tin về hiện tượng này, đồng thời xác nhận tính xác thực của tập phim thông qua bộ phận lưu trữ của hãng.

Điều đáng chú ý là sự lan truyền không chỉ xuất phát từ những người phản đối Donald Trump.

Nó còn cho thấy một đặc điểm của văn hóa Internet: những hình ảnh cũ có thể được tái diễn giải trong một bối cảnh hoàn toàn mới.

Một tác phẩm từng được xem đơn thuần như giải trí có thể trở thành tư liệu văn hóa khi lịch sử đem đến cho nó một ý nghĩa khác.

Ở đây, chính người xem đã tạo nên sự kết nối giữa năm 1958 và năm 2016.

Không phải nhà biên kịch đã nhìn thấy trước tương lai.

Mà là tương lai đã khiến người ta nhìn lại quá khứ bằng một đôi mắt khác.

VIII. Đây có phải là một lời tiên tri về Donald Trump?

Câu trả lời cần được tiếp cận một cách thận trọng.

Không có bằng chứng cho thấy John Robinson viết The End of the World với ý định tiên đoán sự xuất hiện của Donald Trump.

Cũng không có cơ sở để cho rằng nhà biên kịch biết trước một nhân vật chính trị tương lai sẽ sử dụng hình ảnh bức tường trong chiến dịch tranh cử tổng thống.

Cách giải thích hợp lý hơn là tập phim đã khai thác một mô-típ vốn có từ lâu trong văn hóa chính trị và văn học đại chúng: người tự xưng là vị cứu tinh, tuyên bố nắm giữ một tri thức đặc biệt, mô tả một hiểm họa lớn và yêu cầu cộng đồng đặt niềm tin vào mình.

Đây không phải một mô-típ mới của năm 1958.

Trong lịch sử, nhiều tác phẩm văn học, sân khấu và điện ảnh đã khai thác hình tượng những kẻ lợi dụng nỗi sợ để kiểm soát người khác.

Nhân vật Walter Trump thuộc về truyền thống kể chuyện ấy.

Sự trùng hợp với Donald Trump vì thế có thể được xem như một hiện tượng của văn hóa đại chúng: một tác phẩm cũ bất ngờ tìm thấy ý nghĩa mới trong một thời điểm lịch sử khác.

Có lẽ điều khiến câu chuyện trở nên thú vị không phải là khả năng tiên tri của truyền hình.

Mà là khả năng của nghệ thuật trong việc nhận diện những mô hình hành vi có thể tái xuất hiện trong nhiều thời đại.

Năm 1958, khán giả chứng kiến một nhân vật hư cấu lợi dụng nỗi sợ về ngày tận thế.

Năm 2016, công chúng Mỹ chứng kiến một chiến dịch chính trị sử dụng những thông điệp mạnh mẽ về khủng hoảng quốc gia, an ninh và sự phục hồi.

Hai bối cảnh khác nhau, hai nhân vật khác nhau, nhưng cùng gợi lên một câu hỏi: sức mạnh của nỗi sợ có thể ảnh hưởng đến quyết định của con người đến mức nào?

IX. Điều còn lại sau sáu mươi năm: Truyền hình, chính trị và tâm lý con người

Nhìn lại The End of the World, có thể thấy giá trị của tập phim không chỉ nằm ở sự trùng hợp với tên tuổi Donald Trump.

Nó còn nằm ở một vấn đề mang tính phổ quát: con người thường dễ bị tác động bởi những lời hứa hẹn mang tính tuyệt đối khi cảm thấy tương lai của mình đang bị đe dọa.

Walter Trump là hình ảnh phóng đại của một kẻ lợi dụng tâm lý ấy.

Ông ta không cần xây dựng một lý thuyết phức tạp.

Ông ta chỉ cần đưa ra một câu chuyện đủ đáng sợ và một lời giải thích đủ đơn giản.

Đây cũng là lý do tập phim vẫn có thể được xem như một câu chuyện đạo đức có ý nghĩa trong thời đại truyền thông hiện nay.

Khi thông tin lan truyền với tốc độ chưa từng có, khả năng phân biệt giữa sự kiện, lời đồn, tuyên bố và bằng chứng trở thành một kỹ năng quan trọng.

Một cộng đồng không thể chỉ dựa vào sự tự tin của người phát ngôn để xác định sự thật.

Cũng không thể đánh giá một giải pháp chỉ bằng mức độ hấp dẫn của lời hứa.

Hoby Gilman, trong câu chuyện năm 1958, đại diện cho thái độ hoài nghi cần thiết ấy.

Anh không chấp nhận rằng một người có thể trở thành vị cứu tinh chỉ bằng cách tự tuyên bố mình là người duy nhất có khả năng cứu mọi người.

Đó là một thông điệp giản dị, nhưng vẫn có giá trị.

X. Kết luận: Khi một tập phim cũ trở thành tấm gương của thời đại mới

Có lẽ điều đáng nhớ nhất trong câu chuyện này là cách thời gian làm thay đổi ý nghĩa của một tác phẩm nghệ thuật.

Năm 1958, The End of the World là một tập phim miền Tây kể về một kẻ lừa đảo tên Walter Trump.

Năm 2016, khi Donald Trump trở thành tổng thống đắc cử Hoa Kỳ, tập phim ấy bất ngờ được tìm lại và đặt trong một bối cảnh hoàn toàn mới.

Một cái tên.

Một bức tường.

Một lời tuyên bố rằng chỉ có một người duy nhất đủ khả năng cứu mọi người.

Những yếu tố ấy tạo nên một sự tương đồng khiến công chúng không thể không chú ý.

Walter Trump không phải Donald Trump. Một nhân vật phản diện được xây dựng trong kịch bản truyền hình không thể được sử dụng như bằng chứng để kết luận về bản chất của một con người có thật, càng không thể thay thế việc nghiên cứu lịch sử, chính trị và xã hội Mỹ.

Điều có thể rút ra từ sự gặp gỡ kỳ lạ này là một nhận thức rộng hơn: những câu chuyện về quyền lực, nỗi sợ và khát vọng được bảo vệ luôn có sức sống lâu dài trong văn hóa con người.

Mỗi thời đại có thể tạo ra những nhân vật khác nhau, nhưng những câu hỏi mà họ gợi lên đôi khi lại rất giống nhau.

Chúng ta tin ai khi cảm thấy bất an?

Chúng ta dựa vào đâu để phân biệt một lời hứa chính đáng với một lời hứa thiếu cơ sở?

Và khi một người tuyên bố rằng chỉ mình họ mới có thể giải quyết mọi vấn đề, chúng ta có đủ bình tĩnh để đặt câu hỏi hay không?

Đó là những câu hỏi mà The End of the World đặt ra từ năm 1958.

Và cũng chính là những câu hỏi khiến tập phim trở nên đáng xem lại trong thế kỷ XXI.

Cuối cùng, có lẽ Walter Trump không tiên đoán Donald Trump.

Nhưng câu chuyện của Walter Trump đã vô tình trở thành một chiếc gương để người Mỹ nhìn lại những tranh luận của chính thời đại mình.

Đôi khi, một tác phẩm truyền hình cũ không cần phải nhìn thấy trước tương lai để trở nên có ý nghĩa.

Chỉ cần tương lai khiến chúng ta nhận ra rằng những câu chuyện về con người, quyền lực và nỗi sợ chưa bao giờ thực sự cũ.

[ChatGPT chấp bút; T.Vấn biên tập & hiệu đính]

*Một số nguồn tư liệu quan trọng để kiểm chứng và tham khảo

Bài Mới Nhất
Search