POLITICO: Vietnam thought it had a deal on its US tariff rate. Then Trump stepped in.
(Chuyển ngữ tiếng Việt: Gemini; Hiệu đính (và chịu trách nhiệm): T.Vấn)
Việt Nam Tưởng Đã Chốt Thuế Quan Với Mỹ, Ai Ngờ Trump Lại “Đổi Chiều”
Bài viết của Daniel Desrochers, Phelim Kine và Ari Hawkins
Việt Nam tưởng rằng mình đã đạt được thỏa thuận sơ bộ với Hoa Kỳ về việc giảm đáng kể mức thuế quan. Thế rồi, vào phút chót, Tổng thống Donald Trump lại nâng mức thuế.
Kết quả là, chính phủ Việt Nam vẫn chưa chính thức chấp nhận một phần quan trọng của thỏa thuận mà Tổng thống Trump đã ca ngợi trên mạng xã hội tuần trước, bất chấp tuyên bố của ông Trump rằng các điều khoản đã được lãnh đạo Việt Nam, ông Tô Lâm, đồng ý. Thông tin này được bốn người quen thuộc với các cuộc thảo luận tiết lộ và được giấu tên vì tính nhạy cảm của vấn đề. Cả hai bên cũng chưa công bố bất kỳ tài liệu nào về các điều khoản đó, dấy lên câu hỏi liệu họ có thực sự đạt được thỏa thuận hay không, trong bối cảnh Nhà Trắng đang nỗ lực chứng minh mình đang đạt tiến bộ trong các cuộc đàm phán thương mại với hàng chục đối tác lớn.
Ông Trump đã công bố thỏa thuận khung trên Truth Social vào ngày 2 tháng 7, chỉ vài ngày trước thời hạn tự đặt ra của Nhà Trắng (ngày 8 tháng 7) cho các cuộc đàm phán thương mại. Đây chỉ là thỏa thuận thứ hai mà chính quyền này đạt được để tránh các mức thuế “có đi có lại” đã đe dọa, sau khi ông Trump gợi ý trong một cuộc phỏng vấn vào tháng 4 rằng ông đã thực hiện 200 thỏa thuận. Theo bài đăng ngày 2 tháng 7 của ông Trump, hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam sẽ phải đối mặt với mức thuế 20% – giảm từ 46% đã được tạm dừng vào tháng 4 – hoặc mức thuế 40% nếu chúng có nguồn gốc từ một quốc gia khác. Đổi lại, Việt Nam “sẽ ‘MỞ CỬA THỊ TRƯỜNG CHO HOA KỲ’, nghĩa là chúng ta sẽ có thể bán sản phẩm của mình vào Việt Nam với MỨC THUẾ BẰNG 0,” Tổng thống viết.
Thông tin đó đã gây sốc khắp Việt Nam vì trên thực tế, các nhà đàm phán của họ đã không đồng ý với mức thuế 20%; họ tin rằng mức thuế sẽ vào khoảng 11%, theo bốn người trên. Ông Trump đã bỏ qua con số đó trong cuộc điện thoại với Tổng Bí thư Việt Nam Lâm – người không tham gia vào các cuộc đàm phán thuế quan ban đầu – và thay vào đó tuyên bố Mỹ sẽ áp mức thuế cao gần gấp đôi.
Một số người phía Mỹ cũng ngạc nhiên, bao gồm cả các nhóm bên ngoài đã theo dõi các cuộc đàm phán, theo lời một nhà vận động hành lang ở Washington làm việc với Việt Nam và các chính phủ châu Á khác.
“Trump đã chơi khăm tất cả mọi người,” nhà vận động hành lang nói. Họ mô tả phản ứng của chính phủ Việt Nam là “bất ngờ, cũng như thất vọng và tức giận.”
Một trợ lý Nhà Trắng, được giấu tên vì không được phép phát biểu công khai, đã bác bỏ nhận định đó, nói rằng chính phủ Việt Nam đã biết về các mức thuế quan hàng đầu trước cuộc gọi.
“Theo tôi hiểu thì hai đội đàm phán đã thảo luận kỹ lưỡng và đó là việc giữa hai nhà lãnh đạo để đưa ra sự chấp thuận cuối cùng,” trợ lý này cho biết.
Tuy nhiên, cả Nhà Trắng lẫn Việt Nam đều chưa công bố bất kỳ giấy tờ nào cho thấy một thỏa thuận cuối cùng bao gồm các mức thuế đó, và cả hai quốc gia đều chưa chính thức ký kết thỏa thuận. Vẫn chưa rõ khi nào, hoặc liệu, mức thuế cao hơn sẽ có hiệu lực.
“Tôi chỉ muốn các bạn biết một bức thư cũng có nghĩa là một thỏa thuận,” ông Trump nói tại Nhà Trắng vào thứ Ba. “Chúng ta không thể gặp gỡ với 200 quốc gia.”
Việt Nam đã chứng kiến tuần này ông Trump đề xuất các mức thuế mới đối với các quốc gia châu Á khác – bao gồm mức thuế 20% tương tự đối với Philippines – có hiệu lực từ ngày 1 tháng 8, mà không có bất kỳ nhượng bộ hay quy tắc nào về nguồn gốc hàng hóa mà Việt Nam đã chuẩn bị để đồng ý.
Hà Nội đã công khai rất ít về các mức thuế kể từ khi ông Trump công bố chúng trên mạng xã hội. Một báo cáo của truyền thông nhà nước Việt Nam về thỏa thuận được công bố ngày 2 tháng 7 không đề cập đến bất kỳ mức thuế đã thỏa thuận nào. Thay vào đó, báo cáo nói rằng cuộc gọi của ông Trump với ông Lâm đã dẫn đến một “Tuyên bố chung về một thỏa thuận thương mại công bằng, cân bằng và có đi có lại.” Tuyên bố chung đó vẫn chưa được công bố.
Điều này có thể phản ánh sự thất vọng của Hà Nội trước động thái của ông Trump nhằm phá vỡ thỏa thuận ban đầu. Một bản dự thảo tuyên bố chung về các điều khoản thỏa thuận mà POLITICO có được cùng ngày ông Trump công bố thỏa thuận đã phác thảo các điều kiện thương mại thuận lợi hơn cho Việt Nam, bao gồm “giảm đáng kể” thuế quan của Mỹ đối với hàng nhập khẩu của Việt Nam.
Các chuyên gia khu vực lo ngại sự việc này có thể làm suy yếu hàng thập kỷ nỗ lực xây dựng lại quan hệ ngoại giao sau Chiến tranh Việt Nam, chưa kể đến mối quan hệ thương mại đang bùng nổ. Theo Cục Quản lý Thương mại Quốc tế, thương mại giữa hai nước đã tăng vọt kể từ khi Washington và Hà Nội ký kết hiệp định thương mại song phương vào năm 2001 – từ 2,9 tỷ USD vào năm 2002 lên hơn 139 tỷ USD vào năm 2022 – biến Việt Nam thành nguồn nhập khẩu lớn thứ sáu của Hoa Kỳ.
“Chắc chắn lòng tin của họ đối với Mỹ như một đối tác đáng tin cậy, đã được xây dựng trong 30 năm qua, sẽ bị ảnh hưởng nặng nề,” Scot Marciel, cựu Phó Trợ lý Ngoại trưởng phụ trách Đông Á và Thái Bình Dương, người từng đứng đầu bộ phận chính trị và kinh tế của Đại sứ quán Mỹ tại Hà Nội từ năm 1993 đến 1996, cho biết. “Chỉ riêng về mặt ảnh hưởng Mỹ-Trung, Trung Quốc sẽ hưởng lợi từ điều này.”
Các quốc gia khác cũng biết về sự thay đổi vào phút chót đối với các mức thuế đã thỏa thuận và đã thảo luận với nhau, theo một trong những người được trích dẫn ở trên cũng như một nhà ngoại giao châu Á, làm nổi bật sự không chắc chắn mà các đối tác thương mại của Mỹ cảm thấy khi họ tiếp tục đàm phán với một tổng thống dường như thay đổi các đe dọa thuế quan theo ý muốn.
“Việc tổng thống làm như vậy về cơ bản là phá hoại uy tín của các nhà đàm phán, và các quốc gia khác đang theo dõi những chuyện này,” Harry Broadman, cựu trợ lý đại diện thương mại Hoa Kỳ dưới thời các chính quyền George H.W. Bush và Bill Clinton, nói. “Nếu một người đang ngồi vào bàn đàm phán với quốc gia X, và họ vừa thấy quốc gia Y đã đạt thỏa thuận nhưng sau đó bị phá vỡ, họ sẽ nói, ‘Tại sao tôi phải dành thời gian với quý ông? Và làm sao tôi biết những gì chúng ta đồng ý ở đây cuối cùng sẽ là thỏa thuận cuối cùng?'”
Doug Palmer đã đóng góp vào bài báo này.
