“…Hắn về hôm trước hôm sau đã thấy ngồi ở chợ uống rượu với thịt chó suốt từ trưa cho đến xế chiều. Rồi say khướt, hắn xách một cái vỏ chai đến cổng nhà bá Kiến, gọi tận tên tục ra mà chửi. Cụ bá không có nhà. Thấy điệu bộ hung hăng của hắn, bà cả đùn bà hai, bà hai thúc bà ba, bà ba gọi bà tư, nhưng kết cục chẳng bà nào dám ra nói với hắn một vài lời phải chăng. Mắc phải cái thằng liều lĩnh quá, nó lại say rượu, tay nó lại nhăm nhăm cầm một cái vỏ chai, mà nhà lúc ấy toàn đàn bà cả… Thôi thì cứ đóng cái cổng cho thật chặt, rồi mặc thây cha nó, nó chửi thì tai liền miệng ấy, chửi rồi lại nghe. Thành thử chỉ có ba con chó dữ với một thằng say rượụ.. Thật là ầm ỹ! Hàng xóm phải một bữa điếc tai, nhưng có lẽ trong bụng thì họ hả: xưa nay họ mới chỉ được nghe bà cả, bà hai, bà ba, bà tư nhà cụ bá chửi người ta, bây giờ họ mới được nghe người ta chửi lại cả nhà cụ bá. Mà chửi mới sướng miệng làm sao! Mới ngoa ngắt làm sao! Họ bảo nhau: phen này cha con thằng bá Kiến đố còn dám vác mặt đi đâu nữa! Mồ mả tổ tiên đến lộn lên mất…”
(Nguồn ĐÔI LỨA XỨNG ĐÔI, Février 1941, Nam Cao)
Chí Phèo chửi từ năm đó (Février 1941) thì cùng lắm chỉ có hơn 2000 suất đinh của làng Vũ Đại nghe còn bây giờ (Août 2026) chị kia livestream chửi thì cùng lúc có đến hơn 2 000 000 người lên mạng xem và nghe.
Thật là cả một bước nhảy vọt phi thường của thời đại.
Hiện tượng đó nói lên rất nhiều điều về tâm lý cộng đồng.
Người phân tích hiện tượng có thể tự rút ra kết luận cho cá nhân mình.
Tôi dựa vào cuốn “La Psychologie des Foules” – 1895 của Gustave Le Bon để tự suy ngẫm.
1. Trong mỗi cá nhân đều có nhu cầu phát ngôn, vì lý do nào đấy, họ không thể nay có người phát ngôn giúp họ.
2. Trong mỗi cá nhân đều có những kìm nén, bức xúc, vì lý do nào đấy, họ không thể buông xả, nay có người buông xả thay họ.
3. Trong mỗi cá nhân đều có nhu cầu nói ra sự thật, vì lý do nào đấy, họ không thể nay có người nói ra giúp họ.
4. Trong mỗi cá nhân đều có nhu cầu giải trí lành mạnh, vì lý do nào đó, họ không thể giờ có người giúp họ giải trí, tuy nhiên, thay vì giải trí một cách tích cực họ buộc phải chọn giải trí một cách tiêu cực.
5. Trong mỗi cá nhân đều có những cơn khát, vì lý do nào đó, họ không thể giải khát, tuy nhiên, thay vì giải khát bằng những ngụm nước mát, sạch vừa và nhỏ họ bị xối vào mặt một vòi rồng với cả nước sạch lẫn nước bẩn.
PS
Tiếng chửi và chửi tục nhìn ở góc độ diễn ngôn là sự thể hiện một QUYỀN LỰC.
Quyền lực đó đang tấn công vào một quyền lực khác, không trực tiếp thì là gián tiếp.
Chỉ có đối tượng bị tấn công mới thấu hiểu sức công phá của nó nặng bao nhiêu?
Khán giả tuy thế cũng sẽ nhận lãnh về mình cả hai thứ tiêu cực lẫn tích cực, kiểu sản phẩm mang giá trị kép, một đặc sản của thời đương đại.
Phượng Nguyễn
*Bài do CTV/TVBH gởi.
