Ngày 360,
Hai đảng viết chính sách bằng giấy trắng mực đen. Cử tri bỏ phiếu bằng trái tim đầy màu sắc. Và ở nước Mỹ hôm nay, cảm xúc đang thắng áp đảo lý trí.
Trước đây người Mỹ dù bất đồng vẫn cùng xem chung một bản tin. Bây giờ mỗi phe sống trong một vũ trụ thông tin riêng, được thuật toán vuốt ve như thú cưng.
Bạn thích giận dữ? Mạng xã hội cho bạn thêm lý do để giận. Bạn sợ di dân? YouTube tặng bạn mười video nữa để sợ hơn. Bạn ghét tinh hoa? Facebook mang tới cả đội quân xác nhận rằng bạn đúng.
Dẫn đến lá phiếu không còn được hình thành từ dữ kiện, mà từ chuỗi cảm xúc được nuôi dưỡng có hệ thống.
Cử tri ngày nay ít hỏi, chính sách này hiệu quả không?. Họ hỏi, nó có làm tôi thấy mình đúng không? Một bên đi tìm giải pháp. Bên kia đi tìm sự an toàn cho bản sắc của mình.
Sự phân cực vì vậy không còn là chuyện trái – phải. Nó thành chiến tranh văn hóa. Thành thị chống nông thôn. Giới có bằng cấp đối đầu với giới làm việc bằng tay. Truyền thống chống hiện đại.
Mỗi lá phiếu giống một chiếc áo đồng phục để tuyên bố, tôi thuộc về đội nào.
Trong môi trường đó, nói thật khó hơn nói sướng. Một kế hoạch kinh tế dày 50 trang dễ thua đậm một câu, “họ đang lừa bạn”.
Bởi sự thật cần nhiều câu. Phẫn nộ chỉ cần một câu. Và mạng xã hội thì nghiện câu ngắn.
Bởi vậy mới có nghịch lý, người nhận trợ cấp nhưng lên án đảng muốn duy trì nó. Người dùng Medicare cả đời nhưng sợ xã hội chủ nghĩa.
Công nhân nghèo ghét tinh hoa nhưng tin một tỷ phú nói giọng bình dân. Lý trí bảo rẽ trái. Cảm xúc nhất quyết quẹo phải.
Cử tri không còn chọn đảng vì đảng làm được gì cho họ, mà vì đảng giúp họ ghét đúng người.
Ghét báo chí, ghét di dân, ghét Washington, ghét phe kia. Lá phiếu trở thành công cụ trút giận, không còn là bản hợp đồng xã hội.
Hậu quả là tranh luận chính sách teo tóp. Thay vào đó là tranh luận về phẩm chất. Không còn là ý tưởng của anh sai. Chỉ còn anh là kẻ xấu.
Khi đối thủ bị xem là thù đạo đức. Thỏa hiệp trở thành phản bội. Một nền dân chủ không còn thỏa hiệp giống chiếc xe chỉ còn số lùi.
Trong bối cảnh ấy, người thắng không phải người có kế hoạch hay nhất, mà là người kể chuyện giỏi nhất. Ai dựng được câu chuyện đơn giản về kẻ thù – nạn nhân – anh hùng như cổ tích, người đó thắng.
Vấn đề không chỉ nằm ở hai đảng, mà còn ở cách người dân được dẫn dắt để nhìn hai đảng. Khi thông tin bị cắt nhỏ, định kiến được vuốt ve, cảm xúc được tâng bốc, thì lá phiếu không còn là lựa chọn tỉnh táo, chỉ là phản xạ.
Muốn nước Mỹ bớt chia rẽ, cần cả một văn hóa chính trị mới. Nơi người ta dám nghi ngờ cảm xúc của chính mình trước khi nghi ngờ phe bên kia.
Nếu không, nước Mỹ sẽ tiếp tục sống trong một nền dân chủ rất ồn ào nhưng ngày càng ít suy nghĩ.
Rứa hỷ,
Võ Ngọc Ánh
*Bài do CTV/TVBH gởi.
