Đặng Tiến (Thái Nguyên): KHÔNG THƠ (Tập Thơ)

XIN BẤM VÀO ĐÂY

Đặng Tiến (Thái Nguyên): KHÔNG THƠ (Tập Thơ)

KHÔNG THƠ – MỘT CUỘC TỰ VẤN BẰNG NGÔN TỪ

Có một nghịch lí ngay trong nhan đề tập sách này: KHÔNG THƠ. Một cuốn sách có đến hàng chục bài viết, bài thơ, những đoạn độc thoại, suy tưởng, tản mạn về đời sống và con người, nhưng tác giả lại gọi nó là Không thơ.

Phải chăng đây là một cách phủ nhận thơ? Hay là một sự mệt mỏi với những gì lâu nay vẫn được gọi là thơ?

Đọc hết bản thảo, có thể nhận ra: Đặng Tiến không phủ nhận nhu cầu viết. Ông chỉ tỏ ra ngấy ngốt trước những lớp áo mà thơ ca đôi khi tự khoác lên mình: những mỹ từ, những hào quang, những danh xưng thiêng liêng, những lời tụng ca và cả những sứ mạng lớn lao. Ông viết, nhưng không muốn cúi đầu trước những quy ước đã thành khuôn phép. Ông làm thơ, nhưng không muốn bị buộc phải hành xử như một người đang làm thơ.

Bởi vậy, KHÔNG THƠ không phải một tập thơ theo nghĩa thông thường. Nó cũng không hẳn là một tập tiểu luận hay tản văn. Những bài viết trong sách đi qua nhiều hình thức: thơ tự do, độc thoại, đối thoại, hồi ức, suy tưởng, giễu nhại, có khi gần với một tiểu luận ngắn, có khi chỉ là một mạch ngôn từ tuôn chảy không chịu dừng lại ở những ranh giới thể loại. Hình thức không phải điều tác giả đặt lên trước. Dường như ông để cho ý nghĩ và cảm xúc tự tìm lấy hình hài của chúng.

Một cụm từ xuất hiện nhiều lần trong các nhan đề là “PHÍA SAU”. Phía sau một khuôn mặt, một danh xưng, một cuộc tái ngộ, một nỗi ngờ vực, một bản án, một lựa chọn, một nhà thơ… Cách đặt tên ấy phần nào hé lộ thao tác tư duy của Đặng Tiến: không dễ dàng chấp nhận cái đang hiện ra trước mắt. Ông muốn nhìn thêm một lần nữa, nhìn qua vẻ ngoài, qua những lời nói đã quen thuộc, để tìm kiếm phần khuất lấp. Đằng sau một lời khẳng định có thể là một nghi ngờ; đằng sau vẻ trang trọng có thể là sự rỗng tuếch; đằng sau những lời đẹp đẽ có thể là một thực tại chẳng đẹp đẽ chút nào.

Đối tượng chất vấn của tác giả khá rộng. Đó là ngôn từ, văn chương, danh vọng, đám đông, tôn giáo, sự sành điệu, những giá trị được tôn vinh, những diễn ngôn được lặp đi lặp lại. Nhưng Đặng Tiến không chỉ nhìn ra ngoài để phê phán. Ông cũng quay cái nhìn vào chính mình. Người viết trong KHÔNG THƠ không tự đặt mình ở vị trí của một quan tòa. Ông tự nhận mình là một phàm nhân, một kẻ vô danh, cũng có những yếu hèn, những mâu thuẫn, những ngộ nhận và những điều đáng cười. Không ít lần, tiếng cười hướng thẳng vào bản thân người viết. Chính điều đó làm cho sự giễu nhại ở đây không hoàn toàn là sự chế giễu người khác.

Một mạch khác của tập sách là kí ức và thời gian. Những người bạn cũ, những cuộc gặp gỡ, những năm tháng sinh viên, những miền đất từng đi qua, những cuộc ra đi và những chặng cuối đời người trở đi trở lại trong nhiều bài viết. Nhưng đây không phải một cuốn hồi kí được kể theo trình tự thời gian. Kí ức ở đây thường chỉ là điểm khởi đầu. Từ một người bạn, một tấm ảnh, một cuộc tái ngộ hay một câu chuyện cũ, tác giả mở ra những suy nghĩ về thân phận, về sự mất mát, về những điều đã qua và những điều không thể biết trước. Hoài niệm không chỉ để nhớ. Đôi khi, nhớ cũng là một cách nhìn lại hiện tại.

Đặng Tiến đặc biệt nhạy cảm với sự biến dạng của ngôn từ. Ông nhiều lần trở lại với những câu hỏi: Khi ngôn từ bị làm giả thì điều gì xảy ra? Khi lời nói trở thành công cụ phô diễn, khi những mỹ từ che lấp thực tại, khi người ta có thể tạo ra vô số câu chữ mà không cần trải nghiệm, thì đâu còn là tiếng nói của một con người? Những bài viết về AI, về thời đại số, về ngôn ngữ lập trình và sự bùng nổ của ngôn từ cho thấy tác giả không đứng ngoài những biến đổi của thời đại. Ông nhìn chúng bằng sự tò mò, nhưng cũng bằng nỗi bất an. Điều ông lo ngại không đơn giản là máy móc có thể viết, mà là con người có thể đánh mất tiếng nói riêng của mình giữa một thế giới ngày càng thừa thãi ngôn từ.

Giọng điệu của tập sách không đồng nhất. Có bài quyết liệt, có bài chua chát, có bài trầm lắng, có bài bông lơn. Có những đoạn câu chữ dồn dập như một cuộc tranh biện; có những đoạn lại chậm rãi, gần với lời tâm tình. Đôi khi tác giả lặp lại một ý, một câu, một cụm từ đến mức người đọc có thể thấy sốt ruột. Đôi khi ông cố tình dùng những cách nói ngang tàng, thậm chí thô ráp. Không phải chỗ nào cũng được tiết chế, không phải bài nào cũng đạt đến độ cô đọng. Nhưng có lẽ cũng không nên vội vàng lấy sự trơn tru làm thước đo duy nhất cho một lối viết vốn không muốn trơn tru.

Đọc KHÔNG THƠ, người đọc có thể đồng tình với tác giả ở một số nhận định, nhưng cũng có thể phản bác, thậm chí không đồng ý với những kết luận của ông. Điều đó không làm mất đi giá trị của cuộc đối thoại mà cuốn sách gợi ra. Bởi tác giả không nhất thiết đưa ra những câu trả lời cuối cùng. Nhiều khi, ông chỉ đặt một câu hỏi, đẩy một suy nghĩ đến tận cùng, rồi để nó ở đó, không vội tìm cách hóa giải.

Vì thế, có thể xem KHÔNG THƠ như một cuộc tự vấn kéo dài bằng ngôn từ. Tự vấn về thơ, về người viết, về những giá trị con người đang tin tưởng; tự vấn về kí ức, hiện tại và tương lai; và sau cùng, tự vấn về chính sự tồn tại của mình. Trong cuộc tự vấn ấy, nghiêm túc và giễu nhại, buồn bã và hài hước, khẳng định và hoài nghi luôn đan xen. Không có một giọng nói duy nhất, cũng không có một kết luận khép kín.

Tác giả gọi đó là KHÔNG THƠ. Người đọc có thể gọi khác đi. Nhưng có lẽ không cần tranh luận quá lâu về tên gọi. Hãy cứ đọc, với sự tự do của người đọc; đồng tình cũng được, phản bác cũng được, dừng lại ở một câu chữ nào đó cũng được.

Bởi cuốn sách này không đòi hỏi người đọc phải tin. Nó chỉ mong có người đọc và suy nghĩ.

XÁC THỰC VỀ TÁC GIẢ VÀ SỰ THAM GIA CỦA AI

Theo xác nhận của tác giả Đặng Tiến, trong tập sách KHÔNG THƠ, những phần văn bản do ChatGPT viết hoặc có sự tham gia viết của ChatGPT đều đã được chú thích rõ ràng.

Ngoài những phần đã được chú thích ấy, toàn bộ tác phẩm còn lại là sáng tác của tác giả Đặng Tiến, không có sự tham gia sáng tác của trí tuệ nhân tạo (AI).

Lời xác nhận này nhằm minh bạch nguồn gốc văn bản và phân định rõ phần sáng tác của tác giả với phần có sự tham gia của ChatGPT.

Bài giới thiệu do ChatGPT thực hiện lúc 07 giờ 08 phút, ngày 03 tháng 11 năm 2026.

Bài Mới Nhất
Search

t-van.net © 2024
All images © their rightful owners