Cõi Người Ta (5) – Tranh: THANH CHÂU
Hồi ấy, một người chị của tôi đậu tú tài hai lên Saigon để tiếp tục vào đại học. Ba má thương và lo chị sống xa nhà một mình nên cho tôi lên theo cho có chị có em. Thế là giấc mơ được sống ở hòn ngọc viễn đông đã đuợc thực hiện sớm hơn dự kiến một năm, khiến tôi cứ nôn nao sung sướng vô cùng.
Đối với cô học sinh tỉnh lẻ thì việc được lên Saigon sống và học là một giấc mơ quá tuyệt vời, ấp ủ từ lâu, bảo sao mà tôi không hãnh diện cho được.
Thật ra lúc còn tuổi thiếu nhi chị em tôi đã được ba má thỉnh thoảng dẫn đi Saigon chơi vài lần nhân dịp nghỉ hè rồi.
Saigon thời thơ ấu của tôi là vườn bách thú, chợ Bến Thành, là được ngồi trên chiếc xe xích lô máy giữa trời đêm mát mẻ, là tiếng rao hàng buổi sáng của mấy gánh xôi, xe nước mía, xe mì gõ, xe bò pía…chỉ thế thôi đã thấy hạnh phúc lắm.
Saigon thời thơ ấu của tôi bao gồm luôn căn nhà ngoại ô vùng Thủ Đức của dì hai, em họ má–mà chúng tôi gọi bằng má hai–. Vì mỗi lần “lên” Saigon má đều dẫn chúng tôi đi Thủ Đức thăm dì và các con dì gồm 5 người con: 4 gái, 1 trai trạc bằng tuổi chúng tôi nên rất thân thiết. Căn nhà bằng xi măng kiên cố có sân chơi rộng rãi được bao bọc hai bên hông bằng con mương đào rộng hơn 1 thước chỉ sâu chừng 2 tấc đến 6 tấc tuỳ mực thuỷ triều lên xuống, chạy dài qua các nhà hàng xóm. Nước trong vắt mát lạnh thấy cả đàn cá nho nhỏ bơi lội tung tăng, dân lấy nước dưới mương dùng cho sinh hoạt, tắm rửa.
Hình ảnh đọng lại trong ký ức tôi là mấy má con từ Rạch Giá đến bến xe Petrus Ký-Sg vào buổi tối (hồi ấy bến xe chưa dời ra Xa Cảng Miền Tây, quận Bình Tân). Má thuê xe xích lô máy chở về nhà chú bảy, chú tám em ruột của ba ở đường Phan Đình Phùng. Thuở ấy mới có 5 chị em, cô út chưa ra đời. Chúng tôi còn bé nên 1 người lớn cùng 5 đứa trẻ con ngồi gọn thỏm trên chiếc xe vẫn còn chỗ đặt hành lý dưới chân. Không khí ban đêm mát mẻ, đường ít xe lưu thông nên chạy bon bon. Trong tôi vẫn còn cảm nhận làn gió lành lạnh ve vuốt mặt và tóc thật dễ chịu trong tiếng động cơ xình xịch của chiếc xích lô máy lướt qua những con đường loang loáng ánh đèn.
Với tôi lúc ấy Saigon là cái nôi của văn minh, của tri thức, của phong cách lịch sự nhã nhặn. Là nơi hội tụ tất cả tinh hoa trong mọi lãnh vực khoa học, giáo dục, văn chương nghệ thuật…Đúng là một chân trời mới mở ra chào đón tôi dưới nhiều sắc màu tươi đẹp.
Người bạn học gái đầu tiên lúc tôi học ở Saigon là Mai Hoa*. Chúng tôi tình cờ ngồi cạnh nhau. Không do sắp xếp mà vì ngày đầu đến lớp, ai vào trước thì chọn chỗ ngồi trước ai vào sau ngồi bàn sau.
Tôi vốn nhút nhát, có lẽ cô ấy cũng thế nên ngày đầu chúng tôi chỉ nhìn nhau hơi mỉm cười mà không ai trao đổi với nhau câu nào.
Phải sang ngày thứ nhì thì mới bắt đầu làm quen. Mỗi người tự giới thiệu về mình.
Nhìn dáng vẻ bề ngoài thì chúng tôi có nhiều điểm tương phản hơn là đồng điệu.
Mai Hoa nhỏ người, tròn trịa. Da trắng ngần mà người ta hay tả là trứng gà bóc, mặt lấm chấm nốt mụn đỏ-thật tiếc!. Tóc màu nâu sợi mỏng mềm mại, xoã nửa lưng dợn sóng tự nhiên. Hai bàn tay tuyệt đẹp như búp măng tre thanh lịch vô cùng, đầy đặn không một đường gân với những ngón tròn và thon lại ở đầu móng. Ngồi học tôi hay nhìn bàn tay bạn,thầm hỏi sao mình không có được đôi bàn tay ngà ngọc như vậy.
Còn tôi thì cao– quá cao so với những cô gái cùng thế hệ– khi chúng tôi đi cạnh nhau, bạn chỉ đứng tới tai tôi. Da tôi cũng trắng.Tóc tôi cũng dài, cũng xoã nửa lưng, màu đen tuyền. Thi nhân khi tả mái tóc đẹp của phụ nữ thì gọi là tóc mây:
Tóc mây một món chiếc dao vàng
Nghìn trùng e lệ phụng quân vương
(Màu Thời Gian, Đoàn Phú Tứ )
Tiên thề cùng thảo một chương
Tóc mây một chiếc dao vàng chia đôi
(Kiều, Nguyễn Du)
Trong trường hợp mình, tôi có cảm giác“mái tóc mây”của tôi nó xù xì khô cứng, to như cọng roi mây mà người lớn thường dùng để đánh con cái. Hoặc như trong ca dao:
Tóc rễ tre chải lược bồ cào (ca dao)
Điểm tương đồng: chúng tôi là dân tỉnh lỵ chân ướt chân ráo vào học trường thủ đô, chưa quen ai nên cứ rụt rè nhút nhát. Rõdân nhà quê thứ thiệt.
Mai Hoa đến từ miền Trung, Quảng Ngãi. Tôi dân miền tây, Rạch Giá.
Theo thời gian, dần dần chúng tôi cũng thích nghi với các bạn trong lớp. Họ đều hoà đồng, thân thiện chứ không tỏ vẻ gì là kỳ thị dân tỉnh lẻ.
Ngoài hai chúng tôi, còn có những bạn đến từ Nha Trang, Hà Tiên, Cà Mau…
Sau nầy vào ĐH Văn Khoa, tôi còn kết thêm các bạn từ Quảng Nam, Quảng Trị, Hội An, Phan Rang, Đà Lạt, Phú Yên, Sa Đéc, Long Xuyên, bạn bắc 54 sống tại Saigon…
Trong lớp học sinh nói đủ các giọng: Bắc, Trung, Nam. Hầu hết các giáo sư người bắc 54, có một thầy dạy Việt văn nói giọng Huế nhưng nghe rất nhẹ nhàng dễ hiểu.
Sau mấy chục năm, số người còn giữ liên lạc đếm chưa hết một bàn tay.
Trở lại với Mai Hoa. Bạn tá túc nhà người anh cả là trung tá Hải Quân trong cư xá dành cho sĩ quan Hải Quân tại Thị Nghè. Nên mỗi sáng đến trường, anh lính tài xế chở anh cả vào căn cứ ở bến Chương Dương sẵn cho cô quá giang đi học bằng xe jeep, trưa anh ghé đón chở về. Cô chỉ biết có hai nơi là trường học và khu cư xá.
Thỉnh thoảng cuối tuần gia đình anh cả–lấy vợ dân Saigon–chở em gái cùng tháp tùng đi ăn hoặc xem ciné…v..v.. chứ cô không tự ý đi đâu một mình. Phần vì không biết đường đi, không biết chạy xe gắn máy, phần mới vào Saigon chưa quen thêm bạn nào khác ngoài tôi ra nên cuộc sống tuy thoải mái vì nhà có người giúp việc nhưng khá đơn điệu, cô độc.
Trái với lúc còn ở Quảng Ngãi, cùng bạn bè đi chơi chọc ghẹo phá nhau đúng như câu nói “nhất quỉ nhì ma thứ ba học trò”, luôn xuýt xoa tiếc nuối về một mối tình học trò bỏ lại ở quê.
Một vài lần giáo sư nghỉ bịnh bất ngờ,mà anh lính tài xế chỉ đến đón lúc tan trường 12 giờ Mai Hoa không biết đi đâu nên tôi đề nghị cô đến nhà chị em tôi (lúc đầusống với chú thím tám) chờ tới giờ trưa hãy quay lại trường để về nhà.
So với Mai Hoa thì hai chị em tôi được tự do hơn. Vì ba má cho chị em tôi mang chiếc xe Honda 50 theo để chở nhau đi học. Vào cuối tuần chúng tôi được chú thím cho phép đi chơi, chẳng hạn đi mua sách ở Lê Lợi hoặc đến nhà người dì ở Thủ Đức.
Một năm sau, chúng tôi dọn ra nhà trọ ở khu công chức dành cho học sinh sinh viên các tỉnh thuê trọ đường Nguyễn Trãi vì thêm một cô em gái lên học, không thể làm phiền chú thím nhiều quá. Lúc ấy chúng tôi mới dám cùng bạn bè đi xem ciné khi có phim hay nào của Pháp, Mỹ mới trình chiếu. Ăn kem Nguyễn Huệ, bánh cuốn Nguyễn Tri Phương, phở Pasteur, mì vịt tiềm dọc Hồ Con Rùa. Thỉnh thoảng cuối tuần đi Lái Thiêu ăn măng cụt, bòn bon; đi Thủ Đức ăn nem, với bạn bè hoặc với…ai đó!!
Và còn những chuyến đi dã ngoại: Vũng Tàu, Biên Hoà, vùng phụ cận… Nhớ biết mấy cho vừa!!
Mai Hoa than buồn, hỏi tôi có nhiều bạn giới thiệu cho cô cùng quen với. Tôi nghĩ đến Đông**(LCĐ) gốc QuiNhơn cũng đang solo, là một người anh khá thân thiết với chị em tôi nên có nhã ý bắt nhịp cầu cho hai người.
Hỏi ý kiến trước, cả hai đều đồng ý, nói: Ừ, gặp thử xem sao. Nhưng hình như thái độ anh Đông không mấy mặn mà với lời đề nghị nầy lắm, chắc chỉ muốn làm vui lòng tôi thôi mà sau nầy tôi mới đoán ra.
Hôm ấy không có tiết học nhưng Mai Hoa nói dối với anh và chị dâu là có giờ học thêm, vì vậy bắt buộc bạn phải mặc nguyên bộ áo dài trắng nữ sinh. Đến trường, chờ anh tài xế rời đi, rồi đến nhà chú thím tôi như đã hẹn trước, cách trường khoảng 15’ đi bộ. Lát anh Đông chạy vélo-solex đến sau.
Tôi mang sẵn dĩa bánh, trái cây (gì quên rồi, nhưng chắc chắn là món khoái khẩu của lũ học trò) ra đãi. Chưa ai đụng miếng nào, định chờ anh đến cùng ăn.
Anh dựng xe trước cửa nhà, bước vào. Mai Hoa và anh đưa mắt nhìn nhau, tôi lên tiếng chào. Chưa kịp giới thiệu hai bên theo phép lịch sự, thì anh vừa ngồi xuống ghế vừa đưa tay bóc ngay cái bánh cho vào mồm tức khắc mà không nói một lời nào với chúng tôi. Ôi trời !!!
Mai Hoa nhìn tôi. Thấy ngay sự ngỡ ngàng trong ánh mắt cô ấy. Tôi ngượng quá sức.
Sau đó, có lẽ anh Đông nhận biết sự bất lịch sự của mình nên lên tiếng xin lỗi với lý do là vì đang đói bụng sáng chưa ăn gì, mà bánh nhìn hấp dẫn quá nên cầm lòng không đậu. Với lại, là người nhà cả nên quá tự nhiên đừng chấp.
Nhưng tôi nghĩ có lẽ anh mất bình tĩnh mà ứng xử như thế.
Cuộc chuyện trò không mặn mà cũng không đến nỗi tẻ nhạt. Gần trưa, tôi yêu cầu anh Đông chở Mai Hoa thả xuống trước cổng trường cho người nhà cô đến đón, anh lại bồi tiếp một câu:
—Chà chà, người thế này ngồi sau xe chắc tôi chạy không nổi quá. Tôi ốm queo mà chiếc xe cũng ốm.
Nói xong quay qua nhìn tôi. Trời ơi !Chắc mặt tôi sượng sùng lắm, phụng phịu không thèm nói tiếng nào. Biết tôi đang tức, anh cười:
—Anh nói đùa cho vui thôi, Mai Hoa lên xe anh chở về cho.
Bình thường anh là một người rất tế nhị, sâu sắc. Đọc nhiều sách vở. Ba anh là giáo sư dạy trung học đã mất vì bịnh mấy năm trước. Gia đình có tiệm bán sách báo ở thành phố Qui Nhơn. Anh gặp tôi lần đầu lúc tôi mới bước qua ngưỡng cửa 16 tuổi, anh tặng tôi mấy quyển truyện Huyền Sử Dương Quí Phi, Love Story, Uyên Ương Gãy Cánh…với lời đề tặng đích danh tôi đây mà. Anh chọn toàn những truyện hợp ý thích tôi, chứng tỏ là anh rất am hiểu tâm lý con người, thế sao anh lại ứng xử tệ thế với bạn gái tôi nhỉ.
Biết tôi giận nên phải mấy tuần sau anh mới dám đến thăm, tôi trách cho một tràng:
—Trời ơi, anh làm TH quê với bạn quá. Tưởng đâu hai anh chị cùng dân miền Trung gặp nhau ở đất Saigon thì sẽ dễ thông cảm gần gũi nhau, ai dè gặp con gái lần đầu anh chê mập thì còn sỉ nhục nào hơn. Vậy mà anh cũng sắp làm luật sư đó, ai dám mướn anh cãi cho họ chứ.
Anh nhăn nhó :
—Anh vì nể em nên mới gặp bạn em chứ anh đâu có ý định làm quen với bất cứ ai. Chỉ một người anh nghĩ đến mà họ vô tình quá không biết. Em không hiểu anh gì hết.
—Nếu anh không thích thì cũng phải tỏ ra galant lịch sự chút chứ, bình thường anh có như vậy đâu.
Đông chỉ nhìn tôi bằng ánh mắt khó hiểu, sáng rực :
—Anh xin lỗi, lúc đó anh mất bình tĩnh nên không biết phải nói gì, cư xử gì cho phải.
—Anh đâu có lỗi gì với TH, mà với Mai Hoa kìa. Vậy lần tới gặp anh xin lỗi bạn ấy nhé.
Anh lắc đầu:
—Thôi, anh không gặp cô ấy nữa đâu. Mà từ đây về sau em đừng có giới thiệu ai cho anh nữa. Anh biết rõ lòng anh mà.
Tôi tự ái :
—TH có ý tốt mà anh từ chối thì thôi, phải nói ngay từ đầu cho em khỏi mất công, mà tội nghiệp cô ấy còn quê hơn em nữa.
Bị cằn nhằn anh biết thân, không trả lời. Gương mặt trầm tư, rồi kêu tôi đem cây guitar cất trong phòng cho anh mượn, vừa đàn vừa hát nho nhỏ :
Yêu ai yêu cả một đời
Tình những quá khắt khe khiến cho đời ta
Đau tủi cả lòng vì yêu ai mà lòng hằng nhớ…
Yêu ai ai hiểu được lòng
Thầm kín những đớn đau với riêng lòng ta
Ấp ủ lạnh lùng, tình yêu kia mà người nào hay…
(Nỗi Lòng, Nguyễn Văn Khánh)
Tôi phải biện hộ phân trần với Mai Hoa để cô ấy đỡ ngượng. Sau vụ đó tôi không nhắc gì về Đông với cô nữa.
Thời gian lặng lẽ đi qua. Kỳ thi tú tài hai cũng qua. Tôi ghi danh vào Văn Khoa.
Bỗng Mai Hoa quay về Quảng Ngãi, chỉ nhắn tin tôi hay mà không nói lý do. Vì tế nhị tôi không dám hỏi nguyên nhân sao bạn không tiếp tục học nữa, tôi đoán chắc bạn thi rớt. Nhưng chúng tôi vẫn viết thư cho nhau. Không thường xuyên. Vài tháng một lần, đủ để thông tin, biết là bạn khoẻ mạnh bình an.
Còn Đông, không hiểu sao càng ngày anh càng ủ ê khép kín. Đến thăm chúng tôi cùng vài người bạn đồng hương ở trọ chung nhà với anh, người học Sư Phạm, kẻ Nông Lâm Súc… Ai nấy vui vẻ tự tin nói cười tự nhiên, mà anh cứ ngồi lầm lầm lì lì hỏi câu nào trả lời nhát gừng câu ấy. Chúng tôi mệt mỏi với thái độ thu mình vào vỏ ốc đó nên mặc anh với “mối sầu riêng”. Sợi dây thân tình mỗi lúc mỗi mỏng manh thêm, có nguy cơ đứt đoạn bởi thái độ xa cách ấy.
Tôi thêm nhiều bạn mới ở trường. Thời giờ dành cho trường lớp, cho những niềm vui khác đã không còn chỗ cho những băn khoăn về anh– kẻ tự tách mình ra bên lề–.
Các chuyến thăm viếng của anh thưa dần, rồi gần như dứt hẳn. Nên khi chị em tôi dọn ra chỗ ở mới, chúng tôi không thể báo tin cho anh, vì các bạn anh nói trước đó anh cũng đã dọn ra nơi khác không để lại địa chỉ.
Thỉnh thoảng người anh lớn Thanh (LCT)*có liên lạc qua thư từ, anh ở quê nhà Qui Nhơn để trông coi tiệm sách gia đình. Anh Thanh tính tình cũng rất kín đáo, ít nói.
Trong 1 lá thơ anh Thanh gởi cho chị tôi–anh là bạn của chị tôi– có nhắc vài hàng về nỗi buồn của Đôngnhưng không giải thích cụ thể. Rằng anh ấy vô tình đọc lá thơ em trai mình bỏ quên trong quyển sách khi về thăm nhà, viết về sựđau khổ gì đó mà tôi đã gây ra cho Đông, khiến anh lớn cũng rất chạnh lòng cho người em ít nói của mình.
Ô, có chuyện ấy sao ? Khi nào và về việc gì ? Tôi đâu hay biết. Nếu tôi có làm gì khiến anh đau khổ mà anh không nói thì sao tôi hiểu.
Hồi ấy tôi quả vô tình, ngây ngô non nớt.
Tôi không để tâm thắc mắc lâu. Mỗi người với những bận bịu riêng: thi cử, bạn bè…
Coi như tình thân đưa đẩy chúng tôi giao nhau trên một đoạn ngắn của cuộc đờirồi tới ngã rẽ, ai đi theo con đường của người ấy vậy.
Rồi ngày 30 tháng tư đến…
Từ tháng ba, tình hình chiến sự đã xáo trộn bất an nhiều. Qua báo chí tin tức, biết miền Trung thất thủ với các cuộc chạy loạn kinh hoàng đẫm máu. Cảnh pháo kích, cướp bóc, hôi của, trúng đạn, mìn, nhà cháy, sập… Người đạp lên xác người mà chạy, kẻ bị thương hấp hối nằm la liệt kêu rên.
Chỉ nghe kể đã khiếp hãi, nếu mình ở trong cuộc thì còn tệ hại đến cỡ nào.
Trường học đóng cửa.
Chúng tôi dọn dẹp sách vở, quần áo, đồ đạc về quê.
Tương lai khép kín. Mộng đời tan vỡ. Cuộc sống bất định.
Trong thời gian người miền Trung bỏ quê chạy nạn đổ dồn về Nam, khoảng đầu tháng 4, tôi không nhớ rõ vì sao mà chúng tôi có địa chỉ nhà người bà con của anh Đông ở Saigon nên có tìm thăm. Người chị họ kể rằng anh lớn Thanh dẫn mẹ và các em vào đây lánh nạn. Hiện giờ đang ra ngoài, ngày nào anh cũng đi từ sáng đến chiều để theo dõi tin tức hay tìm đường đi sao đó, chúng tôi không tiện hỏi. Cũng không gặp được anh Thanh để chào.
Riêng anh Đông thì đầu tháng 3 bỏ học chạy ngược về Qui Nhơn. Khi anh Thanh đưa gia đình đi lánh nạn thì anh Đông tình nguyện hy sinh ở lại trông nhà vì sợ tình trạng nhà vắng chủ sẽ bị cướp bóc, hôi của.
Tôi nghe mà bàng hoàng. Vì lúc ấy tôi vẫn ngây thơ ngỡ chỉ có miền Trung bị mất chứ miền Nam vẫn thuộc về Việt Nam Cộng Hoà.Thôi thế là từ đây vĩnh biệt anh Đông, coi như bị ngăn chia thành hai chiến tuyến khác nhau rồi. Đáng lẽ hè năm đó là anh ra trường luật.
Tưởng tượng cảnh chia ly của gia đình anh, tôi thấy tan nát lòng như thể phải chia ly với chính gia đình mình vậy.
Để rồi vài ngày sau, tức 30 tháng tư, biết cả miền Nam đã thay đổi chế độ, mãi nhiều tháng sau tâm trạng tôi vẫn còn bàng hoàng không chịu chấp nhận sự thật.
Về quê, tôi thử viết thơ về địa chỉ Mai Hoa ở Quảng Ngãi, cả hai lần đều không có trả lời. Biệt vô âm tín đến bây giờ.
Cứ mỗi năm đến tháng 4, từng ấy câu hỏi lập lại day dứt lòng tôi không ngớt: Mai Hoa ở đâu? Còn sống hay đã chết trong lần di tản tháng 3 kinh hoàng đó? Hoặc gia đình bạn đã kịp vào SG theo người anh cả trung tá hải quân xuống tàu và giờ yên lành trên đất Mỹ ?
Tôi muốn tin theo giả thuyết thứ nhì nầy. Nhưng sao vẫn thấy chạnh lòng.
Anh Đông giờ ra sao ? Gia đình anh có thành công tìm đường ra biển hay phải quay về Qui Nhơn? Tiệm sách bị đóng cửa hay sung thành tiệm sách quốc doanh?
Đã 50 năm rồi, bây giờ các anh các bạn ai còn ai mất? Nếu còn trên cõi đời thì có khoẻ mạnh bình an? Có con đàn cháu đống hạnh phúc đề huề hay lủi thủi cô độc trong viện dưỡng lão nào đó? Hay là thế nầy hay là thế nọ?
Ô hay hôm nay tôi làm sao thế nhỉ? Đâm lẩn thẩn mất rồi.
Khi bắt đầu viết, tôi chỉ nhớ mỗi cô bạn Quảng Ngãi Mai Hoa. Rồi câu chuyện cứ như xâu chuỗi liên kết nhau xuất hiện thêm anh Đông. Lần lượt đến H* trung uý hải quân với tình cảm đầu đời như cánh hoa vừa hé nụ, mà chỉ vì quá nhút nhát ngây ngô tôi đã dối lòng nhẫn tâm vùi nát.
Và những bóng người khác–cả thân lẫn sơ–trong dòng ký ức bụi bặm tro tàn bỗng dưng sống dậy, như mới vừa gặp họ hôm qua hôm kia, nhớ đến từng lời nói cử chỉ nét mặt.
Lại tự hỏi: Trong số những người bạn thuở xưa, có ai một hôm bất chợt nghĩ nhớ đến tôi–dù chỉ vài giây phút ngắn ngủi– như tôi đã chợt nghĩ đến họ không nhỉ? Và muốn biết bây giờ tôi ra sao như tôi muốn biết về họ?
*Những tên người đã đổi. TH
Thanh Hà
05/2025
