Có những âm thanh không chỉ để nghe, mà để nhớ. Có những chuyến đi không chỉ để đến, mà để mang theo suốt một đời. Với tôi, đó là tiếng còi tàu buổi sớm, là làn khói than bay dọc theo những toa xe lửa năm xưa…
Chủ nhật.
Nắng Dalat rơi xuống hiên nhà, vàng như mật ong, loang nhẹ trên thung lũng trước mặt. Cái nắng không gắt, chỉ đủ ấm để làm sáng lên màu xanh của cây lá, làm long lanh những giọt sương còn sót lại trên đầu cành.
Trong vườn, chim sẻ về nhiều hơn dạo trước. Chúng nhảy nhót trên những nhánh ổi, cành mận, đôi khi sà xuống gốc chanh, rồi lại bay vút lên giàn nho thân gỗ mới trồng. Tôi nhìn thấy một con chim nhỏ ngậm con sâu trong mỏ, đôi mắt nó sáng như có một niềm vui rất giản dị – niềm vui của sự sống.
Ngôi nhà cấp bốn cũ kỹ của Kha , người đàn ông đã đi gần hết một đời , vẫn còn giữ lại được khoảng vườn 300 mét vuông. Một khoảng vườn không lớn, nhưng đủ để nuôi dưỡng ký ức. Và có lẽ, cũng đủ để giữ chân những đàn chim quay về.
Trong cái tĩnh lặng ấy, tiếng còi tàu bỗng vang lên.
Âm thanh ấy không lớn, không gần, nhưng đủ để lay động một miền sâu kín. Nhà Kha cách ga xe lửa Dalat chừng hai cây số. Chuyến tàu hôm nay chỉ chạy đoạn ngắn lên Trại Mát, phục vụ du khách. Nhưng với Kha, tiếng còi tàu không bao giờ chỉ là của hiện tại.
Nó là cánh cửa.
Cánh cửa mở ra một thời đã xa.
Ngày ấy…
Những năm từ 1955 đến 1963.
Thời gian mà trong ký ức Kha, mọi thứ dường như yên bình đến lạ. Một thứ bình yên không ồn ào, không phô trương, mà lặng lẽ như ánh trăng trải xuống đồng lúa chín.
Mỗi mùa hè, Kha lại được theo mẹ xuống Nha Trang “đổi gió”.
Chuyến đi bắt đầu từ rất sớm.
Ngoài sân còn tối om. Sương đêm chưa kịp tan. Trong nhà, ánh đèn dầu hôi le lói, vàng nhạt như một vì sao nhỏ. Ba của Kha đã thức dậy từ lâu. Ông cẩn thận kiểm tra từng giỏ hàng , nào rau, nào trái, những thức quà của Dalat mang xuống miền biển biếu người thân.
Ngày ấy, người Dalat gọi rau là “légumes”, một từ mượn từ tiếng Pháp, nghe vừa lạ vừa quen, như chính đời sống nửa quê nửa phố của thành phố này.
Mẹ Kha không phải lo nhiều. Bà chỉ sửa soạn áo quần, đánh thức các con, còn mọi thứ đã có ba lo liệu. Trong cái lạnh của buổi sớm cao nguyên, hơi ấm gia đình dường như đậm hơn, rõ hơn.
Xe đò đến. Xe Renault , con đường ra ga còn tối, chỉ có vài ánh đèn leo lét. Khi xe dừng trước ga Dalat, trời vừa kịp chuyển sang một màu xám nhạt của bình minh.
Ga xe lửa ngày ấy…
Trong mắt một đứa trẻ, nó rộng lớn và uy nghi như một thế giới khác.
Có những người phu khuân vác, đẩy những chiếc xe sắt chở đầy hành lý. Có những chiếc cân lớn đặt chìm xuống nền ga, kim đồng hồ to tròn chỉ rõ từng ký lô. Khách mua vé, gửi hàng, trả thêm tiền hành lý , mọi thứ diễn ra gọn gàng, trật tự.
Chuyến tàu khởi hành lúc 6 giờ sáng.
Chỉ hai toa.
Một toa hạng nhì, một toa hạng ba.
Mẹ Kha luôn chọn hạng ba. Những băng ghế gỗ dài, cứng, đặt dọc theo vách toa. Ở giữa là lối đi, nơi hành khách lên xuống. Không sang trọng, không tiện nghi, nhưng lại đầy ắp tiếng nói cười.
Rồi Kha nhìn thấy đầu máy.
Một khối sắt đen sì, nặng nề mà sống động. Ống khói nhả ra từng cuộn khói than, khói củi dày đặc. Lạ thay, cái mùi khói ấy , mùi của than đá, của củi rừng , lại trở thành một thứ hương không thể quên.
Nó bám vào áo quần.
Bám vào mái tóc.
Và bám luôn vào ký ức.
Tàu chuyển bánh.
Tiếng “xình xịch… xình xịch…” vang lên đều đặn.
Tiếng “cắc cụp” khi bánh sắt chạm vào khớp ray nghe như nhịp tim của một sinh thể đang sống.
Hơi nước phì ra trắng xóa hai bên đầu máy.
Chuyến đi bắt đầu.
Tàu qua ga Xuân Thọ.
Rồi Cầu Đất.
Rồi Trạm Hành , nơi gió lộng quanh năm.
Những đường hầm nối tiếp nhau.
Khi tàu chui vào hầm, cả toa tối đen. Chỉ còn những đốm lửa nhỏ từ than cháy bay dọc theo thân tàu, lấp lánh như pháo hoa. Trong mắt đứa trẻ, đó là một thế giới kỳ diệu , nơi bóng tối và ánh sáng cùng nhảy múa.
Ra khỏi hầm, ánh sáng lại tràn về.
Rồi đến Đơn Dương. Mà dân Dalat thường quen gọi :- D’ran.
Tại đây, đoàn tàu bắt đầu vào đoạn răng cưa , một kỳ công kỹ thuật giữa núi rừng. Con tàu như bám vào sườn đèo Ngoạn Mục, từng chút một leo lên rồi đổ xuống.
Hai bên là rừng nguyên sinh.
Cây nối cây. Xanh nối xanh.
Cao vút, trùng điệp, như một biển lá không bờ.
Có lúc, những đàn bướm bay ngang qua cửa sổ toa tàu. Những cánh bướm đủ màu, chập chờn giữa nắng và gió. Kha nhìn không chớp mắt. Những hình ảnh ấy, sau này, không biết đã bao lần trở lại trong giấc mơ.
Rừng xanh, bướm trắng, cỏ dại, hoa rừng…
Một thế giới mà sau này, dù đi qua bao nhiêu nơi, Kha vẫn không tìm lại được nguyên vẹn.
Đến trưa. Nắng miền Trung đổ xuống như lửa.
Phan Rang hiện ra khô khát, trần trụi. Những ga nhỏ với cái tên lạ , ga Bà Râu, ga Bà Láp , mang âm hưởng của người Chàm. Những hàng xương rồng dựng lên làm hàng rào. Những ngôi nhà thấp bé, nghèo nàn, nằm im lìm dưới cái nắng gay gắt.
Ở Tháp Chàm, hành khách phải xuống tàu, chờ đoàn tàu từ Sài Gòn ra để nối tiếp hành trình.
Đầu máy răng cưa dừng lại.
Nhiệm vụ của nó kết thúc ở đây.
Một sự chia tay lặng lẽ.
Rồi tàu lại đi.
Qua Cam Ranh.
Gió bắt đầu đổi.
Có mùi mặn của biển.
Có màu xanh của đồng lúa.
Có những đàn cò trắng chao liệng trên ruộng. Có hàng cau, vườn dừa, khói bếp bay lên từ mái nhà.
Tất cả báo hiệu một điều:
Nha Trang sắp đến.
Trong lòng Kha, mùa hè cũng đã đến.
Tiếng còi tàu lại vang lên.
Nhưng lần này, là của hiện tại.
Kha trở về với hiên nhà, với khu vườn nhỏ, với đàn chim đang chuyền cành trong ánh nắng chiều muộn.
Chuyến tàu Đà Lạt – Nha Trang năm xưa…
Con đường sắt răng cưa ấy…
Những ga nhỏ, những đường hầm, những cánh rừng…
Tất cả giờ chỉ còn trong ký ức.
Bây giờ, tàu chỉ chạy một đoạn ngắn.
Mười cây số.
Một hành trình dành cho du khách.
Còn hành trình của ký ức thì không đo được bằng cây số.
Nó dài bằng một đời người.
Kha chợt hiểu:
Không phải con tàu đã mất đi.
Chỉ là nó đã đổi đường.
Không còn chạy trên đường ray nữa,
mà chạy trong tâm tưởng.
Không còn chở hành khách,
mà chở kỷ niệm.
Không còn dừng ở ga,
mà dừng lại trong lòng người.
Chiều xuống.
Ánh nắng mật ong nhạt dần. Gió từ thung lũng thổi lên, mang theo hơi lạnh quen thuộc của Dalat.
Một con chim sẻ đậu trước hiên, nghiêng đầu nhìn vào trong nhà, rồi bay đi.
Kha ngồi yên.
Nghe trong lòng mình,
một tiếng còi tàu rất xa…
mà cũng rất gần.
Đời người, có những chuyến đi không thể quay lại.
Nhưng nếu lòng còn nhớ,
thì con đường vẫn chưa mất.
Tàu có thể ngừng trên đất,
nhưng không bao giờ ngừng trong tâm.
Và có lẽ,
bình yên lớn nhất không phải là giữ được quá khứ,
mà là mỉm cười
khi quá khứ vẫn còn sống trong ta. ./.
Bình Phamvan
*Bài do CTV/TVBH gởi.
