04/17/2021
Louise Glück: The Wild Iris (Hoa Diên Vỹ Dại) (Trích 9) – Phạm Doanh chuyển ngữ

Hoa Diên Vỹ – Tranh: Mai Tâm

(TV&BH xin trân trọng giới thiệu một số bài thơ trong tập The Wild Iris (Hoa Diên Vỹ Dại) của nhà thơ đoạt giải thưởng văn chương Nobel 2020, do cây bút thơ song ngữ quen thuộc Phạm Doanh phụ trách chuyển ngữ).

Lời phi lộ: Những khó khăn người chuyển ngữ gặp phải về nhân vật đại danh từ.

Trong tiếng Việt nhân vật đại danh từ rất đa diện và quan trọng, nó nói lên tương quan của người đối thoại và mức độ đẳng cấp xã hội. Ngược lại tiếng Anh cũng như đại đa số ngôn ngữ Tây phương, nhân vật đại danh từ rất hạn chế và xúc tích khó có thể chuyển sang Việt ngữ dễ dàng nếu không có những chi tiết rõ ràng. Thí dụ “I love you” dịch là gì? “Anh yêu em” hay “Em yêu anh”, “Mẹ thương con”, “Con yêu Chúa”, “Tôi yêu bà”, “Tôi yêu ông” hay 1 trăm cách khác tùy tương quan nhân sự. Ngay cả khi không có nhân vật đại danh từ tiếng Việt vẫn có thể gây khó khăn cho người dịch: “Go away!” = “mời ông/bà/anh/chị/cô/chị/bác đi cho” hay “Cút xéo”/”Cút con bà mày đi”.

Thơ Louise Glueck rất nhiều đối thoại xử dụng “I và you”, nhiều bài có vẻ như đối thoại với Chúa hay Thượng đế, trường hợp ấy xin dịch là “Con và Người / Ngài” (nói với Chúa? TĐ) hay “Ta và (các) ngươi” (Lời Chúa/TĐ nói). Khi tương quan giữa hai bên đối thoại không rõ rệt thì người dịch đành dùng “Tôi và bạn” rất chung chung vậy.

Ngoài ra “we/us” là chúng tôi hay chúng ta?

Nếu chỗ nào dịch không chuẩn về cách dùng nhân vật đại danh tự xin được nhận góp ý và phê bình của bạn đọc.

Cuối cùng nhiều loại hoa không biết tên tiếng Việt là gì dù có tra cứu wikipedia tiếng Việt và botanyvn.com (Trung Tâm Dữ Liệu Thực Vật Việt Nam). Người dịch hoan nghênh mọi chỉ dẫn.

Phạm Doanh

November 2020

MATINS

 

What is my heart to you

that you must break it over and over

like a plantsman testing

his new species? Practice

on something else: how can I live

in colonies, as you prefer, if you impose

a quarantine of affliction, dividing me

from healthy members of

my own tribe: you do not do this

in the garden, segregate

the sick rose; you let it wave its sociable

infested leaves in

the faces of the other roses, and the tiny aphids

leap from plant to plant, proving yet again

I am the lowest of your creatures, following

the thriving aphid and the trailing rose— Father,

as agent of my solitude, alleviate

at least my guilt; lift

the stigma of isolation, unless

it is your plan to make me

sound forever again, as I was

sound and whole in my mistaken childhood,

or if not then, under the light weight

of my mother’s heart, or if not then,

in dream, first

being that would never die.

LỄ SÁNG

 

Trái tim con đối với Ngài là gì

mà Ngài phải phá vỡ nó năm lần bảy lượt

như người trồng cây thử nghiệm một

loại mới của mình? Thực hành

về một thứ khác: làm sao con có thể sống

trong tập thể, như Ngài muốn, nếu Ngài áp đặt

một sự cách ly của đau khổ, tách rời con

với các thành viên khỏe mạnh của

bộ lạc con: Ngài không làm điều này

trong vườn, tách biệt

hoa bệnh ra; Ngài để nó vẫy vùng lá

nhiễm vào

mặt của những bông hồng khác và những con rệp nhỏ

nhảy vọt từ cây này sang cây khác, chứng tỏ một lần nữa

vị trí con thấp nhất trong số các sáng tạo của Ngài, sau

con rệp phát triển mạnh và hoa hồng theo sau— Cha ơi,

là tác nhân của sự cô độc của con, hãy giảm bớt

ít nhất là tội lỗi của con; bỏ

vết tích của sự cô lập, trừ khi

đó là kế hoạch của Ngài để làm cho con

lại khỏe mạnh mãi mãi, như con đã từng

khỏe mạnh và hoàn hảo trong thời thơ ấu lầm lỡ của con,

hoặc nếu không thì dưới trọng lượng nhẹ

trái tim mẹ con, hoặc nếu không,

trong giấc mơ, là sinh vật bất tử đầu tiên.

 

 

 

SONG

 

Like a protected heart,

the blood-red

flower of the wild rose begins

to open on the lowest branch,

supported by the netted

mass of a large shrub:

it blooms against the dark

which is the heart’s constant

backdrop, while flowers

higher up have wilted or rotted;

to survive

adversity merely

deepens its color. But John

objects, he thinks

if this were not a poem but

an actual garden, then

the red rose would be

required to resemble

nothing else, neither

another flower nor

the shadowy heart, at

earth level pulsing

half maroon, half crimson.

BÀI HÁT

 

Giống như một trái tim được bảo vệ,

hoa hồng dại đỏ như máu

bắt đầu

nở ở nhánh thấp nhất,

được hỗ trợ bởi

khối lượng của một cây bụi lớn:

nó đơm bông trong bóng tối

đó là phông nền cố định của trái tim,

trong khi hoa chỗ

cao hơn đã héo hoặc mục nát;

đơn thuần

làm đậm màu của nó để tồn tại

nghịch cảnh. Nhưng John

phản đối, anh ấy nghĩ

nếu đây không phải là một bài thơ nhưng

một khu vườn thực sự, rồi

hoa hồng đỏ sẽ

bắt buộc không giống

gì khác, cũng không giống

hoa khác cũng không giống

trái tim bóng tối, nhịp đập tại

mức ngang mặt đất

một nửa màu hạt dẻ, một nửa màu đỏ thẫm.

 

 

 

FIELD FLOWERS

 

What are you saying? That you want

eternal life? Are your thoughts really

as compelling as all that? Certainly

you don’t look at us, don’t listen to us,

on your skin

stain of sun, dust

of yellow buttercups: I’m talking

to you, you staring through

bars of high grass shaking

your little rattle— O

the soul! the soul! Is it enough

only to look inward? Contempt

for humanity is one thing, but why

disdain the expansive

field, your gaze rising over the clear heads

of the wild buttercups into what? Your poor

idea of heaven: absence

of change. Better than earth? How

would you know, who are neither

here nor there, standing in our midst?

HOA ĐỒNG NỘI

 

Bạn đang nói gì vậy? Rằng bạn muốn

cuộc sống vĩnh cửu? Suy nghĩ của bạn có thực sự trói buộc như tất cả những điều đó? Chắc chắn

bạn không nhìn chúng tôi, không lắng nghe chúng tôi,

trên da của bạn

vệt nắng, bụi

của mao lương vàng: Tôi đang nói

với bạn, bạn chăm chú nhìn qua

hàng cỏ cao làm dao động

lục lạc nhỏ của bạn— Ô

tâm hồn! tâm hồn!

chỉ hướng nội có đủ không? Coi thường

nhân loại là một chuyện, nhưng tại sao

khinh thường những cánh đồng bao quát, ánh mắt của bạn nhìn cái gì qua đầu mao lương dại? ý tưởng nghèo nàn của bạn

về thiên đường: thiếu vắng

sự thay đổi. Tốt hơn trái đất? Làm sao

bạn biết, bạn là người không

ở đây hay ở đó, đứng giữa chúng ta?