Nguyên Tác: HOW DEMOCRACIES DIE (2018) của Steven Levitsky & Daniel Ziblatt
(Chuyển ngữ tiếng Việt: ChatGPT; Hiệu đính (và chịu trách nhiệm): T.Vấn)
Steven Levitsky & Daniel Ziblatt: NỀN DÂN CHỦ SẼ CHẾT NHƯ THẾ NÀO
LỊCH SỬ TIẾT LỘ NHỮNG GÌ VỀ TƯƠNG LAI CỦA CHÚNG TA
Steven Levitsky & Daniel Ziblatt
GIỚI THIỆU TÁC PHẨM: “HOW DEMOCRACIES DIE” (Crown Publishing 2018) – KHI DÂN CHỦ LÂM NGUY TRONG THỜI HIỆN ĐẠI
Trong một thời đại mà nền dân chủ—tưởng như là đích đến vững chắc của nhân loại sau Thế chiến II—lại đang bị thách thức từ chính trong lòng các quốc gia tự do, tác phẩm How Democracies Die (tạm dịch: Khi Nền Dân Chủ Lụi Tàn) của hai giáo sư chính trị học Steven Levitsky và Daniel Ziblatt (Đại học Harvard) đã xuất hiện như một hồi chuông cảnh tỉnh mạnh mẽ, sắc bén và có tính soi chiếu toàn cầu.
Cuốn sách không chỉ là một nghiên cứu học thuật về sự sụp đổ của các nền dân chủ trong thế kỷ 20, mà còn là một cảnh báo nghiêm túc cho hiện tại: dân chủ không nhất thiết chết bởi các cuộc đảo chính quân sự hay những nhà độc tài đội lốt công khai, mà có thể tàn lụi âm thầm ngay trong thể chế dân cử—khi các chuẩn mực dân chủ bị xói mòn, khi những “lan can mềm” (soft guardrails) như sự khoan dung giữa các đảng phái (mutual toleration) hay sự tiết chế quyền lực (institutional forbearance) bị đánh sập bởi chủ nghĩa cực đoan và chính trị “bên thắng cuộc.”
Từ Chile, Venezuela đến Hoa Kỳ
Levitsky và Ziblatt đưa người đọc qua những lát cắt lịch sử tại châu Âu, Mỹ Latin và Hoa Kỳ để chứng minh: những nhà lãnh đạo được bầu hợp pháp như Adolf Hitler, Hugo Chávez, Recep Tayyip Erdoğan hay Donald Trump đều có điểm chung: họ dùng lá phiếu làm công cụ giành quyền lực, rồi từng bước làm suy yếu các định chế độc lập, chia rẽ xã hội, và định hình lại luật chơi nhằm duy trì quyền lực bằng mọi giá.
Trong trường hợp Hoa Kỳ—một nền dân chủ “lâu đời” tưởng như bất khả xâm phạm—tác phẩm vạch ra cách các chuẩn mực chính trị từng gìn giữ sự ổn định đã bị xói mòn ra sao. Từ cuộc tấn công vào tính chính danh của Tổng thống Barack Obama (với phong trào “birther”) đến việc từ chối xem xét đề cử thẩm phán Tối cao Merrick Garland của Tổng thống Obama, hay sự tê liệt lập pháp dưới thời Obama và Trump—tất cả là minh chứng cho một nền dân chủ đang bị bóp nghẹt từ bên trong.
Trong bối cảnh thế giới hiện nay
Năm 2024 chứng kiến nhiều sự kiện cho thấy nền dân chủ toàn cầu đang đối mặt với khủng hoảng hiện sinh. Tại Hoa Kỳ, cựu Tổng thống Donald Trump đã quay lại Nhà Trắng bất chấp việc ông ta đang đối mặt với hàng loạt cáo buộc hình sự và thách thức pháp lý. Ở châu Âu, các đảng cực hữu đang trỗi dậy mạnh mẽ, từ Marine Le Pen ở Pháp đến Viktor Orbán ở Hungary, và gần đây nhất là sự dịch chuyển cánh hữu trong chính trường Hà Lan và Đức. Tại châu Á, nền dân chủ ở Ấn Độ, Philippines và Israel cũng đang bị thử thách bởi những nhà lãnh đạo dân túy sử dụng thủ đoạn pháp lý và truyền thông để củng cố quyền lực.
Trong bối cảnh đó, How Democracies Die là một công cụ nhận diện: giúp công dân có khả năng phân biệt đâu là khác biệt chính trị chính đáng, đâu là biểu hiện của tư tưởng phản dân chủ đội lốt đảng phái. Cuốn sách là một lời nhắc nhở rằng không thể trông cậy hoàn toàn vào các văn bản pháp lý hay hiến pháp để bảo vệ dân chủ. Thay vào đó, dân chủ tồn tại được là nhờ sự duy trì bền vững của những quy tắc ngầm: sự tôn trọng lẫn nhau và sự tự kiềm chế.
Dành cho ai?
Tác phẩm này không chỉ dành cho các học giả, nhà hoạt động chính trị hay sinh viên chính trị học. Nó dành cho bất kỳ ai quan tâm đến số phận của thể chế dân chủ—dù ở Mỹ, châu Âu, hay Việt Nam. Trong thời đại mà thông tin giả lan tràn, mạng xã hội phân cực, và các nhà lãnh đạo dân túy ngày càng khéo léo thao túng cảm xúc quần chúng, việc đọc và hiểu How Democracies Die trở thành một hành động khai minh, một bước tự vệ dân sự.
GIỚI THIỆU HAI TÁC GIẢ CỦA TÁC PHẨM HOW DEMOCRACIES DIE – STEVEN LEVITSKY VÀ DANIEL ZIBLATT
Steven Levitsky và Daniel Ziblatt là hai học giả chính trị hàng đầu người Mỹ, nổi bật trong giới nghiên cứu về các thể chế dân chủ và quá trình suy tàn của chúng. Với nền tảng học thuật vững chắc và nhiều năm nghiên cứu thực tiễn tại các quốc gia có nền dân chủ đang gặp khủng hoảng, cả hai đã cùng nhau chắp bút nên tác phẩm How Democracies Die (Dân Chủ Chết Như Thế Nào), một cuốn sách gây tiếng vang lớn trên toàn cầu ngay từ khi ra mắt vào năm 2018.
Steven Levitsky
Steven Levitsky là Giáo sư Khoa học Chính trị tại Đại học Harvard, chuyên về nền chính trị châu Mỹ Latin và các chế độ độc tài. Trong suốt sự nghiệp nghiên cứu, ông tập trung vào việc giải thích cách mà các thiết chế dân chủ bị xói mòn không phải thông qua đảo chính quân sự hay bạo lực cách mạng, mà qua những bước đi dần dà, tưởng chừng hợp pháp từ bên trong hệ thống.
Daniel Ziblatt
Daniel Ziblatt cũng là Giáo sư tại Đại học Harvard và là thành viên cấp cao tại Viện Nghiên cứu Chính trị châu Âu tại Đức. Ông chuyên nghiên cứu về lịch sử dân chủ phương Tây, đặc biệt là nước Đức và nước Mỹ trong thế kỷ 19 và 20. Các tác phẩm của Ziblatt thường tập trung vào các yếu tố thể chế, đảng phái và văn hóa chính trị góp phần vào sự thành công hoặc thất bại của dân chủ.
Tác phẩm chung: How Democracies Die
How Democracies Die là sự kết tinh của kiến thức, kinh nghiệm và sự quan sát sâu sắc từ hai học giả. Cuốn sách không chỉ là một lời cảnh báo mà còn là một tấm gương soi chiếu những gì đang và có thể xảy ra ở nước Mỹ – một nền dân chủ lâu đời nhưng không miễn nhiễm trước nguy cơ suy tàn.
Levitsky và Ziblatt đã chỉ ra rằng dân chủ không nhất thiết chết trong bạo lực; thay vào đó, nó có thể chết âm thầm qua sự xói mòn các chuẩn mực, qua sự thao túng luật pháp để phục vụ lợi ích cá nhân, và qua việc các đảng chính trị không còn đủ khả năng làm hàng rào bảo vệ hệ thống. Điểm đặc biệt của cuốn sách là nó không dừng lại ở lý thuyết mà đưa ra nhiều ví dụ cụ thể từ Venezuela, Thổ Nhĩ Kỳ, Hungary, Nga cho đến cả lịch sử của nước Mỹ.
How Democracies Die đã trở thành tác phẩm bắt buộc phải đọc đối với các chính trị gia, học giả và những công dân quan tâm đến số phận nền dân chủ tại bất kỳ quốc gia nào. Qua đó, hai tác giả không chỉ phác họa những mối nguy đương đại mà còn truyền tải một thông điệp mạnh mẽ: nền dân chủ không thể tồn tại nếu thiếu sự tham gia tích cực, tỉnh táo và can đảm của chính người dân.
(ChatGPT & T.Vấn)
Chuyên Mục ChatGPT- TỦ SÁCH THẾ GIỚI sẽ lần lượt giới thiệu toàn bộ tập sách nói trên đã được chuyển sang Việt ngữ trong những ngày tới.
T.Vấn & Bạn Hữu
